Shloka 25
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
अधिकभ्मूतं तु गन्तव्यं विष्णुस्तत्राधिदेवतम् अब कर्मन्द्रियोंसे सम्बन्ध रखनेवाले विविध विषयोंका निरूपण किया जाता है। तत्त्वदर्शी ब्राह्मण दोनों पैरोंको अध्यात्म कहते हैं और गन्तव्य स्थानको उनके अधिभूत तथा विष्णुको उनके अधिदैवत बतलाते हैं || २४ $ ।।
avāggatir apānaḥ pṛṣṭhaḥ pāyur adhyātmam ucyate
ວາຍຸກ່າວວ່າ: «ການເຄື່ອນໄຫວລົງລຸ່ມໃນຮ່າງກາຍ—ກະແສຊີວິດອາປານະ (apāna)—ພ້ອມທັງສ່ວນຫຼັງ ແລະ ຮູທະວານ ຖືກເອີ້ນວ່າ ອັດຍາດມະ (ຖານພາຍໃນທາງກາຍ-ວິນຍານ)»។ ໃນຄຳສອນນີ້ ໜ້າທີ່ຂອງຮ່າງກາຍຖືກຈັດເຂົ້າໃນກອບໝາຍຄວາມທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າ ວິໄນພາຍໃນ ແລະ ປັນຍາອັນຖືກຕ້ອງ ສຳພັນກັບລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານແນວໃດ.
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse identifies specific bodily functions and organs (the downward movement, apāna, the back, and the anus) as ‘adhyātma’—the inner, embodied aspect—within a larger interpretive system that links the individual body to broader metaphysical categories.
Vāyudeva is instructing the listener in a technical, contemplative classification: explaining how elements of the human body and vital energies are to be understood as part of an adhyātma (inner) framework, preparing the ground for correlating them with adhibhūta (outer/elemental) and adhidaiva (divine) correspondences mentioned in the surrounding passage.