Shloka 52
त्यक्त्वा मन्युं व्युपशाम्यस्व पार्थ: पर्याप्तमेतद् यत् कृतं फाल्गुनेन । भीष्मस्यान्तादस्तु वः सौहदं च जीवन्तु शेषा: साधु राजन् प्रसीद,“राजन! तुम क्रोध छोड़कर कुन्तीकुमारोंके साथ संधि स्थापित कर लो। अर्जुनने आजतक जो कुछ किया है, उतना ही बहुत है। मुझ भीष्मके जीवनका अन्त होनेसे (तुम्हारे वैरका भी अन्त हो जाय) तुमलोगोंमें प्रेम-सम्बन्ध स्थापित हो और जो लोग मरनेसे बचे हैं, वे अच्छी तरह जीवित रहें। इसके लिये तुम प्रसन्न हो जाओ
sañjaya uvāca | tyaktvā manyuṁ vyupaśāmyasva pārthaḥ paryāptam etad yat kṛtaṁ phālgunena | bhīṣmasyāntād astu vaḥ sauhṛdaṁ ca jīvantu śeṣāḥ sādhu rājan prasīda ||
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ບຸດແຫ່ງປຣຖາ, ຈົ່ງລະທິ້ງຄວາມໂກດ ແລະສະຫງົບໃຈ; ໃຫ້ມີການປະສານດີກັບບຸດຂອງກຸນຕີ. ສິ່ງທີ່ຟາລກຸນ (ອາຣຈຸນ) ໄດ້ເຮັດນັ້ນ ພໍແລ້ວ. ເມື່ອຊີວິດຂອງພີສະມະສິ້ນສຸດ ຂໍໃຫ້ຄວາມອາຄາດຂອງພວກເຈົ້າກໍສິ້ນສຸດ; ໃຫ້ມິດຕະພາບເກີດຂຶ້ນໃນພວກເຈົ້າ ແລະໃຫ້ຜູ້ທີ່ຍັງມີຊີວິດຢູ່ ດໍາລົງຊີວິດຢ່າງດີ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຂໍຈົ່ງເມດຕາ—ຈົ່ງສະຫງົບໃຈ».
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse urges the abandonment of anger (manyu) and the pursuit of reconciliation (sauhṛda) even amid war. It frames peace-making as ethically superior once sufficient retribution or demonstration of prowess has occurred, and it highlights the value of preserving the lives of those who remain.
In the Bhīṣma Parva frame, Sañjaya reports counsel directed to the Kuru king: after Arjuna’s decisive actions and with Bhīṣma nearing his end, the speaker urges the Kaurava side to let hostility cease, to make peace with the Pāṇḍavas, and to ensure the survivors can live in stability.