Adhyaya 45
Śulka, Kanyā, and Dauhitra-Riktha: Discourse on Bride-Price and Inheritance Rights (शुल्क-कन्या-दौहित्र-रिक्थविचारः)
Upa-parva: Dāna-Dharma and Social Jurisprudence (Inheritance & Marriage-Custom Discourse)
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma how to proceed when a maiden has been assigned a śulka (bride-price/consideration) yet no husband is forthcoming. Bhīṣma responds by analogizing the case to inheritance settlement for an heirless person, then addresses the moral and legal implications of treating marriage as purchase. The chapter distinguishes dharma validated by sādhus’ conduct (sadācāra) from practices that may be observed but remain ethically defective. It cites an instructive precedent and critiques “asad-ācāra” as unworthy of repetition, framing such deviation as a form of dharma-confusion tied to greed. The discourse then shifts to inheritance: daughter is equated with son in relation to the father’s selfhood, and the dauhitra (daughter’s son) is presented as a legitimate inheritor for an पुत्रहीन (sonless) father, including ritual reciprocity (piṇḍa offerings) to paternal and maternal ancestors. The chapter concludes with a strong denunciation of selling children or giving a daughter for price, portraying such acts as morally ruinous and economically futile when wealth is gained through adharma.
Chapter Arc: भीष्म युधिष्ठिर से विपुल की कथा छेड़ते हैं—गुरु की आज्ञा से दिव्य पुष्प लाने निकला शिष्य, और साथ ही उसके भीतर उठता हुआ अपने ही दुष्कर्मों का स्मरण। → तपस्या और गुरु-पत्नी की रक्षा जैसे पुण्यकर्म से विपुल के मन में सूक्ष्म गर्व जन्म लेता है—वह स्वयं को ‘उभय लोक-विजयी’ मानने लगता है। मार्ग में विचित्र संकेत, गिरते हुए अम्लान पुष्पों का देश, और परस्पर ‘नेति-नेति’ कहते दो जन—ये सब उसके भीतर के द्वंद्व को तीखा करते हैं। → सोने-चाँदी के पासों के साथ लोभ-हर्ष में डूबे पुरुषों का दर्शन और उनसे जुड़ी शपथ/वचन-प्रसंग विपुल को भीतर तक झकझोर देता है; वह पहचान लेता है कि बाह्य तप के बीच अंतःकरण में लोभ, हर्ष, गर्व जैसे दोष ही वास्तविक पतन हैं—और वह इसे अपने ‘आत्मनि दुष्कृत’ के रूप में स्वीकार करता है। → विपुल चम्पा नगरी लौटकर गुरु को पुष्प अर्पित करता है और विधिवत् पूजन करता है—कर्म की पूर्णता के साथ अहं का शमन भी करता है; गुरु-भक्ति और आत्म-निरीक्षण से कथा स्थिर होती है।
Shlokas
Verse 1
अफ्-४-णक+ द्विचत्वारिशोड ध्याय: पलक गुड आज्ञासे दिव्य पुष्प लाकर उन्हें देना और द्वारा किये गये दुष्कर्मका स्मरण करना भीष्म उवाच विपुलस्त्वकरोत् तीव्र तपः कृत्वा गुरोर्वच: । तपोयुक्तमथात्मानममन्यत स वीर्यवान्
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ວິປຸລະໄດ້ເຊື່ອຟັງຄຳສັ່ງຂອງອາຈານ ແລະປະພຶດຕະປະອັນຮຸນແຮງ. ດ້ວຍອຳນາດທີ່ເກີດຈາກຕະປະນັ້ນ ຜູ້ກ້າຫານນັ້ນຈຶ່ງເຫັນຕົນເອງເປັນນັກບຳເນັດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່»។
Verse 2
स तेन कर्मणा स्पर्थन् पृथिवीं पृथिवीपते । चचार गतभी: प्रीतो लब्धकीर्तिवरो नृप
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ຈອມແຜ່ນດິນ, ເນື່ອງຈາກກຳກັບນັ້ນ ວິປຸລະເກີດຄວາມພອງໃຈຢູ່ພາຍໃນ ແລະເລີ່ມແຂ່ງຂັນກັບຜູ້ອື່ນ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເພາະໄດ້ຮັບທັງຊື່ສຽງ ແລະພອນຈາກອາຈານແລ້ວ ລາວຈຶ່ງທ່ອງໄປທົ່ວແຜ່ນດິນດ້ວຍຄວາມບໍ່ຢ້ານ ແລະຄວາມພໍໃຈ»។
Verse 3
उभौ लोकौ जितौ चापि तथैवामन्यत प्रभु: । कर्मणा तेन कौरव्य तपसा विपुलेन च,कुरुनन्दन! शक्तिशाली विपुल उस गुरुपत्नी-संरक्षणरूपी कर्म तथा प्रचुर तपस्याद्वारा ऐसा समझने लगे कि मैंने दोनों लोक जीत लिये
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ກະວະຣະວະ, ດ້ວຍກຳກັບນັ້ນ ແລະດ້ວຍຕະປະອັນຫຼາຍຫຼວງອີກດ້ວຍ, ຜູ້ມີພະລັງນັ້ນເຊື່ອວ່າຕົນໄດ້ຊະນະທັງສອງໂລກແລ້ວ»។
Verse 4
अथ काले व्यतिक्रान्ते कस्मिंश्चित् कुरुनन्दन । रुच्या भगिन्या आदानं प्रभूतधनधान्यवत्
ພີສະມະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ວົງກຸຣຸຊື່ນບານ, ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປພັກໜຶ່ງ ກໍເກີດຂຶ້ນໂອກາດງານແຕ່ງງານຢູ່ເຮືອນຂອງພີ່ສາວໃຫຍ່ຂອງ ຣຸຈີ; ເປັນງານທີ່ຕ້ອງໃຊ້ຈ່າຍຊັບສິນ ແລະເຂົ້າຂອງຢ່າງຫຼາຍ»។
Verse 5
एतस्मिन्नेव काले तु दिव्या काचिद् वराड़ना । बिभ्रती परमं रूपं जगामाथ विहायसा,उन्हीं दिनों एक दिव्य लोककी सुन्दरी दिव्यांगगा परम मनोहर रूप धारण किये आकाशभमार्गसे कहीं जा रही थी
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນເວລານັ້ນເອງ ມີນາງຟ້າຜູ້ໜຶ່ງ ສະຫວ່າງໄສ ແລະງາມລ້ຳ ສວມຮູບງາມອັນມະນົມມະນາທີ່ສຸດ ແລ້ວເດີນທາງໄປທາງຟ້າ».
Verse 6
तस्या: शरीरात् पुष्पाणि पतितानि महीतले । तस्याश्रमस्याविदूरे दिव्यगन्धानि भारत,भारत! उसके शरीरसे कुछ दिव्य पुष्प, जिनसे दिव्य सुगन्ध फैल रही थी, देवशमकि आश्रमके पास ही पृथ्वीपर गिरे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຈາກກາຍຂອງນາງ ດອກໄມ້ຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນ. ໃກ້ອາສຣົມຂອງນາງ ໂອ ພາຣະຕະ ກິ່ນຫອມອັນເທວະດາໄດ້ແຜ່ຊາຍ».
Verse 7
तान्यगृह्नात् ततो राजन् रुचिललितलोचना । तदा निमन्त्रकस्तस्या अड्ञेभ्य: क्षिप्रमागमत्,राजन! तब मनोहर नेत्रोंवाली रुचिने वे फूल ले लिये। इतनेमें ही अंगदेशसे उसका शीघ्र ही बुलावा आ गया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຣຸຈິ ຜູ້ມີດວງຕາອ່ອນຫວານງາມ ໄດ້ເກັບດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ຜູ້ສົ່ງສານມາເຊີນນາງ ກໍມາຮອດຢ່າງວ່ອງໄວຈາກແດນອັງກະ».
Verse 8
तस्या हि भगिनी तात ज्येष्ठा नाम्ना प्रभावती । भार्या चित्ररथस्याथ बभूवाड्रेश्वरस्य वै,तात! रुचिकी बड़ी बहिन, जिसका नाम प्रभावती था, अंगराज चित्ररथको ब्याही गयी थी
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ລູກເອີຍ, ພີ່ສາວຄົນໃຫຍ່ຂອງນາງ ຊື່ ປຣະພາວະຕີ ໄດ້ເປັນພຣະມະເຫສີຂອງ ຈິຕຣະຣະຖະ—ເຈົ້າແຫ່ງພູເຂົາ».
Verse 9
पिनह्ा[ तानि पुष्पाणि केशेषु वरवर्णिनी । आमन्त्रिता ततो5गच्छद् रुचिरजड्गपतेर्गृहम्,उन दिव्य फूलोंको अपने केशोंमें गूँथकर सुन्दरी रुचि अंगराजके घर आमन्त्रित होकर गयी
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ຜິວພັນງາມ ໄດ້ສອດດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ໃນມວຍຜົມ. ແລ້ວເມື່ອໄດ້ຮັບເຊີນ ນາງກໍໄປຍັງເຮືອນຂອງ ຣຸຈິຣະ—ເຈົ້າແຫ່ງແດນອັງກະ».
Verse 10
पुष्पाणि तानि दृष्ट्वा तु तदाड़्जेन्द्रवराड़ना । भगिनीं चोदयामास पुष्पार्थे चारुलोचना
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະມະເຫສີຜູ້ງາມ ມີດວງຕາດັ່ງດອກບົວ ເປັນຍອດໃນຫມູ່ນາງຫຼວງ ກໍໄດ້ຊັກຊວນນ້ອງສາວ ຂໍໃຫ້ໄປນໍາດອກໄມ້ຊະນິດດຽວກັນມາ.
Verse 11
सा भरत्रें सर्वमाचष्ट रुचि: सुरुचिरानना । भगिन्या भाषितं सर्वमृषिस्तच्चा भ्यनन्दत
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອກັບຮອດອາສຣົມ ຣຸຈິຜູ້ມີໃບໜ້າງາມຍິ່ງ ໄດ້ເລົ່າໃຫ້ສາມີຟັງທຸກຢ່າງທີ່ເອື້ອຍຂອງນາງໄດ້ກ່າວ. ພຣະລິສີໄດ້ຍິນແລ້ວກໍຍິນດີ ແລະຍອມຮັບຄໍາຂໍນັ້ນ.
Verse 12
ततो विपुलमानाय्य देवशर्मा महातपा: । पुष्पार्थे चोदयामास गच्छ गच्छेति भारत,भारत! तब महा तपस्वी देवशर्माने विपुलको बुलवाकर उन्हें फ़ूल लानेके लिये आदेश दिया और कहा, “जाओ, जाओ'
ຕໍ່ມາ ທ່ານເທວະຊະຣະມາ ຜູ້ບໍາເນັດຕະປະສະຍາອັນໃຫຍ່ ໄດ້ເອີ້ນວິປຸລະມາ ແລ້ວຊັກຊວນໃຫ້ໄປເອົາດອກໄມ້ ກ່າວວ່າ: “ໄປເຖີດ, ໄປເຖີດ, ໂອ ພາຣະຕະ!”
Verse 13
विपुलस्तु गुरोर्वाक्यमविचार्य महातपा: । स तथेत्यब्रवीद् राज॑स्तं च देशं जगाम ह
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ວິປຸລະ ຜູ້ບໍາເນັດຕະປະສະຍາອັນໃຫຍ່ ໄດ້ຮັບຄໍາອາຈານໂດຍບໍ່ລັງເລ ແລ້ວຕອບວ່າ “ເປັນດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພຣະຣາຊາ” ແລະໄປຍັງສະຖານທີ່ນັ້ນ. ທີ່ນັ້ນເຂົາເຫັນດອກໄມ້ອີກຫຼາຍດອກຕົກຈາກຟ້າ ແລະຍັງສົດບໍ່ເຫື່ອຍຫຼົ່ນ.
Verse 14
यस्मिन् देशे तु तान्यासन् पतितानि नभस्तलात् | अम्लानान्यपि तत्रासन् कुसुमान्यपराण्यपि
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໃນດິນແດນທີ່ດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຕົກລົງຈາກຟ້າ ຍັງມີດອກໄມ້ອື່ນໆອີກຫຼາຍດອກນອນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແລະລ້ວນສົດບໍ່ເຫື່ອຍຫຼົ່ນ.”
Verse 15
स ततस्तानि जग्राह दिव्यानि रुचिराणि च | प्राप्तानि स्वेन तपसा दिव्यगन्धानि भारत,भारत! तदनन्तर अपने तपसे प्राप्त हुए उन दिव्य सुगन्धसे युक्त मनोहर दिव्य पुष्पोंको विपुलने उठा लिया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກນັ້ນ ລາວໄດ້ເກັບກ່ຽວດອກໄມ້ທິບອັນງາມສົດໃສເຫຼົ່ານັ້ນ—ມີກິ່ນຫອມທິບ—ຊຶ່ງລາວໄດ້ມາດ້ວຍຕະປະ (ການບຳເນັດພາວະ) ຂອງຕົນເອງ, ໂອ ພາຣະຕະ.
Verse 16
सम्प्राप्य तानि प्रीतात्मा गुरोवंचनकारक: । तदा जगाम तूर्ण च चम्पां चम्पकमालिनीम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ໃຈຂອງລາວກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິ; ແລະເພາະເປັນຜູ້ບໍ່ຫລອກລວງຄູບາອາຈານ (ກຸຣຸ) ລາວຈຶ່ງອອກເດີນທາງທັນທີໄປຫານະຄອນຈຳປາ—ເມືອງທີ່ຖືກປະດັບດັ່ງພວງມາລາດ້ວຍຕົ້ນຈຳປາກະ (champaka)—ເພື່ອສຳເລັດຄຳສັ່ງຂອງກຸຣຸດ້ວຍຄວາມຊື່ສັດ.
Verse 17
स वने निर्जने तात ददर्श मिथुनं नृणाम् । चक्रवत् परिवर्तन्तं गृहीत्वा पाणिना करम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ລູກເອີຍ, ໃນປ່າອັນວັງເວງແລະໂດດດ່ຽວ ລາວເຫັນຄູ່ຊາຍຍິງຄູ່ໜຶ່ງ; ພວກເຂົາຈັບມືກັນ ແລ້ວຫມຸນວຽນໄປມາ ດັ່ງລໍ້ປັ່ນຂອງຊ່າງປັ້ນໝໍ້.
Verse 18
तत्रैकस्तूर्णमगमत् तत्पदे च विवर्तयन् । एकस्तु न तदा राजंश्वक्रतु: कलहं तत:,राजन! उनमेंसे एकने अपनी चाल तेज कर दी और दूसरेने वैसा नहीं किया। इसपर दोनों आपसमें झगड़ने लगे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຄົນໜຶ່ງເຮັ່ງກ້າວໄປຂ້າງໜ້າຢ່າງວ່ອງໄວ ແມ່ນກະທັ້ງປ່ຽນຈັງຫວະກ້າວຢູ່ຈຸດນັ້ນ; ແຕ່ອີກຄົນໜຶ່ງບໍ່ເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ, ໂອ ພຣະຣາຊາ. ຈາກຄວາມແຕກຕ່າງໃນຄວາມໄວແລະໃຈຄິດນັ້ນ ການທະເລາະກໍເກີດຂຶ້ນ.
Verse 19
त्वं शीघ्र गच्छसीत्येकोब्रवीज्नेति तथा पर: । नेति नेति च तौ राजन् परस्परमथोचतु:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: “ຄົນໜຶ່ງເວົ້າວ່າ ‘ເຈົ້າເດີນໄວເກີນໄປ.’ ອີກຄົນໜຶ່ງຕອບວ່າ ‘ບໍ່.’ ແລ້ວ, ໂອ ພຣະຣາຊາ, ທັງສອງກໍເວົ້າ ‘ບໍ່, ບໍ່’ ຕໍ່ກັນ ພ້ອມທັງຂັດຄ້ານແລະໂທດກັນໄປມາ. ດັ່ງນັ້ນ, ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ພວກເຂົາຕົກຢູ່ໃນການກ່າວໂທດກັນ ແທນທີ່ຈະເຂົ້າໃຈກັນ.”
Verse 20
तयोर्विस्पर्थतोरेवे शपथो5यमभूत् तदा । सहसोद्दिश्य विपुलं ततो वाक्यमथोचतु:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອທັງສອງຍັງຄົງແຂ່ງຂັນກັນຢ່າງບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ຄໍາສາບານນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນໃນເວລານັ້ນ. ຕໍ່ມາ ດ້ວຍໃຈກ້າຫານ ແລະ ຈຸດປະສົງອັນແຂງກ້າ ພວກເຂົາໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄໍາອັນມີນ້ໍາໜັກ—ຖ້ອຍຄໍາທີ່ຈະຜູກມັດການປະພຶດ ແລະ ກໍານົດສິ່ງທີ່ຈະຕາມມາ.
Verse 21
इस प्रकार एक-दूसरेसे स्पर्धा रखते हुए उन दोनोंमें शपथ खानेकी नौबत आ गयी। फिर तो सहसा विपुलको लक्ष्य करके वे दोनों इस प्रकार बोले-- ।।
ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອທັງສອງແຂ່ງຂັນກັນບໍ່ຢຸດ ກໍມາຮອດຂັ້ນຕ້ອງສາບານ. ແລ້ວພວກເຂົາກໍຈ້ອງໄປທີ່ພຣາຫມັນ ວິປຸລະ ແລະ ປະກາດວ່າ: “ໃນພວກເຮົາ ຜູ້ໃດກ່າວຄໍາຕົວະ ຂໍໃຫ້ຜູ້ນັ້ນໄດ້ຮັບຊະຕາກໍາໃນໂລກໜ້າ ເທົ່າກັນກັບຊະຕາກໍາທີ່ຖືກກໍານົດໄວ້ສໍາລັບພຣາຫມັນ ວິປຸລະ.”
Verse 22
एतत् श्र॒ुत्वा तु विपुलो विषण्णवदनो5भवत् | एवं तीव्रतपाश्चाहं कष्टश्षायं परिश्रम:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນເຊັ່ນນັ້ນ ວິປຸລະກໍໜ້າເສົ້າຫມອງ. ລາວຄິດວ່າ: “ຖ້າແມ່ນແຕ່ຂ້ອຍ—ຜູ້ປະພຶດຕະປະສະຍາອັນເຂັ້ມງວດ—ຍັງຈະພົບຈຸດຈົບອັນບໍ່ດີ ແລ້ວຄວາມພາກເພຍອັນຫນັກໜ່ວງໃນຕະປະສະຍານີ້ ກໍຄືຈະເຫຼືອແຕ່ຄວາມທຸກທໍລະມານເທົ່ານັ້ນ.”
Verse 23
मिथुनस्यास्य कि मे स्यात् कृतं पापं यथा गति: । अनिष्टा सर्वभूतानां कीर्तितानेन मेडद्य वै
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ຂ້ອຍໄດ້ກະທໍາບາບອັນໃດ ຈຶ່ງຈະຕ້ອງພົບຊະຕາກໍາເຊັ່ນນັ້ນ—ຊະຕາກໍາທີ່ເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ສັດທັງປວງ—ເຫມືອນຊະຕາກໍາທີ່ໄດ້ຖືກພັນລະນາໃຫ້ຄູ່ຊາຍຍິງນີ້ ດັ່ງທີ່ພວກເຂົາໄດ້ເລົ່າໃຫ້ຂ້ອຍຟັງໃນມື້ນີ້?”
Verse 24
एवं संचिन्तयन्नेव विपुलो राजसत्तम । अवाड्मुखो दीनमना दध्यौ दुष्कृतमात्मन:,नृपश्रेष्ठ! ऐसा सोचते हुए ही विपुल नीचे मुँह किये दीनचित्त हो अपने दुष्कर्मका स्मरण करने लगे
ດັ່ງນັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ວິປຸລະຄິດຕອງຢູ່ນັ້ນ—ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ—ລາວກໍກົ້ມໜ້າ ດ້ວຍໃຈອັນຫມອງເສົ້າ ແລະ ຄິດທົບທວນຖຶງການກະທໍາຜິດຂອງຕົນເອງ.
Verse 25
ततः षडन्यान् पुरुषानक्षै: काउ्चनराजतै: । अपश्यद् दीव्यमानान् वै लोभहर्षान्वितांस्तथा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ມາ ວິປຸລະໄດ້ເຫັນຊາຍອີກຫົກຄົນ ກໍາລັງຫຼິ້ນພະນັນດ້ວຍລູກເຕົ໋າທີ່ເຮັດດ້ວຍຄໍາແລະເງິນ. ພວກເຂົາຖືກລ້ອມລອບດ້ວຍຄວາມໂລບ ແລະຄວາມຮື້ນເຮີງ; ແລະພວກເຂົາກໍໄດ້ກ່າວຄໍາສາບານດຽວກັນກັບຄູ່ຊາຍຍິງກ່ອນນັ້ນ. ເມື່ອຈ້ອງໄປທີ່ວິປຸລະ ພວກເຂົາຈຶ່ງເວົ້າກັບລາວ»។
Verse 26
कुर्वतः शपथं तेन य: कृतो मिथुनेन तु । विपुलं वै समुद्दिश्य तेडपि वाक्यमथाब्रुवन्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຄໍາສາບານອັນດຽວກັນທີ່ຄູ່ຊາຍຍິງນັ້ນໄດ້ກ່າວ ຄົນອື່ນໆເຫຼົ່ານັ້ນກໍກ່າວຕາມ. ແລ້ວພວກເຂົາຊີ້ໄປຫາວິປຸລະ ແລະເວົ້າຂຶ້ນ»។
Verse 27
लोभमास्थाय योअस्माकं विषमं कर्तुमुत्सहेत् । विपुलस्य परे लोके या गतिस्तामवाप्लुयात्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດໃນພວກເຮົາ ທີ່ອາໄສຄວາມໂລບ ແລະກ້າທໍາຄວາມບໍ່ຊື່ສັດ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ຮັບຊະຕາກໍາດຽວກັນ ກັບທີ່ລໍຖ້າວິປຸລະໃນໂລກໜ້າ»។
Verse 28
एतत् श्र॒त्वा तु विपुलो नापश्यद् धर्मसंकरम् । जन्मप्रभृति कौरव्य कृतपूर्वमथात्मन:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນເຊັ່ນນັ້ນ ວິປຸລະໄດ້ທົບທວນຄວາມປະພຶດຂອງຕົນຕັ້ງແຕ່ເກີດມາ, ໂອ ຜູ້ສືບສາຍກຸຣຸ. ແຕ່ລາວບໍ່ເຫັນໃນຕົນເອງວ່າມີ ‘ຄວາມປົນເປື້ອນແຫ່ງທຳ’ ແຕ່ຢ່າງໃດ—ບໍ່ມີການປົນບາບເຂົ້າກັບສິ່ງທີ່ຄວນເປັນທຳ.»
Verse 29
सम्प्रदध्यौ तथा राजन्नग्नावग्निरिवाहित: । दहामानेन मनसा शापं श्रुत्वा तथाविधम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ລາວຕົກຢູ່ໃນການຄິດພິຈາລະນາອັນເລິກຊຶ້ງອີກຄັ້ງ—ດັ່ງໄຟໜຶ່ງຖືກວາງທັບໃສ່ໄຟອີກໜຶ່ງ. ເມື່ອໄດ້ຍິນຄໍາສາບແຊ່ງເຊັ່ນນັ້ນ ໃຈຂອງລາວລຸກໄໝ້ຫນັກຂຶ້ນ, ແລະຖືກເຜົາໄໝ້ໂດຍໄຟແຫ່ງຄວາມໂສກພາຍໃນ ລາວຈຶ່ງເລີ່ມພິຈາລະນາອີກຄັ້ງວ່າຄວນເຮັດຢ່າງໃດ.»
Verse 30
तस्य चिन्तयतस्तात वहूव्यो दिननिशा ययु: । इदमासीन्मनसि स रुच्या रक्षणकारितम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ເມື່ອເຂົາຄິດຕຶກຕອງຢູ່ເລື້ອຍໆ ວັນແລະຄືນຫຼາຍຄັ້ງກໍຜ່ານໄປ. ແລ້ວ ໂດຍມຸ່ງໝາຍຈະປົກປ້ອງ ຣຸຈີ ຄວາມຕັ້ງໃຈຢ່າງໜຶ່ງກໍເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂອງເຂົາ».
Verse 31
लक्षणं लक्षणेनैव वदनं वदनेन च । विधाय न मया चोक्तं सत्यमेतद् गुरोस्तथा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ອິນຊີຮັບຮູ້ຂອງຂ້ອຍໄດ້ປະສານກັບອິນຊີຂອງນາງ ແລະປາກຂອງຂ້ອຍກໍປະສານກັບປາກຂອງນາງ. ແຕ່ເຖິງຈະເຮັດການອັນບໍ່ຄວນນີ້—ແມ່ນເພື່ອປົກປ້ອງພັນລະຍາຂອງອາຈານ—ຂ້ອຍກໍບໍ່ໄດ້ບອກຄວາມຈິງນີ້ແກ່ອາຈານ».
Verse 32
एतदात्मनि कौरव्य दुष्कृतं विपुलस्तदा | अमन्यत महाभाग तथा तच्च न संशय:,महाभाग कुरुनन्दन! उस समय विपुलने अपने मनमें इसीको पाप माना और निस्संदेह बात भी ऐसी ही थी
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສືບສາຍກຸຣຸ, ໃນເວລານັ້ນ ວິປຸລະໄດ້ຕັດສິນໃນໃຈຕົນວ່າ ນີ້ແມ່ນການກະທຳຜິດ. ໂອ ຜູ້ມີບຸນ, ມັນເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ».
Verse 33
स चम्पां नगरीमेत्य पुष्पाणि गुरवे ददौ । पूजयामास च गुरुं विधिवत् स गुरुप्रिय:,चम्पानगरीमें जाकर गुरुप्रेमी विपुलने वे फूल गुरुजीको अर्पित कर दिये और उनका विधिपूर्वक पूजन किया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄປຮອດນະຄອນຈຳປາ ວິປຸລະຜູ້ເຄົາລົບຮັກອາຈານ ໄດ້ນຳດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນຖວາຍແກ່ອາຈານ ແລະເພາະເປັນທີ່ຮັກຂອງອາຈານ ຈຶ່ງບູຊາອາຈານຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ».
Verse 42
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि विपुलोपाख्याने द्विचत्वारिंशो5ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ ໃນອະນຸສາສະນະປະວະ ໃນພາກວ່າດ້ວຍທານະທັມມະ (ທຳແຫ່ງການໃຫ້) ໃນເລື່ອງວິປຸລະ ບົດທີ 42 ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ.
Frequently Asked Questions
How to resolve a case where a maiden has an assigned/received śulka but lacks a husband, raising questions about whether marriage has been treated as a purchase and what dharmic remedy applies.
Bhīṣma articulates parity between son and daughter in relation to the father’s personhood, and legitimizes the dauhitra as heir for a sonless father, supported by ritual duty (piṇḍa offerings) and lineage continuity.
Yes: it argues that not every practiced custom becomes dharma; only sadācāra is weighty as a dharma-marker, while greed-driven or “asad-ācāra” is treated as a distortion that should not be propagated.