Adhyaya 220
Śārṅgakānāṃ Avināśaḥ (Why the Śārṅga Birds Were Spared) | शार्ङ्गकानामविनाशः
Upa-parva: Khāṇḍava-dāha (Episode within Ādi Parva)
Janamejaya asks why Agni did not burn the Śārṅga birds during the Khāṇḍava conflagration, noting that other exceptions (e.g., Aśvasena, Maya) have already been explained. Vaiśaṃpāyana replies with a causal narrative: the sage Mandapāla, exemplary in austerity and discipline, reaches the ancestral realm yet finds his earned worlds 'covered' (unavailable). He inquires and is told by the gods that humans are born with debts, discharged through rites, brahmacarya, and especially progeny; lacking offspring obstructs fruition of merit. Seeking swift and abundant progeny, Mandapāla assumes a bird-form (Śārṅga) and approaches Jaritā, begetting four sons. He later departs toward another mate (Lapitā), while Jaritā remains in the Khāṇḍava forest, protecting the egg-born young. When Agni approaches to burn the forest, Mandapāla recognizes the danger and offers an extended stuti to Agni, identifying him as cosmic mediator and sacrificial mouth. Pleased, Agni offers a boon; Mandapāla requests the release/sparing of his sons even as Agni proceeds with the burning, and Agni assents and ignites the forest.
Chapter Arc: द्वारका में अर्जुन–सुभद्रा-विवाह के बाद यदुवंश के भीतर उठी शंकाएँ और मान-अपमान की चर्चा—क्या पाण्डव ने सात्वतों का अपमान किया, या उन्हें उचित सम्मान दिया? → कुल-गौरव और धन-लोभ की आशंकाएँ सामने आती हैं—कुछ लोग मानते हैं कि पाण्डव स्वयंवर को ‘अनाधृष्य’ (अजेय/अस्पर्श्य) समझते हैं और सात्वतों को अर्थलुब्ध नहीं मानते; इसी बीच बलराम का क्रोध और कुल-प्रतिष्ठा का प्रश्न वातावरण को तीखा बनाता है। → कृष्ण की नीति और वाणी से यह निर्णायक बिंदु आता है कि अर्जुन ने कुल का अपमान नहीं किया; उलटे, उचित सम्मान और मर्यादा का पालन हुआ—और इसी आधार पर बलराम के क्रोध का शमन तथा विवाह की स्वीकृति का मार्ग खुलता है। → विवाह को सामाजिक-धार्मिक मान्यता मिलती है; दहेज/उपहारों का प्रवाह ‘समुद्र में नदी-प्रवाह’ की तरह वर्णित होता है, और अर्जुन का इन्द्रप्रस्थ लौटना तथा यदुओं का स्नेह-सम्बन्ध स्थिर होता है। → इन्द्रप्रस्थ में नववधू के आगमन और द्रौपदी द्वारा स्वागत/आशीर्वाद की ओर कथा बढ़ती है (अगले प्रसंग में गृहस्थ-धर्म और सह-धर्मिणी संबंधों की नई परीक्षा)।
Shlokas
Verse 1
अपना बछ। अर: (हरणाहरणपर्व) विशत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय: द्वारकामें अर्जुन और सुभद्राका विवाह
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ! ໃນເວລານັ້ນ ພວກວຣິສນິທັງຫມົດ ໄດ້ເວົ້າຊ້ຳໆ—ແຕ່ລະຄົນຕາມກຳລັງຂອງຕົນ—ວ່າຈະແກ້ແຄ້ນອາຣຊຸນ. ແລ້ວວາສຸເທວະ ຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳທີ່ສອດຄ່ອງກັບທຳມະ ແລະປັນຍາແຫ່ງການປົກຄອງ.»
Verse 2
/ || ॥7 आओ नावमानं कुलस्यास्य गुडाकेश: प्रयुक्तवान् | सम्मानो< भ्यधिकस्तेन प्रयुक्तोडयं न संशय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ກຸຑາເກຊະ (ອາຣຊຸນ) ບໍ່ໄດ້ນຳຄວາມອັບອາຍມາໃຫ້ວົງຕະກູນນີ້. ກົງກັນຂ້າມ ດ້ວຍສິ່ງທີ່ລາວເຮັດ ລາວໄດ້ສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ກຽດສັກສີຂອງຕະກູນນີ້ຍິ່ງກວ່າເກົ່າ—ໃນຂໍ້ນີ້ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ».
Verse 3
अर्थलुब्धान् न व: पार्थो मन्यते सात्वतान् सदा । स्वयंवरमनाधृष्यं मन्यते चापि पाण्डव:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ບໍ່ເຫັນພວກສາຕະວະຕະວ່າເປັນຄົນໂລບເງິນທອງຢູ່ເສມໄປ; ດັ່ງນັ້ນ ລາວບໍ່ຄິດວ່າຈະໄດ້ກຸມາຣີດ້ວຍການຈ່າຍເງິນ. ແລະ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ຍັງເຫັນວ່າສະວະຍັມວະຣະ ບໍ່ໜ້າໄວ້ໃຈ—ເພາະຄວາມສຳເລັດບໍ່ແນ່ນອນ—ດັ່ງນັ້ນ ລາວຈຶ່ງຖືວ່າທາງນັ້ນກໍບໍ່ຄວນພຶ່ງພາ.
Verse 4
प्रदानमपि कन्याया: पशुवत् को<नुमन्यते । विक्रयं चाप्यपत्यस्य कः कुर्यात् पुरुषो भुवि
ການມອບກຸມາຣີເຫມືອນສັດ ໃຜຈະຍອມຮັບ? ແລະໃນໂລກນີ້ ຊາຍຄົນໃດຈະກ້າຂາຍລູກຫຼານຂອງຕົນເພື່ອເງິນທອງ?
Verse 5
एतान् दोषांस्तु कौन्तेयो दृष्टवानिति मे मतिः । अतः: प्रसहा हृतवान् कन्यां धर्मेण पाण्डव:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຂ້ອຍ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີໄດ້ເຫັນຊັດເຈນແລ້ວຊຶ່ງຂໍ້ດ່າງພ້ອງເຫຼົ່ານີ້. ດັ່ງນັ້ນ ຕາມທຳຂອງກະສັດນັກຮົບ (ກະສັດຕຣິຍະ-ທຳ) ປານດະວະຈຶ່ງພາກຸມາຣີໄປດ້ວຍກຳລັງ.”
Verse 6
उचितश्लैव सम्बन्ध: सुभद्रां च यशस्विनीम् । एष चापीदृशः पार्थ: प्रसह् हृतवानिति
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ສາຍສຳພັນນີ້ເໝາະສົມຢ່າງແທ້ຈິງ. ສຸພັດຣາເປັນຜູ້ມີຊື່ສຽງ ແລະ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ—ອາຣຊຸນ—ກໍມີຊື່ສຽງເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ລາວຈຶ່ງພາສຸພັດຣາໄປດ້ວຍກຳລັງ.”
Verse 7
भरतस्यान्वये जात॑ शान्तनोक्ष यशस्विन: । कुन्तिभोजात्मजापुत्रं को बुभूषेत नार्जुनम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໃຜຈະບໍ່ປາຖະໜາໄດ້ອາຣຊຸນເປັນຍາດ—ຜູ້ເກີດໃນສາຍພົວພັນຂອງພາຣະຕະ ແລະ ຂອງຊານຕະນຸຜູ້ມີກຽດສັກສີ, ແລະເປັນບຸດຂອງກຸນຕີ ທິດາແຫ່ງກຸນຕີບໂພຊ?”
Verse 8
न च पश्यामि य: पार्थ विजयेत रणे बलात् | वर्जयित्वा विरूपाक्षं भगनेत्रहरं हरम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ປາຣຖະ! ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນຜູ້ໃດຈະຊະນະເຂົາໃນສົງຄາມດ້ວຍກຳລັງລ້ວນໆ—ນອກແຕ່ ຮະຣະ ພຣະເຈົ້າຜູ້ມີຕາສາມ (ວິຣູປາກສະ) ຜູ້ເອົາຕາຂອງພະພາກະອອກ»។
Verse 9
स च नाम रथस्तादृड्मदीयास्ते च वाजिन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ລົດສົງຄາມອັນໂດ່ງດັງນັ້ນແທ້ຈິງແມ່ນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ແລະມ້າອັນວິເສດເຫຼົ່ານັ້ນກໍເປັນຂອງຂ້າພະເຈົ້າເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຫັນກັບໄປດ້ວຍໃຈຍິນດີ. ນີ້ແມ່ນຄຳຕັດສິນອັນໝັ້ນຄົງ ແລະສູງສຸດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ»។
Verse 10
योद्धा पार्थश्व शीघ्रास्त्र: को नु तेन समो भवेत् | तमभिद्रुत्य सान्त्वेन परमेण धनंजयम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເປັນນັກຮົບຜູ້ໃຊ້ອາວຸດວ່ອງໄວ ແລະຢືນຄຽງຂ້າງປາຣຖະ—ຜູ້ໃດຈະເທົ່າທຽມເຂົາໄດ້? ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຮີບເຂົ້າໄປຫາ ທະນັນຊະຍະ ແລະພະຍາຍາມຊັກຊວນເຂົາດ້ວຍຖ້ອຍຄຳປອບປະໂລມອັນສູງສຸດ»។
Verse 11
यदि निर्जित्य व: पार्थों बलाद् गच्छेत् स्वकं पुरम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າປາຣຖະ ໄດ້ປາບປາມພວກເຈົ້າແລ້ວ ແລະໄປສູ່ນະຄອນຂອງຕົນດ້ວຍກຳລັງ…»
Verse 12
तच्छुत्वा वासुदेवस्य तथा चक्रुर्जनाधिप,जनमेजय! वासुदेवका यह वचन सुनकर यादवोंने वैसा ही किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ ຈະນະເມຊະຍະ! ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງ ວາສຸເທວະ ແລ້ວ ພວກຢາດະວະກໍໄດ້ເຮັດຕາມທີ່ທ່ານຊີ້ນຳທຸກປະການ—ຮັບຟັງຄຳແນະນຳອັນຖືກຕ້ອງດ້ວຍຄວາມວ່ອງໄວ ແລະປະຕິບັດຄຳສັ່ງຂອງຜູ້ນຳດ້ວຍວິໄນ»។
Verse 13
निवत्तश्नार्जुनस्तत्र विवाहं कृतवान् प्रभु: । उषित्वा तत्र कौन्तेय: संवत्सरपरा: क्षपा:,शक्तिशाली अर्जुन द्वारकामें लौट आये। वहाँ उन्होंने सुभद्रासे विवाह किया और एक सालसे कुछ अधिक दिनतक वे वहीं रहे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອາຣະຈຸນຜູ້ມີພະລັງ ໄດ້ກັບໄປທີ່ນັ້ນ ແລະປະກອບພິທີແຕ່ງງານຢ່າງສົມພິທີ. ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ຢູ່ທີ່ນັ້ນເປັນຄືນຈຳນວນໜຶ່ງປີ ແລະເກີນອີກນ້ອຍໜຶ່ງ—ເປັນໝາຍເຖິງການຄອບຄອງທີ່ສັງຄົມຮັບຮອງ ແລະຄວາມສະຫງົບມັ່ນຄົງໃນເຮືອນຊານຫຼັງການກັບຄືນ.
Verse 14
विहृत्य च यथाकामं पूजितो वृष्णिनन्दनै: । पुष्करे तु ततः शेषं काल वर्तितवान् प्रभु:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ສຳລານຕາມໃຈປາຖະໜາ ແລະໄດ້ຮັບການນັບຖືບູຊາຈາກລູກຫຼານແຫ່ງວຣິສະນິ ແລ້ວ, ຜູ້ສູງສົງນັ້ນຈຶ່ງໄປຫາປຸສະກະຣະ ແລະໃຊ້ເວລາທີ່ເຫຼືອຂອງກຳນົດ (ແຫ່ງການພະເນຈອນ) ຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
Verse 15
पूर्णे तु द्वादशे वर्षे खाण्डवप्रस्थमागत: । (ववन्दे धौम्यमासाद्य मातरं च धनंजय: ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຄົບສິບສອງປີ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣະຈຸນ) ໄດ້ມາຮອດຄານດະວະປຣະສະຖະ. ເຂົາເຂົ້າໄປຫາທໍມະຍະ ແລະກໍ່ກາບນົບທ່ານ ພ້ອມທັງກາບນົບແມ່ຂອງຕົນ ຄື ກຸນຕີ. ແລ້ວເຂົາໄດ້ແຕະພຣະບາດຂອງພຣະຣາຊາ ແລະຂອງພີມ; ເມື່ອຝາແຝດທັງສອງກາບນົບເຂົາ ເຂົາກໍຍິນດີຍິ່ງ—ໄດ້ກອດພວກເຂົາ ແລະຊື່ນບານ. ຈາກນັ້ນ ເຂົາເຂົ້າໄປຫາພຣະຣາຊາດ້ວຍການສຳລວມຕົນຕາມວິໄນ ແລະຢືນຢ່າງສະຫງົບຕາມຂົນທຳນຽມ.
Verse 16
अभ्यर्च्य ब्राह्म॒णान् पार्थो द्रौपदीमभिजग्मिवान् | इसके बाद राजा युधिष्ठिर और भीमके चरण छुये। तदनन्तर नकुल और सहदेवने आकर अर्जुनको प्रणाम किया। अर्जुनने भी हर्षमें भरकर उन दोनोंको हृदयसे लगा लिया और उनसे मिलकर बड़ी प्रसन्नताका अनुभव किया। फिर वहाँ राजासे मिलकर नियमपूर्वक एकाग्रचित्त हो उन्होंने ब्राह्मणोंका पूजन किया। तत्पश्चात् वे द्रौषपदीके समीप गये ।। १५३ || त॑ द्रौपदी प्रत्युवाच प्रणयात् कुरुनन्दनम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອບູຊາພຣາຫມັນທັງຫຼາຍຕາມຄວາມຄວນແລ້ວ, ປາຣຖະ (ອາຣະຈຸນ) ໄດ້ໄປຫາດຣາວປະດີ. ໃນເນື້ອເລື່ອງຮອບຂ້າງ ພີ່ນ້ອງໄດ້ທັກທາຍດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະກອດກັນ; ອາຣະຈຸນຜູ້ສຳລວມ ແລະຮັກສາວິໄນ ໄດ້ບູຊາພຣາຫມັນກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງເຂົ້າໄປໃກ້ດຣາວປະດີ. ແຕ່ດຣາວປະດີກ່າວດ້ວຍຄວາມຮັກທີ່ຖືກບາດເຈັບ ແລະຄວາມຫຶງຫວງ, ຊີ້ໃຫ້ເຂົາໄປຫາສຸບະດຣາ, ແລະປຽບວ່າຄວາມຮັກເຫມືອນການມັດ: ແມ່ນຈະມັດແນ່ນປານໃດ, ເມື່ອມັດຊ້ຳອີກຄັ້ງ ປົກມັດເກົ່າຍ່ອມຄາຍ—ເປັນຄວາມຕຶງຕັນລະຫວ່າງຄວາມສັດຊື່ໃນການແຕ່ງງານ, ໜ້າທີ່, ແລະຄວາມປາຖະໜາສ່ວນຕົວ.
Verse 17
तत्रैव गच्छ कौन्तेय यत्र सा सात्वतात्मजा । सुबद्धस्यापि भारस्य पूर्वबन्ध: श्लथायते
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງໄປຈາກນີ້ເຖີດ ໂອ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ; ໄປຫາບ່ອນທີ່ສຸບະດຣາ ທິດາແຫ່ງສາຍສາດວະຕະ ຢູ່. ແມ່ນແຕ່ພາລະທີ່ມັດແນ່ນກໍຕາມ, ເມື່ອມັດຊ້ຳອີກຄັ້ງ ປົກມັດເກົ່າຍ່ອມຄາຍ—ດັ່ງນັ້ນເມື່ອເກີດຄວາມຜູກພັນໃໝ່ ສາຍຜູກເກົ່າຍ່ອມອ່ອນລົງ».
Verse 18
तथा बहुविध॑ कृष्णां विलपन्ती धनंजय: । सान्त्वयामास भूयश्न क्षमयामास चासकृत्
ເມື່ອ ກຣິສນາ (ດຣາວປະດີ) ຮ້ອງໄຫ້ຄ່ຳຄວນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຫຼາຍປະການ, ທະນັນຈະຍະ (ອາຈຸນ) ກໍໄດ້ປອບໂຍນນາງຊ້ຳໆ ແລະຂໍອະໄພຕໍ່ຄວາມຜິດຂອງຕົນອີກແລ້ວອີກ. ພາບນີ້ຊູ້ຊັດອຸດົມຄະຕິທາງທຳ: ແມ່ນແຕ່ນັກຮົບຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ກໍຕ້ອງຍອມຮັບຜິດ, ປອບໃຈຜູ້ທຸກທ້ອນ, ແລະສືບຫາການປອງດອງດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍຄວາມຈອງຫອງ.
Verse 19
सुभद्रां त्वरमाणश्न रक्तकौशेयवासिनीम् । पार्थ: प्रस्थापयामास कृत्वा गोपालिकावपु:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ອາຈຸນ ເຫັນສຸພັດຣາ ນຸ່ງໄໝສີແດງ ແລະມີທ່າທີຮີບຮ້ອນ, ຈຶ່ງໃຫ້ນາງປ່ຽນຮູບໂສມເປັນດັ່ງຍິງລ້ຽງງົວ (ໂກປາລິກາ) ແລ້ວສົ່ງນາງໄປກ່ອນເຂົ້າສູ່ພະລາຊະວັງດ້ວຍຄວາມໄວ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການໃຊ້ການປອມຕົວແລະຄວາມຮີບຮ້ອນເພື່ອຫຼີກລ້ຽງການຂັດຂວາງ ແລະການປະທະກັນຕໍ່ໜ້າສາທາລະນະ, ໃຫ້ບັນລຸເປົ້າໝາຍໂດຍເກີດໂທດແລະຄວາມປັ່ນປ່ວນທາງສັງຄົມໃຫ້ນ້ອຍທີ່ສຸດ.
Verse 20
साधिकं तेन रूपेण शोभमाना यशस्विनी । भवन श्रेष्ठमासाद्य वीरपत्नी वराजड़्नना
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເຄື່ອງນຸ່ງນັ້ນເອງ ນາງຜູ້ມີກຽດສັກສີກໍຍິ່ງງາມເດັ່ນຂຶ້ນ. ເມື່ອເຖິງພະລາຊະວັງອັນປະເສີດ, ນາງຜູ້ສູງສົ່ງ—ເປັນພັນລະຍາຂອງວີລະຊົນ—ໄດ້ເຂົ້າໄປຂ້າງໃນ ແລະກົ້ມກາບທີ່ພະບາດຂອງພຣະມານາງຄຸນຕີ. ຄຸນຕີໂອບກອດນາງດ້ວຍຄວາມຮັກຈາກໃຈ ແລະຕາມຂະບວນມານາ ໄດ້ດົມສີສະນາງເປັນພອນ—ຕ້ອນຮັບນາງເປັນລູກສະໄພ້ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນແລະຄວາມສົມຄວນ.
Verse 21
वबन््दे पृथुताम्राक्षी पृथां भद्रा यशस्विनी । तां कुन्ती चारुसर्वाज्जीमुपाजिप्रत मूर्थनि
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນົບນ້ອມແດ່ ພຣິຖາ (ຄຸນຕີ) ຜູ້ມີສິຣິມົງຄຸນ ແລະມີກຽດສັກສີ, ຜູ້ມີດວງຕາກວ້າງແລະອອກແດງເລັກນ້ອຍ.” ເຈົ້າສາວຜູ້ງາມ ແລະຮູບຮ່າງສົມສ່ວນ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາຄຸນຕີ ແລະກົ້ມຫົວກາບທີ່ພະບາດ. ໃນບົດເລື່ອງນີ້ ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນມາລະຍາດທາງທຳຂອງລູກສະໄພ້ໃໝ່: ຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ຜູ້ເຖົ້າ, ຄວາມສຸພາບຖ່ອມຕົນໃນພະລາຊະເຮືອນ, ແລະການຕ້ອນຮັບດ້ວຍຄວາມຮັກຂອງແມ່ເຖົ້າ—ເປັນອຸດົມຄະຕິແຫ່ງສາຍຍາດ, ຄວາມເຄົາລົບ, ແລະຄວາມກົມກຽວໃນເຮືອນ.
Verse 22
सुभद्राका कुन्ती और द्रौपदीकी सेवामें उपस्थित होना प्रीत्या परमया युक्ता आशीर्भिय्युज्जतातुलाम् । ततो$भिगम्य त्वरिता पूर्णेन्दुसद्शानना
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ສຸພັດຣາ ໄດ້ຢູ່ຮັບໃຊ້ຄຸນຕີ ແລະ ດຣາວປະດີ ດ້ວຍຄວາມຮັກຢ່າງຍິ່ງ, ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເມດຕາສູງສຸດ ແລະຖວາຍພອນອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້. ແລ້ວນາງກໍຮີບເຂົ້າໄປຫາພວກນາງ—ໃບໜ້າສະຫວ່າງດັ່ງດວງຈັນເຕັມດວງ—ເປັນນິມິດແຫ່ງຄວາມຖ່ອມຕົນອັນເຄົາລົບ ແລະອຸດົມຄະຕິທາງທຳໃນການນັບຖືຜູ້ເຖົ້າແລະເມຍຮ່ວມ ດ້ວຍການຮັບໃຊ້ຢ່າງຈິງໃຈ.
Verse 23
प्रत्युत्थाय तदा कृष्णा स्वसारं माधवस्य च
ໃນເວລານັ້ນ ດຣອບະດີ ລຸກຂຶ້ນຢືນທັນທີ. ນາງກອດ ສຸພັດຣາ—ນ້ອງສາວຂອງ ມາທະວະ (ກຣິດສະນະ)—ແນບອົກ ແລ້ວກ່າວດ້ວຍຄວາມຍິນດີຢ່າງຫຼາຍວ່າ: «ນ້ອງສາວເອີຍ ຂໍໃຫ້ສາມີຂອງເຈົ້າປອດຈາກສັດຕູ»។ ສຸພັດຣາກໍຍິນດີປິຕິ ຕອບວ່າ: «ພີ່ສາວເອີຍ ຂໍໃຫ້ເປັນດັ່ງນັ້ນ»។
Verse 24
परिष्वज्यावदत् प्रीत्या निः:सपत्नो<स्तु ते पति: । तथैव मुदिता भद्रा तामुवाचैवमस्त्विति
ດຣອບະດີ ກອດນາງດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລ້ວກ່າວດ້ວຍຄວາມຍິນດີວ່າ: «ນ້ອງສາວເອີຍ ຂໍໃຫ້ສາມີຂອງເຈົ້າປອດຈາກຄູ່ແຂ່ງ»។ ສຸພັດຣາກໍຍິນດີ ຕອບວ່າ: «ພີ່ສາວເອີຍ ຂໍໃຫ້ເປັນດັ່ງນັ້ນ»។
Verse 25
ततस्ते हृष्टमनस: पाण्डवेया महारथा: । कुन्ती च परमप्रीता बभूव जनमेजय
ຕໍ່ມາ ບັນດາມະຫາຣົດທະວີຣະ ລູກຫຼານຂອງ ປານດຸ ກໍມີໃຈຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ; ແລະ ກຸນຕີ ກໍປິຕິຍິນດີຢ່າງສູງສຸດ, ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ.
Verse 26
श्र॒ुत्वा तु पुण्डरीकाक्ष: सम्प्राप्तं स्वं पुरोत्तमम् । अर्जुन पाण्डवश्रेष्ठमिन्द्रप्रस्थगतं तदा
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ, ເມື່ອພຣະອົງຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງດອກບົວ (ກຣິດສະນະ) ໄດ້ຍິນວ່າ ອາຣະຈຸນ—ຜູ້ເລີດສຸດໃນບັນດາປານດະວະ—ໄດ້ເຖິງ ອິນທຣະປຣັດຖະ ເມືອງອັນປະເສີດຂອງພຣະອົງແລ້ວ, ພຣະອົງກໍອອກເດີນທາງໄປທີ່ນັ້ນໃນທັນທີ.
Verse 27
आजगाम विशुद्धात्मा सह रामेण केशव: । वृष्ण्यन्धकमहामात्रै: सह वीरैर्महारथै:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ເກສະວະ (ກຣິດສະນະ) ຜູ້ມີຈິດວິນຍານບໍລິສຸດ ໄດ້ມາຮອດພ້ອມກັບ ຣາມະ (ບະລະຣາມະ) ແລະມີບັນດາມະຫາອຳມາດ ຜູ້ນຳສຳຄັນຂອງວົງສ໌ ວຣິດສະນິ ແລະ ອັນທະກະ ພ້ອມດ້ວຍວີຣະຊົນ ແລະມະຫາຣົດທະວີຣະ, ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ.
Verse 28
भ्रातृभिश्न कुमारैश्व योधैश्व बहुभिव॒त: । सैन्येन महता शौरिरभिगुप्त: परंतप:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະເສົາຣິ (ພຣະສຣີກຣິດສະນະ) ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ ໄດ້ເດີນທາງມາຮອດ ອິນທຣະປຣັສຖະ ໂດຍມີອ້າຍນ້ອງ ລູກຫຼານ ແລະນັກຮົບຈໍານວນຫຼາຍຫ້ອມລ້ອມ ພ້ອມກອງທັບໃຫຍ່ຄຸ້ມຄອງ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນພະລັງອັນຊອບທໍາທີ່ໃຊ້ເພື່ອປົກປ້ອງ—ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຮຸກຮານຢ່າງບໍ່ມີເຫດຜົນ ແຕ່ເພື່ອຮັກສາມິດ ແລະຄ້ຳຈຸນລະບຽບໃນການເມືອງອັນຕຶງຕັນ.
Verse 29
तत्र दानपतिर्धीमानाजगाम महायशा: । अक्ूरो वृष्णिवीराणां सेनापतिररिंदम:,उस समय वहाँ वृष्णिवीरोंके सेनापति शत्रुदमन महायशस्वी और परम बुद्धिमान् दानपति अक्रूरजी भी आये थे
ແລ້ວໃນທີ່ນັ້ນ ອັກຣູຣະ ກໍໄດ້ມາຮອດດ້ວຍ—ຜູ້ມີຊື່ສຽງໃຫຍ່ ແລະມີປັນຍາສູງ ໂດດເດັ່ນໃນຖານະ “ເຈົ້າແຫ່ງການໃຫ້ທານ”—ເປັນແມ່ທັບຂອງວີຣະຊົນວຣິສນິ ແລະເປັນຜູ້ປາບສັດຕູ. ການບັນຍາຍນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການມາຮອດຂອງຜູ້ນໍາທີ່ມີຄຸນທໍາແລະຄວາມສາມາດ ຜູ້ທີ່ປັນຍາແລະຄວາມເອື້ອເຟື້ອຂອງລາວ ຄ້ຳຈຸນລະບຽບອັນຊອບທໍາ ແລະວິໄນໃນໝູ່ນັກຮົບ.
Verse 30
अनाधूृष्टिमहातेजा उद्धवश्च महायशा: । साक्षाद् बृहस्पते: शिष्यो महाबुद्धिर्महामना:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ທີ່ນັ້ນຍັງມີ ອະນາທຣິສຕິ ຜູ້ມີລັດສະໝີອັນໃຫຍ່ ແລະ ອຸດດະວະ ຜູ້ມີຊື່ສຽງສູງສົ່ງ—ອຸດດະວະນັ້ນແທ້ຈິງເປັນສິດໂດຍກົງຂອງ ບຣິຫັສປະຕິ ມີປັນຍາກວ້າງໃຫຍ່ ແລະໃຈຄິດສູງສົ່ງ.” ຂໍ້ຄວາມນີ້ຊີ້ວ່າ ຜູ້ຢູ່ໃນທີ່ຊຸມນຸມບໍ່ແມ່ນມີແຕ່ຈໍານວນຫຼາຍ ແຕ່ຍັງມີຜູ້ມີການຮຽນຮູ້ແລະຄຸນທໍາທີ່ພິສູດແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຄໍາປຶກສາແລະການປະພຶດໃນການຊຸມນຸມນີ້ ມີປັນຍາແລະກຽດສັກສີເປັນຫຼັກຄ້ຳຈຸນ.
Verse 31
सत्यक: सात्यकिश्वैव कृतवर्मा च सात्वत: । प्रद्युम्नश्वैव साम्बश्न निशठ: शड्कुरेव च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ສັດຕະຍະກະ, ສາຕະຍະກິ, ແລະ ກຣິຕະວັຣມາ ແຫ່ງສາຍສາຕະວະຕະ; ພ້ອມທັງ ປຣັດຍຸມນະ, ສາມບະ, ນິສັຖະ, ແລະ ສັງກຸ—ວີຣະຊົນຜູ້ໂດດເດັ່ນແຫ່ງວຣິສນິ-ອັນທະກະ ໄດ້ມາເຖິງໃນຖານະຂະບວນງານມົງຄຸນ ນໍາພາຂອງຂວັນ ແລະສິ່ງຂອງສິນສອດຈໍານວນຫຼາຍໄປຍັງ ຄານດະວະປຣາສຖະ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ເນັ້ນຈັນຍາບັນທາງສັງຄົມໃນການໃຫ້ຢ່າງໃຈກວ້າງເພື່ອເຄົາລົບພັນທະມິດ ແລະການປະກາດຕໍ່ສາທາລະນະເຖິງສາຍຍາດແລະໜ້າທີ່.
Verse 32
चारुदेष्णश्न विक्रान्तो झिल्ली विपृथुरेव च । सारणश्न महाबाहुर्गदश्न विदुषां वर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈາຣຸເທສນະ ຜູ້ກ້າຫານ; ພ້ອມດ້ວຍ ຈິລລີ ແລະ ວິປຣິຖຸ; ສາຣະນະ ຜູ້ມີແຂນແຮງ; ແລະ ກະດະ ຜູ້ເປັນເລີດໃນໝູ່ນັກປັນຍາ—ຄົນເຫຼົ່ານີ້ ພ້ອມກັບອີກຫຼາຍຄົນໃນສາຍວົງວຣິສນິ, ໂບຊະ, ແລະ ອັນທະກະ ໄດ້ມາຮອດ ຄານດະວະປຣາສຖະ ພ້ອມຂອງຂວັນງານມົງຄຸນຢ່າງອຸດົມ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ເນັ້ນຈັນຍາບັນທາງສັງຄົມໃນການເຄົາລົບພັນທະການແຕ່ງງານ ດ້ວຍການຖວາຍຂອງຂວັນຢ່າງໃຈກວ້າງຕໍ່ສາທາລະນະ ແລະການຊຸມນຸມຂອງຍາດພີ່ນ້ອງເພື່ອຄ້ຳຈຸນການຮ່ວມພັນອັນຖືກທໍານອງທໍາມະ.
Verse 33
एते चान्ये च बहवो वृष्णिभोजान्धकास्तथा । आजम्मु: खाण्डवप्रस्थमादाय हरणं बहु
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຍັງມີອີກຫຼາຍຄົນ—ຜູ້ສືບສາຍວົງວານ ວຣິສນິ, ໂພຊ ແລະ ອັນທະກະ—ໄດ້ເດີນທາງມາຮອດ ຂານດະວະປຣັສຖະ ພ້ອມນຳຂອງຂວັນສິນສອດ ແລະ ຊັບສິນມີຄ່າຈຳນວນຫຼາຍ. ຕອນນີ້ວາງເຫັນຈັນຍາຂອງຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະ ພັນທະມິດ: ການມອບຖ່າຍຊັບສິນຢ່າງເປີດເຜີຍ ແລະ ດ້ວຍໃຈກວ້າງ ເປັນເຄື່ອງໝາຍຂອງການແຕ່ງງານທີ່ສັງຄົມຮັບຮອງ ເສີມສ້າງສາຍສຳພັນລະຫວ່າງຕະກູນ ແລະ ຢືນຢັນທຳມະຜ່ານພິທີທີ່ມີລະບຽບ ແລະ ມີພະຍານ ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍການບັງຄັບ.
Verse 34
ततो युधिष्छिरो राजा श्रुत्वा माधवमागतम् । प्रतिग्रहार्थ कृष्णस्य यमौ प्रास्थापयत् तदा,महाराज युधिष्ठिरने भगवान् श्रीकृष्णका आगमन सुनकर उन्हें आदरपूर्वक लिवा लानेके लिये नकुल और सहदेवको भेजा
ແລ້ວພຣະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣ ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ມາທະວະ (ພຣະສີກຣິສນະ) ມາຮອດແລ້ວ ກໍ່ສົ່ງອ້າຍນ້ອງຝາແຝດ (ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວະ) ໃຫ້ອອກໄປຮັບພຣະກຣິສນະດ້ວຍກຽດສົມຄວນ. ຕອນນີ້ເນັ້ນຫນ້າທີ່ຕາມທຳມະຂອງກະສັດຜູ້ທ່ຽງທຳ ໃນການຕ້ອນຮັບແຂກຜູ້ຄວນເຄົາລົບ—ໂດຍສະເພາະຜູ້ທີ່ຖືກນັບຖືວ່າມີພຣະພາບ—ດ້ວຍຄວາມນັບຖື, ການຮັບຮອງແຂກ, ແລະ ພິທີການອັນຖືກຕ້ອງ.
Verse 35
ताभ्यां प्रतिगृहीतं तु वृष्णिचक्रं महर्द्धिमत् विवेश खाण्डवप्रस्थं पताकाध्वजशोभितम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກຕ້ອນຮັບໂດຍສອງພີ່ນ້ອງນັ້ນ ຂະບວນຊົນວຣິສນິອັນຮັ່ງມີຢ່າງຍິ່ງ ກໍ່ເຂົ້າສູ່ ຂານດະວະປຣັສຖະ. ໃນເວລານັ້ນ ເມືອງສ່ອງສະຫວ່າງງາມສົດ ປະດັບດ້ວຍທຸງ ແລະ ທຸງສັນຍາ—ເປັນເຄື່ອງໝາຍພາຍນອກຂອງການໃຫ້ກຽດ, ພັນທະມິດ, ແລະ ການສະເຫຼີມສະຫຼອງຂອງເມືອງຢ່າງເປັນລະບຽບ.
Verse 36
सम्मृष्टसिक्तपन्थान पुष्पप्रकरशोभितम् । चन्दनस्य रसै: शीतै: पुण्यगन्धर्निषेवितम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຖະໜົນໃນເມືອງຖືກກວາດຖູຈົນສະອາດ ແລະ ຖືກພອຍນ້ຳໃຫ້ຊຸ່ມ. ຕາມຈຸດຕ່າງໆ ປະດັບດ້ວຍກອງດອກໄມ້ ແລະ ພວງມາລາ, ກິ່ນຫອມເຢັນຂອງນ້ຳຈັນທະນາ—ພ້ອມດ້ວຍສານຫອມອັນບໍລິສຸດອື່ນໆ—ແຜ່ຊຶມໄປທົ່ວບໍລິເວນເປັນກິ່ນມົງຄຸນ, ບົດບາດເປັນການຊຳລະພິທີ ແລະ ຕ້ອນຮັບຢ່າງສົມຄວນ.
Verse 37
दह्तागुरुणा चैव देशे देशे सुगन्धिना । हृष्टपुष्टजनाकीर्ण वणिग्भिरुपशोभितम्,जगह-जगह जलते हुए अगुरुकी सुगन्ध फैल रही थी, सारा नगर हृष्ट-पुष्ट मनुष्योंसे भरा था। कितने ही व्यापारी उसकी शोभा बढ़ा रहे थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໃນທຸກທິດທາງ ອາກາດຫອມອວນດ້ວຍກິ່ນຂອງອະກຸຣຸ (ໄມ້ກະຫຼີ/aloeswood) ທີ່ກຳລັງເຜົາ. ເມືອງແອອັດໄປດ້ວຍຜູ້ຄົນທີ່ຮ່າເຮີງ ແລະ ສຸຂະພາບດີ, ແລະ ຄວາມສະຫງ່າງາມຂອງມັນຍິ່ງເພີ່ມພູນດ້ວຍການມີຢູ່ຂອງພໍ່ຄ້າຈຳນວນຫຼາຍ».
Verse 38
प्रतिपेदे महाबाहुः सह रामेण केशव: । वृष्ण्यन्धकैस्तथा भोजै: समेत: पुरुषोत्तम:,महाबाहु पुरुषोत्तम श्रीकृष्णने बलरामजी तथा वृष्णि, अन्धक एवं भोजवंशी वीरोंके साथ नगरमें प्रवेश किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເກສະວະ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ—ປຸຣຸໂສຕຕະມະ ພຣະສຣີກຣິສນະ—ໄດ້ເຂົ້າເມືອງພ້ອມກັບ ຣາມ (ພຣະບະລະຣາມ) ແລະມີວີຣະບຸຣຸດແຫ່ງວົງສາ ວຣິສນິ, ອັນທະກະ, ແລະ ໂພຊ ຕິດຕາມມາ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການນໍາພາອັນຊອບທໍາ ແລະຄວາມສາມັກຄີຕາມສາຍເລືອດ: ຜູ້ພິທັກທໍາມະບໍ່ໄດ້ມາຢ່າງໂດດດ່ຽວ ແຕ່ມາພ້ອມກັບຊຸມຊົນ ແລະຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ ເປັນຮູບທີ່ສະທ້ອນລະບຽບ, ຄວາມເປັນໜຶ່ງ, ແລະອໍານາດທີ່ຮັບຜິດຊອບ.
Verse 39
सम्पूज्यमान: पौरैश्व ब्राह्मणैश्व सहस्रश: | विवेश भवन राज्ञ: पुरन्दरगृहोपमम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໄດ້ຮັບການບູຊາສັກກາລະຊໍ້າໆ ຈາກຊາວເມືອງ ແລະຈາກພຣາຫມະນະນັບພັນ, ພຣະອົງໄດ້ເຂົ້າໄປໃນພຣະຣາຊວັງ—ງາມສະຫງ່າດັ່ງເຮືອນຂອງ ປຸຣັນດະຣະ (ພຣະອິນ). ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນອຸດົມຄະຕິທາງສັງຄົມ–ຈັນຍາ: ຄວາມເຄົາລົບຂອງປະຊາຊົນ ແລະການຍົກຍ້ອງຂອງພຣາຫມະນະ ນໍາຄວາມຊອບທໍາ ແລະສິຣິມົງຄຸນມາສູ່ພື້ນທີ່ຮາຊະວັງ ແລະຕໍ່ຜູ້ທີ່ຖືກຕ້ອນຮັບ.
Verse 40
युधिष्ठिरस्तु रामेण समागच्छद् यथाविधि । मूर्घ्नि केशवमाप्राय बाहुभ्यां परिषस्वजे,युधिष्ठिरजी बलरामजीके साथ विधिपूर्वक मिले और श्रीकृष्णका मस्तक सूँघकर उन्हें दोनों भुजाओंमें कस लिया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຢຸທິສຖິຣະ ໄດ້ພົບພາ ພຣະບະລະຣາມ ຕາມພິທີທີ່ຄວນເປັນ. ແລ້ວຈຶ່ງດົມກິ່ນທີ່ສີສະຂອງ ເກສະວະ (ເປັນການເຄົາລົບດ້ວຍຄວາມຮັກ) ແລະກອດພຣະອົງແນ່ນດ້ວຍແຂນທັງສອງ—ການກອດທີ່ເປັນໝາຍແຫ່ງການປອງດອງ, ການນັບຖືຜູ້ເຖົ້າ, ແລະການຟື້ນຟູຄວາມກົມເກືອນໃນວົງຍາດຕາມທໍາມະ.
Verse 41
त॑ प्रीयमाणो गोविन्दो विनयेनाभिपूजयन् । भीमं च पुरुषव्यात्रं विधिवत् प्रत्यपूजयत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂກວິນດະ (ພຣະສຣີກຣິສນະ) ມີໃຈຍິນດີ ແລະໄດ້ໃຫ້ກຽດແກ່ ຢຸທິສຖິຣະ ດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ. ພຣະອົງຍັງໄດ້ຖວາຍຄວາມເຄົາລົບຕາມພິທີແກ່ ພີມະເສນະ, “ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ”. ນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແທ້ ປາກົດຜ່ານການນັບຖືຢ່າງມີວິໄນ ແລະຖືກຕ້ອງ ຕໍ່ຜູ້ຄວນຄ່າ.
Verse 42
तांश् वृष्ण्यन्धकश्रेष्ठान् कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: । प्रतिजग्राह सत्कारैर्यथाविधि यथागतम्,कुन्तीनन्दन युधिष्ठिरने वृष्णि और अन्धकवंशके श्रेष्ठ पुरुषोंका विधिपूर्वक यथायोग्य स्वागत-सत्कार किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດຂອງ ກຸນຕີ ໄດ້ຕ້ອນຮັບບຸຣຸດຜູ້ເລີດແຫ່ງວົງສາ ວຣິສນິ ແລະ ອັນທະກະ ດ້ວຍການສັກກາລະອັນຄວນຄ່າ ຕາມພິທີທີ່ຖືກຕ້ອງ—ໃຫ້ເໝາະກັບການມາຮອດຂອງພວກເຂົາ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ກະສັດຍຶດຖືທໍາມະ ຜ່ານການຕ້ອນຮັບຢ່າງເຄົາລົບ ແລະການປະພຶດທີ່ຖືກຕ້ອງ ຕໍ່ແຂກຜູ້ສູງສົ່ງ ແລະມິດພັນທະມິດ.
Verse 43
गुरुवत् पूजयामास कांश्रित् कांश्चिद् ववस्यवत् | कांश्रचिदभ्यवदत् प्रेम्णा कैश्चिदप्पभिवादित:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ລາວໄດ້ນັບຖືບາງຄົນດັ່ງນັບຖືຄູອາຈານ; ບາງຄົນລາວກອດຮັບດັ່ງໝູ່ມິດຮ່ວມວັຍ; ກັບບາງຄົນລາວເວົ້າຈາດ້ວຍຄວາມເມດຕາ; ແລະບາງຄົນກໍໄດ້ກ່າວນະມັດສະການລາວດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 44
तेषां ददौ हृषीकेशो जन्यार्थे धनमुत्तमम् | हरणं वै सुभद्राया ज्ञातिदेयं महायशा:
ແລ້ວ ຮຶສີເກສະ (ພຣະກຣິດ) ໄດ້ມອບຊັບສິນອັນປະເສີດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພວກເຂົາ; ອັນເປັນຂອງຄວນມອບແກ່ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງສຸພັດຣາ—ພຣະອົງຜູ້ມີກຽດຍິ່ງໄດ້ເຮັດໃຫ້ຄົບຖ້ວນຕາມຄວາມຄວນ.
Verse 45
रथानां काञज्चनाड़ानां किड॒ुकिणीजालमालिनाम् । चतुर्युजामुपेतानां सूतैे: कुशलशिक्षितै:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະກຣິດໄດ້ມອບລົດຮົບພັນຄັນ ປະດັບດ້ວຍຄຳ ແລະພວງກະດິ່ງກັບເຄື່ອງຫ້ອຍກິ່ງກິ່ງ; ແຕ່ລະຄັນຜູກມ້າສີ່ຕົວ ແລະມີສາຣະທີຜູ້ຊໍານານຜ່ານການຝຶກດີ. ພຣະອົງຍັງມອບງົວໃຫ້ນົມສິບພັນຕົວ ຈາກແດນມະຖຸຣາອັນສັກສິດ ສ່ອງປະກາຍດ້ວຍບຸນຣັດສະມີ.
Verse 46
सहसं्रं प्रददौ कृष्णो गवामयुतमेव च । श्रीमान् माथुरदेश्यानां दोग्भ्रीणां पुण्यवर्चसाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະກຣິດຜູ້ສະຫງ່າງາມ ໄດ້ມອບພັນຢ່າງ ແລະຍັງມອບງົວສິບພັນຕົວ—ເປັນງົວໃຫ້ນົມຈາກແດນມະຖຸຣາ ສ່ອງປະກາຍດ້ວຍບຸນຣັດສະມີ.
Verse 47
वडवानां च शुद्धानां चन्द्रांशुसमवर्चसाम् । ददौ जनार्दन: प्रीत्या सहस्नं हेमभूषितम्,चन्द्रमाके समान श्वेत कान्तिवाली विशुद्ध जातिकी एक हजार सुवर्णभूषित घोड़ियाँ भी जनार्दनने प्रेमपूर्वक भेंट कीं
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມປິຕິ ຈະນາຣະດະນະ ໄດ້ມອບແມ່ມ້າພັນຕົວ ພັນທຸ໌ບໍລິສຸດ ສ່ອງປະກາຍດັ່ງແສງຈັນ ແລະປະດັບດ້ວຍຄຳ.
Verse 48
तथैवाश्वतरीणां च दान्तानां वातरंहसाम् | शतान्यञ्जनकेशीनां श्वेतानां पऊडच पञ्च च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ ໄດ້ນໍາມ້າລາເພດແມ່ (she-mules) ຫ້າຮ້ອຍຕົວ ທີ່ມີຂົນຄໍດໍາດັ່ງອັນຈັນ ແລະອີກຫ້າຮ້ອຍຕົວສີຂາວ ຖວາຍເປັນຂອງກໍານັນ—ທຸກຕົວຝຶກດີ ແລະໄວດັ່ງລົມ.
Verse 49
स्नानपानोत्सवे चैव प्रयुक्त वयसान्वितम् । स्त्रीणां सहस्रं गौरीणां सुवेषाणां सुवर्चसाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ນອກຈາກນັ້ນ ຍັງໄດ້ຖວາຍສາວນ້ອຍຜິວຂາວຜ່ອງຈໍານວນໜຶ່ງພັນ—ເຖິງວັຍແລ້ວ—ຜູ້ເຄີຍຖືກໃຊ້ໃນພິທີອາບນ້ໍາ, ງານເລີ້ຍງດື່ມ ແລະງານສະຫຼອງ; ແຕ່ງກາຍງາມ ແລະສະຫວ່າງໄສດ້ວຍສີໜ້າ.
Verse 50
सुवर्णशतकण्ठीनामरोमाणां स्वलंकृताम् । परिचर्यासु दक्षाणां प्रददौ पुष्करेक्षण:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຸສະກະເຣກຊະນະ (ຜູ້ມີດວງຕາດັ່ງດອກບົວ) ໄດ້ມອບສາວນ້ອຍທີ່ປະດັບດ້ວຍສາຍຄໍລູກປັດຄໍາຮ້ອຍເມັດ, ຮ່າງກາຍເນີຍນວນ ແລະແຕ່ງງາມ, ຊໍານານໃນວຽກຮັບໃຊ້ແລະການປະຄອງ—ເໝາະສໍາລັບພິທີອາບນ້ໍາ, ງານເລີ້ຍງດື່ມ ແລະງານສະຫຼອງ—ເປັນຂອງກໍານັນ.
Verse 51
पृष्ठ्यानामपि चाश्वानां बाह्नलिकानां जनार्दन: । ददौ शतसहस्राख्यं कन्याधनमनुत्तमम्,जनार्दनने उत्तम दहेजके रूपमें बाह्नीकदेशके एक लाख घोड़े दिये, जो पीठपर सवारी ढोनेवाले थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈະນາຣະດະນະ ໄດ້ມອບຂອງສິນສອດອັນຍອດຢ່າງ—ນັບໄດ້ເຖິງໜຶ່ງແສນ—ເປັນມ້າຈາກແດນບາຫຼີກະ ທີ່ເໝາະສໍາລັບຮັບນັກຂີ່ເທິງຫຼັງ.
Verse 52
कृताकृतस्य मुख्यस्थ कनकस्याग्निवर्चस: । मनुष्यभारान् दाशाहों ददौ दश जनार्दन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈະນາຣະດະນະ (ພຣະສີກຣິສນະ) ຜູ້ເປັນເພັດແຫ່ງວົງດາຊາຫະ ໄດ້ມອບຄໍາສິບພາຣະ—ທັງຄໍາທີ່ຂຶ້ນຮູບແລ້ວ ແລະຄໍາບໍລິສຸດທີ່ຍັງບໍ່ຂຶ້ນຮູບ—ສະຫວ່າງດັ່ງໄຟ.
Verse 53
गजानां तु प्रभिन्नानां त्रिधा प्रस्रवतां मदम् | गिरिकूटनिकाशानां समरेष्वनिवर्तिनाम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພຣະອົງໄດ້ມອບຊ້າງກຳລັງເຂົ້າມັດ—ຊ້າງຜູ້ມີພະລັງ ທີ່ນ້ຳມັດໄຫຼອອກຈາກຂມັບເປັນສາຍສາມ—ໃຫຍ່ດັ່ງຍອດພູ ແລະບໍ່ເຄີຍຖອຍຫຼັງໃນສົງຄາມ»។ ໃນບົດເລື່ອງ ຂອງຂວັນນີ້ເປັນສິນສອດອັນມີກຽດ ເພື່ອປະກາດສາຍສຳພັນໃໝ່ ແລະສະແດງຄຳມັ້ນສັນຍາວ່າຈະຄ້ຳຈຸນພັນທະນັ້ນດ້ວຍອຳນາດ ກຽດສັກສີ ແລະການປົກປ້ອງ.
Verse 54
क्लृप्तानां पटुघण्टानां चारूणां हेममालिनाम् | हस्त्यारोहैरुपेतानां सहस्नं साहसप्रिय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມຊື່ນຊົມໃນຄວາມກ້າຫານ ພຣະອົງໄດ້ມອບຊ້າງງາມໆ ໜຶ່ງພັນເຊືອກ ເປັນຂອງຂວັນມງຄົດເພື່ອເກຍດຕິຍົດສາຍສຳພັນໃໝ່ນີ້—ຊ້າງທີ່ຕິດກະດິ່ງແນ່ນໜາ ປະດັບພວງມາລາຄຳ ແລະມີນັກຂີ່ຊ້າງຜູ້ຊຳນານຄຸ້ມຄອງ. ຂອງຂວັນນີ້ໄດ້ປະກາດສາຍໃຍລະຫວ່າງສອງຕະກູນ ແລະສະແດງຄວາມໃຈກວ້າງຂອງກະສັດ—ທີ່ນຳຄວາມຮັ່ງມີແລະອຳນາດມາມອບ ບໍ່ໃຊ້ເພື່ອອວດອ້າງ ແຕ່ເພື່ອປິດຕາຍຄວາມສຳພັນ ໜ້າທີ່ ແລະການເຄົາລົບກັນ.
Verse 55
राम: पाणिग्रहणिकं ददौ पार्थाय लाड्नली | प्रीयमाणो हलधर: सम्बन्धं प्रतिमानयन्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍໃຈຊື່ນບານ ຣາມະ (ພະບາລະຣາມ) ຜູ້ຖືໄຖ ໄດ້ໃຫ້ກຽດແກ່ສາຍຍາດໃໝ່ນີ້ ແລະມອບແກ່ປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) pāṇigrahaṇika—ຂອງຂວັນມງຄົດ—ຄື ຊ້າງກຳລັງເຂົ້າມັດ ໜຶ່ງພັນເຊືອກ ທີ່ນ້ຳມັດໄຫຼອອກ, ໝັ້ນຄົງໃນສົງຄາມ ແລະໃຫຍ່ດັ່ງພູ; ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງຕົກແຕ່ງງາມ, ມີກະດິ່ງຢູ່ຂ້າງລຳຕົວ ແລະສາຍຄໍຄຳ, ແຕ່ລະເຊືອກມີຄົນຄຸ້ມຊ້າງ (ມະຫາວັດ) ຕິດຕາມ.
Verse 56
स महाधनरत्नौघो वस्त्रकम्बलफेनवान् । महागजमहाग्राह: पताकाशैवलाकुल:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກະແສອັນມະຫາສານຂອງຊັບສິນແລະເພັດນິລະມະນີ—ທີ່ເສື້ອຜ້າແລະຜ້າຫົ່ມເບິ່ງຄືຟອງ, ຊ້າງໃຫຍ່ໆເບິ່ງຄືຈະເປັນຈະລະເຂ້ຍມະຫາ, ແລະທຸງກັບປ້າຍທຸງເບິ່ງຄືກໍ່ຫຍ້ານ້ຳ—ໄດ້ໄຫຼເຂົ້າສູ່ “ທະເລແຫ່ງປານດະວະ” ດັ່ງກະແສນ້ຳໃຫຍ່ຂອງແມ່ນ້ຳທີ່ໄຫຼລົງສູ່ທະເລ. ແມ່ນແທ້ວ່າທະເລນັ້ນເຕັມຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ກະແສຊັບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນີ້ກໍ່ເຮັດໃຫ້ເຕັມຍິ່ງຂຶ້ນ ແລະດ້ວຍເຫດນັ້ນ ມັນຈຶ່ງເບິ່ງເປັນຄວາມໂສກເສົ້າສຳລັບສັດຕູ.
Verse 57
पाण्डुसागरमाविद्ध: प्रविवेश महाधन: । पूर्णमापूरयंस्तेषां द्विषच्छोकावहो 5भवत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ກະແສຊັບສິນອັນມະຫາສານ ດັ່ງຖືກຂວ້າງລົງໃສ່ທະເລແຫ່ງປານດະວະ ໄດ້ໄຫຼເຂົ້າໄປ ແລະເຮັດໃຫ້ມັນລົ້ນອອກ. ແມ່ນແທ້ວ່າທະເລນັ້ນເຕັມຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ການໄຫຼເຂົ້າອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນີ້ກໍ່ເຮັດໃຫ້ເຕັມຍິ່ງຂຶ້ນ; ດັ່ງນັ້ນມັນຈຶ່ງກາຍເປັນຄວາມໂສກເສົ້າສຳລັບສັດຕູ. ພາບປຽບນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມຮັ່ງມີເມື່ອສອດຄ່ອງກັບອຳນາດອັນຊອບທຳ ຈະເສີມແຮງໃຫ້ຝ່າຍທຳ ແລະກາຍເປັນການຂູ່ຂວັນ—ແລະຄວາມເສົ້າ—ແກ່ກຳລັງອະທຳ.
Verse 58
प्रतिजग्राह तत् सर्व धर्मराजो युधिष्ठिर: । पूजयामास तांश्वैव वृष्ण्यन्धकमहारथान्,धर्मराज युधिष्ठिरने वह सारा धन ग्रहण किया और वृष्णि तथा अन्धकवंशके उन सभी महारथियोंका भलीभाँति आदर-सत्कार किया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທັມມະຣາຊ ຢຸທິສຖິຣະ ໄດ້ຮັບເອົາຊັບສິນທັງໝົດນັ້ນ ແລະໄດ້ຖວາຍການນັບຖືຢ່າງສົມຄວນແກ່ມະຫາຣະຖະທັງຫຼາຍແຫ່ງວົງວຣິສນິ ແລະ ອັນທະກະ.
Verse 59
ते समेता महात्मान: कुरुवृष्ण्यन्धकोत्तमा: । विजहुरमरावासे नरा: सुकृतिनो यथा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບັນດາມະຫາວິຣະບຸລຸດ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ກຸຣຸ, ວຣິສນິ ແລະ ອັນທະກະ—ໄດ້ຊຸມນຸມກັນ ແລ້ວພາກັນທ່ອງທ່ຽວສະໜຸກສະໜານຕາມໃຈໃນວິມານນັ້ນ ດັ່ງຄົນມີບຸນທີ່ເສວຍສຸກໃນໂລກເທວະ.
Verse 60
तत्र तत्र महानादैरुत्कृष्टतलनादितै: । यथायोगं यथाप्रीति विजहु: कुरुवृष्णय:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນັ້ນທີ່ນີ້ ມີສຽງໂຫ່ຮ້ອງກັງວານ ແລະສຽງຈັງຫວະອັນປະເສີດກັບກ້ອງ; ວິຣະຊົນແຫ່ງກຸຣຸ ແລະ ວຣິສນິ ໄດ້ພັກຜ່ອນສະໜຸກສະໜານ—ຮ້ອງເພງ ແລະບັນເລງດົນຕີ—ແຕ່ລະຄົນຕາມການສົມຄວນ ແລະຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ.
Verse 61
एवमुत्तमवीर्यस्तिे विहृत्य दिवसान् बहून् । पूजिता: कुरुभिर्जग्मु: पुनर्द्धारवर्ती प्रति
ດັ່ງນັ້ນ ວິຣະຊົນຜູ້ມີພະລັງອັນປະເສີດເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ພັກພອນຢູ່ຫຼາຍມື້; ແລ້ວເມື່ອໄດ້ຮັບການນັບຖືບູຊາຈາກກຸຣຸແລ້ວ ກໍອອກເດີນທາງກັບໄປຫາ ທວາຣະວະຕີ ອີກຄັ້ງ.
Verse 62
राम॑ पुरस्कृत्य ययुर्वष्ण्यन्धकमहारथा: । रत्नान्यादाय शुभ्राणि दत्तानि कुरुसत्तमै:,वृष्णि और अन्धकवंशके महारथी कुरुप्रवर पाण्डवोंके दिये हुए उज्ज्वल रत्नोंकी भेंट ले बलरामजीको आगे करके चले गये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂດຍວາງ ພຣະບະລະຣາມ ໄວ້ເປັນຜູ້ນຳຢູ່ໜ້າ, ມະຫາຣະຖະແຫ່ງວົງວຣິສນິ ແລະ ອັນທະກະ ໄດ້ອອກເດີນທາງ ພ້ອມຖືພາອັນມີຄ່າເປັນອັນຫຼາຍ—ຮັດຕະນະອັນສະຫວ່າງໄສ—ທີ່ບັນດາກຸຣຸຜູ້ປະເສີດໄດ້ມອບໃຫ້.
Verse 63
वासुदेवस्तु पार्थेन तत्रैव सह भारत । उवास नगरे रम्ये शक्रप्रस्थे महात्मना,जनमेजय! परंतु भगवान् वासुदेव महात्मा अर्जुनके साथ रमणीय इन्द्रप्रस्थमें ही ठहर गये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພາຣະຕະ, ໂອ ຈະນະເມຊະຍະ—ວາສຸເທວະ (ກຣິດສະນະ) ຢູ່ພັກຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ ຄຽງຂ້າງກັບ ປາຣຖະ (ອາຣະຊຸນ) ໃນນະຄອນອັນງາມ ຊັກຣະປຣັສຖະ (ອິນທຣະປຣັສຖະ).
Verse 64
व्यचरद् यमुनातीरे मृगयां स महायशा: । मृगान् विध्यन् वराहांश्व रेमे सार्थ किरीटिना
ພຣະກຣິດສະນະຜູ້ມີກຽດສັກສີຍິ່ງ ໄດ້ທ່ອງທ່ຽວຕາມຝັ່ງແມ່ນ້ຳຢະມຸນາ ພ້ອມກັບອາຣະຊຸນ ເລີ່ນລ່າສັດ ຍິງສັດປ່າ ແລະ ໝູປ່າ ຢ່າງສະໜຸກສະໜານ ຄຽງຂ້າງກັບອາຣະຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດ.
Verse 65
ततः सुभद्रा सौभद्रंं केशवस्य प्रिया स्वसा । जयन्तमिव पौलोमी ख्यातिमन्तमजीजनत्
ຕໍ່ມາ ພາຍຫຼັງໄມ່ດົນ ສຸພັດຣາ ນ້ອງສາວອັນເປັນທີ່ຮັກຂອງເກຊະວະ (ກຣິດສະນະ) ໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດຜູ້ມີຊື່ສຽງ ຄື ສາວພັດຣະ (ອະພິມັນຍຸ) ດັ່ງທີ່ ສະຈີ (ເປົາໂລມີ) ໃຫ້ກຳເນີດ ຊະຍັນຕະ.
Verse 66
दीर्घबाहुं महोरस्क॑ वृषभाक्षमरिंदमम् । सुभद्रा सुषुवे वीरमभिमन्युं नरर्षभम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ສຸພັດຣາ ໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດ ອະພິມັນຍຸ ວີຣະບຸລຸດ—ແຂນຍາວ, ອົກກວ້າງ, ດວງຕາດັ່ງຕາງົວ, ເປັນຜູ້ບົດຂີ່ສັດຕູ, ແລະເປັນຍອດໃນບຸລຸດທັງປວງ.
Verse 67
अभिश्च मन्युमांश्नैव ततस्तमरिमर्दनम् । अभिमन्युमिति प्राहुरार्जुनिं पुरुषर्षभम्,वह अभि ([निर्भय) एवं मन्युमान् (क्रुद्ध होकर लड़नेवाला) था, इसीलिये पुरुषोतम अर्जुनकुमारको 'अभिमन्यु' कहते हैं
ເພາະລາວເປັນທັງ “ອະພິ” ຄື ບໍ່ຢ້ານກົວ ແລະ “ມັນຍຸມານ” ຄື ເຕັມໄປດ້ວຍໄຟຮົບ, ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ບົດຂີ່ສັດຕູ ຜູ້ເປັນຍອດໃນບຸລຸດ—ບຸດຂອງອາຣະຊຸນ—ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ “ອະພິມັນຍຸ”.
Verse 68
स सात्वत्यामतिरथ: सम्बभूव धनंजयात् | मखे निर्मथनेनेव शमीगर्भाद्धुताशन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈາກສາດວະຕີ (ສຸພັດຣາ) ໂດຍທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ໄດ້ເກີດອະຕິຣະຖະ—ນັກຮົບຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ເຫຼືອຄະນາ. ດັ່ງໃນພິທີຍັດ ໄຟຖືກປະກົດອອກມາໂດຍການມັນທະນະ (ຂັດຖູ) ຈາກ “ຄັນ” ຂອງໄມ້ສະມີ, ສັນນັ້ນເທົ່ານັ້ນ ວິລະບຸລຸດນັ້ນກໍປະກົດອອກຈາກຄັນຂອງສຸພັດຣາ ໂດຍອາຣຊຸນ—ເປັນການເກີດອັນມີມົງຄຸນ ແລະມີອຳນາດແຫ່ງພິທີກຳ.
Verse 69
यस्मिज्जाते महातेजा: कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिर: अयुतं गा द्विजातिभ्य: प्रादान्निष्कांश्व भारत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ, ເມື່ອຍຸທິສຖິຣະ ບຸດແຫ່ງກຸນຕີ ຜູ້ມີຣັດສະມີອັນໃຫຍ່ ເກີດຂຶ້ນ, ພຣະອົງໄດ້ປະທານງົວສິບພັນໂຕ ແລະນິສກະ (ເງິນຄຳ) ຫຼາຍອັນ ແກ່ພວກທະວິຊະ (ພຣາຫມະນ). ຂໍ້ນີ້ຊີ້ວ່າ ການປະສູດຂອງພຣະອົງຖືກປະທັບຕາດ້ວຍທານ ແລະຣາຊະທຳແຫ່ງທຳມະ.
Verse 70
दयितो वासुदेवस्य बाल्यात् प्रभूति चाभवत् | पितृणामिव सर्वेषां प्रजानामिव चन्द्रमा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕັ້ງແຕ່ເປັນເດັກນ້ອຍ ລາວໄດ້ເປັນທີ່ຮັກຢ່າງຍິ່ງຂອງວາສຸເທວະ (ພຣະສຣີກຣິດສະນະ). ດັ່ງດວງຈັນເປັນທີ່ຮັກຂອງພິຕຣະທັງປວງ ແລະຂອງສັດທັງຫມົດ, ອະພິມັນຍຸກໍເປັນທີ່ຖະນອມຮັກ—ດ້ວຍການຄຸ້ມຄອງປົກປ້ອງ ແລະຄວາມເປັນມົງຄຸນ.
Verse 71
जन्मप्रभृति कृष्णश्व चक्रे तस्य क्रिया: शुभा: । स चापि ववृधे बाल: शुक्लपक्षे यथा शशी
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕັ້ງແຕ່ເວລາເກີດ ກຣິດສະນະສະວະ (Kṛṣṇaśva) ໄດ້ຈັດການພິທີມົງຄຸນ ແລະການດູແລອັນຖືກຕ້ອງໃຫ້ແກ່ເດັກ. ແລະເດັກອະພິມັນຍຸກໍເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນທຸກມື້—ດັ່ງດວງຈັນທີ່ເພີ່ມເຕັມໃນຄືນຂ້າງຂຶ້ນ (ສຸກກະລະປັກ).
Verse 72
चतुष्पादं दशविध॑ धर्नुर्वेदमरिंदम: । अर्जुनाद् वेद वेदज्ञ: सकल॑ दिव्यमानुषम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເດັກຜູ້ປາບສັດຕູນັ້ນ ເປັນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໃນຄວາມຮູ້ອັນສັກສິດ, ໄດ້ຮຽນຈາກອາຣຊຸນ ວິຊາທະນຸຣະເວດ (ວິຊາການຍິງທະນູ) ອັນຄົບຖ້ວນ: ມີສີ່ພາກ ແລະສິບອົງປະກອບ, ຄອບຄຸມຄວາມຮູ້ອາວຸດທຸກປະເພດ ທັງທິບ ແລະມະນຸດ.
Verse 73
विज्ञानेष्वपि चास्त्राणां सौष्ठवे च महाबल: । क्रियास्वपि च सर्वासु विशेषानभ्यशिक्षयत्,अस्त्रोंके विज्ञान, सौष्ठव (प्रयोगपटुता) तथा सम्पूर्ण क्रियाओंमें भी महाबली अर्जुनने उसे विशेष शिक्षा दी थी
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແທ້ວ່າເຂົາມີຄວາມຮູ້ເລື່ອງອາວຸດຢູ່ແລ້ວ ແຕ່ວີລະບຸລຸດຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຍັງຝຶກຝົນເພີ່ມເຕີມໃຫ້ເຖິງຄວາມຊຳນານໃນການນຳໃຊ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ແລະໃນວິຊາປະຕິບັດທຸກຢ່າງ ກໍໄດ້ສອນຄວາມແຕກຕ່າງອັນລະອຽດ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມຊຳນານຄູ່ກັບການປະຕິບັດທີ່ຖືກທາງ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ການຮຽນຮູ້ເທົ່ານັ້ນ.
Verse 74
आगमगमे च प्रयोगे च चक्रे तुल्यमिवात्मना । तुतोष पुत्र सौभद्रं प्रेक्षमाणो धनंजय:
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ທັງໃນການສຶກສາອາຄະມະ ແລະໃນການນຳໃຊ້ຈິງ ທະນັນຊະຍະ (ອາຣຊຸນ) ໄດ້ຝຶກຝົນບຸດຂອງສຸພັດຣາຢ່າງເຕັມທີ່ ຈົນເຫມືອນຈະເທົ່າກັບຕົນເອງ. ເມື່ອເບິ່ງເດັກນ້ອຍອະພິມັນຍຸ ອາຣຊຸນກໍຍັງຄົງປິຕິຍິນດີຢ່າງລຶກຊຶ້ງ—ດັ່ງຮູບຂອງຄູຜູ້ສຳເລັດໜ້າທີ່ ແລະຄວາມຍິນດີຂອງພໍ່ຕໍ່ຜູ້ສືບທອດທີ່ສົມຄວນ.
Verse 75
सर्वसंहननोपेतं सर्वलक्षणलक्षितम् | दुर्धर्षमृषभस्कन्ध॑ व्यात्ताननमिवोरगम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຂົາມີຮ່າງກາຍແນ່ນຫນາ ແຂງແຮງສົມສ່ວນ ພ້ອມດ້ວຍລັກສະນະມົງຄຸນທຸກປະການ ແລະເປັນຜູ້ທີ່ຍາກຈະຖືກຈູ່ໂຈມຫຼືພ່າຍແພ້. ບ່າຂອງເຂົາກວ້າງແຂງດັ່ງບ່າງົວຜູ້ ແລະໃບໜ້າດັ່ງງູທີ່ອ້າປາກ—ເຮັດໃຫ້ສັດຕູຫວາດຫວັນ; ເປັນຜູ້ບໍ່ຍອມຮັບການດູໝິ່ນ ແລະມີຕາປະທັບແຫ່ງຄຸນຄວາມດີຫຼາຍປະການ.
Verse 76
सिंहदर्प महेष्वासं मत्तमातड्रविक्रमम् । मेघदुन्दुभिनिर्घोष॑ पूर्णचन्द्रनिभाननम्
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເຂົາເປັນນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ມີຄວາມອົງອາດດັ່ງສິງ ແລະມີວິລະກຳດັ່ງຊ້າງເຈົ້າທີ່ກຳລັງມຶນເມົາ. ສຽງອັນທຸ້ມໜັກຂອງເຂົາເຮັດໃຫ້ສຽງຄຳຮ້ອງຂອງເມກ ແລະສຽງກອງດຸນດຸບີດູເຫມືອນຈະອາຍ; ແລະໃບໜ້າຂອງເຂົາດັ່ງຈັນເຕັມດວງ ນຳຄວາມຊື່ນບານມາສູ່ໃຈ.
Verse 77
कृष्णस्य सदृशं शौर्ये वीर्ये रूपे तथा55कृतौ । ददर्श पुत्र॑ बीभत्सुर्मघवानिव त॑ यथा
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ບີພັດສຸ (ອາຣຊຸນ) ເບິ່ງບຸດຂອງຕົນ ແລະເຫັນວ່າເຂົາຄ້າຍຄືພຣະກຣິດສະນະເອງ—ທັງໃນຄວາມກ້າຫານ ພະລັງ ຄວາມງາມ ແລະຮູບຮ່າງທ່າທາງ. ອາຣຊຸນເບິ່ງເດັກວີລະບຸລຸດນັ້ນດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ ເຫມືອນດັ່ງມະຄະວານ (ອິນທຣາ) ທີ່ເລົ່າກັນວ່າເບິ່ງເຂົາ.
Verse 78
पाज्चाल्यपि तु पञ्चभ्य: पतिभ्य: शुभलक्षणा । लेभे पञ्च सुतान् वीराउश्रेष्ठानू पज्चाचलानिव
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດຣອບະດີ ແຫ່ງປັນຈາລາ ຜູ້ມີລັກສະນະມົງຄຸນ ກໍໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດ 5 ຄົນ ຈາກສາມີ 5 ອົງຂອງນາງ. ບຸດເຫຼົ່ານັ້ນລ້ວນເປັນວີລະບຸລຸດ ແລະຍອດຢ່າງ—ໝັ້ນຄົງ ແລະນ່າຢຳເກງ ດັ່ງພູເຂົາອຸປະປັນຈາລາ—ເປັນໝາຍແຫ່ງການສືບສານສາຍພັນຂອງປານດະວະ ແລະຄວາມຊອບທຳຕາມທຳມະຂອງການສົມລົດອັນພິເສດນັ້ນ.
Verse 79
युधिष्ठिरात् प्रतिविन्ध्यं सुतसोम॑ वृकोदरात् । अर्जुनाच्छुतकर्माणं शतानीकं च नाकुलिम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈາກຢຸທິສຖິຣ ເກີດປຣະຕິວິນທະຍະ; ຈາກວຣິໂກດະຣະ (ພີມະ) ເກີດສຸຕະໂສມະ; ຈາກອາຣຊຸນະ ເກີດສຣຸຕະກັມມາ; ແລະຈາກນະກຸລະ ເກີດສະຕານີກະ. ດັ່ງນັ້ນ ປັນຈາລີ (ດຣອບະດີ) ໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດວີລະບຸລຸດທັງຫ້າ—ມະຫາຣະຖີ—ດັ່ງອະດິຕິເຄີຍໃຫ້ກຳເນີດອາທິຕະຍະທັງສິບສອງ.
Verse 80
सहदेवाच्छुतसेनमेतान् पठच महारथान् । पाज्चाली सुषुवे वीरानादित्यानदितिर्यथा
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຈາກສະຫະເທວະ ເກີດສຣຸຕະເສນະ. ປັນຈາລີ (ດຣອບະດີ) ໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດວີລະບຸລຸດເຫຼົ່ານີ້—ນັກຮົບຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ດັ່ງອະດິຕິໃຫ້ກຳເນີດອາທິຕະຍະ. ປຣະຕິວິນທະຍະເປັນບຸດຂອງຢຸທິສຖິຣ; ສຸຕະໂສມະເປັນບຸດຂອງພີມະເສນະ; ສຣຸຕະກັມມາເປັນບຸດຂອງອາຣຊຸນະ; ສະຕານີກະເປັນບຸດຂອງນະກຸລະ; ແລະ ສຣຸຕະເສນະເປັນບຸດຂອງສະຫະເທວະ.
Verse 81
शास्त्रत: प्रतिविन्ध्यं तमूचुर्विप्रा युधिष्ठिरम् । परप्रहरणज्ञाने प्रतिविन्ध्यो भवत्वयम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣາຫມັນນັກປັນຍາ ຕາມຂໍ້ບັນຍັດໃນຄຳພີ ໄດ້ກ່າວກັບຢຸທິສຖິຣວ່າ ຄວນຕັ້ງຊື່ເດັກນ້ອຍນັ້ນວ່າ “ປຣະຕິວິນທະຍະ”. ດ້ວຍນາມນີ້ ພວກເຂົາປາດຖະນາໃຫ້ເຂົາ ໃນຄວາມຮູ້ແລະຄວາມອົດທົນຕໍ່ຄວາມເຈັບປວດຈາກການຖືກຕີຂອງຜູ້ອື່ນ ເປັນດັ່ງພູວິນທະຍະ—ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ແລະບໍ່ຖືກທຳລາຍ ແມ່ນແຕ່ຖືກສັດຕູຟັນຕີ.
Verse 82
सुते सोमसहस्रे तु सोमार्कसमतेजसम् । सुतसोमं महेष्वासं सुषुवे भीमसेनत:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກການບູຊາໂສມະ (Soma-yajña) ພັນຄັ້ງ ດັ່ງກັບໄດ້ສຳເລັດຄົບຖ້ວນແລ້ວ, ດຣອບະດີໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ແກ່ພີມະເສນະ, ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງໂສມະແລະດວງອາທິດ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງນາມເຂົາວ່າ “ສຸຕະໂສມະ”.
Verse 83
अपि सर्वेषु लोकेषु सेन्द्ररुद्रेषु मारिष । आर्य! इन्द्रलोक एवं रुद्रलोकसहित सम्पूर्ण लोकोंमें भगदेवताके नेत्रोंका नाश करनेवाले विकराल नेत्रोंवाले भगवान् रुद्रको छोड़कर दूसरे किसीको मैं ऐसा नहीं देखता
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສູງສົ່ງ! ແມ່ນແຕ່ໃນບັນດາໂລກທັງປວງ—ລວມທັງໂລກຂອງອິນທຣະ ແລະ ໂລກຂອງຣຸດຣະ—ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນຜູ້ໃດຈະຊະນະ ປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ໃນສົງຄາມໂດຍກຳລັງໄດ້ ນອກເສຍແຕ່ ພຣະຣຸດຣະຜູ້ນ່າຢ້ານ ຜູ້ມີດວງຕາດຸຮ້າຍ ຜູ້ທຳລາຍດວງຕາຂອງພະພາກະ. ຫຼັງຈາກອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດໄດ້ກະທຳກິດການອັນໃຫຍ່ ແລະ ລືຊາ ແລ້ວກັບຄືນ ບຸດຊາຍຄົນໜຶ່ງໄດ້ເກີດຈາກດຣໍປະດີ; ດັ່ງນັ້ນ ບຸດນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ສຣຸຕະກັມມາ (‘ຜູ້ທີ່ກິດການຖືກໄດ້ຍິນລື’)».
Verse 84
शतानीकस्य राजर्षे: कौरव्यस्य महात्मन: । चक्रे पुत्र सनामानं नकुल: कीर्तिवर्धनम्,कौरवकुलके महामना राजर्षि शतानीकके नामपर नकुलने अपने कीर्तिवर्धक पुत्रका नाम शतानीक रख दिया
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ນະກຸລະ ປາດຖະນາໃຫ້ກຽດຊື່ຂອງຕົນເພີ່ມພູນ ຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ບຸດຂອງຕົນວ່າ «ສະຕານີກະ» ຕາມນາມຂອງຣາຊະຣິສີ ສະຕານີກະ ຜູ້ມີໃຈໃຫຍ່ ແຫ່ງວົງສາກະວະ.
Verse 85
ततस्त्वजीजनत् कृष्णा नक्षत्रे वल्निदेवते सहदेवात् सुतं तस्माच्छुतसेनेति यं विदु:
ຕໍ່ມາ ກຣິສນາ (ດຣໍປະດີ) ໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດຊາຍແກ່ ສະຫະເທວະ ໃນຍາມທີ່ດາວນັກສັດ ກຣິຕຕິກາ ສ່ອງສະຫວ່າງ ໂດຍມີອັກນິເປັນເທວະອຸປະຖຳ. ດັ່ງນັ້ນ ລາວຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ສຣຸຕະເສນະ ອັນເຂົ້າໃຈກັນວ່າເປັນນາມທີ່ສຳພັນກັບອັກນິ.
Verse 86
एकवर्षनन्तरास्त्वेते द्रौपदेया यशस्विन: । अन्वजायन्त राजेन्द्र परस्परहितैषिण:,राजेन्द्र! ये यशस्वी द्रौपदीकुमार एक-एक वर्षके अन्तरसे उत्पन्न हुए थे और एक- दूसरेका हित चाहनेवाले थे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ! ບຸດທັງຫຼາຍຂອງດຣໍປະດີຜູ້ມີຊື່ສຽງເຫຼົ່ານີ້ ເກີດຂຶ້ນຫ່າງກັນຄົນລະໜຶ່ງປີ ຕາມລຳດັບ ແລະ ເປັນຜູ້ປາດຖະນາປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ກັນແລະກັນ».
Verse 87
जातकर्माण्यानुपूर्व्याच्चूडोपनयनानि च । चकार विधिवद् धौम्यस्तेषां भरतसत्तम,भरतश्रेष्ठ! पुरोहित धौम्यने क्रमश: उन सभी बालकोंके जातकर्म, चूड़ाकरण और उपनयन आदि संस्कार विधिपूर्वक सम्पन्न किये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງພາຣະຕະ! ຈາກນັ້ນ ທ່ານທໍມຍະ ພຣະປຸໂຣຫິດປະຈຳຕະກູນ ໄດ້ປະກອບພິທີສັງສະການໃຫ້ແກ່ເດັກນ້ອຍເຫຼົ່ານັ້ນຕາມລຳດັບ ແລະ ຕາມພິທີກຳນົດ: ເລີ່ມຈາກ ຊາຕະກັມມະ (ພິທີແຫ່ງການເກີດ) ລວມທັງ ຈູດາກະຣະນະ (ພິທີໂກນຜົມ) ແລະ ອຸປະນະຍະນະ (ພິທີຮັບສາຍສິດ) ແລະອື່ນໆ.»
Verse 88
कृत्वा च वेदाध्ययनं ततः सुचरितव्रता: । जगृहु: सर्वमिष्वस्त्रमर्जुनाद दिव्यमानुषम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຫຼັງຈາກສຳເລັດການສຶກສາພຣະເວດແລ້ວ ໜຸ່ມນ້ອຍເຫຼົ່ານັ້ນ—ຜູ້ມັ່ນຄົງໃນວຣະຕະອັນດີ ແລະມີວິໄນ—ໄດ້ຮັບຈາກອາຣຈຸນ ວິຊາທະນູວະເວດທັງມວນ ຄອບຄຸມທັງອາວຸດເທວະ ແລະອາວຸດມະນຸດ. ຄວາມໝາຍຊີ້ວ່າ ຄວາມຊຳນານສົງຄາມຕ້ອງຕັ້ງຢູ່ເທິງການຮຽນຮູ້ກ່ອນ ການຂັດເກົາຕົນ ແລະການຖືທຳມະ.
Verse 89
दिव्यगर्भोपमै: पुन्रै्व्यूढोरस्कैर्महारथै: । अन्वितो राजशार्दूल पाण्डवा मुदमाप्नुवन्,राजेश्वर! देवपुत्रोंके समान चौड़ी छातीवाले महारथी पुत्रोंसे संयुक्त हो पाण्डव बड़े प्रसन्न हुए
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ເຈົ້າຜູ້ເປັນເສືອໃນບັນດາກະສັດ, ໂອ ຈອມກະສັດ—ເມື່ອມີບຸດທັງຫຼາຍດຸດດັ່ງລູກເທວະ, ອົກກວ້າງ ແລະເປັນມະຫາຣະຖີຜູ້ກ້າຫານໃນລົດສົງຄາມ, ພັນດະວະທັງຫ້າກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິ. ບົດນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງແລະພະລັງທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງສາຍເລືອດອັນຊອບທຳ ແລະວິລະກຳມີວິໄນ ຈະເປັນປະໂຫຍດຮ່ວມ ບໍ່ແມ່ນແຕ່ຄວາມອວດອ້າງ.
Verse 106
न्यवर्तयत संहृष्टा ममैषा परमा मति: । “इस समय अर्जुनके पास मेरा सुप्रसिद्ध रथ है
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມປິຕິ ພວກເຂົາຈຶ່ງຫັນກັບ. ນີ້ແມ່ນຄຳຕັດສິນອັນໝັ້ນຄົງ ແລະສູງສຸດຂອງຂ້າ: “ໃນຍາມນີ້ ອາຣຈຸນມີລົດສົງຄາມອັນໂດ່ງດັງຂອງຂ້າ, ມີມ້າອັນພິສົດຂອງຂ້າເອງ, ແລະອາຣຈຸນເອງກໍເປັນນັກຮົບຜູ້ວ່ອງໄວໃນການໃຊ້ອາວຸດ. ໃນສະພາບເຊັ່ນນີ້ ໃຜຈະເທົ່າທຽມອາຣຈຸນໄດ້? ຈົ່ງອອກໄປດ້ວຍໃຈຍິນດີ ແລະນຳທະນັນຊະຍະກັບຄືນມາດ້ວຍຄຳປອບໂຍນອັນຫຼາຍ. ນີ້ແມ່ນຄຳແນະນຳສູງສຸດຂອງຂ້າ.”
Verse 116
प्रणश्येद् वो यश: सद्यो न तु सान्त्वे पराजय: । “यदि अर्जुन आपलोगोंको बलपूर्वक हराकर अपने नगरमें चले गये
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຊື່ສຽງຂອງພວກເຈົ້າຈະພິນາດໃນທັນທີ, ແຕ່ການຍອມດ້ວຍການປອບໂຍນບໍ່ແມ່ນຄວາມພ່າຍແພ້. ຖ້າອາຣຈຸນຊະນະພວກເຈົ້າດ້ວຍກຳລັງ ແລ້ວກັບໄປເມືອງຂອງຕົນ, ກຽດສັກສີຂອງພວກເຈົ້າຈະສູນສິ້ນໃນທັນທີ; ແຕ່ການນຳເຂົາກັບຄືນມາດ້ວຍຄຳອ່ອນໂຍນ ບໍ່ແມ່ນຄວາມພ່າຍແພ້.”
Verse 219
इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपर्वके अन्तर्गत सुभद्राहरणपर्वमें बलदेवक्रोधविषयक दो सौ उन्नीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນມະຫາພາຣະຕະອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ, ພາຍໃນອາດິປະຣະວະ, ໃນພາກວ່າດ້ວຍການນຳສຸພັດຣາໄປ, ບົດທີ 219—ວ່າດ້ວຍຄວາມໂກດຂອງບະລະຣາມ—ກໍສິ້ນສຸດລົງ. ສູດປິດນີ້ເປັນໝາຍວ່າ ໜ່ວຍນິທານໜຶ່ງໄດ້ສຳເລັດ ແລະຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ອາລົມອັນແຮງກ້າ ແມ່ນແຕ່ໃນຜູ້ຊອບທຳ ກໍຕ້ອງຖືກຄວບຄຸມ ເພື່ອຄວາມກົງກຽວໃນຄອບຄົວ ແລະໃນລັດ.
Verse 220
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि हरणाहरणपर्वणि विंशत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय: ।। २२० || इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपरववके अन्तर्गत हरणाहरणपर्वमें दो सौ बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອາດິປະຣະວະ» ໃນພາກທີ່ເອີ້ນວ່າ «ຫະຣະນາຫະຣະນະ ປະຣະວະ» ບົດທີ 220 ກໍໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. (ນີ້ແມ່ນຂໍ້ຄຳລົງທ້າຍບົດ ຕາມສະບັບ Gītā Press)
Verse 223
वनन््दे द्रौपदी भद्रा प्रेष्याहमिति चाब्रवीत् । और उसने बड़ी प्रसन्नताके साथ उस अनुपम वधूको अनेक आशीर्वाद दिये। तदनन्तर पूर्ण चन्द्रमाके सदूश मनोहर मुखवाली सुभद्राने तुरंत जाकर महारानी द्रौपदीके चरण छूए और कहा--'देवि! मैं आपकी दासी हूँ”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «(ສຸພັດຣາ) ໄດ້ນົບນ້ອມຕໍ່ ດຣໍປະດີ ແລະກ່າວວ່າ ‘ຂ້ານ້ອຍເປັນນາງຮັບໃຊ້ຂອງພຣະນາງ’។ ແລ້ວດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ນາງໄດ້ປະສິດພອນຫຼາຍປະການແກ່ເຈົ້າສາວອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ນັ້ນ. ຕໍ່ມາ ສຸພັດຣາ—ຜູ້ມີໃບໜ້າງາມດັ່ງດວງຈັນເຕັມດວງ—ໄດ້ໄປໃນທັນທີ ແຕະຕ້ອງພຣະບາດຂອງພຣະຣາຊິນີ ດຣໍປະດີ ແລະກ່າວວ່າ ‘ເທວີ! ຂ້ານ້ອຍເປັນທາສີຂອງພຣະນາງ’»
Frequently Asked Questions
Mandapāla confronts a conflict between ascetic achievement and incomplete social duty: despite austerity, his merit is obstructed due to lack of progeny, forcing a decision to fulfill lineage obligations while later safeguarding dependent offspring during a public-scale event.
The chapter teaches that dharma is composite: personal discipline and ritual merit are evaluated alongside relational obligations (ṛṇa), and ethical action includes responsibility toward dependents; spiritual attainment is framed as requiring duty-completeness rather than single-aim practice.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary functions narratively by explaining causation—Agni’s sparing is grounded in stuti, consent, and prior obligations—positioning the episode as an etiological account within the Khāṇḍava-dāha arc.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.