Shloka 103
हिरण्यं कुप्य भूयिष्ठं मित्र क्षीणमथो बलम् | भारत! यदि अपनी विपरीत अवस्था हो तो शत्रुको कम उपजाऊ भूमि, थोड़ा-सा सोना और अधिक मात्रामें जस्ता-पीतल आदि धातु तथा दुर्बल मित्र एवं सेना देकर उसके साथ संधि करे
hiraṇyaṁ kupya-bhūyiṣṭhaṁ mitra-kṣīṇam atho balam | bhārata! yadi āpannā viparītāvasthā bhavet tadā śatrave alpāṁ sasyavatīṁ bhūmiṁ kiñcid hiraṇyaṁ ca bahu kupyaṁ (yathā yasta-pītala-ādi dhātavaḥ) durbalaṁ mitraṁ senāṁ ca dattvā tena saha sandhiṁ kuryāt ||
ທຣິຕະຣາດສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພາຣະຕະ, ເມື່ອສະພາບຂອງຕົນກາຍເປັນອັນລໍ້າບາກ ແລະຊັບພະຍາກອນກໍຮ່ອຍຫຼົງ, ຄວນເຮັດສັນຕິພາບແມ່ນແຕ່ກັບສັດຕູ ໂດຍຍອມມອບສິ່ງທີ່ເສຍຫາຍນ້ອຍທີ່ສຸດ—ດິນແດນທີ່ບໍ່ອຸດົມ, ຄໍາເພີຍນ້ອຍ, ແລະໂລຫະຕໍ່າຄ່າຫຼາຍ ເຊັ່ນ ສັງກະສີ ແລະທອງເຫຼືອງ—ພ້ອມທັງມິດທີ່ອ່ອນແຮງ ແລະກໍາລັງທະຫານທີ່ຫຼຸດລົງ. ຄຸນທໍາໃນນີ້ແມ່ນຄວາມເປັນຈິງ: ຮັກສາຊີວິດ ແລະແກ່ນກໍາລັງຂອງອານາຈັກ ໂດຍຍອມສະຫຼະຊັບສິນທີ່ສາມາດສະຫຼະໄດ້ ເມື່ອສະພາບການບັງຄັບ».
धघतयाट्र उवाच
Educational Q&A
When fortune turns against you, dharma-informed prudence recommends preserving what is essential by making peace through concessions of expendable resources—less fertile land, a little gold, and more base metals—rather than risking total ruin through stubborn conflict.
Dhṛtarāṣṭra is giving counsel in a political-ethical register, outlining how a ruler should negotiate a treaty (sandhi) with an enemy during a crisis, emphasizing strategic concessions to secure stability.