Adhyaya 25
Garuḍa, the Brāhmaṇa’s Release, and Kaśyapa’s Counsel (Gajakacchapa-ākhyāna Prelude)
Upa-parva: Garuḍa-Ākhyāna (Episode of Garuḍa’s Quest and Auxiliary Legends)
This chapter presents a tightly linked sequence of ethical constraint and strategic action. Garuḍa, encountering a brāhmaṇa within reach, explicitly refuses to harm him, articulating a norm that brāhmaṇas are not to be slain even when morally compromised. The brāhmaṇa requests that his Niṣādī companion be released alongside him; Garuḍa consents, emphasizing urgency and the overwhelming force of his own radiance. After their departure, Garuḍa seeks out his father Kaśyapa and reports his mission and predicament: he has been instructed to consume Niṣādas but remains unsated and requires additional sustenance to accomplish the retrieval of amṛta for his mother’s liberation. Kaśyapa responds with an instructive embedded history: two ascetics, Vibhāvasu and Supratīka, driven by disputes over division of wealth, exchange curses and fall into animal births as a great elephant and a massive tortoise, continuing mutual hostility. Kaśyapa directs Garuḍa to utilize these two combatants as food. Garuḍa seizes each with a talon, flies to a celestial grove, and, when the divine trees fear damage from his weight, he approaches a vast branch offered by a great tree—only to break it under the strain, closing the chapter on a note of controlled power and environmental consequence.
Chapter Arc: सौतिरुवाच—विनता, पण में पराजित होकर, अपने ही पुत्र गरुड के सामने दासी-भाव को प्राप्त होती है; उसी अपमान की छाया में कथा आगे बढ़ती है। → कद्रू अवसर पाकर विनता को बुलाती है और आदेश देती है कि वह उसे नागों के रमणीय निवास-स्थान तक ले चले—समुद्र के गर्भ में, एकान्त प्रदेश में। विनता विवश होकर कद्रू को ढोती है; गरुड भी मातृ-वचन से बँधकर साथ चलता है। → नागों की रक्षा और अपने पक्ष की विजय के लिए कद्रू इन्द्रदेव की स्तुति करती है—इन्द्र को वज्र, बलाहक, सृष्टा-संहर्ता, और काल के सूक्ष्म विभागों (मुहूर्त, तिथि, लव, क्षण, मास, ऋतु, संवत्सर) का अधिष्ठाता कहकर पुकारती है; देव-शक्ति को साक्षात् बुलाने वाली यह प्रार्थना अध्याय का शिखर बनती है। → स्तुति के साथ कद्रू का उद्देश्य स्पष्ट होता है—नागों की सुरक्षा सुनिश्चित करना और विनता-गरुड की विवशता को और कस देना; देव-आश्रय लेकर वह अपने अधिकार को वैध ठहराती है। → इन्द्र की कृपा/हस्तक्षेप से नागों की रक्षा कैसे होगी, और गरुड इस दास्य-बंधन को तोड़ने के लिए कौन-सा प्रतिकार करेगा—यह प्रश्न अगले प्रसंग पर छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
है ० बछ। ] अ्णऑकाडह पञ्चविशो< ध्याय: सूर्यके तापसे मूर्च्छित हुए सर्पोकी रक्षाके लिये कद्रद्वारा इन्द्रदेवकी स्तुति सौतिरुवाच तत: कामगम: पक्षी महावीर्यों महाबल: । मातुरन्तिकमागच्छत् परं पारं महोदथधे:
ອຸກຣະສຣະວາຊີ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣິສີເຊົານະກະ ແລະບັນດາມະຫາຣິສີ! ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພຣະຄຣຸດ—ນົກຜູ້ເດີນທາງໄດ້ຕາມໃຈ, ມີວິຣະຍະອັນຍິ່ງ ແລະພະລັງອັນມະຫາສານ—ໄດ້ມາຫາແມ່ຂອງຕົນ ໂດຍໄປຮອດຝັ່ງໄກຂອງມະຫາສະໝຸດ.» ເລື່ອງລາວຍັງຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ອຳນາດອັນອັດສະຈັນຂອງພຣະຄຣຸດ ຖືກນຳໃຊ້ເພື່ອເປົ້າໝາຍແຫ່ງຄວາມກະຕັນຍູ ແລະຈັນຍາບັນ: ເຂົ້າໄປຫາແມ່ ໃນການສະແຫວງຫາອິດສະລະພາບໃຫ້ນາງ ແລະປະຕິບັດໜ້າທີ່ຕໍ່ນາງ.
Verse 2
यत्र सा विनता तस्मिन् पणितेन पराजिता । अतीव दु:ःखसंतप्ता दासीभावमुपागता,जहाँ उनकी माता विनता बाजी हार जानेसे दासी-भावको प्राप्त हो अत्यन्त दुःखसे संतप्त रहती थीं
ທີ່ນັ້ນ ວິນະຕາ—ເພາະພ່າຍໃນການພະນັນ—ໄດ້ຕົກຢູ່ໃນພາວະເປັນທາດ; ແລະຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າອັນແຮງກ້າ ຈຶ່ງດຳລົງຊີວິດໃນສະພາບຂອງຜູ້ຮັບໃຊ້. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຕອກຢ້ຳວ່າ ການພະນັນຢ່າງບໍ່ຮອບຄອບ ແລະຄວາມຈອງຫອງ ສາມາດຜູກມັດຄົນໃຫ້ຕົກຢູ່ໃນຄວາມອັບອາຍແລະຄວາມທຸກທໍລະມານ ເຮັດໃຫ້ຄວາມຜິດພາດຊົ່ວຂະນະກາຍເປັນພັນທະທາງຈັນຍາບັນ ແລະສັງຄົມອັນຍາວນານ.
Verse 3
ततः कदाचिद् विनतां प्रणतां पुत्रसंनिधौ । काले चाहूय वचन कद्रूरिदमभाषत,एक दिन अपने पुत्रके समीप बैठी हुई विनय-शील विनताको किसी समय बुलाकर कद्गूने यह बात कही--
ຕໍ່ມາ ໃນຄັ້ງໜຶ່ງ ກັດຣູ ໄດ້ເອີ້ນ ວິນະຕາ ໃນເວລາອັນສົມຄວນ—ນາງນັ່ງຢູ່ໃກ້ລູກຊາຍ ແລະ ກໍ່ກົດຫົວດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ—ແລ້ວເວົ້າຄໍາເຫຼົ່ານີ້ໃຫ້ນາງຟັງ.
Verse 4
नागानामालयं भद्रे सुरम्यं चारुदर्शनम् समुद्रकुक्षावेकान्ते तत्र मां विनते नय
“ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນ ວິນະຕາ, ມີທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງພວກນາກ ງາມຫຼາຍ ແລະ ນ່າຊົມຢ່າງຍິ່ງ, ຊ່ອນຢູ່ໃນມຸມອັນສົງົບພາຍໃນອ້ອມອຸ້ມຂອງທະເລ. ໂອ ວິນະຕາ ຜູ້ເປັນມງຄົດ, ຈົ່ງນໍາຂ້ອຍໄປທີ່ນັ້ນ” ເຂົາກ່າວ.
Verse 5
ततः सुपर्णमाता तामवहत् सर्पमातरम् | पन्नगान् गरुडश्चापि मातुर्वचनचोदित:,तब गरुडकी माता विनता सर्पोकी माता कद्गूको अपनी पीठपर ढोने लगी। इधर माताकी आज्ञासे गरुड भी सर्पोंको अपनी पीठपर चढ़ाकर ले चले
ຕໍ່ມາ ວິນະຕາ ມານດາຂອງສຸປັນນາ ໄດ້ແບກ ກັດຣູ ມານດາຂອງງູ ໄວ້ເທິງຫຼັງຂອງນາງ. ແລະ ກະຣຸດາ ດ້ວຍຄໍາສັ່ງຂອງແມ່ ກໍ່ໃຫ້ພວກນາກຂຶ້ນຫຼັງ ແລ້ວຫາບພາໄປດ້ວຍ.
Verse 6
स सूर्यमभितो याति वैनतेयो विहंगम: । सूर्यरश्मिप्रतप्ताश्न मूर्च्छिता: पन्नगा भवन्,पक्षिराज गरुड आकाशमें सूर्यके निकट होकर चलने लगे। अतः सर्प सूर्यकी किरणोंसे संतप्त हो मूर्च्छित हो गये
ຕໍ່ມາ ວາຍນະເຕຍ ນົກໃຫຍ່ກະຣຸດາ ບິນວົນຢູ່ໃກ້ດວງອາທິດ. ພວກງູຖືກແສງອາທິດເຜົາຮ້ອນ ຈົນຫມົດສະຕິລົງ.
Verse 7
तदवस्थान् सुतान् दृष्टवा कद्रू: शक्रमथास्तुवत् नमस्ते सर्वदेवेश नमस्ते बलसूदन
ເມື່ອກັດຣູເຫັນລູກຊາຍຂອງນາງຢູ່ໃນສະພາບນ່າເວທະນານັ້ນ ນາງຈຶ່ງເລີ່ມສັນລະເສີນພຣະອິນທຣາວ່າ: “ຂໍນົບນ້ອມແດ່ທ່ານ ຈອມເທວະທັງປວງ; ຂໍນົບນ້ອມແດ່ທ່ານ ຜູ້ປະຫານບະລະ.”
Verse 8
नमुचिघ्न नमस्ते<स्तु सहस्राक्ष शचीपते । सर्पाणां सूर्यतप्तानां वारिणा त्वं प्लवो भव
ພຣະປູ່ຜູ້ເຖົ້າກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະຫານນະມຸຈິ, ໂອ ອິນທຣະຜູ້ມີພັນຕາ, ພຣະອົງເຈົ້າແຫ່ງ ສະຈີ—ຂໍນົບນ້ອມແດ່ພຣະອົງ. ສໍາລັບນາກເຫຼົ່ານີ້ທີ່ຖືກແດດເຜົາຮ້ອນ ຂໍໃຫ້ພຣະອົງໃຊ້ນ້ໍາອາບໃຫ້ພວກເຂົາ ແລະເປັນດັ່ງແພຊ່ວຍຊີວິດ ເພື່ອປົກປ້ອງພວກເຂົາ».
Verse 9
त्वमेव परमं त्राणमस्माकममरोत्तम । ईशो हासि पय: स्रष्टं त्वमनल्पं पुरन्दर,“अमरोत्तम! तुम्हीं हमारे सबसे बड़े रक्षक हो । पुरन्दर! तुम अधिक-से-अधिक जल बरसानेकी शक्ति रखते हो
«ໂອ ຜູ້ສູງສຸດໃນຫມູ່ອະມະຣະ, ພຣະອົງແຕ່ຜູ້ດຽວເປັນທີ່ພຶ່ງແລະຜູ້ປົກປ້ອງສູງສຸດຂອງພວກເຮົາ. ໂອ ປຸຣັນດະຣະ, ພຣະອົງມີອໍານາດເປັນເຈົ້າໃນການໃຫ້ເກີດນ້ໍາ; ພະລັງໃນການໃຫ້ຝົນຕົກຂອງພຣະອົງຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້».
Verse 10
त्वमेव मेघस्त्वं वायुस्त्वमन्निर्विद्युतो 5म्बरे । त्वमभ्रगणविक्षेप्ता त्वामेवाहुर्महाघनम्
«ພຣະອົງແມ່ນເມກ, ພຣະອົງແມ່ນລົມ, ແລະພຣະອົງສ່ອງປະກາຍເປັນຟ້າຜ່າໃນນະພາ. ພຣະອົງແມ່ນຜູ້ກະຈາຍຝູງເມກ; ບັນດາຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຈຶ່ງເອີ້ນພຣະອົງວ່າ ‘ເມກໃຫຍ່’».
Verse 11
त्वं वज़मतुलं घोरं घोषवांस्त्वं बलाहक:ः । स््रष्टा त्वमेव लोकानां संहर्ता चापराजित:
ພຣະປູ່ຜູ້ເຖົ້າກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງແມ່ນວັຊຣະອັນນ່າຢ້ານ ແລະຫາຜູ້ເທົ່າທຽມບໍ່ໄດ້; ພຣະອົງແມ່ນເມກບະລາຫະກະຜູ້ຄໍາຮ້ອງກຶກກ້ອງໃນການລ້າງໂລກ. ພຣະອົງແຕ່ຜູ້ດຽວເປັນຜູ້ສ້າງໂລກທັງປວງ ແລະເປັນຜູ້ທໍາລາຍມັນດ້ວຍ—ບໍ່ເຄີຍພ່າຍແພ້».
Verse 12
त्वं ज्योति: सर्वभूतानां त्वमादित्यो विभावसु: । त्वं महद्धूतमाश्चर्य त्वं राजा त्वं सुरोत्तमः
ພຣະປູ່ຜູ້ເຖົ້າກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງແມ່ນແສງສະຫວ່າງໃນສັດທັງປວງ; ພຣະອົງແມ່ນພຣະອາທິດ ແລະແມ່ນໄຟ. ພຣະອົງແມ່ນພະສະພາບອັນອັດສະຈັນ ແລະຍິ່ງໃຫຍ່; ພຣະອົງແມ່ນກະສັດ ແລະເປັນຜູ້ສູງສຸດໃນຫມູ່ເທວະ».
Verse 13
त्वं विष्णुस्त्वं सहस्राक्षस्त्वं देवस्त्वं परायणम् | त्वं सर्वममृतं देव त्वं सोम: परमार्चित:
ປິຕາມະຫາ (Pitāmaha) ກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າແມ່ນ ວິສນຸ; ເຈົ້າແມ່ນ ສະຫັດສະຣາກສະ (Indra ຜູ້ມີພັນຕາ). ເຈົ້າແມ່ນເທວະຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງ ແລະເປັນທີ່ພຶ່ງພາສູງສຸດຂອງສັດທັງປວງ. ໂອ ເທວະ, ເຈົ້າແມ່ນທຸກສິ່ງ. ເຈົ້າແມ່ນອະມະຕະເອງ ແລະເຈົ້າແມ່ນ ໂສມະ (Soma) ຜູ້ຖືກບູຊາສູງສຸດ»។
Verse 14
त्वं मुहूर्तस्तिथिस्त्वं च त्वं लवस्त्वं पुन: क्षण: । शुक्लस्त्वं बहुलस्त्वं च कला काष्ठा त्रुटिस्तथा । संवत्सरर्तवों मासा रजन्यश्न दिनानि च
ປິຕາມະຫາກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າແມ່ນ ມຸຫູຣຕະ (muhūrta) ແລະເຈົ້າແມ່ນ ຕິຖິ (tithi) ດ້ວຍ; ເຈົ້າແມ່ນ ລະວະ (lava) ແລະອີກຄັ້ງເຈົ້າແມ່ນ ກະສະນະ (kṣaṇa). ເຈົ້າແມ່ນຄື່ງເດືອນສວ່າງ (śukla) ແລະຄື່ງເດືອນມືດ (bahula) ດ້ວຍ. ເຈົ້າແມ່ນການແບ່ງຍ່ອຍຂອງເວລາ—ກະລາ (kalā), ກາສຖາ (kāṣṭhā), ແລະ ຕຣຸຕິ (truṭi). ປີ, ລະດູ, ເດືອນ, ຄືນ, ແລະ ວັນ ກໍແມ່ນເຈົ້າ»។
Verse 15
त्वमुत्तमा सगिरिवना वसुन्धरा सभास्करं वितिमिरमम्बरं तथा । महोदधि: सतिमितिमिंगिलस्तथा महोर्मिमान् बहुमकरो झषाकुल:
ປິຕາມະຫາກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າແມ່ນແຜ່ນດິນອັນປະເສີດ ພ້ອມພູເຂົາແລະປ່າໄມ້; ແລະເຈົ້າຍັງແມ່ນຟ້າ—ປອດຈາກຄວາມມືດ ແລະສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍດວງອາທິດ. ເຈົ້າແມ່ນມະຫາສະໝຸດດ້ວຍ, ເຕັມໄປດ້ວຍ timi ແລະ timiṅgila, ຄຶກຄື້ນດ້ວຍຈະເຂ້ຫຼາຍ ແລະຝູງປາ, ປະດັບດ້ວຍຄື້ນສູງຕະຫຼອດ»។
Verse 16
महायशास्त्वमिति सदाभिपूज्यसे मनीषिभिम्मुदितमना महर्षिशि: । अभिष्टृत: पिबसि च सोममध्वरे वषट्कृतान्यपि च हवींषि भूतये
ປິຕາມະຫາກ່າວວ່າ: «ເພາະເຈົ້າຖືກເຂົ້າໃຈວ່າມີກຽດສັກສີອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ຜູ້ມີປັນຍາຈຶ່ງນັບຖືບູຊາເຈົ້າຢູ່ເສມອ. ມະຫາຣິສີທັງຫຼາຍ ດ້ວຍໃຈຍິນດີ ສັນລະເສີນເຈົ້າບໍ່ຂາດ. ໃນພິທີຍັດຍະ (yajña) ເຈົ້າດື່ມໂສມະ, ແລະເພື່ອຄວາມຜາສຸກແລະການສຳເລັດປາຖະໜາຂອງຜູ້ບູຊາ, ເຈົ້າຍັງຮັບຮອງຮະວີ (havis) ທີ່ຖວາຍພ້ອມສຽງ vaṣaṭ ອີກດ້ວຍ»។
Verse 17
त्वं विप्रै: सततमिहेज्यसे फलार्थ वेदाड्रेष्वतुलबलौघ गीयसे च । त्वद्धेतोर्यजनपरायणा द्िजेन्द्रा वेदाड़ान्यभिगमयन्ति सर्वयत्नै:
ປິຕາມະຫາກ່າວວ່າ: «ເພື່ອໄດ້ຮັບຜົນທີ່ປາຖະໜາໃນໂລກນີ້, ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍບູຊາເຈົ້າຢູ່ເສມອ. ໂອ ອິນດຣະ, ຄັງແຫ່ງພະລັງອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້, ກຽດສັກສີຂອງເຈົ້າກໍຖືກຂັບຮ້ອງໃນ ເວທາງຄະ (Vedāṅga) ດ້ວຍ. ແທ້ຈິງແລ້ວ, ດວິຊະຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ອຸທິດຕົນໃຫ້ແກ່ຍັດຍະ, ພາກພຽນທຸກວິທີເພື່ອຮຽນຮູ້ເວທາງຄະ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ບັນລຸເຈົ້າໂດຍເຉົ້າໃຈ»។
Verse 24
इस प्रकार श्रीमयह़्ा भातत आदिपव॑के अन्तर्गत आस्तीकपव॑र्में गरुडचरित्रविषयक चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ 24 ວ່າດ້ວຍເລື່ອງລາວຂອງ ກະຣຸດ (Garuḍa) ໃນພາກ ອາສຕີກະ (Āstīka) ພາຍໃນ ອາດິປະວະ (Ādi Parva) ຂອງ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອັນຄວນເຄົາລົບ ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ເປັນໝາຍບອກການສໍາເລັດຂອງໜ່ວຍເລື່ອງ ແລະເຊີນໃຫ້ຜູ້ຟັງພິຈາລະນາວ່າ ການກະທໍາອັນເປັນແບບຢ່າງ ແລະຜົນຕາມມາຂອງມັນ ຖືກຈັດວາງເປັນຄໍາສອນທາງທໍາ ໃນໂຄງສ້າງໃຫຍ່ທີ່ຍຶດທໍາເປັນສູນກາງຂອງມະຫາກາບນີ້.
Verse 25
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सौपर्णे पजचविंशो5ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ມະຫາພາຣະຕະ» ອັນຄວນເຄົາລົບ ພາຍໃນ ອາດິປະວະ (Ādi Parva)—ໂດຍສະເພາະໃນພາກ ອາສຕີກະ (Āstīka), ໃນຕອນ ສໍປັນນະ (Sauparṇa)—ບົດທີ 25 ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ຄໍາລົງທ້າຍນີ້ເປັນການປະກາດປິດຈົບໜ່ວຍເລື່ອງ ແລະວາງຜູ້ຟັງໄວ້ໃນກອບຈັນຍາຂອງມະຫາກາບ ທີ່ຕິດຕາມສາຍສະກຸນ, ຄໍາປະຕິຍານ, ແລະຜົນຂອງການກະທໍາ ຢ່າງລະອຽດຕາມບົດຕ່າງໆ.
Frequently Asked Questions
Garuḍa must reconcile mission-driven necessity (securing capability to obtain amṛta) with a clear ethical boundary: the brāhmaṇa is declared non-killable, requiring release even when Garuḍa is in urgent need of sustenance.
The chapter teaches that legitimate aims do not suspend normative limits; instead, one should seek counsel and alternative means. It also frames divisive greed as a generator of long-term degradation, symbolized by curse-driven rebirth and continuing hostility.
No explicit phalaśruti appears here; the meta-instruction is implicit, delivered through narrative causality—ethical restraint, consultation, and the karmic cost of rivalry function as the chapter’s interpretive guidance within the epic’s larger soteriological horizon.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.