Adhyaya 78
ययाति-देवयानी-शर्मिष्ठा विवादः — Śukra’s Curse and the Disclosure of Lineage
Upa-parva: Sambhava Upa-Parva (Genealogies and Dynastic Origins)
Vaiśaṃpāyana narrates Devayānī’s distress upon learning that Śarmiṣṭhā has borne a child. Devayānī confronts Śarmiṣṭhā, who asserts that a dharmic-seeming r̥ṣi fathered the child and that she did not act unlawfully; Devayānī requests identifying details (gotra/name), but Śarmiṣṭhā claims the ascetic’s radiance prevented questioning. Devayānī later encounters multiple boys in the forest; their gestures reveal Yayāti as father and Śarmiṣṭhā as mother, exposing concealed relationships. Devayānī condemns the breach of hierarchy and dependency, then departs in anger to her father Śukra (Uśanas). Before Śukra, Devayānī frames the situation as dharma overturned by adharma and reports that Śarmiṣṭhā has three sons while she has two. Śukra censures Yayāti for crossing limits and pronounces a curse of immediate old age. Yayāti argues a counter-duty: refusing a woman’s request in season is condemned by dharma-discourse; acting from fear of adharma, he approached Śarmiṣṭhā. Śukra maintains the sanction but allows a conditional mitigation: Yayāti may transfer old age to another willing person. The chapter closes with the stipulation that a son who grants youth will become king and gain longevity, fame, and progeny—linking ethical exchange to political succession.
Chapter Arc: देवताओं की सभा में इन्द्र को पराक्रम के लिए उकसाया जाता है; उसी समय पृथ्वी पर असुर-राज वृषपर्वा की कन्याओं के बीच एक साधारण स्नान-स्थल पर भाग्य एक बड़ा कलह रच देता है। → देवयानी (शुक्राचार्य की पुत्री) और शर्मिष्ठा (वृषपर्वा की पुत्री) वन में सहेलियों संग स्नान करती हैं। वस्त्रों की अदला-बदली/भ्रम से अहंकार और वर्ग-गर्व भड़क उठता है; शर्मिष्ठा क्रोध में देवयानी को तृण-लताओं से ढके कुएँ में धकेल देती है और बिना पीछे देखे लौट जाती है। → कुएँ में पड़ी देवयानी सहायता के लिए पुकारती है। नहुषनन्दन ययाति वहाँ आता है; देवयानी अपना दाहिना हाथ बढ़ाकर कहती है कि उसे पकड़कर बाहर निकालो—ययाति उसे कुएँ से उबारता है, और यह स्पर्श/उद्धार आगे के बंधन का बीज बन जाता है। → देवयानी अपनी पहचान बताती है—वह संजीवनी-विद्या वाले शुक्राचार्य की पुत्री है—और अपमान का वृत्तांत कहती है। वह दासी घूर्णिका को संदेश देकर पिता को बुलवाती है और घोषणा करती है कि अब वह वृषपर्वा के नगर में प्रवेश नहीं करेगी। → देवयानी का कठोर संकल्प और शुक्राचार्य को भेजा गया संदेश—अब असुर-राज के कुल पर क्या दण्ड/प्रायश्चित्त आएगा, और ययाति-देवयानी का यह संयोग किस परिणति तक जाएगा?
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माजल बछ। डे अष्टसप्ततितमोब< ध्याय: देवयानी और शर्मिष्ठाका कलह
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພະຣາຊາພາຣະຕະ, ເມື່ອກະຈະກັບຄືນມາ ໂດຍໄດ້ຊຳນານໃນວິຊາຊຸບຊີວິດ (ມຣິຕະສັນຊີວະນີ) ແລ້ວ ເທວະທັງຫຼາຍກໍປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ. ເມື່ອໄດ້ຮຽນວິຊານັ້ນຈາກກະຈະ ພວກເຂົາກໍເຫັນວ່າຈຸດປະສົງຂອງຕົນສຳເລັດແລ້ວ.
Verse 2
सर्व एव समागम्य शतक्रतुमथाब्रुवन् । कालस्ते विक्रमस्याद्य जहि शत्रून् पुरन्दर,फिर सबने मिलकर इन्द्रसे कहा--'पुरन्दर! अब आपके लिये पराक्रम करनेका समय आ गया है, अपने शत्रुओंका संहार कीजिये”
ແລ້ວທຸກອົງກໍມາຊຸມນຸມກັນ ແລະກ່າວຕໍ່ ສະຕະກຣະຕຸ (ອິນທຣະ) ວ່າ: «ປຸຣັນດະຣະ, ບັດນີ້ແມ່ນເວລາແຫ່ງວິລະກຳຂອງເຈົ້າ. ຈົ່ງຟາດຟັນສັດຕູຂອງເຈົ້າ!»
Verse 3
एवमुक्तस्तु सहितैस्त्रिदशैर्मघवांस्तदा । तथेत्युक्त्वा प्रचक्राम सोडपश्यत वने स्त्रिय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກເທວະທັງຫຼາຍທີ່ຊຸມນຸມກັນກ່າວດັ່ງນັ້ນ ມະຄະວານ (ອິນທຣະ) ໃນເວລານັ້ນກໍຕອບວ່າ «ໃຫ້ເປັນໄປຕາມນັ້ນ» ແລ້ວອອກເດີນທາງລົງສູ່ໂລກມະນຸດ. ທີ່ນັ້ນ ໃນປ່າໜຶ່ງ ພຣະອົງໄດ້ເຫັນຍິງຫຼາຍຄົນ.
Verse 4
क्रीडन्तीनां तु कन्यानां वने चैत्ररथोपमे । वायुभूत: स वस्त्राणि सर्वाण्येव व्यमिश्रयत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນປ່າທີ່ງາມດັ່ງສວນສະຫວັນໄຈຕຣະຣະຖະ ເມື່ອສາວນ້ອຍທັງຫຼາຍກຳລັງຫຼິ້ນສະໜຸກ ພຣະອົງ—ໂດຍແປງກາຍເປັນລົມ—ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມທັງໝົດຂອງນາງໆ ປົນກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ.
Verse 5
ततो जलात् समुत्तीर्य कन्यास्ता: सहितास्तदा । वस्त्राणि जगृहुस्तानि यथासन्नान्यनेकश:
ແລ້ວບັນດາສາວນ້ອຍເຫຼົ່ານັ້ນກໍຂຶ້ນຈາກນ້ຳພ້ອມກັນ ແລະແຕ່ລະນາງກໍເລີ່ມຢິບເອົາເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມຫຼາຍຢ່າງທີ່ວາງໄວ້ໃກ້ໆ. ໃນຄວາມປົນປ່ວນນັ້ນ ຊາຣມິດຖາ ໄດ້ຢິບເອົາເຄື່ອງນຸ່ງຂອງ ເທວະຍານີ—ນາງເປັນທິດາຂອງ ວຣິສະປັຣວັນ—ໂດຍບໍ່ຮູ້ວ່າເຄື່ອງນຸ່ງຖືກປົນກັນແລ້ວ.
Verse 6
तत्र वासो देवयान्या: शर्मिष्ठा जगृहे तदा । व्यतिमिश्रमजानन्ती दुहिता वृषपर्वण:
ທີ່ນັ້ນ ໃນເວລານັ້ນ ຊາຣມິດຖາ ໄດ້ຢິບເອົາເຄື່ອງນຸ່ງຂອງ ເທວະຍານີ. ນາງຜູ້ເປັນທິດາຂອງ ວຣິສະປັຣວັນ ໄດ້ເຮັດເຊັ່ນນັ້ນໂດຍບໍ່ຮູ້ຕົວ ເນື່ອງຈາກບໍ່ຮູ້ວ່າເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມຖືກປົນກັນແລ້ວ.
Verse 7
ततस्तयोर्मिथस्तत्र विरोध: समजायत । देवयान्याश् राजेन्द्र शर्मिष्ठाया श्ष॒ तत्कृते,राजेन्द्र! उस समय वस्त्रोंकी अदला-बदलीको लेकर देवयानी और शर्मिष्ठा दोनोंमें वहाँ परस्पर बड़ा भारी विरोध खड़ा हो गया
ແລ້ວ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ໃນທີ່ນັ້ນ ຄວາມຂັດແຍ່ງອັນຮຸນແຮງໄດ້ເກີດຂຶ້ນລະຫວ່າງນາງທັງສອງ. ເນື່ອງຈາກເລື່ອງນັ້ນ ເທວະຍານີ ແລະ ຊາຣມິດຖາ ຈຶ່ງປະທະກັນຢ່າງແຮງກ້າ.
Verse 8
देवयान्युवाच कस्माद गृह्नासि मे वस्त्र शिष्या भूत्वा ममासुरि | समुदाचारहीनाया न ते साधु भविष्यति
ເທວະຍານີກ່າວວ່າ: «ໂອ ສາວອະສຸຣະ! ເຈົ້າເປັນສິດຂອງຂ້າແລ້ວ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງມາຢຶດເອົາເຄື່ອງນຸ່ງຂອງຂ້າ? ເຈົ້າຂາດມາລະຍາດອັນປະນີດທີ່ຜູ້ດີງາມຮັກສາ ດັ່ງນັ້ນຄວາມດີຈະບໍ່ມາຫາເຈົ້າ».
Verse 9
शर्मिष्टोवाच आसीनं च शयानं च पिता ते पितरं मम । स्तौति वन्दीव चाभीक्ष्णं नीचे: स्थित्वा विनीतवत्
ຊະມິດຖາກ່າວວ່າ: «ບໍ່ວ່າພໍ່ຂ້ານັ່ງຢູ່ ຫຼືນອນຢູ່ ພໍ່ເຈົ້າກໍຢືນຢູ່ຕ່ຳກວ່າ ເຫມືອນຜູ້ຮັບໃຊ້ຜູ້ນອບນ້ອມ ແລະເຫມືອນນັກສັນລະເສີນໃນວັງ ກໍສັນລະເສີນພໍ່ຂ້າຊ້ຳໆ».
Verse 10
याचतत्त्वं हि दुहिता स्तुवतः प्रतिगृह्नतः । सुताहं स्तूयमानस्य ददतो<प्रतिगृह्नतः
ໄວຊຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າແມ່ນລູກສາວຂອງຜູ້ຂໍທານ—ຂອງຜູ້ທີ່ສັນລະເສີນເພື່ອຈະໄດ້ຮັບ. ແຕ່ຂ້າແມ່ນລູກສາວຂອງຜູ້ທີ່ຖືກສັນລະເສີນ, ຜູ້ໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນ, ແລະບໍ່ຮັບຂອງຕອບແທນ».
Verse 11
आदुन्वस्व विदुन्वस्व द्रह्म कुप्पस्व याचकि । अनायुधा सायुधाया रिक्ता क्षुभ्यसि भिक्षुकि । लप्स्यसे प्रतियोद्धारं न हि त्वां गणयाम्पयहम्
ໄວຊຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງສັ່ນໄຫວ ຈົ່ງສະທ້ານຕາມໃຈ; ຈົ່ງໂກດເກຣີຍວໄປ ໂອ ນາງຂໍທານ. ເຈົ້າບໍ່ມີອາວຸດ ແຕ່ກັບລຸກລານຜູ້ມີອາວຸດ—ມືເປົ່າແຕ່ກໍຟຸ້ງຊ່ານໄປໂດຍໄຮ້ປະໂຫຍດ. ຖ້າເຈົ້າປາດຖະໜາສົງຄາມແທ້ ເຈົ້າຈະໄດ້ພົບຄູ່ຕໍ່ສູ້ທີ່ພ້ອມຮັບມື; ແຕ່ຂ້າບໍ່ນັບເຈົ້າວ່າຄວນໃຫ້ຄ່າ».
Verse 12
(प्रतिकूलं वदसि चेदितः प्रभृति याचकि । आकृष्य मम दासीक्िि: प्रस्थाप्यसि बहिर्बहि: ।।
«ໂອ ລູກສາວຄົນຂໍທານ! ຈາກມື້ນີ້ໄປ ຖ້າເຈົ້າເວົ້າສິ່ງໃດຕໍ່ຕ້ານຂ້າ ຂ້າຈະໃຫ້ນາງທາດຂອງຂ້າລາກເຈົ້າ ແລະໄລ່ເຈົ້າອອກໄປ—ອອກໄປຂ້າງນອກຈາກທີ່ນີ້!» ໄວຊຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນເທວະຍານີພອງພູມດ້ວຍຄວາມຈອງຫອງ ປະກາດຄວາມເຫນືອກວ່າ ແລະຍຶດເຄື່ອງນຸ່ງຂອງຊະມິດຖາໄວ້ແນ່ນ ຊະມິດຖາຜູ້ມີໃຈບາບ ກໍຜັກນາງລົງໃນບໍ່ນ້ຳ. ຄິດວ່າ «ບັດນີ້ນາງຄົງຕາຍແນ່» ຊະມິດຖາຈຶ່ງກັບເຂົ້າເມືອງ.
Verse 13
शर्मिष्ठा प्राक्षिपत् कूपे ततः स्वपुरमागमत् | हतेयमिति विज्ञाय शर्मिष्ठा पापनिश्षया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຊາຣມິດຖາ ໄດ້ຂວ້າງນາງລົງໃນບໍ່ນ້ຳ ແລ້ວກໍກັບໄປຍັງເມືອງຂອງຕົນ. ໂດຍສະຫຼຸບວ່າ «ນາງຄົງຕາຍແລ້ວ» ຊາຣມິດຖາ—ຜູ້ຍຶດມັ່ນໃນຄວາມຄິດບາບ—ຈຶ່ງກັບເຮືອນໄປ.
Verse 14
अनवेक्ष्य ययौ वेश्म क्रोधवेगपरायणा । अथ तं देशमभ्यागाद् ययातिर्नहुषात्मज:,वह क्रोधके आवेशमें थी, अतः देवयानीकी ओर देखे बिना ही घर लौट गयी। तदनन्तर नहुषपुत्र ययाति उस स्थानपर आये
ດ້ວຍຖືກກະແສໂກດແຄ້ນຄອບງຳ ນາງຈຶ່ງໄປຫາເຮືອນ ໂດຍບໍ່ແມ່ນແຕ່ຫັນໄປເບິ່ງເທວະຍານີ. ຕໍ່ມາບໍ່ດົນ ຢະຍາຕິ ບຸດແຫ່ງນະຫຸສະ ກໍມາຮອດບ່ອນນັ້ນ.
Verse 15
श्रान्तयुग्य: श्रान्तहयो मृगलिप्सु: पिपासित: । स नाहुष: प्रेक्षमाण उदपानं गतोदकम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ສັດລາກລົດແລະມ້າຂອງພຣະອົງກໍເມື່ອຍລ້າ. ພຣະອົງໄດ້ໄລ່ຕາມສັດປ່າດ້ວຍຄວາມປາດຖະໜາຈະຈັບມັນ ແລະຖືກທໍລະມານດ້ວຍຄວາມຫິວນ້ຳ. ເມື່ອມອງຫາໄປມາ ພຣະອົງພົບບໍ່ນ້ຳໜຶ່ງທີ່ນ້ຳແຫ້ງຂອດແລ້ວ.
Verse 16
ददर्श राजा तां तत्र कन्यामग्निशिखामिव । तामपृच्छत् स दृष्टवैव कन्याममरवर्णिनीम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນ ກະສັດໄດ້ເຫັນນາງສາວຜູ້ໜຶ່ງ ສະຫວ່າງໄສດັ່ງປາຍໄຟ ແລະງາມດັ່ງນາງຟ້າ. ທັນທີທີ່ສາຍຕາພຣະອົງຕົກຕ້ອງນາງ ພຣະອົງກໍຖາມນາງ.
Verse 17
सान्त्वयित्वा नृपश्रेष्ठ: साम्ना परमवल्गुना । का त्वं ताम्रनखी श्यामा सुमृष्टमणिकुण्डला
ກະສັດຜູ້ປະເສີດ ໄດ້ປອບໂຍນນາງກ່ອນ ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນແລະໄພຣະພິລາດຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວກ່າວວ່າ: “ເຈົ້າແມ່ນໃຜ? ເຈົ້າຜິວຄ່ຳ ເລັບມືສີແດງດັ່ງທອງແດງ; ຕຸ້ມຫູປະດັບແກ້ວມະນີຂັດມັນຂອງເຈົ້າງາມສະຫງ່າຍິ່ງ.”
Verse 18
दीर्घ ध्यायसि चात्यर्थ कस्माच्छोचसि चातुरा । कथं च पतितास्यस्मिन् कूपे वीरुत्तणावृते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າຄິດຄ້ຳຄວນດົນນານ ແລະໂສກເສົ້າເກີນຄວນ—ເປັນຫຍັງ, ໂອ ຜູ້ຮູ້ທັນ? ແລ້ວເຈົ້າຕົກລົງໃນບໍ່ນ້ຳນີ້ ທີ່ຖືກເຄືອໄມ້ແລະຫຍ້າປົກຄຸມ ໄດ້ແນວໃດ?»
Verse 19
देवयान्युवाच योअसौ देवै्हतान् दैत्यानुत्थापयति विद्यया
ເທວະຍານີ ກ່າວວ່າ: «ຊາຍຄົນນັ້ນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ໃຊ້ວິຊາຄວາມຮູ້ຂອງຕົນ ຊຸກຊີວິດພວກໄດຕະຍະ ທີ່ຖືກເທວະທັງຫຼາຍສັງຫານ ໃຫ້ຟື້ນຄືນ»។
Verse 20
(पृच्छसे मां कस्त्वमसि रूपवीर्यबलान्वित: । ब्रूह्मत्रागमनं किं वा श्रोतुमिच्छामि तत्त्वत: ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າຖາມຂ້າວ່າຂ້າເປັນໃຜ—ແຕ່ເຈົ້າເອງເປັນໃຜ ຜູ້ພ້ອມດ້ວຍຄວາມງາມ ວິລະຍະ ແລະພະລັງ? ຈົ່ງບອກເຫດໃດທີ່ເຈົ້າມາຮອດທີ່ນີ້; ຂ້າປາຖະໜາຈະຟັງຄວາມຈິງໃຫ້ແນ່ຊັດ». ຍະຍາຕິ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ສົມຄວນແກ່ການນັບຖື, ຂ້າແມ່ນ ຍະຍາຕິ ບຸດຂອງພະຣາຊາ ນະຫຸສະ. ມື້ນີ້ຂ້າພະເຈົ້າພະເດີນມາເພື່ອຫາເຫຍື່ອ; ເມື່ອເຫນື່ອຍລ້າ ແລະຫິວນ້ຳ ຈຶ່ງມາຮອດບ່ອນນີ້ ແລະເຫັນເຈົ້າຕົກຢູ່ໃນບໍ່ນ້ຳທີ່ຫຍ້າປົກຄຸມນີ້». (ແລ້ວລາວເລີ່ມກ່າວວ່າ:) «ໂອ ພະຣາຊາ, ນີ້ແມ່ນມືຂວາຂອງຂ້າ ມີເລັບແລະນິ້ວສີທອງແດງ…»
Verse 21
समुद्धर गृहीत्वा मां कुलीनस्त्वं हि मे मतः । जानामि त्वां हि संशान्तं वीर्यवन्तं यशस्विनम्
«ຈົ່ງຊ່ວຍດຶງຂ້າຂຶ້ນ ແລະນຳຂ້າໄປກັບເຈົ້າ; ເພາະຂ້າເຫັນເຈົ້າເປັນຜູ້ມີຊາດຕະກູນສູງ. ຂ້າຮູ້ວ່າເຈົ້າເປັນຜູ້ສຳລວມ ສະງົບເຢັນ, ມີວິລະຍະ ແລະມີຊື່ສຽງດີ»។
Verse 22
तस्मान्मां पतितामस्मात् कूपादुद्धर्तुमहसि । (देवयानी बोली--) महाराज! लाल नख और अंगुलियोंसे युक्त यह मेरा दाहिना हाथ है। इसे पकड़कर आप इस कुएँसे मेरा उद्धार कीजिये। मैं जानती हूँ
«ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າຄວນຊ່ວຍດຶງຂ້າຂຶ້ນຈາກບໍ່ນ້ຳນີ້ ທີ່ຂ້າຕົກລົງມາ»។
Verse 23
गृहीत्वा दक्षिणे पाणावुज्जहार ततोडवटात् । उद्धृत्य चैनां तरसा तस्मात् कूपान्नराधिप:
ກະສັດໄດ້ຈັບນາງໄວ້ດ້ວຍມືຂວາ ແລ້ວຍົກນາງຂຶ້ນຈາກຫຼຸມ. ຕໍ່ມາ ດ້ວຍແຮງອັນວ່ອງໄວ ອົງຈອມມະນຸດໄດ້ດຶງນາງອອກຈາກບໍ່ນ້ຳນັ້ນ—ເປັນການປົກປ້ອງອັນແນ່ວແນ່ ທີ່ຄ້ຳຈຸນທຳຂອງຜູ້ປົກຄອງໃນການຊ່ວຍຜູ້ອ່ອນແອ.
Verse 24
(गच्छ भद्रे यथाकामं न भयं विद्यते तव । इत्युच्यमाना नृपतिं देवयानी तमुत्तरम् ।।
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ໄປເຖີດ ທ່ານນາງຜູ້ດີ ຕາມທີ່ໃຈປາດຖະໜາ; ບໍ່ມີອັນຕະລາຍໃດແກ່ເຈົ້າ»។ ເມື່ອກະສັດເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ເທວະຍານີຕອບວ່າ: «ຂໍໃຫ້ນຳຂ້າພະເຈົ້າໄປກັບທ່ານໃນທັນທີ ເພາະທ່ານເປັນຜູ້ອັນຂ້າພະເຈົ້າຮັກ. ທ່ານໄດ້ຈັບມືຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວ; ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານຈະເປັນສາມີຂອງຂ້າພະເຈົ້າ». ໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ກະສັດຜູ້ເກີດໃນສາຍກະສັດກະສັດຕຣິຍະ ຕອບວ່າ: «ທ່ານນາງຜູ້ດີ, ເຈົ້າເປັນສາວພຣາຫມະນະ; ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ຄວນຮ່ວມສຳພັນກັບຂ້າພະເຈົ້າ. ກາວຍະ (ສຸກຣະ) ແມ່ນຄູອາຈານຂອງທົ່ວໂລກ ແລະເຈົ້າແມ່ນບຸດສາວຂອງທ່ານແທ້; ເພາະເຫດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຍັງຢ້ານທ່ານ. ຜູ້ເປັນມງຄຸນ, ເຈົ້າບໍ່ເໝາະກັບຄົນເຊັ່ນຂ້າພະເຈົ້າ». ເທວະຍານີກ່າວວ່າ: «ຖ້າມື້ນີ້ ແມ່ນແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າຂໍ ແຕ່ທ່ານບໍ່ປາດຖະໜານຳຂ້າພະເຈົ້າໄປ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະເລືອກທ່ານໂດຍຜ່ານພໍ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ; ຫຼັງຈາກນັ້ນ ທ່ານຈະຮູ້ເຫັນຄວາມຄວນ ແລະຈະນຳຂ້າພະເຈົ້າໄປ»។
Verse 25
(क्वचिदार्ता च रुदती वृक्षमाश्रित्य तिष्ठति । ततश्चिरायमाणायां दुहितर्याह भार्गव: ।।
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ທີ່ໃດທີ່ໜຶ່ງ ເທວະຍານີ—ທຸກໃຈ ແລະຮ້ອງໄຫ້—ຢືນພິງຕົ້ນໄມ້. ເມື່ອລູກສາວກັບມາຊ້າ ພາຣຄະວະ (ສຸກຣາຈາຣຍະ) ກ່າວກັບນາງພະຍາບານວ່າ: «ນາງພະຍາບານ, ຈົ່ງນຳເທວະຍານີ ຜູ້ມີຮອຍຍິ້ມອັນບໍລິສຸດ ມາໃຫ້ໄວ»। ພຽງແຕ່ທ່ານເວົ້າຈົບ ນາງພະຍາບານກໍຮີບໄປເອີ້ນ. ນາງຕາມຮອຍຕີນທຸກບ່ອນທີ່ເທວະຍານີເຄີຍໄປກັບໝູ່ ແລະໄດ້ພົບເທວະຍານີດັ່ງທີ່ກ່າວ—ອ່ອນແຮງ ເຫນື່ອຍລ້າ ແລະຢືນຮ້ອງໄຫ້. ນາງພະຍາບານກ່າວວ່າ: «ທ່ານນາງຜູ້ດີ, ເກີດເຫດອັນໃດ? ບອກໃຫ້ໄວ; ພໍ່ຂອງເຈົ້າເອີ້ນ»। ເທວະຍານີຈຶ່ງດຶງນາງພະຍາບານໃຫ້ໃກ້ ແລະເລົ່າຄວາມຜິດທີ່ສາຣມິດຖາໄດ້ກະທຳ. ດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າ ນາງເວົ້າກັບກູຣນິກາຜູ້ມາຢືນຕໍ່ໜ້າວ່າ: «ໄປດ່ວນ, ກູຣນິກາ; ຈົ່ງໄປບອກພໍ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ໄວ»।
Verse 26
वैशम्पायन उवाच सा तत्र त्वरितं गत्वा घूर्णिकासुरमन्दिरम्
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ນາງໄດ້ຮີບໄປທີ່ນັ້ນ ໄປຍັງທີ່ພຳນັກຂອງອະສຸຣະ ກູຣນິກາສຸຣະ.
Verse 27
दृष्टवा काव्यमुवाचेदं सम्भ्रमाविष्टचेतना । आचचक्षे महाप्राज्ञं देवयानीं वने हताम्
ເມື່ອເຫັນເຫດການອັນໜ້າສະຫຼົດ ຈິດໃຈນາງຖືກຄວາມຕົກໃຈຄອບງຳ ແລະນາງເວົ້າຄຳເຫຼົ່ານີ້. ນາງໄດ້ລາຍງານແກ່ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງວ່າ ເທວະຍານີຖືກສັງຫານໃນປ່າ—ຖ້ອຍຄຳທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຕື່ນຕະໜົກ ແລະຄວາມສະທ້ານທາງທຳ ຕໍ່ການລະເມີດຄວາມປອດໄພ ແລະຄວາມຄວນຄ່າ ໃນບ່ອນທີ່ຄວນເປັນທີ່ພັກພິງ.
Verse 28
शर्मिष्ठया महाभाग दुद्ित्रा वृषपर्वण: । श्र॒त्वा दुहितरं काव्यस्तत्र शर्मिछ्ठया हताम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ມີບຸນຍິ່ງ, ເມື່ອ ກາວຍະ (ສຸກຣາຈາຣຍະ) ໄດ້ຍິນວ່າ ລູກສາວຂອງ ວຣິສະປະຣະວັນ ຖືກ ສະຣະມິດຖາ ຕີລົງຢູ່ທີ່ນັ້ນ, ທ່ານກໍເສົ້າໃຈສະເທືອນໃຫຍ່ ແລະ ຈື່ຈຳອະທຳນັ້ນໄວ້.
Verse 29
त्वरया निर्ययौ दुःखान्मार्गमाण: सुतां वने | दृष्टवा दुहितरं काव्यो देवयानीं ततो वने
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມຮີບຮ້ອນ ແລະ ຄວາມເສົ້າໃຈ, ກາວຍະ (ສຸກຣາຈາຣຍະ) ອອກເດີນທາງ ຄົ້ນຫາລູກສາວໃນປ່າ. ໃນປ່ານັ້ນ ທ່ານໄດ້ເຫັນລູກສາວຂອງຕົນ ຄື ເທວະຍານີ.
Verse 30
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य दु:खितो वाक्यमब्रवीत् | आत्मदोषैर्नियच्छन्ति सर्वे दु:खसुखे जना:
ທ່ານກອດນາງດ້ວຍແຂນທັງສອງ ແລ້ວກ່າວດ້ວຍຄວາມເສົ້າໃຈວ່າ: «ມະນຸດທັງປວງ ຖືກຜູກມັດໃນທຸກຂ໌ແລະສຸກ ໂດຍຄວາມຜິດຂອງຕົນເອງ».
Verse 31
मन्ये दुश्चरितं ते5स्ति यस्येयं निष्कृति: कृता । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! देवयानीकी बात सुनकर घूर्णिका तुरंत असुरराजके महलमें गयी और वहाँ शुक्राचार्यको देखकर सम्भ्रमपूर्ण चित्तसे वह बात बतला दी। महाभाग! उसने महाप्राज्ञ शुक्राचार्यको यह बताया कि “*वृषपर्वाकी पुत्री शर्मिष्ठाके द्वारा देवयानी वनमें मृततुल्य कर दी गयी है।' अपनी पुत्रीको शर्मिष्ठा-द्वारा मृततुल्य की गयी सुनकर शुक्राचार्य बड़ी उतावलीके साथ निकले और दुःखी होकर उसे वनमें ढूँढ़ने लगे। तदनन्तर वनमें अपनी बेटी देवयानीको देखकर शुक्राचार्यने दोनों भुजाओंसे उठाकर उसे हृदयसे लगा लिया और दुःखी होकर कहा--“बेटी! सब लोग अपने ही दोष और गुणोंसे--अशुभ या शुभ कर्मोसे दुःख एवं सुखमें पड़ते हैं। मालूम होता है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້ອຍເຫັນວ່າ ເຈົ້າເຄີຍປະພຶດຜິດບາງຢ່າງ, ດັ່ງນັ້ນຜົນຕອບແທນ (ຫຼື ການຊົດໃຊ້) ນີ້ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ».
Verse 32
शर्मिष्ठया यदुक्तास्मि दुह्तित्रा वृषपर्वण: । सत्यं किलैतत् सा प्राह दैत्यानामसि गायन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ສິ່ງທີ່ ສະຣະມິດຖາ ລູກສາວຂອງ ວຣິສະປະຣະວັນ ໄດ້ບອກຂ້ອຍ— ມັນເປັນຄວາມຈິງບໍ? ນາງກ່າວວ່າ ‘ເຈົ້າເຫມືອນນັກຂັບຮ້ອງ, ຮ້ອງສັນລະເສີນຄຸນຂອງພວກ ໄດຕະຍະ’».
Verse 33
एवं हि मे कथयति शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी । वचन तीक्षणपरुषं क्रोधरक्तेक्षणा भृशम्,वृषपर्वाकी लाड़िली शर्मिष्ठा क्रोध8े लाल आँखें करके आज मुझसे इस प्रकार अत्यन्त तीखे और कठोर वचन कह रही थी--
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ຊາຣມິດຖາ ບຸດສາວຂອງ ວຣິສະປາຣວັນ ໄດ້ເວົ້າກັບຂ້ອຍ—ດວງຕາແດງກ່ຳດ້ວຍຄວາມໂກດ—ເວົ້າຖ້ອຍຄຳທີ່ແຫຼມຄົມ ແລະ ແຂງກະດ້າງຢ່າງຫນັກ»។
Verse 34
स्तुवतो दुहिता नित्यं याचत: प्रतिगृह्नत: । अहं तु स्तूयमानस्य ददतो<प्रतिगृह्नतः
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າແມ່ນບຸດສາວຂອງຜູ້ທີ່ສັນລະເສີນຄົນອື່ນຢູ່ເປັນນິດ, ຜູ້ທີ່ຂໍຢູ່ເປັນນິດ, ແລະຜູ້ທີ່ຮັບຂອງກຳນັນ. ແຕ່ຂ້ອຍແມ່ນບຸດສາວຂອງກະສັດຜູ້ທີ່ພໍ່ເຈົ້າສັນລະເສີນ—ຜູ້ໃຫ້ຢ່າງໃຈກວ້າງ ແລະບໍ່ຮັບແມ່ນແຕ່ຂອງນ້ອຍທີ່ສຸດ»។
Verse 35
इदं मामाह शर्मिष्ठा दुहिता वृषपर्वण: । क्रोधसंरक्तनयना दर्पपूर्णा पुनः पुन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຊາຣມິດຖາ ບຸດສາວຂອງ ວຣິສະປາຣວັນ ໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄຳເຫຼົ່ານີ້ກັບຂ້ອຍ. ດວງຕານາງແດງກ່ຳດ້ວຍຄວາມໂກດ, ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຈອງຫອງ, ແລະນາງຍ້ຳຄຳດຽວກັນນັ້ນຊ້ຳໆ»។
Verse 36
यद्यहं स्तुवतस्तात दुहिता प्रतिगृह्नतः । प्रसादयिष्ये शर्मिष्ठामित्युक्ता तु सखी मया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພໍ່ເອີຍ! ຖ້າຂ້ອຍເປັນບຸດສາວຂອງຜູ້ທີ່ສັນລະເສີນ ແລະຜູ້ທີ່ຮັບຂອງກຳນັນຢ່າງແທ້ຈິງ, ຂ້ອຍຈະເຮັດໃຫ້ຊາຣມິດຖາເກີດຄວາມເມດຕາດ້ວຍການຮັບໃຊ້ຂອງຂ້ອຍ»។ ດັ່ງນີ້ແຫຼະ ຂ້ອຍໄດ້ເວົ້າກັບໝູ່ສາວຂອງຂ້ອຍ, ພໍ່ເອີຍ।
Verse 37
(उक्ताप्येवं भृशं क्रुद्धा मां गृह विजने वने । कूपे प्रक्षेपयामास प्रक्षिप्यैव गृहं ययौ ।।
ແມ່ນແຕ່ຂ້ອຍເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຊາຣມິດຖາ—ໂກດແຄ້ນຢ່າງຮຸນແຮງ—ກໍຈັບຂ້ອຍໃນປ່າອັນວັງເວງໃກ້ທີ່ພັກ ແລ້ວຖິ້ມຂ້ອຍລົງໃນບໍ່ນ້ຳ; ຖິ້ມແລ້ວນາງກໍກັບເຮືອນໄປ. ຕໍ່ມາ ຊຸກຣະ ກ່າວວ່າ: «ເທວະຍານີ! ເຈົ້າບໍ່ແມ່ນບຸດສາວຂອງຜູ້ທີ່ປະຈົບປະແຈງສັນລະເສີນ, ຜູ້ທີ່ຂໍ, ຫຼືຜູ້ທີ່ຮັບຂອງກຳນັນ. ເຈົ້າແມ່ນບຸດສາວຂອງພຣາຫມັນຜູ້ບໍລິສຸດ—ຜູ້ບໍ່ສັນລະເສີນຄົນອື່ນເພື່ອຫາຜົນປະໂຫຍດ, ແລະຜູ້ທີ່ຄົນທັງປວງສັນລະເສີນ»។
Verse 38
वृषपर्वैव तद् वेद शक्रो राजा च नाहुष: । अचिन्त्य ब्रह्म निर्टन्ड्मैश्वरं हि बल॑ मम,इस बातको वृषपर्वा, देवराज इन्द्र तथा राजा ययाति जानते हैं। निर्दधन्द्र अचिन्त्य ब्रह्म ही मेरा ऐश्वर्ययुक्त बल है
ສຸກຣະກ່າວວ່າ: «ວຶສະປະຣະວັນເທົ່ານັ້ນທີ່ຮູ້ເລື່ອງນີ້—ພ້ອມກັບສັກຣະ (ອິນທຣະ) ແລະພະຣາຊານາຫຸສະ. ເພາະກຳລັງຂອງຂ້າ ອັນປະກອບດ້ວຍອຳນາດອະທິປະໄຕ ແມ່ນພຣະພຣະຫມັນອັນຫາກຄິດບໍ່ຖືກ ແລະບໍ່ມີຄູ່ (ອັດວິຕະ) ນັ້ນເອງ».
Verse 39
यच्च किंचित् सर्वगतं भूमौ वा यदि वा दिवि | तस्याहमीश्वरो नित्य तुष्टेनोक्त: स्वयम्भुवा
ສຸກຣະກ່າວວ່າ: «ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ມີຢູ່ທຸກແຫ່ງ—ຈະໃນແຜ່ນດິນ ຫຼືໃນສະຫວັນ—ແທ້ຈິງແລ້ວ ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ພົບໃນສັດທັງປວງ, ຂ້າເປັນເຈົ້ານາຍຂອງມັນຕະຫຼອດການ. ນີ້ແມ່ນພອນທີ່ສະວະຍັມພູ (ພຣະພຣະຫມາ) ປະກາດໃຫ້ຂ້າ ເມື່ອພຣະອົງພໍໃຈ».
Verse 40
अहं जलं विमुज्चामि प्रजानां हितकाम्यया । पुष्णाम्योषधय: सर्वा इति सत्यं ब्रवीमि ते,मैं ही प्रजाओंके हितके लिये पानी बरसाता हूँ और मैं ही सम्पूर्ण ओषधियोंका पोषण करता हूँ, यह तुमसे सच्ची बात कह रहा हूँ
ສຸກຣະກ່າວວ່າ: «ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສັດມີຊີວິດ, ຂ້າປ່ອຍນ້ຳໃຫ້ຕົກເປັນຝົນ. ແລະຂ້າຍັງບຳລຸງຢາສະຫມຸນໄພ ແລະພືດພັນທັງປວງ. ນີ້ແມ່ນຄວາມຈິງທີ່ຂ້າກ່າວແກ່ເຈົ້າ».
Verse 41
वैशम्पायन उवाच एवं विषादमापचन्नां मन्युना सम्प्रपीडिताम् । वरचनैर्मधुरै: श्लक्षणै: सान्त्वयामास तां पिता
ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຫັນເທວະຍານີຕົກຢູ່ໃນຄວາມເສົ້າໝອງ ແລະຖືກຄວາມໂກດກົດດັນຢ່າງໜັກ, ພໍ່ຂອງນາງໄດ້ປອບໂຍນນາງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນໂຍນ ຫວານຊື່ນ ແລະເໝາະສົມ, ເພື່ອລະງັບຄວາມປັ່ນປ່ວນໃນໃຈນາງ».
Verse 77
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानविषयक सतहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສຣີມະຫາພາຣະຕະ ອາດິປະຣະວະ, ໃນພາກສັມພະວະ ວ່າດ້ວຍຕອນຍະຍາຕິ, ບົດທີ 77 ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 78
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि ययात्युपाख्याने5ष्टसप्ततितमो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें ययात्युपाख्यानविषयक अठहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສີຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອາດິປະຣະວະ» ໂດຍສະເພາະ «ສັມພະວະປະຣະວະ» ບັດນີ້ ບົດທີ 78 ວ່າດ້ວຍຕອນຍະຍາຕິ ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ການເລົ່າໄດ້ປິດຕອນຢ່າງເປັນທາງການ ສ່ວນທີ່ບັນທຶກເລື່ອງຍະຍາຕິ ແລະນັຍທາງທຳທີ່ຕິດຕາມມາ.
Verse 183
दुहिता चैव कस्य त्वं वद सत्यं सुमध्यमे । “तुम किसी अत्यन्त घोर चिन्तामें पड़ी हो। आतुर होकर शोक क्यों कर रही हो? तृण और लताओंसे ढके हुए इस कुएँमें कैसे गिर पड़ी? तुम किसकी पुत्री हो? सुमध्यमे! ठीक- ठीक बताओ'
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວເຈົ້າເປັນລູກສາວຂອງໃຜ? ຈົ່ງເວົ້າຄວາມຈິງ ໂອ ຜູ້ມີແອວອ່ອນຊ້ອຍ.» (ເປັນຄຳຖາມທີ່ເກີດຈາກຄວາມຫ່ວງໃຍ ແລະຄວາມຮີບດ່ວນທາງທຳ ເພື່ອໃຫ້ນາງແຈ້ງຕົວຕົນດ້ວຍສັດຈະ ແລະໃຫ້ການຄຸ້ມຄອງອັນຄວນເກີດຂຶ້ນ.)
Verse 196
तस्य शुक्रस्य कन्याहं स मां नूनं न बुध्यते । देवयानी बोली--जो देवताओंद्वारा मारे गये दैत्योंको अपनी विद्याके बलसे जिलाया करते हैं
«ຂ້ອຍແມ່ນລູກສາວຂອງ ສຸກຣະ; ທ່ານແນ່ນອນຍັງບໍ່ຮູ້ວ່າ ຂ້ອຍຕົກຢູ່ໃນສະພາບອັນອັບອາຍນີ້»។ (ເດວະຍານີສື່ວ່າ: ສຸກຣະອາຈານ—ຜູ້ທີ່ໃຊ້ພະລັງແຫ່ງວິຊາ ຊຸບຊີວິດດານະວະທີ່ຖືກເທວະດາສັງຫານ—ນັ້ນແມ່ນພໍ່ຂອງນາງ; ແຕ່ທ່ານອາດຍັງບໍ່ຮູ້ວ່ານາງກຳລັງທຸກທໍລະມານ.)
Verse 253
नेदानीं सम्प्रवेक्ष्यामि नगरं वृषपर्वण: । देवयानीने कहा--घूर्णिके! तुम वेगपूर्वक जाओ और शीघ्र मेरे पिताजीसे कह दो --“अब मैं वृषपर्वाके नगरमें पैर नहीं रखूँगी'
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເດວະຍານີ ປະກາດວ່າ «ກູຣນິກາ! ຈົ່ງໄປໃຫ້ໄວ ແລະບອກພໍ່ຂ້ອຍໃຫ້ຮູ້ໂດຍດ່ວນ— ‘ນັບແຕ່ນີ້ໄປ ຂ້ອຍຈະບໍ່ຍ່າງເຂົ້າເມືອງຂອງພະຣາຊາ ວຣິສະປະຣະວັນ ອີກ’»។
Frequently Asked Questions
The dilemma is competing dharma-claims: Devayānī frames Yayāti’s conduct as a breach of marital and dependency norms, while Yayāti frames compliance with a woman’s seasonal request as a dharmic necessity; the text stages a conflict between social hierarchy and a duty-based sexual ethic.
Actions justified as “necessary” still require accountability to legitimate authority and transparent conduct; when private exceptions become concealed practices, they destabilize trust and succession, inviting corrective sanctions.
A functional phala-style assurance appears in Śukra’s condition: the son who donates youth will obtain kingship and auspicious outcomes (longevity, fame, many offspring), emphasizing that ethical exchange directly structures political legitimacy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.