Adhyaya 86
Āśramadharma and the Marks of the Muni (Yayāti–Aṣṭaka Saṃvāda)
Upa-parva: Āśramadharma–Muni-Mauna Saṃvāda (Yayāti–Aṣṭaka Dialogue)
Aṣṭaka asks how different life-stages attain the divine or higher goals: the householder, the mendicant, the one devoted to the teacher’s work, and the forest-dweller established on the good path. Yayāti answers with a structured typology. (1) The brahmacārin succeeds through promptness in study when summoned, self-motivated service to the teacher, early rising and disciplined rest, gentleness, self-control, steadiness, vigilance, and commitment to svādhyāya. (2) The gṛhastha ideal is articulated as an ‘ancient upaniṣad’ of household life: earn wealth by dharma, perform offerings, give gifts, feed guests, and avoid taking what is not given. (3) The vānaprastha/forest-ascetic is described as living by one’s own effort, avoiding harmful conduct, giving to others, practicing regulated diet and activity, and thereby approaching a principal attainment; additional verses connect forest discipline with conquest over desire and the timing of spiritual effort. (4) The bhikṣu is characterized by non-dependence on crafts for livelihood, homelessness, sense-restraint, freedom from entanglements, wandering, lightness, and minimal conduct. Aṣṭaka then asks about munis and forms of mauna; Yayāti defines the muni paradoxically: one for whom the village is ‘behind’ while in the forest, and for whom the forest is ‘behind’ while in the village—explained as non-indulgence in village-ways, minimal clothing, minimal food sufficient for sustaining life, and radical reduction of wants. The chapter concludes with the ideal of renouncing desires, establishing mauna, enduring austerity, becoming free from dualities, and thereby attaining higher worlds; a final image depicts the muni seeking food ‘like a cow’ (non-aggressive, modest foraging), with resulting orientation toward immortality.
Chapter Arc: सिंह-विक्रान्त, नवयुवक-सा तेजस्वी राजा ययाति—यज्ञ, श्राद्ध और दान से देव, पितृ और द्विजों को तृप्त करता हुआ—फिर भी भीतर एक अदृश्य आग: भोग की तृष्णा। → हजार वर्षों तक विषयासक्ति में डूबे रहने पर भी तृष्णा घटती नहीं; धर्मात्मा राजा ‘काल’ को देखता है और समझता है कि भोग-सम्पदा पूर्ण होकर भी मन अपूर्ण है—अब उत्तराधिकारी और वंश-धर्म का प्रश्न सामने आता है। → ययाति पूरु को संबोधित कर निर्णायक वचन कहता है—राज्य-भार और वंश-परम्परा का केन्द्र पूरु बनेगा; यहीं से ‘पौरव’ वंश की धुरी स्थिर होती है, और जनमेजय के अपने कुल का स्रोत उजागर होता है। → यदु, तुर्वसु, द्रुह्यु, अनु और पूरु—इनसे जातियों/वंशों का विस्तार बताया जाता है: यदु से यादव, तुर्वसु से यवन, द्रुह्यु से भोज, अनु से म्लेच्छ-जातियाँ; और पूरु से पौरव वंश, जिसमें जनमेजय जन्मा। → पौरव-वंश की दीर्घ राज-परम्परा का संकेत देकर कथा आगे के राजाओं और घटनाओं की ओर मोड़ लेती है।
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानविषयक चौरासीवाँ अध्याय प्रा हुआ ॥/ ८४ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठके १६३ “लोक मिलाकर कुल ३५३ लोक हैं) #द-2ल्5 >> श््यु #* पञ्चाशीतितमोब<् ध्याय: राजा ययातिका विषय-सेवन और वैराग्य तथा पूरुका राज्याभिषेक करके वनमें जाना वैशम्पायन उवाच पौरवेणाथ वयसा ययातिर्नहुषात्मज: । प्रीतियुक्तो नृपश्रेष्ठक्षचार विषयान् प्रियान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ຍະຍາຕິ ລູກຊາຍຂອງ ນະຫຸສະ ເມື່ອໄດ້ຮັບຄວາມໜຸ່ມຂອງປູຣູແລ້ວ ກໍມີຄວາມຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ແລະ ເລີ່ມເສບສົມບັດແຫ່ງຄວາມສຸກທີ່ຕົນປາຖະໜາ.
Verse 2
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम् । धर्माविरुद्धं राजेन्द्र यथाहति स एव हि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ! ຕາມຄວາມປາຖະໜາ ຕາມກຳລັງໃຈ ຕາມເວລາອັນສົມຄວນ ແລະຕາມຄວາມສະດວກສະບາຍ ພວກເຂົາໄດ້ເສບສຸກອັນບໍ່ຂັດກັບທັມມະ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ການເສບສຸກນັ້ນສົມຄວນແກ່ພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ—ພວກເຂົາແມ່ນຜູ້ຄວນຄ່າຢ່າງແທ້ຈິງ».
Verse 3
देवानतर्पयद् यज्ञ: श्राद्धैस्तद्धत्ू पितृनपि । दीनाननुग्रहैरिष्टै: कामैश्न द्विजसत्तमान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍພິທີບູຊາຍັດ (ຍັດຍະ) ພວກເຂົາເຮັດໃຫ້ເທວະດາພໍໃຈ; ດ້ວຍພິທີສຣາດທະ ກໍເຮັດໃຫ້ບັນພະບຸລຸດພໍໃຈດ້ວຍ. ດ້ວຍການອຸປະຖຳອັນເມດຕາ ພວກເຂົາຊ່ວຍຜູ້ທຸກຍາກແລະຜູ້ທຸກທ້ອນ; ແລະດ້ວຍການປະທານສິ່ງທີ່ປາຖະໜາ ພວກເຂົາເຮັດໃຫ້ດວິຊະຜູ້ປະເສີດພໍໃຈ.
Verse 4
अतिथीनन्नपानैश्न विशश्व परिपालनै: । आनृशंस्येन शूद्रांश्व दस्यून् संनिग्रहेण च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນພໍໃຈດ້ວຍການປະພຶດຖືກທຳ—ຕ້ອນຮັບແຂກດ້ວຍອາຫານແລະນ້ຳ, ປົກປ້ອງຄວາມຮັ່ງມີຂອງວັຍຊະ, ປະພຶດຕໍ່ຊູດຣະດ້ວຍເມດຕາ, ແລະກົດຂີ່ພວກໂຈນດ້ວຍການຈັບຂັງແລະການຄວບຄຸມອັນເຂັ້ມແຂງ. ດັ່ງນັ້ນ ພຣະຣາຊາຢະຍາຕິ ດຸດດັ່ງອິນທຣະອົງທີສອງທີ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນ ໄດ້ປົກປ້ອງແລະອຸປະຖຳປະຊາທັງປວງ.
Verse 5
धर्मेण च प्रजा: सर्वा यथावदनुरञ्जयन् । ययाति: पालयामास साक्षादिन्द्र इवापर:
ດ້ວຍການທຳນຸບຳລຸງທັມມະ ພຣະຣາຊາຢະຍາຕິ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ປະຊາທັງປວງພໍໃຈຢ່າງຖືກຄວນ ແລະປົກປ້ອງພວກເຂົາ—ດຸດດັ່ງອິນທຣະເອງ, ເປັນອິນທຣະອົງທີສອງໃນມະນຸດໂລກ.
Verse 6
स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचर: । अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम्,वे राजा सिंहके समान पराक्रमी और नवयुवक थे। सम्पूर्ण विषय उनके अधीन थे और वे धर्मका विरोध न करते हुए उत्तम सुखका उपभोग करते थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະຣາຊານັ້ນກ້າຫານດຸດດັ່ງສິງ ແລະຍັງຢູ່ໃນພະລັງແຫ່ງວັຍໜຸ່ມ. ອານາເຂດທັງປວງຢູ່ໃນອຳນາດຂອງພຣະອົງ. ໂດຍບໍ່ເຄີຍຂັດກັບທັມມະ ພຣະອົງໄດ້ດຳລົງຊີວິດແລະເສບສຸກອັນສູງສຸດ—ຄວາມຮັ່ງມີທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງຄວາມຖືກທຳ ບໍ່ແມ່ນເທິງການລ່ວງລະເມີດ.
Verse 7
स सम्प्राप्य शुभान् कामांस्तृप्त: खिन्नश्न पार्थिव: । काल वर्षसहस्रान्तं सस्मार मनुजाधिप:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກະສັດໄດ້ບັນລຸຄວາມສຸກອັນເປັນມົງຄຸນ ແຕ່ແຕ່ຕົ້ນກໍພໍໃຈ; ແຕ່ຕໍ່ມາກໍເກີດຄວາມເມື່ອຍລ້າ. ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ ຄອຍລະລຶກເຖິງຂອບເຂດຂອງເວລາ—ເມື່ອຄົບພັນປີ. ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ຢູ່ທ່າມກາງຄວາມສຳລານ ການຮູ້ວ່າເວລາມີຂອບເຂດ ກໍນຳໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍໃຈຢູ່ໃນໃຈ; ເພາະຄວາມສຸກບໍ່ອາດລົບລ້າງຄວາມຫວາດຫວັ່ນທີ່ເກີດຈາກອະນິດຈັງໄດ້.
Verse 8
परिसंख्याय कालज्ञ: कला: काष्छाश्न वीर्यवान् | यौवन प्राप्य राजर्षि: सहस्रपरिवत्सरान्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຣາຊະຣິສີ ຢະຍາຕິ ຜູ້ແຂງກ້າ ແລະຮູ້ທັນເວລາ ໄດ້ຮັກສາການນັບວັດຂອງຍຸວະວັຍພັນປີ ໂດຍນັບທຸກ «ກະລາ» ແລະທຸກ «ກາສຖາ» (ການແບ່ງເວລາຢ່າງລະອຽດ). ແມ່ນແຕ່ຈະເພີດເພີນໃນສຸກອັນສົງ່າງາມ ແລະພໍໃຈຍິນດີພຽງໃດ ເມື່ອໃດທີ່ລະລຶກວ່າ ພັນປີນັ້ນກໍຈະຕ້ອງຄົບສິ້ນແນ່ນອນ ພະອົງກໍຖືກຄວາມເສຍໃຈອັນເລິກລ້ຳຄອບງຳ—ເປັນຄວາມຈິງທາງທຳວ່າ ຄວາມເພີດເພີນໃນໂລກ ບໍ່ວ່າຈະຫຼາຍປານໃດ ກໍຖືກຈຳກັດໂດຍເວລາ ແລະບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ຄວາມຢາກພໍສົມບູນໄດ້.
Verse 9
विश्वाच्या सहितो रेमे व्यभ्राजन्नन्दने वने | अलकायां स काल तु मेरुशज़े तथोत्तरे
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພະຣາຊາ ຢະຍາຕິ ມີນາງອັບສະຣາ ວິສວາຈາ ເປັນຄູ່ ໄດ້ເພີດເພີນ ແລະສ່ອງປະກາຍໃນປ່ານັນທະນະ ຂອງພະອິນທຣາ. ຊ່ວງໜຶ່ງພະອົງຍັງທ່ອງທ່ຽວຕາມໃຈໃນອະລະກາ ແລະເທິງຍອດເຂົາເມຣຸທາງເໜືອ. ແຕ່ແມ່ນແຕ່ຢູ່ທ່າມກາງຄວາມສຸກສະຫວັນ ການຮູ້ວ່າເວລາມີຂອບເຂດ—ພັນປີທີ່ຈະຕ້ອງຖືກໃຊ້ໝົດແນ່ນອນ—ກໍທຳໃຫ້ເກີດເງົາແຫ່ງຄວາມເສຍໃຈ ຄືການເຕືອນວ່າ ຄວາມເພີດເພີນທີ່ບໍ່ມີການຍັບຍັ້ງຍ່ອມມີວັນສິ້ນສຸດ ແລະຜູ້ຮູ້ທັນເວລາບໍ່ອາດຫຼີກພົ້ນກົດຂອງມັນໄດ້.
Verse 10
यदा स पश्यते काल धर्मात्मा त॑ं महीपति: । पूर्ण मत्वा तत: काल पूरुं पुत्रमुवाच ह
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອກະສັດຜູ້ມີທຳນັ້ນ ເຫັນວ່າເວລາໄດ້ມາຮອດ—ແລະຕັດສິນວ່າກຳນົດການທີ່ໄດ້ຮັບໄວ້ນັ້ນບັດນີ້ຄົບຖ້ວນແລ້ວ—ພະອົງຈຶ່ງກ່າວກັບພະຣາຊະບຸດ ປູຣຸ. ຂໍ້ຄຳນີ້ເປັນຈຸດຫັນທາງທຳ: ຄວາມເພີດເພີນທີ່ໄດ້ຮັບສຳລັບເວລາຈຳກັດ ຈຳຕ້ອງຍອມຕໍ່ກົດຂອງເວລາ; ແລະກະສັດຜູ້ລະລຶກທຳ ຈຶ່ງຫັນຈາກຄວາມສຳລານ ກັບຄືນສູ່ໜ້າທີ່ ແລະລະບຽບອັນຖືກຕ້ອງ.
Verse 11
यथाकामं यथोत्साहं यथाकालमरिंदम । सेविता विषया: पुत्र यौवनेन मया तव,शत्रुदमन पुत्र! मैंने तुम्हारी जवानीके द्वारा अपनी रुचि, उत्साह और समयके अनुसार विषयोंका सेवन किया है
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ລູກເອີຍ ຜູ້ປາບສັດຕູ, ຕາມຄວາມປາຖະໜາ ຕາມກຳລັງໃຈ ແລະຕາມເວລາອັນສົມຄວນ, ພໍ່ໄດ້ເພີດເພີນໃນອາຣົມທັງຫຼາຍ ໂດຍອາໄສຍຸວະວັຍຂອງເຈົ້າ.”
Verse 12
न जातु काम: कामानामुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຄວາມປາຖະໜາຕໍ່ວັດຖຸແຫ່ງອາລົມ ບໍ່ເຄີຍສົງບົບໄດ້ດ້ວຍການເສບສົມວັດຖຸນັ້ນເລີຍ. ກົງກັນຂ້າມ ດັ່ງໄຟທີ່ໄດ້ຮັບອາຫຸຕິເນີຍຂີ (ghee) ມັນຍິ່ງລຸກໂຊນ ແລະເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນເລື້ອຍໆ.
Verse 13
यत् पृथिव्यां ब्रीहियवं हिरण्यं पशव: स्त्रिय: । एकस्यापि न पर्याप्तं तस्मात् तृष्णां परित्यजेत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຂົ້າ ແລະ ບາເລທັງໝົດໃນແຜ່ນດິນນີ້, ຄຳ, ຝູງສັດ, ແລະ ຍິງທັງຫຼາຍ—ທັງໝົດນັ້ນກໍຍັງບໍ່ພໍ ແມ່ນແຕ່ສຳລັບຄົນຜູ້ດຽວ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວນລະທິ້ງຄວາມຢາກ.
Verse 14
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्य॑ति जीर्यत: । योडसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजत: सुखम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຄວາມຢາກນັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາຜິດພາດລະທິ້ງໄດ້ຍາກຢິ່ງ, ມັນບໍ່ແກ່ເຖົ້າເຖິງແມ່ນຄົນຈະແກ່, ແລະເປັນໂລກທີ່ພາໃຫ້ຊີວິດສິ້ນສຸດ—ຄວາມສຸກແທ້ຈຶ່ງເກີດແກ່ຜູ້ທີ່ລະທິ້ງຄວາມກະຫາຍນັ້ນເທົ່ານັ້ນ.
Verse 15
पूर्ण वर्षमहस्नं मे विषयासक्तचेतस: । तथाप्यनुदिनं तृष्णा ममैतेष्वभिजायते,“देखो, विषयभोगमें आसक्तचित्त हुए मेरे एक हजार वर्ष बीत गये, तो भी प्रतिदिन उन विषयोंके लिये ही तृष्णा पैदा होती है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເບິ່ງເຖີດ—ແມ່ນແຕ່ຂ້ອຍມີໃຈຕິດພັນຢູ່ໃນການເສບສົມວັດຖຸແຫ່ງອາລົມ ຈົນເວລາຄົບພັນປີຜ່ານໄປ, ແຕ່ຄວາມຢາກຕໍ່ຄວາມສຸກເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເກີດຂຶ້ນໃໝ່ໃນຂ້ອຍທຸກໆມື້.
Verse 16
तस्मादेनामहं त्यक्त्वा ब्रह्म॒ण्याधाय मानसम् । निर्दन्दो निर्ममो भूत्वा चरिष्यामि मृगै:ः सह,“अतः मैं इस तृष्णाको छोड़कर परब्रह्म परमात्मामें मन लगा द्वन्ध और ममतासे रहित हो वनमें मृगोंके साथ विचरूँगा
ດັ່ງນັ້ນ ຂ້ອຍຈະລະທິ້ງຄວາມຢາກນີ້ ແລ້ວວາງໃຈໄວ້ໃນ ພຣະພຣະຫມັນ (Brahman). ປາສຈາກຄູ່ຕົກຕໍ່າ-ສູງ (ທວັນທະ) ແລະປາສຈາກຄວາມຍຶດຖື, ຂ້ອຍຈະຢູ່ໃນປ່າ ເດີນທ່ອງໄປກັບຝູງກວາງ.
Verse 17
पूरो प्रीतो5स्मि भद्रं ते गृहाणेदं स््वयौवनम् । राज्यं चेदं गृहाण त्वं त्वं हि मे प्रियकृत् सुत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພູຣຸ, ຂໍໃຫ້ພອນແກ່ເຈົ້າ. ຂ້າພະເຈົ້າພໍໃຈຍິ່ງ. ຈົ່ງຮັບເອົາຄວາມໜຸ່ມຂອງຂ້າພະເຈົ້ານີ້ຄືນໄປ. ແລະຈົ່ງຮັບເອົາອານາຈັກນີ້ດ້ວຍ—ຄອບຄອງຕາມສິດ—ເພາະເຈົ້າແມ່ນບຸດຜູ້ໄດ້ເຮັດສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຮັກພໍໃຈ»។
Verse 18
वैशम्पायन उवाच प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नाहुषस्तदा । यौवन प्रतिपेदे च पूरु: स्वं पुनरात्मन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ພະຣາຊາຢະຍາຕິ ບຸດແຫ່ງນະຫຸສະ ໄດ້ຮັບຄວາມແກ່ຄືນໄປ; ແລະພູຣຸກໍໄດ້ກັບຄືນຮັບຄວາມໜຸ່ມຂອງຕົນອີກຄັ້ງ. ດັ່ງນັ້ນ ການແລກປ່ຽນສະພາບຈຶ່ງສຳເລັດລົງດ້ວຍຄວາມຍິນຍອມແລະການເສຍສະຫຼະ.
Verse 19
अभिषेक्तुकामं नृपतिं पूरुं पुत्र कनीयसम् । ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमनब्लुवन्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອບັນດາຜູ້ນຳໃນສັງຄົມ—ມີພຣາຫມັນເປັນຫົວໜ້າ—ເຫັນວ່າ ພະຣາຊາຢະຍາຕິ ປາຖະໜາຈະອະພິເສກພູຣຸ ບຸດນ້ອຍ ໃຫ້ເປັນກະສັດ, ພວກເຂົາຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃກ້ ແລະກ່າວຄຳນີ້.
Verse 20
कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्या: सुतं प्रभो । ज्येष्ठ यदुमतिक्रम्य राज्यं पूरो: प्रयच्छसि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ເປັນຢ່າງໃດຈຶ່ງຂ້າມຍະດຸ—ບຸດຫົວໜ້າຂອງເທວະຍານີ ແລະເປັນຫຼານຂອງສຸກຣະ—ແລ້ວມອບລາຊະອານາຈັກໃຫ້ພູຣຸ? ເຫດໃດຈຶ່ງເປັນເຊັ່ນນັ້ນ?»
Verse 21
यदुर्ज्येष्ठस्तव सुतो जातस्तमनु तुर्वसु: । शर्मिष्ठाया: सुतो द्रह्मुस्ततो5नु: पूरुरेव च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຍະດຸແມ່ນບຸດຫົວໜ້າຂອງເຈົ້າ; ຫຼັງຈາກນັ້ນຈຶ່ງເກີດຕູຣະວະສຸ. ຕໍ່ມາ ຈາກສະຣະມິດຖາ ໄດ້ເກີດບຸດຂອງນາງ—ດຣຸຫຍຸ, ຕໍ່ມາອະນຸ, ແລະພູຣຸດ້ວຍ».
Verse 22
कथं ज्येष्ठानतिक्रम्प कनीयान् राज्यमर्हति । एतत् सम्बोधयामस्त्वां धर्म त्वं प्रतिपालय
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ລູກຊາຍນ້ອຍຈະມີສິດໃນລາຊະອານາຈັກ ໂດຍຂ້າມຜ່ານລູກຊາຍໃຫຍ່ໆ ໄດ້ແນວໃດ? ພວກເຮົາກຳລັງເຕືອນເຈົ້າໃນຈຸດນີ້—ຈົ່ງຮັກສາທຳມະ ແລະປະພຶດຕາມລຳດັບອັນຖືກຕ້ອງ»។
Verse 23
ययातिरुवाच ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा: सर्वे शृण्वन्तु मे वच: । ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथंचन
ຢະຍາຕິ ກ່າວວ່າ: «ຂໍໃຫ້ທຸກວັນນະ ໂດຍມີພຣາຫມັນເປັນຫົວໜ້າ ຈົ່ງຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງຂ້ອຍ. ບໍ່ວ່າກໍລະນີໃດ ຂ້ອຍຈະບໍ່ມອບລາຊະອານາຈັກໃຫ້ລູກຊາຍໃຫຍ່»។
Verse 24
मम ज्येछेन यदुना नियोगो नानुपालित: । प्रतिकूल: पितुर्यश्ष न स पुत्र: सतां मत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ລູກຊາຍໃຫຍ່ຂອງຂ້ອຍ ຢະດຸ ບໍ່ໄດ້ປະຕິບັດຄຳສັ່ງທີ່ມອບໝາຍໃຫ້. ຜູ້ໃດທີ່ປະພຶດຕົນຕໍ່ຕ້ານບິດາ ຕາມຄຳຕັດສິນຂອງຜູ້ດີ ບໍ່ຖືກນັບເປັນລູກແທ້»។
Verse 25
मातापित्रोर्वचनकृद्धित: पथ्यश्च यः सुतः । स पुत्र: पुत्रवद् यश्न वर्तते पितृमातृषु
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຜູ້ໃດເປັນລູກ ແລ້ວປະຕິບັດຕາມຖ້ອຍຄຳຂອງແມ່ແລະພໍ່, ສະແຫວງຫາສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດແລະຄວນແກ່ພວກເຂົາ, ແລະປະພຶດຕົນຕໍ່ພໍ່ແມ່ດ້ວຍຄວາມຮັກແລະໜ້າທີ່ອັນຄວນແກ່ລູກ—ຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງຄວນເອີ້ນວ່າ ‘ລູກ’ ຢ່າງແທ້ຈິງ»។
Verse 26
(पुदिति नरकस्याख्या दु:ःखं हि नरकं विदु: । पुतस्त्राणात् ततः पुत्त्रमिहेच्छन्ति परत्र च ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «‘ປຸດ’ ແມ່ນຊື່ຂອງນະລົກ; ນະລົກນັ້ນເຂົາເຂົ້າໃຈວ່າເປັນຮູບແບບແຫ່ງຄວາມທຸກ. ເນື່ອງຈາກລູກຊາຍສາມາດຊ່ວຍກູ້ບັນພະບຸລຸດອອກຈາກນະລົກທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ປຸດ’ ໄດ້, ຜູ້ຄົນຈຶ່ງປາຖະໜາລູກຊາຍທັງໃນໂລກນີ້ ແລະໃນໂລກໜ້າ. ລູກຊາຍທີ່ຄ້າຍຄືບິດາ ເໝາະສົມທີ່ຈະບູຊາພິຕຣ (Pitṛs), ເທວະ ແລະ ຣິສີ. ຜູ້ໃດທີ່ເປັນແຫຼ່ງປະໂຫຍດ ແລະຄຸນຄ່າໃຫ້ແກ່ຄົນຫຼາຍ ຜູ້ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ‘ລູກໃຫຍ່’ (jyeṣṭha). ລູກຜູ້ເປັນປະໂຫຍດນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບສ່ວນແບ່ງຂອງຜູ້ໃຫຍ່ ທັງໃນໂລກນີ້ ແລະໃນໂລກໜ້າ. ລູກທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຸນທຳອັນສູງສົ່ງ ແມ່ນລູກທີ່ປະເສີດແທ້; ຄົນອື່ນເປັນລູກແຕ່ໃນນາມ ເປົ່າໆ. ດັ່ງນີ້ແຫຼະ ຜູ້ຮູ້ທຳມະຈຶ່ງກ່າວ ໂດຍສັນລະເສີນທຳມະຂອງບັນພະບຸລຸດ ເນື່ອງດ້ວຍລູກ.»
Verse 27
पूरुणा तु कृतं वाक्यं मानितं च विशेषत:ः । कनीयान् मम दायादो धृता येन जरा मम
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ປູຣຸໄດ້ປະຕິບັດຕາມຄໍາສັ່ງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ແລະໄດ້ເຄົາລົບຄໍາຂອງຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງພິເສດ. ຜູ້ທີ່ຮັບເອົາຄວາມເຖົ້າຊະລາຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄວ້ແທນກໍແມ່ນເຂົານັ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ບຸດນ້ອຍຂອງຂ້າພະເຈົ້ານີ້ ຈຶ່ງເປັນຜູ້ມີສິດແທ້ໃນການຮັບມໍຣະດົກອານາຈັກ ແລະຊັບສົມບັດ»។
Verse 28
मम काम: स च कृत: पूरुणा मित्ररूपिणा | शुक्रेण च वरो दत्त: काव्येनोशनसा स्वयम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມປາຖະໜາຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສໍາເລັດໂດຍປູຣຸ ຜູ້ປະພຶດດັ່ງມິດ. ແລະ ສຸກຣະ—ກາວຍະ ອຸຊະນະສາ ໂດຍຕົນເອງ—ໄດ້ປະທານພອນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າວ່າ: ‘ບຸດຜູ້ໃດທີ່ເຊື່ອຟັງຄໍາສັ່ງຂອງເຈົ້າ ຜູ້ນັ້ນແຕ່ຜູ້ດຽວຈະເປັນກະສັດ ແລະເປັນຜູ້ປົກປ້ອງພິພົບທັງປວງ.’ ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍວິນວອນດ້ວຍຄວາມນອບນ້ອມໃຫ້ທຸກທ່ານ ໃຫ້ອະພິເສກປູຣຸເຂົ້າສູ່ອໍານາດກະສັດ»។
Verse 29
पुत्रो यस्त्वानुवर्तेत स राजा पृथिवीपति: । भवतो<नुनयाम्येवं पूरू राज्येडभिषिच्यताम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບຸດຜູ້ໃດທີ່ເຊື່ອຟັງເຈົ້າດ້ວຍຄວາມສັດຊື່ ຜູ້ນັ້ນຈະເປັນກະສັດ ເປັນເຈົ້າແຫ່ງພິພົບ ແລະເປັນຜູ້ປົກປ້ອງໂລກ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍວິນວອນທຸກທ່ານດ້ວຍຄວາມນອບນ້ອມ: ໃຫ້ອະພິເສກປູຣຸເຂົ້າສູ່ລາຊະອໍານາດ»។
Verse 30
प्रकृतय ऊचु: यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हित: सदा । सर्वमरहति कल्याणं कनीयानपि सत्तम:
ບັນດາຜູ້ນໍາປະຊາຊົນ ກ່າວວ່າ: «ບຸດຜູ້ໃດມີຄຸນງາມຄວາມດີພ້ອມ ແລະອຸທິດຕົນເພື່ອປະໂຫຍດຂອງແມ່ແລະພໍ່ຢູ່ເສມອ—ແມ່ນແມ່ນຈະເປັນຜູ້ນ້ອຍກໍຕາມ—ຜູ້ນັ້ນແມ່ນດີທີ່ສຸດໃນບັນດາຄົນດີ. ຜູ້ນັ້ນແຕ່ຜູ້ດຽວສົມຄວນໄດ້ຮັບຄວາມສຸກສະຫງົບ ແລະມົງຄຸນທຸກປະການ»។
Verse 31
अर्ह: पूरुरिदं राज्यं यः सुत: प्रियकृत् तव । वरदानेन शुक्रस्प न शक््यं वक्तुमुत्तरम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ປູຣຸສົມຄວນໄດ້ຮັບອານາຈັກນີ້ ເພາະເຂົາແມ່ນບຸດຜູ້ໄດ້ກະທໍາໃຫ້ເຈົ້າພໍໃຈ. ແລະຕາມພອນຂອງສຸກຣະ ກໍບໍ່ອາດຍົກຂໍ້ໂຕ້ຖຽງໃດໆມາຄັດຄ້ານການຕັດສິນອັນແນ່ນອນນີ້ໄດ້»។
Verse 32
वैशम्पायन उवाच पौरजानपदैस्तुष्टरित्युक्तो नाहुषस्तदा । अभ्यषिज्चत् तत: पूरुं राज्ये स्वे सुतमात्मन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຊາວເມືອງ ແລະ ຊາວບ້ານນອກ ພໍໃຈແລ້ວເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ຢະຍາຕິ ຜູ້ເປັນທາຍາດແຫ່ງນະຫຸສະ ກໍໄດ້ປະກອບພິທີອະພິເສກ ຕັ້ງພູຣຸ—ບຸດຂອງຕົນ—ໃຫ້ຄອງລາຊະອານາຈັກຂອງຕົນໃນທັນທີ.
Verse 33
दत्त्वा च पूरवे राज्यं वनवासाय दीक्षित: । पुरात् स निर्ययौ राजा ब्राह्मणैस्तापसै: सह,इस प्रकार पूरुको राज्य दे वनवासकी दीक्षा लेकर राजा ययाति तपस्वी ब्राह्मणोंके साथ नगरसे बाहर निकल गये
ເມື່ອໄດ້ມອບລາຊະອານາຈັກໃຫ້ພູຣຸແລ້ວ ພະຣາຊາຢະຍາຕິກໍໄດ້ຮັບພິທີປະກາດປະຕິຍານວ່າຈະຢູ່ປ່າ (ວະນະວາສ). ແລ້ວພະອົງອອກຈາກເມືອງ ໄປພ້ອມກັບພຣາຫມັນຜູ້ຖືຕະປະ.
Verse 34
यदोस्तु यादवा जातास्तुर्वसोर्यवना: स्मृता: । द्रह्मो: सुतास्तु वै भोजा अनोस्तु म्लेच्छजातय:
ຈາກຢະດຸ ເກີດເປັນວົງຢາດະວະ; ຈາກຕຸຣະວະສຸ ຖືກຈື່ຈຳວ່າເປັນຢະວະນະ; ຈາກດຣຸຫຍຸ ເກີດບຸດຫຼານທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ໂພຊະ; ແລະຈາກອະນຸ ເກີດກຸ່ມຊາດທີ່ເອີ້ນວ່າ ມະເລັດຈະ.
Verse 35
पूरोस्तु पौरवो वंशो यत्र जातो5सि पार्थिव | इदं वर्षसहस््राणि राज्यं कारयितुं वशी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ! ຈາກພູຣຸ ໄດ້ສືບຕໍ່ເປັນວົງປາວະຣະ ທີ່ພະອົງເກີດມາ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍການຄຸ້ມຄອງຕົນເອງ ພະອົງພຶງເຮັດໃຫ້ອານາຈັກນີ້ຖືກປົກຄອງໄດ້ຕະຫຼອດພັນປີ.”
Verse 85
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि ययात्युपाख्याने पूर्वयायातसमाप्तौ पज्चाशीतितमो<ध्याय:
ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາກອາດິປະຣະວະ ໃນຕອນສັມພະວະ ໃນເລື່ອງຍະຍາຕິ ສ່ວນຕົ້ນຂອງນິທານຍະຍາຕິກໍສິ້ນສຸດລົງ; ທີ່ນີ້ແມ່ນການຈົບບົດທີ 85.
Frequently Asked Questions
The chapter addresses a practical dharma-sankat of prioritization: how to reconcile social duty (earning, ritual, hospitality) with renunciant aims (restraint, non-attachment), and which disciplines validate each life-stage without collapsing them into a single model.
Dharma is operationalized as disciplined conduct appropriate to one’s station: study and service cultivate character, household generosity sanctifies wealth, forest restraint trains desire, and mendicant minimalism dissolves attachment; the muni is defined less by location than by non-indulgence and reduced needs.
While not a formal phalaśruti formula, the chapter repeatedly links restraint, mauna, and nirdvandva to ‘siddhi’ and higher worlds, culminating in the claim that conquering this world through ascetic discipline enables attainment of a superior state oriented toward immortality.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.