Shloka 223

Brahma-vidyā: Satya–Tapas and the Enumeration of Tattvas

Arjuna–Vāsudeva framed dialogue

Devanagari script

छित्त्वा चामरतां प्राप्प जहाति मृत्युजन्मनी । यह देह एक वृक्षके समान है। अज्ञान इसका मूल अंकुर (जड़) है

Transliteration

chittvā cāmaratāṁ prāpya jahāti mṛtyu-janmanī | yaḥ dehaḥ eka-vṛkṣaka-samānaḥ | ajñānaṁ tasya mūla-aṅkuraḥ (jaḍaḥ), buddhiḥ skandhaḥ (tanūḥ), ahaṅkāraḥ śākhā, indriyāṇi suṣirāṇi, pañca mahābhūtāni tasya viśeṣa-avayavāḥ, teṣāṁ bhūtānāṁ viśeṣa-bhedāḥ tasya ṭhaṇḍikāḥ | atra sadā saṅkalpa-rūpāṇi pattāni jāyante, karma-rūpāṇi puṣpāṇi vikasanti | śubhāśubha-karmabhiḥ prāptāni sukha-duḥkhādīni tasya sadā lagna-phālāni | evaṁ brahma-rūpa-bījāt prādurbhūtaḥ pravāha-rūpeṇa sadā vidyamānaḥ deha-rūpa-vṛkṣaḥ sarva-prāṇināṁ jīvana-ādhāraḥ | yaḥ etasya tattvaṁ samyag jñātvā jñāna-rūpayā uttama-khaḍgena enaṁ chittvā amaratvaṁ prāpya janma-mṛtyu-bandhanāt mucyate ||

Translation

ພະວາຍຸກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຕັດມັນລົງແລ້ວ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບອະມະຕະພາບ ແລະລະທິ້ງວົງຈອນແຫ່ງການເກີດແລະການຕາຍ. ກາຍນີ້ເປັນເຫມືອນຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນດຽວ: ອະວິຊາເປັນຮາກທີ່ແຕກຍອດ, ພຸດທິ (buddhi) ເປັນລໍາຕົ້ນ, ອະຫັງກາຣເປັນກິ່ງໃຫຍ່; ອິນທຣີຍະເປັນໂພງກົກ; ມະຫາພູດຫ້າເປັນອະວະຍະພິເສດ ແລະການແຍກຍ່ອຍຂອງພູດເຫຼົ່ານັ້ນເປັນກິ່ງນ້ອຍ. ໃນນັ້ນ ໃບໃນຮູບຂອງສັງກັລປະ (ຄວາມຕັ້ງໃຈ) ເກີດຂຶ້ນຢູ່ເລື້ອຍໆ ແລະດອກໃນຮູບຂອງກັມມະ (ການກະທໍາ) ບານຢູ່ເລື້ອຍໆ. ໝາກທີ່ເກາະຕິດຢູ່ຕະຫຼອດແມ່ນສຸກແລະທຸກທີ່ໄດ້ຈາກກັມມະດີແລະກັມມະຊົ່ວ. ດັ່ງນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ແຫ່ງກາຍນີ້ ທີ່ປາກົດຈາກເມັດພັນຄືພຣະພຣະມັນ (Brahman) ແລະດໍາລົງຢູ່ເປັນສາຍທີ່ບໍ່ຂາດ ເປັນຖານຮອງຊີວິດຂອງສັດທັງປວງ. ຜູ້ໃດຮູ້ທາດທັມຂອງມັນຢ່າງແທ້ຈິງ ແລະຕັດມັນດ້ວຍດາບອັນປະເສີດແຫ່ງປັນຍາ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ອະມະຕະພາບ ແລະພົ້ນຈາກພັນທະແຫ່ງການເກີດແລະການຕາຍ».

Word by Word

• छित्त्वा: having cut (after cutting)
• छित्त्वा: Karana
• Type: Verb
• Root: छिद्
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• अमरता: immortality
• अमरता: Karma
• Type: Noun
• Root: अमरता
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्राप्य: having attained
• प्राप्य: Karana
• Type: Verb
• Root: प्र-आप्
• Form: ल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि

• जहाति: abandons / gives up
• Type: Verb
• Root: हा
• Form: लट् (present), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद

• मृत्यु: death
• Type: Noun
• Root: मृत्यु
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• जन्मनी: birth (the two: birth and death)
• जन्मनी: Karma
• Type: Noun
• Root: जन्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāyu (Vāyudeva)
• deha (the body, as a metaphorical tree)
• Brahman
• pañca mahābhūta (five great elements)
• indriyas (sense faculties)
• buddhi
• ahaṅkāra
• ajñāna
• jñāna (knowledge)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Embodied existence is sustained by ignorance, intention, and action, yielding pleasure and pain through karma. Liberation comes by discerning this structure and ‘cutting’ attachment to it with knowledge, thereby transcending birth and death.

What is happening in the narrative?

Vāyudeva delivers a philosophical instruction using an extended metaphor: the body is a tree whose components are ignorance, intellect, ego, senses, and elements; its leaves, flowers, and fruits are intentions, actions, and their karmic results. He concludes that knowledge severs this tree and grants freedom from saṁsāra.