Previous Verse
Next Verse

Shloka 91

भीष्मपर्व — अध्याय ११०: पार्थभीमयोः प्रहारः तथा भीष्माभिमुखं संग्रामविस्तारः

Arjuna and Bhima’s pressure; escalation toward Bhishma

“माधव! कुरुकुलके वृद्ध गुरुजन विशुद्ध-बुद्धि, मतिमान्‌ पितामह भीष्मसे मैं रणक्षेत्रमें कैसे युद्ध करूँगा

Mādhava! Kurukulake vṛddha gurujana viśuddha-buddhi, matimān pitāmaha Bhīṣma se maiṁ raṇakṣetre meṁ kaise yuddha karūṁgā?

ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ໂອ ມາດະວະ! ຂ້າຈະຮົບໃນສະໜາມຮົບກັບ ພີດສະມະ—ປິຕາມະຫະຜູ້ເຖົ້າແກ່ແຫ່ງວົງກຸຣຸ ຜູ້ເປັນຄູອາຈານທີ່ຄວນເຄົາລົບ ມີປັນຍາບໍລິສຸດ ແລະຮອບຮູ້—ໄດ້ແນວໃດ?»

माधवO Madhava (Krishna)
माधव:
Sampradana
TypeNoun
Rootमाधव
FormMasculine, Vocative, Singular
कुरुकुलकेin the Kuru lineage/family
कुरुकुलके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुरुकुल
FormNeuter, Locative, Singular
वृद्धaged, elder
वृद्ध:
Karta
TypeAdjective
Rootवृद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
गुरुजनrevered elder/person worthy of respect
गुरुजन:
Karta
TypeNoun
Rootगुरुजन
FormMasculine, Nominative, Singular
विशुद्धबुद्धिof pure intellect
विशुद्धबुद्धि:
Karta
TypeAdjective
Rootविशुद्धबुद्धि
FormMasculine, Nominative, Singular
मतिमान्wise, intelligent
मतिमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootमतिमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
पितामहgrandfather, grandsire
पितामह:
Karta
TypeNoun
Rootपितामह
FormMasculine, Nominative, Singular
भीष्मसेwith/against Bhishma
भीष्मसे:
Karana
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Instrumental, Singular
मैंI
मैं:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
FormMasculine, Nominative, Singular
रणक्षेत्रमेंin the battlefield
रणक्षेत्रमें:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरणक्षेत्र
FormNeuter, Locative, Singular
कैसेhow?
कैसे:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
युद्धbattle, fighting
युद्ध:
Karma
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Accusative, Singular
करूँगाshall do / shall fight
करूँगा:
TypeVerb
Rootकृ
FormPeriphrastic Future (Lृट्), First, Singular

संजय उवाच

संजय (Sañjaya)
माधव / श्रीकृष्ण (Mādhava / Śrī Kṛṣṇa)
कुरुकुल (Kuru dynasty)
भीष्म (Bhīṣma)
रणक्षेत्र (battlefield)

Educational Q&A

The verse foregrounds the ethical tension between kṣatriya-duty in war and the obligation to honor elders and teachers. It highlights how dharma can appear conflicted when righteous action (fighting for a cause) requires violence against revered figures, demanding discernment rather than impulsive action.

In the war setting of Bhīṣma Parva, the speaker voices hesitation about engaging Bhīṣma in combat. Addressing Kṛṣṇa as Mādhava, he frames Bhīṣma as the Kuru grandsire—wise, pure-minded, and a गुरु-figure—making the prospect of fighting him emotionally and morally fraught.