Shloka 29

धृतराष्ट्रस्य पश्चात्तापः तथा वनप्रस्थानानुज्ञा | Dhṛtarāṣṭra’s Remorse and Request for Forest-Retirement

Devanagari script

प्रणयेयुर्यथान्यायं पुरुषास्ते युधिष्ठिर । “भरतनन्दन युधिष्ठिर! तुम्हें ऐसा विधान बनाना चाहिये, जिससे तुम्हारे नियुक्त किये हुए न्यायाधिकारी पुरुष अपराधियोंके अपराधकी मात्राको भलीभाँति जानकर जो दण्डनीय हों, उन्हें ही उचित दण्ड दें ।। आदानरुचयश्लैव परदाराभिमर्शिन:,“जो दूसरोंसे घूस लेनेकी रुचि रखते हों, परायी स्त्रियोंसे जिनका सम्पर्क हो, जो विशेषत: कठोर दण्ड देनेके पक्षपाती हों, झूठा फैसला देते हों, जो कटुवादी, लोभी, दूसरोंका धन हड़पनेवाले, दुस्साहसी, सभाभवन और उद्यान आदिको नष्ट करनेवाले तथा सभी वर्णके लोगोंको कलंकित करनेवाले हों, उन न्यायाधिकारियोंको देश-कालका ध्यान रखते हुए सुवर्णदण्ड अथवा प्राणदण्डके द्वारा दण्डित करना चाहिये

Transliteration

vaiśampāyana uvāca | praṇayeyur yathānyāyaṃ puruṣās te yudhiṣṭhira | ādānarucayaś caiva paradārābhimarśinaḥ | (kaṭhordaṇḍapravṛttāś ca mithyā-vādinaḥ) | kaṭuvādino lobhino ’nyadhanāpahāriṇaḥ | dussāhasāḥ sabhā-bhavana-udyāna-nāśakāḥ | sarvavarṇānāṃ ca kalankakārakāḥ | tān deśa-kālaṃ vicārya suvarṇadaṇḍena vā prāṇadaṇḍena vā daṇḍayet ||

Translation

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຢຸທິສຖິຣະ, ຈົ່ງສ້າງລະບົບອັນຖືກຕ້ອງຕາມທຳ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຊາຍທີ່ພະອົງແຕ່ງຕັ້ງເປັນຜູ້ພິພາກສາ ກ່ອນອື່ນຈະກວດຮູ້ຂະໜາດແທ້ຂອງຄວາມຜິດ ແລ້ວຈຶ່ງລົງໂທດແຕ່ຜູ້ທີ່ຄວນຖືກລົງໂທດ ແລະໃຫ້ສົມຄວນ. ແຕ່ຜູ້ພິພາກສາທີ່ຫຼົງໃນການຮັບສິນບົນ, ທີ່ລ່ວງລະເມີດເມຍຂອງຜູ້ອື່ນ, ທີ່ເອີ້ນຫາຄວາມໂຫດຮ້າຍເກີນຄວນ, ທີ່ຕັດສິນຄະດີດ້ວຍຄວາມເທັດ—ຜູ້ທີ່ປາກຮ້າຍ, ໂລບ, ຍຶດຊັບຂອງຄົນອື່ນ, ບ້າບິ່ນກ້າຫານ, ທຳລາຍຫໍປະຊຸມ ອາຄານ ແລະສວນສຳລານ, ແລະນຳຄວາມອັບອາຍມາໃຫ້ຜູ້ຄົນທຸກຊັ້ນວັນນະ—ເຈົ້າໜ້າທີ່ເຊັ່ນນັ້ນ ໂດຍຄຳນຶງເຖິງສະຖານທີ່ແລະເວລາ ຄວນຖືກລົງໂທດດ້ວຍຄ່າປັບເປັນຄຳ ຫຼືເມື່ອສົມຄວນ ດ້ວຍໂທດປະຫານຊີວິດ»។

Word by Word

• प्रणयेयुः: should establish / should enact
• प्रणयेयुः: Karta
• Type: Verb
• Root: प्र-नी (धातु)
• Form: Vidhi-linga, Optative (injunctive sense), 3rd, Plural, Parasmaipada

• यथा: as / according to
• यथा: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: यथा

• न्यायम्: justice / proper rule
• न्यायम्: Karma
• Type: Noun
• Root: न्याय
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• पुरुषाः: men / officials
• पुरुषाः: Karta
• Type: Noun
• Root: पुरुष
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• ते: those
• ते: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• युधिष्ठिर: O Yudhiṣṭhira
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर
• Form: Masculine, Vocative, Singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Yudhiṣṭhira
• judicial officers (nyāyādhikāriṇaḥ, implied)
• sabhā (assembly-hall)
• bhavana (building)
• udyāna (garden)
• suvarṇa-daṇḍa (gold fine)
• prāṇa-daṇḍa (death penalty)

Educational Q&A

What is the core teaching?

A ruler must build a justice system that measures guilt accurately and punishes proportionately; corrupt judges—bribe-takers, adulterers, false adjudicators, and destroyers of public order—must themselves be punished, with penalties scaled to context, up to fines or even death.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana continues instructing Yudhiṣṭhira on rājadharma (kingly duty), focusing on judicial administration: how judges should act, what kinds of judicial misconduct are intolerable, and what sanctions a king should impose to protect dharma and society.