Shloka 20
सप्तहोतृ-विधानम् एवं इन्द्रिय–मनःसंवादः
The Seven Hotṛs and the Debate of Senses and Mind
अथवास्मासु लीनेषु तिष्ठत्सु विषयेषु च । यदि संकल्पमात्रेण भुद्ुक्ते भोगान् यथार्थवत्,अथवा हम सब इन्द्रियाँ लीन हो जायँ या विषयोंमें स्थित रहें, यदि आप अपने संकल्पमात्रसे विषयोंका यथार्थ अनुभव करनेकी शक्ति रखते हैं और आपको ऐसा करनेमें सदा ही सफलता प्राप्त होती है तो जरा नाकके द्वारा रूपका तो अनुभव कीजिये, आँखसे रसका तो स्वाद लीजिये और कानके द्वारा गन्धोंको तो ग्रहण कीजिये। इसी प्रकार अपनी शक्तिसे जिह्लाके द्वारा स्पर्शका, त्वचाके द्वारा शब्दका और बुद्धिके द्वारा स्पर्शका तो अनुभव कीजिये
athavāsmāsu līneṣu tiṣṭhatsu viṣayeṣu ca | yadi saṅkalpamātreṇa bhunkte bhogān yathārthavat ||
ໃຈໄດ້ກ່າວວ່າ: «ບໍ່ວ່າອິນທຣີຍະຈະຖອນກັບມາລວມໃນຂ້ອຍ ຫຼືຈະຍັງຢູ່ກັບອາຣົມວັດຖຸຂອງຕົນ—ຖ້າດ້ວຍແຕ່ຄວາມຕັ້ງໃຈຢ່າງດຽວ ທ່ານສາມາດຮັບຮູ້ການເສບສຸກໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແລະບໍ່ເຄີຍຜິດພາດ—ຈົ່ງທົດລອງ: ໃຫ້ດັງເຫັນຮູບ, ໃຫ້ຕາຊິມລົດ, ໃຫ້ຫູຈັບກິ່ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃຫ້ລີ້ນຮັບຮູ້ການສຳຜັດ, ໃຫ້ຜິວໜັງຮັບຮູ້ສຽງ, ແລະໃຫ້ປັນຍາຮັບຮູ້ການສຳຜັດ».
मन उवाच
Educational Q&A
The verse challenges the claim that mere mental intention can generate authentic sensory experience independent of the proper sense-organ and its object. By proposing impossible cross-sensory tasks (seeing with the nose, tasting with the eye, etc.), it underscores the limits of willpower and the need for disciplined understanding of how cognition and sense-perception actually function.
Mind (Manas) speaks in a disputational, testing tone, setting up a reductio ad absurdum: if someone asserts unfailing power to experience objects purely by resolve—whether the senses are withdrawn or active—then they should be able to invert the normal roles of the senses. The point is to expose an overclaim and clarify the proper relation between senses, objects, and inner faculties.