Shloka 5
उत्तङ्कोपाख्यानम् — Maṇi-Kuṇḍala Retrieval and Entry into Nāgaloka
Chapter 57
Devanagari script
राजोवाच षष्ठे काले ममाहारो विहितो द्विजसत्तम । न शक््यस्त्वं समुत्स्रष्ठं क्षुधितेन मयाद्य वै
Translation
ພະຣາຊາ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ, ໃນສ່ວນທີຫົກຂອງວັນນີ້ ໄດ້ກຳນົດໃຫ້ເປັນເວລາອາຫານຂອງຂ້ອຍ. ນີ້ແຫຼະແມ່ນເວລານັ້ນ. ຂ້ອຍຖືກຄວາມຫິວທຳລາຍ; ດັ່ງນັ້ນ ມື້ນີ້ເຈົ້າຈະຫຼຸດພົ້ນຈາກມືຂອງຂ້ອຍບໍ່ໄດ້.”
Word by Word
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Karta
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular
षष्ठेin the sixth
षष्ठे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootषष्ठ
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
कालेtime
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
ममfor me / my
मम:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
आहारःfood
आहारः:
Karta
TypeNoun
Rootआहार
FormMasculine, Nominative, Singular
विहितःprescribed/ordained
विहितः:
Karta
TypeVerb
Rootवि-धा
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
द्विजसत्तमO best of the twice-born
द्विजसत्तम:
—
TypeNoun
Rootद्विज-सत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
शक्यःpossible/able (to be done)
शक्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootशक्य
FormMasculine, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
समुत्स्रष्टुम्to release/let go
समुत्स्रष्टुम्:
Karma
TypeVerb
Rootसम्-उत्-सृज्
FormInfinitive (तुमुन्)
क्षुधितेनby (one who is) hungry
क्षुधितेन:
Karana
TypeAdjective
Rootक्षुधित
FormPast participle (क्त) used adjectivally, Masculine/Neuter, Instrumental, Singular
मयाby me
मया:
Karana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Instrumental, Singular
अद्यtoday/now
अद्य:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअद्य
वैindeed
वै:
—
TypeIndeclinable
Rootवै
Speaker
उत्तड़क उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes