Shloka 38
भीष्मरथाभिमुख्यं — Arjuna’s advance with Śikhaṇḍin; Duḥśāsana’s interception
अपोवाह रणे भीरून् कश्मलेनाभिसंवृतान् । यथा वैतरणी प्रेतान् प्रेतराजपुरं प्रति,जैसे वैतरणी नदी मरे हुए प्राणियोंको प्रेतराजके नगरमें पहुँचाती है, उसी प्रकार वह रक्तमयी नदी डरपोक और कायरोंको मूर्च्छित-से करके रणभूमिसे दूर हटाने लगी
apo vāha raṇe bhīrūn kaśmalenābhisaṃvṛtān | yathā vaitaraṇī pretān pretarājapuraṃ prati ||
ສັນຊະຍະເວົ້າວ່າ: «ໃນສົງຄາມ ມັນພັດພາຜູ້ຢ້ານກົວ—ຜູ້ຖືກຄວາມຫມົດຫວັງແລະຄວາມສັບສົນຫໍ້ຫຸ້ມ—ໄປ ເຫມືອນແມ່ນ້ຳໄວຕະຣະນີພາຜູ້ຕາຍໄປຫານະຄອນຂອງພຣະຣາຊາແຫ່ງປຣະຕະ. ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນ້ຳດັ່ງເລືອດນັ້ນ ໄດ້ຂັບໄລ່ຜູ້ຂີ້ຂວັນ ໃຫ້ຖອຍອອກຈາກສະໜາມຮົບ ດັ່ງຄົນຈະເປັນລົມ».
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse uses the Vaitaraṇī simile to show that in a righteous war, inner weakness—kaśmala, a collapse of courage and clarity—can ‘carry’ a person away from duty as surely as death carries the departed. Ethical strength is portrayed as inseparable from steadfastness in one’s role.
Sañjaya describes a terrifying, blood-like current on the battlefield that causes frightened fighters, overwhelmed by panic and confusion, to be swept away from the combat zone—likened to the Vaitaraṇī transporting the dead toward Yama’s abode.