Mind as Charioteer; Kṣetrajña, Tapas, and Dhyāna-Yoga
Adhyātma-Upadeśa
एवं षड्विधविस्तारो रसो वारिमय: स्मृत: । मीठा, खट्टा, कड्आ, तीता, कसैला और नमकीन--इस प्रकार छ: भेदोंमें जलमय रसका विस्तार बताया गया है
evaṁ ṣaḍvidha-vistāro raso vāri-mayaḥ smṛtaḥ |
ພະວາຍຸເທວະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ‘ລົດຊາດ’ ທີ່ອີງໃສ່ນ້ຳ ຖືກເຂົ້າໃຈວ່າຂະຫຍາຍເປັນຫົກປະເພດ. ຄື: ຫວານ, ສົ້ມ, ເຜັດ, ຂົມ, ຝາດ (astringent), ແລະ ເຄັມ»។ ໃນບໍລິບົດ ຄຳສອນນີ້ຈັດວາງປະສົບການທາງປະສາດສຳຜັດ—ໂດຍສະເພາະລົດຊາດ—ໃຫ້ເປັນຂອບເຂດທີ່ຮູ້ໄດ້ຢ່າງມີໂຄງສ້າງ ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈຮ່າງກາຍ ແລະ ການຮັບຮູ້ດ້ວຍວິໄນ ບໍ່ໃຫ້ຫຼົງໄຫຼໃນຄວາມຟຸ່ມເຟືອຍສັບສົນ.
वायुदेव उवाच
That taste (rasa), understood as a water-based sensory quality, is systematically classified into six kinds; this supports mindful regulation of sense-experience through clear knowledge rather than impulse.
Vāyudeva is delivering an instructive explanation, defining and classifying ‘rasa’ as part of a broader discourse on bodily constituents and sensory functions.