Shloka 49
अन्यानपि महाराज तापयामास पार्थिवान् | महाराज! इसी प्रकार अंशुमाली सूर्यके समान अन्यान्य राजाओंको भी वे अपने बाणोंकी वर्षासे संतप्त करने लगे || ४८ ह ।। पराड्मुखीकृत्य तथा शरवर्षैरमहारथान्,और भारत! उन सब महारथियोंको बाणवर्षद्वारा विमुख करके अर्जुनने संग्राम भूमिमें कौरव-पाण्डवोंकी सेनाओंके बीच रक्तकी बहुत बड़ी नदी बहा दी
sañjaya uvāca |
anyān api mahārāja tāpayāmāsa pārthivān |
parāṅmukhīkṛtya tathā śaravarṣair amahārathān |
atha bhārata! tān sarvān mahārathīn bāṇavarṣadvārā vimukhīkṛtya arjunaḥ saṅgrāmabhūmau kaurava-pāṇḍavayoḥ senayor madhye raktasya bahulāṃ nadīm avāhayat |
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່, ລາວຍັງເຮັດໃຫ້ກະສັດອື່ນໆ ຮ້ອນລົງອີກດ້ວຍ. ດຸດດັ່ງພະອາທິດຜູ້ມີລຳແສງສົດໃສ, ລາວເລີ່ມທຳໃຫ້ກະສັດອີກຫຼາຍພະອົງທົນທຸກດ້ວຍຝົນລູກສອນ. ແລ້ວ ໂອ ພະຣາຊະວົງພາຣະຕະ! ໂດຍຫັນໃຫ້ແມ່ນແຕ່ນັກຮົບທີ່ບໍ່ແມ່ນມະຫາຣະຖີ ຖອຍຫຼັງດ້ວຍຝົນລູກສອນ, ແລະໂດຍຂັບດັນບັນດາມະຫາຣະຖີດ້ວຍການກະໜ່ຳຍິງບໍ່ຂາດສາຍ, ອາຣຈຸນໄດ້ເຮັດໃຫ້ໃນສະໜາມຮົບລະຫວ່າງກອງທັບກົວຣະວະ ແລະ ປານດະວະ ມີແມ່ນ້ຳເລືອດອັນໃຫຍ່ຫຼວງໄຫຼຫຼາກ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄ່າທາງສິນທຳອັນນ່າສະພຶງກົວຂອງສົງຄາມ: ຄວາມກ້າຫານບັນລຸເປົ້າໝາຍທາງຍຸດທະວິທີ, ແຕ່ມັນກໍເພີ່ມພູນຄວາມທຸກທົນໃນຂະໜາດມະຫາສານ ຈົນທຳໃຫ້ຜືນດິນລະຫວ່າງຍາດພີ່ນ້ອງເປື້ອນເລືອດ.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dual reality of kṣatriya prowess: martial excellence can be dharmically framed as duty in war, yet its immediate fruit is immense suffering. The image of a 'river of blood' functions as an ethical reminder that victory in battle carries grave human cost, especially in a conflict among relatives.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna, by relentless showers of arrows, repulses both lesser warriors and great chariot-fighters, scorching many kings. Between the Kaurava and Pandava armies, the fighting becomes so intense that it is poetically described as creating a vast river of blood on the battlefield.