Adhyaya 26
आदि पर्व (अध्याय 26) — गरुडस्य वालखिल्य-रक्षणम्, कश्यपोपदेशः, देवोत्पात-प्रसङ्गः
Upa-parva: Garuḍotpatti (Garuḍa Episode) — Vālakhilya-Saṃrakṣaṇa and Amṛta-Haraṇa Prelude
Sauti narrates that Garuḍa, merely touching a tree with his feet, breaks a great branch yet supports it to prevent immediate destruction. He notices the Vālakhilya sages hanging beneath, in danger of being harmed, and—out of protective intent—holds the branch in his beak while searching for a safe place to set it down. Reaching Gandhamādana, he encounters his father Kaśyapa in tapas. Kaśyapa recognizes Garuḍa’s intent and warns him against rash action that could provoke the Vālakhilyas; he conciliates the sages and frames Garuḍa’s undertaking as oriented to public welfare, obtaining their assent. Garuḍa asks where to release the branch; Kaśyapa directs him to an uninhabited, inaccessible mountain. Garuḍa rapidly transports the load over immense distance, releases the branch with a resonant impact, and the mountain trembles, shedding blossoms and fragments. Settling on a peak, Garuḍa consumes the elephant and tortoise (gaja-kacchapa). As he departs, extraordinary portents arise among the devas: Indra’s vajra flares, weapons agitate, winds and meteors intensify, and ominous phenomena disturb the celestial order. Indra consults Bṛhaspati, who attributes the disturbance to Indra’s prior fault and to the Vālakhilyas’ tapas producing a formidable being—Kaśyapa’s son by Vinātā—approaching to seize soma/amṛta. The devas then organize a guarded defensive posture around the amṛta, equipped with armor and weapons, forming a luminous, battle-ready perimeter.
Chapter Arc: सौति जनमेजय के सर्पसत्र-प्रसंग में उस अद्भुत दृश्य का वर्णन उठाते हैं जब इन्द्र, कद्रू के स्तुत होने पर, नागों को प्रसन्न करने हेतु आकाश के मेघों को अमृत-तुल्य शीतल वर्षा का आदेश देते हैं। → मेघ घनघोर गर्जना करते, विद्युत् और पवन से कम्पित होकर निरन्तर धाराएँ बरसाते हैं; चन्द्र-किरण तक लुप्त हो जाते हैं और पृथ्वी चारों ओर जल से भरने लगती है—वर्षा की प्रचण्डता स्वयं एक भय-रूप ले लेती है। → अतुल जलराशि की अविराम वर्षा से आकाश ‘संवर्त’ के समान प्रतीत होता है; शीतल, निर्मल जल रसातल तक पहुँच जाता है और नागों में परम हर्ष उमड़ पड़ता है—इन्द्र की कृपा का चरम प्रकाशन। → वर्षा से तृप्त होकर नाग-समुदाय प्रसन्न होता है; कद्रू की स्तुति का फल प्रकट होता है और इन्द्र की देव-शक्ति लोक-व्यवस्था को शान्ति की ओर मोड़ देती है। → नागों की यह तृप्ति और इन्द्र-कृपा आगे गरुड-नाग वैर तथा अमृत-प्रसंग की दिशा में कथा को कैसे मोड़ेगी—यह संकेत देकर अध्याय समाप्त होता है।
Shlokas
Verse 1
अ्---#क्रत षड्विशो<5ध्याय: इन्द्रद्वारा की हुई वषसि सर्पोकी प्रसन्नता सौतिर्वाच एवं स्तुतस्तदा कद्र्वा भगवान् हरिवाहन: । नीलजीमूतसंघातै: सर्वमम्बरमावृणोत्
ສໍຕິ (Sauti) ກ່າວວ່າ: ເມື່ອນັ້ນ ເມື່ອ ກັດຣູ (Kadrū) ໄດ້ສັນລະເສີນດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຜູ້ມີພຣະພາກ—ຜູ້ທີ່ມີພາຫະນະເປັນຜູ້ອຸ້ມຊູອິນທຣະ—ໄດ້ປົກຄຸມຟ້າທັງປວງດ້ວຍຝູງເມກຝົນສີນ້ໍາເງິນດໍາຄ້ໍາ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການຕອບຮັບຂອງເທວະຕໍ່ຄວາມເຄົາລົບສັກກາລະ ແລະປູທາງໄປສູ່ຄວາມພໍໃຈຂອງພວກນາກ ດ້ວຍຝົນອັນເປັນຊີວິດ.
Verse 2
मेघानाज्ञापयामास वर्षध्वममृतं शुभम् । ते मेघा मुमुचुस्तोयं प्रभूतं विद्युदुज्ज्वला:
ພຣະປູ່ໃຫຍ່ (Grandsire) ໄດ້ສັ່ງເມກວ່າ: “ຈົ່ງຕົກຝົນອັນເປັນມົງຄຸນ ດຸດດັ່ງນ້ໍາອະມຣິຕະ.” ເມື່ອຮັບຄໍາສັ່ງແລ້ວ ເມກທີ່ສະຫວ່າງວາບດ້ວຍຟ້າຜ່າ ກໍປ່ອຍນ້ໍາອອກຢ່າງຫຼາຍຫຼວງ. ພາບນີ້ເນັ້ນອໍານາດທາງທໍາຂອງຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ຜູ້ທີ່ຄໍາສັ່ງຂອງທ່ານສາມາດຟື້ນຟູດຸນຍະພາບ ແລະຄວາມຜາສຸກ ຜ່ານທໍາມະຊາດອັນເປັນກຸສົນ.
Verse 3
परस्परमिवात्यर्थ गर्जन्त: सततं दिवि । संवर्तितमिवाकाशं जलदैः सुमहाद्भुतै:
ເມກທັງຫຼາຍ ດຸດດັ່ງກໍາລັງປະລອງກັນ ຮ້ອງຄໍາຮາມຢ່າງແຮງ ແລະບໍ່ຂາດສາຍໃນຟ້າ. ບັນດາເມກຜູ້ອຸ້ມຊູນ້ໍາຝົນອັນໃຫຍ່ໂຕ ແລະນ່າອັດສະຈັນ ດູເໝືອນຈະຫໍ້ຫຸ້ມ ແລະກວນກະເທືອນຟ້າທັງປວງ ພ້ອມທັງປ່ອຍນ້ໍາລົງບໍ່ຢຸດ—ຈົນຟ້າດູເໝືອນມະຫາສະໝຸດທີ່ກໍາລັງເຄື່ອນໄຫວ ພັດພາດ້ວຍຄື້ນນ້ໍາເປັນສາຍນັບບໍ່ຖ້ວນ. ໃນກອບເລື່ອງ ພາບນີ້ເພີ່ມພູນຄວາມອັດສະຈັນ (adbhuta) ແລະຊີ້ໃຫ້ເຫັນພະລັງທໍາມະຊາດອັນລົ້ນເຫຼືອ ທີ່ເຮັດໃຫ້ການກະທໍາຂອງມະນຸດເບິ່ງນ້ອຍນິດ ແລະເຕືອນຜູ້ຟັງວ່າ ທໍາ ແລະ ຊະຕາກໍາ ດໍາເນີນໄປໃນຂະໜາດແຫ່ງຈັກກະວານ.
Verse 4
सृजद्धिरतुलं तोयमजसं सुमहारवै: । सम्प्रनृत्तमिवाकाशं धारोमिभिरनेकश:
ດ້ວຍສຽງຄຳຮ້ອງຄຳຮືກອັນຮຸນແຮງ ແລະບໍ່ຂາດສາຍ ກຸ່ມເມກໄດ້ທົ່ມລົງນ້ຳອັນຫາທີ່ສິ້ນສຸດບໍ່ໄດ້ ບໍ່ຢຸດຢັ້ງ. ຟ້າທີ່ຖືກເມກຜູ້ຖືຝົນອັນພິສົດຫຼາຍດ້ານຫ້ອມລ້ອມ ດູປານສະມຸດໃຫຍ່ໃນອາກາດ; ດ້ວຍສາຍຝົນຫຼາຍນັບບໍ່ຖ້ວນດັ່ງຄືຄື້ນ ມັນຮາວກັບວ່າຟ້າທັງຜືນກຳລັງຟ້ອນລຳ.
Verse 5
मेघस्तनितनिर्धोषैर्विद्युत्पवनकम्पितै: । तैमेंघै: सततासारं वर्षद्धिरनिशं तदा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໃນເວລານັ້ນ ເມກເຫຼົ່ານັ້ນ—ນ່າຢ້ານກົວດ້ວຍສຽງຟ້າຮ້ອງ—ຖືກສັ່ນສະເທືອນໂດຍຟ້າຜ່າແລະລົມ ແລ້ວກໍທົ່ມລົງຝົນເປັນສາຍບໍ່ຂາດ ບໍ່ຢຸດຢັ້ງ. ຟ້າຖືກປົກຄຸມໜາແນ່ນຈົນແມ່ນແສງຈັນແລະແສງຕາເວັນກໍບໍ່ປາກົດ. ເມື່ອວາສະວະ (ອິນທຣະ) ປ່ອຍຝົນດັ່ງນັ້ນ ພວກນາກາກໍເກີດຄວາມຍິນດີຢ່າງຫຼວງ. »
Verse 6
नष्टचन्द्राककिरणमम्बरं समपद्यत | नागानामुत्तमो हर्षस्तथा वर्षति वासवे
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ຟ້າໄດ້ກາຍເປັນຢ່າງນັ້ນຈົນແສງຈັນແລະແສງຕາເວັນຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ. ແລະເມື່ອວາສະວະ (ອິນທຣະ) ທົ່ມຝົນດັ່ງນັ້ນ ພວກນາກາກໍເກີດຄວາມຍິນດີສູງສຸດ.»
Verse 7
आपूर्यत मही चापि सलिलेन समन्ततः । रसातलमनुप्राप्त शीतलं विमलं जलम्,पृथ्वीपर सब ओर पानी-ही-पानी भर गया। वह शीतल और निर्मल जल रसातलतक पहुँच गया
ແຜ່ນດິນທົ່ວທຸກດ້ານຖືກນ້ຳເຕັມທ້ວມ. ນ້ຳທີ່ເຢັນ ແລະໃສບໍລິສຸດນັ້ນ ແຜ່ລົງໄປຂ້າງລຸ່ມຈ຺ົນຮອດຣະສາຕະລະ (Rasātala).
Verse 8
तदा भूरभवच्छन्ना जलोरमिभिरनेकश: । रामणीयकमागच्छन् मात्रा सह भुजड़मा:
ໃນເວລານັ້ນ ຜິວໜ້າແຜ່ນດິນທັງໝົດຖືກປົກຄຸມທົ່ວທຸກດ້ານດ້ວຍຄື້ນນ້ຳນັບບໍ່ຖ້ວນ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອພໍໃຈດ້ວຍຝົນແລ້ວ ພວກນາກາໄດ້ມາພ້ອມກັບແມ່ຂອງພວກເຂົາ ເຖິງເກາະທີ່ເອີ້ນວ່າ ຣາມະນີຍະກະ (Ramaṇīyaka).
Verse 25
इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपवरर्में गरुडचरित्रविषयक पचीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ ພາຍໃນອາດິປະຣະວະ ແລະໂດຍສະເພາະໃນພາກອາສຕີກະ ບົດທີ 25 ວ່າດ້ວຍເລື່ອງລາວຂອງກະຣຸດ ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຖ້ອຍຄໍາປິດນີ້ເປັນຄໍາລົງທ້າຍບອກການຈົບຂອງໜ່ວຍນິທານ ແລະຈັດວາງຕອນນີ້ໃຫ້ຢູ່ໃນແນວທາງຈັນຍາບັນອັນໃຫຍ່ຂອງມະຫາກາບ ທີ່ວ່າດ້ວຍສາຍເລືອດ ຄໍາປະຕິຍານ ແລະຜົນຂອງກຳ ຖືກຈັດແບ່ງເປັນພາກໆຢ່າງລະມັດລະວັງ.
Verse 26
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सौपर्णे षड्विंशो5ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນສັກສິດ ພາຍໃນອາດິປະຣະວະ ໃນອາສຕີກະປະຣະວະ ແລະໃນພາກສໍປັນນະ (Sauparṇa) ບົດທີ 26 ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດ. ນີ້ແມ່ນຄໍາລົງທ້າຍ (colophon) ທີ່ໝາຍການປິດບົດ ແລະຊີ້ບອກຕໍາແໜ່ງຂອງມັນໃນໂຄງສ້າງໃຫຍ່ຂອງມະຫາກາບ.
Frequently Asked Questions
The central dilemma is how an overwhelmingly powerful actor should act when ordinary movement risks unintended harm: Garuḍa must balance urgency of purpose with the obligation to protect ascetics, choosing restraint and consultation over expedience.
Power is ethically legitimate only when governed by discernment and deference to tapas-based authority; counsel (especially paternal/teacher guidance) converts force into dharmically regulated action.
No explicit phalaśruti appears in this passage; the meta-level significance lies instead in the causal framing—portents and Bṛhaspati’s diagnosis—showing how actions ripple into cosmic and institutional responses within the epic’s moral historiography.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.