Adhyaya 229
Chapter Arc: वन में दावाग्नि की ज्वाला उठती है; तपस्विनी सर्प-माता जरिता अपने बालकों को बालक जानकर घबराकर विलाप करती है। → अग्नि ‘जगत् संदीपयन्’ भयावह रूप से निकट आती जाती है। जरिता असहाय होकर सोचती है—किस पुत्र को छोड़ूँ, किसे लेकर जाऊँ; कोई उपाय नहीं सूझता। → जरिता निर्णय के अभाव में चरम त्याग का संकल्प करती है—‘छादयिष्यामि वो गात्रैः करिष्ये मरणं सह’—मैं अपने शरीर से तुम्हें ढँककर तुम्हारे साथ मर जाऊँगी। → बाल सर्प तर्कपूर्वक माता को रोकते हैं: बिल में चूहे से ‘गर्हित’ मृत्यु होगी, आकाश में उड़ने पर अग्नि से; दोनों का विचार कर वे कहते हैं कि अग्नि में देह-त्याग (हुताशन) चूहे द्वारा भक्षण से श्रेष्ठ है, और कुल-क्षेम हेतु माता को वही करना चाहिए जो समष्टि के लिए हितकर हो। → माता और पुत्रों के सामने अब तत्काल निर्णय का क्षण है—क्या वे बिल का जोखिम लें, उड़ान लें, या अग्नि में ही ‘शिष्ट’ त्याग को चुनें?
Shlokas
Verse 1
अ-क्राछ एकोनत्रिशर्दाधिकद्वधिशततमो< ध्याय: जरिताका अपने बच्चोंकी रक्षाके लिये चिन्तित होकर विलाप करना वैशमग्पायन उवाच ततः प्रज्वलिते वह्लौ शार्कषकास्ते सुदु:खिता: । व्यथिता: परमोद्विग्ना नाधिजग्मु: परायणम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ເມື່ອໄຟລຸກໂຊນຂຶ້ນ ລູກນ້ອຍຊາຣັງກະເຫຼົ່ານັ້ນກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມໂສກອັນແຮງກ້າ. ພວກເຂົາສັ່ນສະເທືອນ ແລະຫວາດຫວັ່ນຢ່າງຫນັກ ບໍ່ພົບທີ່ພຶ່ງ ຫຼືຜູ້ຄຸ້ມຄອງໃດໆເລີຍ»។
Verse 2
निशम्य पुत्रकान् बालान् माता तेषां तपस्विनी । जरिता शोकदुः:खार्ता विललाप सुदु:ःखिता,उन बच्चोंको छोटे जानकर उनकी तपस्विनी माता शोक और दु:खसे आतुर हुई जरिता बहुत दुःखी होकर विलाप करने लगी
ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ລູກຊາຍຂອງນາງຍັງເປັນເດັກນ້ອຍ, ແມ່ຜູ້ຖືພຣະຕະປະຂອງເຂົາເຈົ້າ—ຈະຣິຕາ—ຖືກຄວາມໂສກແລະຄວາມທຸກທ້ອນທັບຖົມ, ແລະນາງກໍຄໍາຄວນຮ້ອງໄຫ້ຢ່າງຂົມຂື່ນ ດ້ວຍຄວາມທຸກອັນເລິກລ້ຳ.
Verse 3
जरितोवाच अयमन्निर्दहन् कक्षमित आयाति भीषण: | जगत् संदीपयन् भीमो मम दुःखविवर्धन:
ຈາຣິຕາ ກ່າວວ່າ: «ໄຟອັນນ່າຢ້ານນີ້ ກຳລັງເຜົາພຸ່ມໄມ້ ແລະຄ່ອຍໆຄືບເຂົ້າມາຫາພວກເຮົາ. ມັນຄືຈະຈຸດໃຫ້ໂລກທັງປວງລຸກໄໝ້. ຮູບຮ່າງມັນນ່າສະພຶງກົວ ແລະມີແຕ່ເພີ່ມທຸກໃຫ້ຂ້ອຍ».
Verse 4
इमे च मां कर्षयन्ति शिशवो मन्दचेतस: । अबह॒श्चविरणैहीना: पूर्वेषां न: परायणा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເດັກນ້ອຍເຫຼົ່ານີ້ ມີປັນຍາງ່າຍໆ ແລະຄວາມເຂົ້າໃຈຍັງບໍ່ເຕັມ, ແຕ່ກໍດຶງໃຈຂ້ອຍ ແລະຊັກນຳຂ້ອຍໄປຫາພວກເຂົາ. ພວກເຂົາຍັງອ່ອນແອ—ບໍ່ມີກຳລັງ ແລະຍັງບໍ່ມັ່ນຄົງໃນການຢືນຍ່າງ—ແຕ່ພວກເຂົາແມ່ນທີ່ພຶ່ງ ແລະການສືບຕໍ່ສາຍພົນຂອງບັນພະບຸລຸດພວກເຮົາ».
Verse 5
त्रासयंश्नायमायाति लेलिहानो महीरुहान् । अजातफ फक्षाश्न सुता न शक्ता: सरणे मम
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໄຟແຜ່ຄວາມຢ້ານກົວ ພຸ້ນພາລຸກມາຫາພວກເຮົາ ພ້ອມກັບລີ້ນໄຟທີ່ເລຍຕົ້ນໄມ້. ອະນິຈາ! ລູກນ້ອຍຂອງຂ້ອຍຍັງບໍ່ມີປີກ; ລູກນົກນ້ອຍຂອງຂ້ອຍ ບໍ່ອາດບິນໄປຫາທີ່ພຶ່ງກັບຂ້ອຍໄດ້».
Verse 6
आदाय च न शक्नोमि पुत्रांस्तरितुमात्मना । नच त्यक्तुमहं शक्ता हृदयं दूयतीव मे,मैं स्वयं भी इन्हें लेकर इस आगसे पार नहीं हो सकूँगी। इन्हें छोड़ भी नहीं सकती। मेरे हृदयमें इनके लिये बड़ी व्यथा हो रही है
«ແມ່ນແຕ່ຂ້ອຍອຸ້ມລູກຊາຍໄປດ້ວຍ ຂ້ອຍກໍບໍ່ອາດຂ້າມໄຟນີ້ໄດ້ດ້ວຍກຳລັງຂອງຕົນ. ແຕ່ຂ້ອຍກໍບໍ່ອາດປະຖິ້ມພວກເຂົາ. ຫົວໃຈຂ້ອຍຄືກຳລັງໄໝ້ດ້ວຍຄວາມທຸກເພື່ອພວກເຂົາ».
Verse 7
क॑ तु जह्यामहं पुत्र कमादाय व्रजाम्पहम् । कि नु मे स्यात् कृतं कृत्वा मन्यध्वं पुत्रका: कथम्
«ລູກເອີຍ, ຂ້ອຍຄວນປະຖິ້ມຜູ້ໃດ ແລະຄວນພາຜູ້ໃດໄປນຳ? ຂ້ອຍຈະເຮັດການໃດຈຶ່ງຈະຮູ້ສຶກວ່າໄດ້ປະຕິບັດໜ້າທີ່ສົມບູນແລ້ວ? ບອກຂ້ອຍເຖີດ ລູກນ້ອຍໆ—ພວກເຈົ້າຄິດວ່າຂ້ອຍຄວນເຮັດແນວໃດ?»
Verse 8
चिन्तयाना विमोक्षं वो नाधिगच्छामि किंचन । छादयिष्यामि वो गात्रै: करिष्ये मरणं सह
ຂ້ອຍຄິດຫາວິທີປົດປ່ອຍພວກເຈົ້າຢູ່ເລື້ອຍ ແຕ່ບໍ່ພົບຫຍັງເລີຍ. ດີແລ້ວ—ຂ້ອຍຈະໃຊ້ອະວະຂອງຂ້ອຍປົກຄຸມພວກເຈົ້າ ແລະຈະພົບຄວາມຕາຍຮ່ວມກັນກັບພວກເຈົ້າ.
Verse 9
जरितारौ कुल॑ होतज्ज्येष्ठत्वेन प्रतिष्ठितम् सारिसृक््क: प्रजायेत पितृणां कुलवर्धन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ບິດາຜູ້ແຂງກະດ້າງຂອງເຈົ້າ ໄດ້ຈາກໄປແຕ່ກ່ອນ ຫຼັງຈາກປະກາດວ່າ: ‘ຈະຣິຕາຣີເປັນຜູ້ໃຫຍ່ສຸດ ຈຶ່ງຖືກສະຖາປະນາໃຫ້ແບກພາລະການປົກປ້ອງວົງຕະກູນ. ລູກຄົນທີສອງ ສາຣິສຶກກະ ຈະເກີດມາເປັນຜູ້ເພີ່ມພູນວົງຕະກູນຂອງບັນພະບຸລຸດ. ສະຕັມພະມິດຕະ ຈະປະພຶດຕະປະສະ (ຕະປັດສະ) ແລະ ດໂຣນະ ຈະເປັນຜູ້ຮູ້ພຣະພຣະຫມັນ (Brahman) ທີ່ຍອດຢ່າງ.’”
Verse 10
स्तम्बमित्रस्तप: कुर्याद् द्रोणो ब्रह्म॒विदां वर: । इत्येवमुक्त्वा प्रययौ पिता वो निर्घण: पुरा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ບິດາຜູ້ໄຮ້ເມດຕາຂອງເຈົ້າ ໂອ ລູກເອີຍ ໄດ້ຈາກໄປດົນນານແລ້ວ: ‘ສະຕັມພະມິດຕະ ຈະປະພຶດຕະປະສະ ແລະ ດໂຣນະ ຈະເປັນຜູ້ຮູ້ພຣະພຣະຫມັນ (Brahman) ທີ່ຍອດຢ່າງ.’”
Verse 11
कमुपादाय शकक््येयं गन्तुं कष्टापदुत्तमा । कि नु कृत्वा कृतं कार्य भवेदिति च विह्नला । नापश्यत् स्वधिया मोक्ष स्वसुतानां तदानलातू
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຖືກຄວາມທຸກທໍລະມານອັນໜັກຫນ່ວງທີ່ສຸດກົດທັບ ຈະຣິຕາ ຄິດວ່າ: “ໃນບັນດາລູກທັງສີ່ນີ້ ຂ້ອຍຈະພາໃຜໄປຈຶ່ງຈະຂ້າມພົ້ນອັນຕະລາຍອັນນ່າສະພຶງນີ້ໄດ້? ຂ້ອຍຄວນເຮັດຫຍັງ ເພື່ອໃຫ້ໜ້າທີ່ຂອງຂ້ອຍສຳເລັດແທ້?” ດັ່ງນັ້ນນາງລັງເລ ແລະສັບສົນ; ແຕ່ດ້ວຍປັນຍາຂອງນາງເອງ ນາງບໍ່ເຫັນທາງໃດເລີຍທີ່ຈະຊ່ວຍລູກໆອອກຈາກໄຟໃນຂະນະນັ້ນ.
Verse 12
वैशम्पायन उवाच एवं ब्रुवाणां शार्स्तिे प्रत्यूचुरथ मातरम् | स्नेहमुत्सृज्य मातस्त्वं पत यत्र न हव्यवाट्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອແມ່ຂອງພວກເຂົາເວົ້າດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າດັ່ງນັ້ນ ລູກນົກຊາຣັງກະ ກໍຕອບແມ່ວ່າ: “ແມ່ເອີຍ ຈົ່ງວາງຄວາມຜູກພັນເສຍ ແລ້ວບິນໄປບ່ອນທີ່ບໍ່ມີໄຟ.”
Verse 13
अस्मास्विह विनष्टेषु भवितार: सुतास्तव । त्वयि मातर्विनष्टायां न नः स्यात् कुलसंतति:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ເອີຍ, ແມ່ນແຕ່ພວກເຮົາຈະພິນາດຢູ່ນີ້ ແມ່ກໍຍັງສາມາດມີລູກຊາຍອື່ນໄດ້. ແຕ່ຖ້າແມ່ຂອງພວກເຮົາສູນເສຍໄປ ສາຍສືບຕະກູນຂອງພວກເຮົາຈະບໍ່ເຫຼືອອີກ»។
Verse 14
अन्ववेक्ष्यैतदुभयं क्षेमं स्थाद् यत् कुलस्य न: । तद् वै कर्तु पर: कालो मातरेष भवेत् तव,“माँ! इन दोनों बातोंपर विचार करके जिस प्रकार हमारे कुलका कल्याण हो, वही करनेको तुम्हारे लिये यह उत्तम अवसर है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ພິຈາລະນາທັງສອງປະການນີ້ແລ້ວ ຈົ່ງເຮັດສິ່ງທີ່ຈະຮັກສາຄວາມສະຫງົບສຸກແລະຄວາມຈະເລີນຂອງຕະກູນພວກເຮົາ. ແມ່ເອີຍ, ນີ້ແມ່ນເວລາທີ່ເໝາະສົມ ແລະຕັດສິນໃຈທີ່ສຸດສໍາລັບແມ່»។
Verse 15
मा त्वं सर्वविनाशाय स्नेहं कार्षी: सुतेषु न: । न हीदं कर्म मोघं स्थाल्लोककामस्य नः पितु:
«ຢ່າໃຫ້ຄວາມຮັກຕໍ່ພວກເຮົາ ລູກຊາຍຂອງແມ່ ກາຍເປັນຄວາມຮັກທີ່ນໍາໄປສູ່ຄວາມພິນາດຂອງທຸກຄົນ. ຢ່າໃຫ້ການກະທໍານີ້ຂອງພໍ່ພວກເຮົາ—ຜູ້ປາຖະໜາໂລກອັນສູງ—ກາຍເປັນສິ່ງໄຮ້ຜົນ»។
Verse 16
जरितोवाच इदमाखोर्बिलं भूमौ वृक्षस्थास्य समीपत: । तदाविशध्वं त्वरिता वल्लेरत्र न वो भयम्
ຈາຣີຕາ ກ່າວວ່າ: «ລູກໆຂອງແມ່, ຢູ່ພື້ນດິນໃກ້ຕົ້ນໄມ້ນີ້ມີຮູຮັງໜູ. ຈົ່ງເຂົ້າໄປໃນນັ້ນໃຫ້ໄວ. ໃນຮູນີ້ ທີ່ມີເຄືອໄມ້ບັງບັງໄວ້ ພວກເຈົ້າຈະບໍ່ຕ້ອງຢ້ານໄຟ»។
Verse 17
ततोऊहं पांसुना छिद्रमपिधास्यामि पुत्रका: । एवं प्रतिकृतं मन््ये ज्वलत: कृष्णवर्त्मन:
ແລ້ວນາງກ່າວຕໍ່ວ່າ: «ລູກໆຂອງແມ່, ເມື່ອພວກເຈົ້າເຂົ້າໄປແລ້ວ ແມ່ຈະອຸດປາກຮູນີ້ດ້ວຍຝຸ່ນດິນ. ແມ່ເຊື່ອວ່າ ການເຮັດແບບນັ້ນຈະຊ່ວຍປົກປ້ອງພວກເຈົ້າຈາກໄຟທີ່ລຸກໂຊນ ແລະທາງຄວັນດໍາ»។
Verse 18
तत एष्याम्यतीतेडग्नौ विहन्तुं पांसुसंचयम् । रोचतामेष वो वादो मीक्षार्थ च हुताशनात्,फिर आग बुझ जानेपर मैं धूल हटानेके लिये यहाँ आ जाऊँगी। आगसे बचनेके लिये मेरी यह बात तुमलोगोंको पसंद आनी चाहिये
ໄວຊຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄຟມອດລົງແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າຈະມາທີ່ນີ້ເພື່ອກວາດກອງຝຸ່ນອອກ. ຂໍໃຫ້ຖ້ອຍຄຳນີ້ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ພວກເຈົ້າ ເພາະມັນມີເຈດນາປົກປ້ອງພວກເຈົ້າຈາກໄຟອັນເຜົາໄໝ້»។
Verse 19
शाड्गका ऊचु. अबर्हन् मांसभूतान् न: क्रव्यादाखुर्विनाशयेत् । पश्यमाना भयमिदं प्रवेष्टं नात्र शकनुम:
ລູກນົກຊາດກະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຮົາຍັງບໍ່ມີຂົນປີກ; ຮ່າງກາຍກໍແຕ່ເນື້ອອ່ອນ. ໜູແມ່ນສັດກິນເນື້ອ—ມັນຈະທຳລາຍພວກເຮົາ. ເຫັນອັນຕະລາຍນີ້ແລ້ວ ພວກເຮົາບໍ່ອາດເຂົ້າໄປໃນຮູນີ້ໄດ້»។
Verse 20
कथमन्निर्न नो धक्ष्येत् कथमाखुर्न नाशयेत् | कथं न स्यात् पिता मोघ: कथं माता प्रियेत न:
ໄວຊຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ໄຟບໍ່ເຜົາພວກເຮົາ? ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ໜູບໍ່ທຳລາຍພວກເຮົາ? ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ຄວາມພະຍາຍາມຂອງພໍ່ໃນການມີລູກບໍ່ກາຍເປັນສູນເປົ່າ? ແລະຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ແມ່ຈະຍັງມີຊີວິດ ແລະເປັນທີ່ຮັກຂອງພວກເຮົາ?»
Verse 21
बिल आखोर्विनाश: स्यादग्नेराकाशचारिणाम् । अन्ववेक्ष्यैतदुभयं श्रेयान् दाहो न भक्षणम्
ໄວຊຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າຢູ່ໃນຮູ ພວກເຮົາຈະຖືກໜູທຳລາຍ; ຖ້າບິນຂຶ້ນຟ້າ ພວກເຮົາຈະຖືກໄຟທຳລາຍ. ເມື່ອພິຈາລະນາທັງສອງຜົນແລ້ວ ການຖືກໄຟເຜົາຍັງດີກວ່າການເປັນອາຫານຂອງໜູ»។
Verse 22
गर्हितं मरणं न: स्थादाखुना भक्षिते बिले । शिष्टादिष्ट: परित्याग: शरीरस्य हुताशनात्
ໄວຊຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍຢ່າໃຫ້ພວກເຮົາຕາຍຢ່າງນ່າອັບອາຍ—ຖືກໜູກິນໃນຮູນີ້. ເພາະຜູ້ມີມານະຍາດ ແລະຜູ້ຖືທຳ ໄດ້ກຳນົດໄວ້ວ່າ ຄວນລະທິ້ງຮ່າງກາຍດ້ວຍໄຟ»។
Verse 229
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि मयदर्शनपर्वणि जरिताविलापे एकोनत्रिंशदधिकद्विशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 229 ໃນອາດິປະວະ ຂອງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນພາກທີ່ເອີ້ນວ່າ «ມະຍະດັຣຊະນະປະວະ» ໃນຕອນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ «ຄຳຄວນຄິດຮ້ອງໄຫ້ຂອງ ຈະຣິຕາ»। ຂໍ້ປິດທ້າຍນີ້ເປັນໝາຍວ່າບົດໄດ້ສຳເລັດ ແລະວາງເລື່ອງໃຫ້ຢູ່ໃນກອບຄຸນທຳອັນກວ້າງໃຫຍ່—ທີ່ພິຈາລະນາຄວາມໂສກ, ຄວາມຜູກພັນ, ແລະໜ້າທີ່ (ທັມມະ) ຜ່ານສຽງຂອງຜູ້ທີ່ຖືກພິບັດແລະການສູນເສຍກະທົບ।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.