Shloka 23
राजपूजाविधानम् / Royal Reception Protocols during Āśvamedha Preparations
न तत्र कृपण: वक्षिन्न दरिद्रो बभूव ह । क्षुधितो दुःखितो वापि प्राकृतो वापि मानव:
na tatra kṛpaṇaḥ kaścid daridro babhūva ha | kṣudhito duḥkhito vāpi prākṛto vāpi mānavaḥ ||
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ໃນສະພາພິທີບູຊານັ້ນ ບໍ່ມີຜູ້ໃດເຫຼືອຢູ່ໃນຄວາມອັດຄັ້ນ ຫຼື ຄວາມທຸກຍາກ. ບໍ່ມີຊາຍໃດ—ຈະເປັນຜູ້ຫິວໂຫຍ, ຜູ້ເສົ້າໂສກ, ຫຼື ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຄົນທົ່ວໄປທີ່ຕໍ່າສຸດ—ຖືກປະໄວ້ໃຫ້ຂາດແຄນ. ດັ່ງນັ້ນ ພິທີນີ້ຈຶ່ງເປັນພາບສະທ້ອນແຫ່ງພຣະຣາຊະທັມ: ຄວາມມັ່ງຄັ່ງໄຫຼອອກໄປສູ່ຜູ້ຄົນ ເພື່ອລຶບລ້າງຄວາມທຸກທໍລະມານ ແລະ ຄວາມຂາດແຄນຂອງທຸກຜູ້ທີ່ເຂົ້າມາຢູ່ໃນຂອບເຂດແຫ່ງການກະທໍາອັນຖືກທັມຂອງພຣະຣາຊາ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A dharmic public rite is validated not merely by ritual correctness but by its ethical outcome: the removal of hunger, poverty, and distress through generosity and inclusive care, extending even to the most ordinary or lowly attendees.
Vaiśaṃpāyana describes the atmosphere at the sacrifice: due to abundant gifts and provisions, no one present remained destitute, hungry, or sorrowful—highlighting the king’s largesse and the social dimension of the yajña.