Shloka 16
नारद-देवमत-संवादः
Nārada–Devamata Dialogue on Prāṇa, Apāna, and Udāna
ऊर्ध्व॑ समानो व्यानश्न व्यस्यते कर्म तेन तत् तृतीयं तु समानेन पुनरेव व्यवस्यते
ūrdhvaḥ samāno vyānaś ca vyasyate karma tena tat | tṛtīyaṃ tu samānena punar eva vyavasyate ||
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: «ຫຼັກການທີ່ເຄື່ອນຂຶ້ນເທິງ ພ້ອມກັບການເຄື່ອນໄຫວຂອງລົມຊີວິດທີ່ເອີ້ນວ່າ ສະມານະ (samāna) ແລະ ວຽານະ (vyāna) ກາຍເປັນຖານທີ່ເຮັດໃຫ້ການກະທຳແຜ່ຂະຫຍາຍ ແລະ ແຕກກິ່ງອອກໄປ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຂັບຄຸມ ‘ສັງກັນປະ’ (saṅkalpa)—ຄວາມຕັ້ງໃຈຫວັ່ນໄຫວທີ່ຜັກດັນການຂະຫຍາຍອອກນອກ. ແລະ ພຣະພຣະຫມັນ (Brahman) ທີ່ຖືກຊີ້ບອກໂດຍ ‘ສະພາບທີສາມ’ ທີ່ເກີນກວ່າການຕື່ນ ແລະ ຄວາມຝັນ ນັ້ນ ກໍຖືກຮັບຮູ້ຢ່າງແນ່ຊັດອີກຄັ້ງຜ່ານ ສະມານະ—ຜ່ານຄວາມສົມດຸນພາຍໃນ ແລະ ການກົມກຽວ—ບໍ່ແມ່ນຜ່ານການເຄື່ອນໄຫວພາຍນອກ».
नारद उवाच
Educational Q&A
Action proliferates when the mind’s saṅkalpa rides on the outward-diffusing vital forces; therefore, restraining saṅkalpa is urged. True ascertainment of Brahman is linked with inner equilibrium (samāna) and the recognition of the ‘third state’ beyond waking and dream, pointing the seeker away from outward activity toward inward steadiness.
Nārada is instructing his listener in a yogic-vedāntic mode: he explains how prāṇic functions relate to the expansion of karma and then redirects the focus to the higher discernment of Brahman, using the framework of states of consciousness (waking, dream, and the third) to guide contemplation.