Adhyaya 199
खाण्डवप्रस्थप्रवेशः तथा इन्द्रप्रस्थनिर्माणवर्णनम् | Entry into Khāṇḍavaprastha and Description of Indraprastha’s Founding
Upa-parva: Khāṇḍavaprastha–Indraprastha Niveśa (Settlement and City-Founding Episode)
The chapter presents a sequence of diplomatic assent and administrative transition. Drupada affirms the counsel received and expresses satisfaction with the newly formed relationship, indicating that initiation of travel should align with Yudhiṣṭhira’s judgment and with Kṛṣṇa’s approval. Yudhiṣṭhira responds with a posture of deference, signaling coordinated decision-making. With Drupada’s permission, the Pāṇḍavas, accompanied by Kṛṣṇa, Vidura, Draupadī, and Kuntī, proceed to Hāstinapura, where public enthusiasm frames their return as socially restorative. They offer formal respects to Dhṛtarāṣṭra, Bhīṣma, and other elders; after rest, Dhṛtarāṣṭra instructs them to avoid renewed discord and to enter Khāṇḍavaprastha upon receiving half the kingdom, emphasizing security under Arjuna’s protection. The Pāṇḍavas accept, depart to the formidable forested region, and develop a fortified, prosperous city described through extensive urban imagery—moats, gates, armaments, planned roads, residences, gardens, lakes, and the influx of learned and commercial populations—culminating in Indraprastha’s splendor. After settling them, Kṛṣṇa, with Balarāma, returns to Dvāravatī with the Pāṇḍavas’ consent.
Chapter Arc: लाक्षागृह की ज्वाला से बचकर पाण्डवों के जीवित रहने और द्रौपदी-स्वयंवर में अर्जुन द्वारा लक्ष्य-वेध की गुप्त खबर हस्तिनापुर पहुँचती है—और उसी क्षण कौरव-सभा में भय, ईर्ष्या और अविश्वास की आँधी उठती है। → दुर्योधन अपने भाइयों और कर्ण-शकुनि के साथ पाण्डवों की बढ़ती कीर्ति का लेखा-जोखा रखता है—अर्जुन की धनुर्धरता, भीम की रण-उग्रता, और द्रुपद से उनका संधि-संबंध; वह धृतराष्ट्र की ‘पाण्डव-प्रेम’ प्रवृत्ति को भी अपने मार्ग की सबसे बड़ी बाधा मानता है। → दुर्योधन स्पष्ट शब्दों में नीति-आवरण हटाकर कहता है कि समय आ गया है—पाण्डवों को पुत्र-बल-बान्धव सहित बढ़ने से पहले रोकना होगा; ‘अन्य कार्य’ छोड़कर ‘बल-विघात’ का उपाय ही नित्य करना चाहिए। → सभा में निर्णय का बीज पड़ता है: पाण्डवों के उत्कर्ष को राज्य-नीति के नाम पर नियंत्रित/कुचलने की योजना बनती है, और धृतराष्ट्र के मन को साधने की आवश्यकता स्वीकार की जाती है। → दुर्योधन की यह उग्र सलाह आगे किस रूप में कार्य-योजना बनेगी—कूटनीति, छल, या खुला वैर—यह प्रश्न अगले प्रसंग पर टिका रह जाता है।
Shlokas
Verse 1
अपर बक। ] अिफकशशाएड< (विदुरागमनराज्यलम्भपर्व) नवनवत्यधिकशततमोड ध्याय: पाण्डवोंके विवाहसे दुर्योधन आदिकी चिन्ता
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ບັນດາກະສັດທັງຫຼາຍ ໄດ້ຮັບຂ່າວສານຢ່າງແນ່ຊັດ ຜ່ານສາຍລັບທີ່ໄວ້ໃຈໄດ້ຂອງຕົນ—ວ່າ ດຣາວປະດີ ຜູ້ມີລັກສະນະມົງຄຸນ ໄດ້ອະພິເສກຢ່າງຖືກຕ້ອງກັບພານດະວະທັງຫ້າ ເປັນສາມີຂອງນາງ.
Verse 2
येन तद् धनुरादाय लक्ष्यं विद्धं महात्मना । सोर्डर्जुनो जयतां श्रेष्ठी महाबाणधनुर्धर:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ຍົກຄັນທະນູນັ້ນຂຶ້ນ ແລະຍິງຖືກເປົ້າໝາຍດ້ວຍຄວາມແມ່ນຍຳດັ່ງມະຫາບຸລຸດ ກໍຄື ອາຣຊຸນ ເອງ—ຜູ້ເລີດລ້ຳໃນຫມູ່ຜູ້ມີໄຊ ແລະເປັນມະຫານັກທະນູຜູ້ຖືລູກສອນອັນແຮງກ້າ.
Verse 3
य: शल्यं मद्रराजं वै प्रोत्क्षिप्पापातयद् बली । त्रासयामास संक्रुद्धो वृक्षेण पुरुषान् रणे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ນັກຮົບຜູ້ແຂງກ້າທີ່ຈັບກະສັດ ຊາລະຍະ ແຫ່ງມັດຣະ ແລ້ວຂວ້າງລົງສູ່ພື້ນດິນ, ແລະໃນຄວາມໂກດເກຣີຍວ ໄດ້ຖືຕົ້ນໄມ້ເປັນອາວຸດ ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນໃນສະໜາມຮົບຫວາດຫວັນ—ຜູ້ນັ້ນຄື ພີມະເສນະ, ມະຫາວິລະບຸລຸດຜູ້ພຽງແຕ່ສຳຜັດກໍເກີດຄວາມຢ້ານ, ແລະໄດ້ຟັນຟາດທຳລາຍກອງທັບສັດຕູ ທັງຊ້າງແລະມ້າ.
Verse 4
न चास्य सम्भ्रम: कश्चिदासीत् तत्र महात्मन: । स भीमो भीमसंस्पर्श: शत्रुसेनाड्रपातन:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະນັ້ນ ບໍ່ມີຄວາມຫວັ່ນໄຫວແມ່ນແຕ່ນ້ອຍໃນວິລະບຸລຸດຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ. ນັ້ນແມ່ນ ພີມ—ຜູ້ນ່າຢ້ານເມື່ອຖືກແຕະຕ້ອງ ແລະເປັນຜູ້ທຳໃຫ້ຄວາມອວດອ້າງຂອງສັດຕູລົ້ມລົງ—ຜູ້ຢືນຢັນຢ່າງໝັ້ນຄົງທ່າມກາງຄວາມຮຸນແຮງ ແລະພິສູດວ່າ ພະລັງທີ່ແທ້ ແມ່ນຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງໃຈ ໃນຍາມສົງຄາມຄັບຄັ້ນ.
Verse 5
ब्रह्मरूपधराउचदूत्वा प्रशान्तान् पाण्डुनन्दनान् | कौन्तेयान् मनुजेन्द्राणां विस्मप: समजायत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອມີການປະກາດວ່າ ວິລະບຸລຸດຜູ້ນັ່ງຢູ່ຢ່າງສະຫງົບ ສຳລວມຕົນ ໃນຮູບພຣາຫມັນນັ້ນ ແທ້ຈິງແມ່ນພີ່ນ້ອງປານດະວະ ລູກຂອງປານດຸ—ລູກຂອງກຸນຕີ—ຄວາມພິສົດພິສັນກໍເກີດຂຶ້ນຢ່າງໃຫຍ່ໃນຫມູ່ກະສັດທີ່ຊຸມນຸມ. ຂະນະນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຮູບພາຍນອກອາດປິດບັງຄຸນຄ່າແທ້ ແລະຄວາມສຳລວມສະຫງົບອາດຢູ່ຄຽງຄູ່ກັບອຳນາດແຫ່ງກະສັດໄດ້.
Verse 6
सपुत्रा हि पुरा कुन्ती दग्धा जतुगृहे श्रुता । पुनर्जातानिव च तांस्ते5मन्यन्त नराधिपा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາເຄີຍໄດ້ຍິນມາກ່ອນວ່າ ກຸນຕີພ້ອມດ້ວຍລູກຊາຍຖືກເຜົາໃນເຮືອນຂີ້ຜຶ້ງ. ບັດນີ້ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າພວກເຂົາຍັງມີຊີວິດ ບັນດາກະສັດເຫຼົ່ານັ້ນກໍຄິດເຫັນວ່າ ປານດະວະເຫມືອນໄດ້ເກີດໃໝ່ອີກຄັ້ງ—ຄືກັບກັບຄືນຈາກຄວາມຕາຍ—ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊະຕາ ແລະການຄຸ້ມຄອງຂອງທຳມະ.
Verse 7
धिगकुर्वस्तदा भीष्म॑ धृतराष्ट्रं च कौरवम् | कर्मणातिनृशंसेन पुरोचनकृतेन वै,पुरोचनके किये हुए अत्यन्त क्रूरतापूर्ण कर्मका स्मरण हो आनेसे उस समय सभी नरेश कुरुवंशी धृतराष्ट्र तथा भीष्मको धिक्कारने लगे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອລະລຶກເຖິງການກະທຳອັນໂຫດຮ້າຍຢ່າງຍິ່ງທີ່ປູໂຣຈະນະໄດ້ກະທຳ ບັນດາກະສັດທີ່ຊຸມນຸມກັນໃນເວລານັ້ນ ກໍເລີ່ມຕຳໜິບີສະມະ ແລະທຣະຕະຣາສະຕະ ແຫ່ງວົງກຸຣຸ ພ້ອມຮ້ອງວ່າ “ນ່າອາຍ!” ເນື່ອງຈາກການຮ່ວມພົວພັນ ແລະການບໍ່ຢັບຢັ້ງຄວາມໂຫດຮ້າຍນັ້ນ.
Verse 8
(धार्मिकान् वृत्तसम्पन्नान् मातु: प्रियहिते रतान् । यदा तानीदृशान् पार्थनुत्सादयितुमिच्छति ।।
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ເມື່ອທຣະຕະຣາສະຕະ ຍັງຄິດຈະທຳລາຍປາຣຖະ—ຜູ້ມີທຳມະ ປະພຶດດີບໍ່ດ່າງພ້ອຍ ແລະອຸທິດຕົນເພື່ອສິ່ງທີ່ແມ່ຮັກແລະເປັນປະໂຫຍດແກ່ແມ່—ແລ້ວໃນໂລກນີ້ ຜູ້ໃດຈະນ່າຕຳໜິຫນັກກວ່າເຂົາ?”
Verse 9
अथ दुर्योधनो राजा विमना भ्रातृभि: सह । अश्वत्थाम्ना मातुलेन कर्णेन च कृपेण च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພຣະຣາຊາ ທຸຣະໂຢທະນະ ມີໃຈເສົ້າໝອງ ໄດ້ອອກເດີນທາງພ້ອມດ້ວຍອ້າຍນ້ອງຂອງຕົນ ພ້ອມທັງ ອັສວັດຖາມາ (Aśvatthāman) ລຸງຝ່າຍແມ່, ກັນນະ (Karṇa) ແລະ ກຣິປະ (Kṛpa) ດ້ວຍ. ເມື່ອເຫັນດ້ວຍຕາຂອງຕົນເອງວ່າ ດຣອຸປະດີ (Draupadī) ໄດ້ເລືອກ ອາຣຈຸນ (Arjuna) ວິລະຊົນຜູ້ມີລົດສີຂາວ ໂດຍສວມພວງມາລາໃຫ້, ທຸຣະໂຢທະນະ ກໍຖືກຄວາມໂສກແລະຄວາມອັບອາຍກົດທັບ. ດັ່ງນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຫັນກັບໄປຫາ ຮາສຕິນາປຸຣະ (Hāstināpura) ພ້ອມພວກພ້ອມພັນ. ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມພູມໃຈທີ່ຖືກທຳຮ້າຍ ແລະຄວາມອິດສາ ຫາກບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ ຈະແຂງກ້າກາຍເປັນຄວາມປະທັດປະທັງ ແລະ ອະທັມ (adharma) ໃນທີ່ສຸດ.
Verse 10
विनिवृत्तो वृतं दृष्टवा द्रौपद्या श्वेतवाहनम् । त॑ तु दुःशासनो व्रीडन् मन्दं मन्दमिवाब्रवीत्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອຫັນກັບແລ້ວ ແລະເຫັນຜູ້ຖືກເລືອກເປັນເຈົ້າບ່າວ—ອາຣຈຸນ ຜູ້ມີມ້າ/ລົດສີຂາວ—ທີ່ດຣອຸປະດີໄດ້ເລືອກ, ທຸຫສາສະນະ (Duḥśāsana) ຜູ້ອັບອາຍ ກໍເວົ້າດ້ວຍສຽງເບົາໆ ແລະຊ້າໆ. ພາບນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມພ່າຍແພ້ຕໍ່ໜ້າສາທາລະນະ ແລະຄວາມປາຖະໜາທີ່ຖືກຂັດຂວາງ ອາດບໍ່ພຽງແຕ່ເກີດຄວາມອັບອາຍ ແຕ່ຍັງກາຍເປັນແຮງກົດດັນທາງສິນທຳ ທີ່ຕໍ່ມາຈະແຂງກ້າເປັນຄວາມຄັບແຄ້ນ ແລະ ອະທັມ (adharma).
Verse 11
यद्यसौ ब्राह्मणो न स्याद् विन्देत द्रौपदी न सः । नहितं तत्त्वतो राजन वेद कश्चिद् धनंजयम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຖ້າເຂົາບໍ່ໄດ້ປາກົດໃນຄວາມເປັນພຣາຫມັນ (brāhmaṇa) ເຂົາກໍຈະບໍ່ໄດ້ດຣອຸປະດີ. ໂອ້ ພຣະຣາຊາ, ໂດຍຄວາມຈິງ ບໍ່ມີໃຜຮູ້ຈັກເຂົາວ່າເປັນ ທະນັນຊະຍະ (Dhanañjaya) — ອາຣຈຸນ — ຕາມທີ່ເຂົາເປັນຈິງ.”
Verse 12
दैवं च परमं मन्ये पौरुषं चाप्यनर्थकम् | धिगस्तु पौरुषं तात ध्रियन्ते यत्र पाण्डवा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າ ຊະຕາ (ໂຊກຊະຕາ) ແມ່ນສູງສຸດ ແລະຄວາມພະຍາຍາມຂອງມະນຸດກໍໄຮ້ຜົນ. ລູກເອີຍ, ຂໍໃຫ້ຄວາມພາກພູມໃນກຳລັງຂອງພວກເຮົາຖືກຕຳນິ—ເມື່ອພວກປານດະວະ (Pāṇḍava) ຍັງຖືກຄ້ຳຈຸນໃຫ້ມີຊີວິດຢູ່!”
Verse 13
एवं सम्भाषमाणास्ते निन्दन्तश्न पुरोचनम् । विविशुर्हास्तिनपुरं दीना विगतचेतस:
ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຂົາສົນທະນາກັນໄປມາ ແລະຕຳນິ ປຸໂຣຈະນະ (Purocana) ພ້ອມກັນ ກໍເຂົ້າສູ່ ຮາສຕິນາປຸຣະ (Hāstināpura) ດ້ວຍຄວາມເສົ້າໝອງ ແລະໃຈທີ່ບໍ່ສະຫງົບ. ເມື່ອເຫັນຄວາມສຳເລັດຂອງພວກປານດະວະ (Pāṇḍava) ຈິດໃຈຂອງພວກເຂົາກໍບໍ່ອາດຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມໝັ້ນຄົງໄດ້.
Verse 14
त्रस्ता विगतसंकल्पा दृष्ट्वा पार्थानू महौजस: । मुक्तान् हव्यभुजश्चैव संयुक्तान् टद्रुपदेन च
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເຫັນພີ່ນ້ອງປານດະວະຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ລອດພົ້ນຈາກໄຟອັນກິນກວ້າງ ແລະບັດນີ້ໄດ້ເປັນພັນທະມິດກັບພຣະຣາຊາດຣຸປະດະ ພວກເກົາຣະວະກໍຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ ແລະສູນເສຍຄວາມຕັ້ງໃຈ. ຄວາມຫວັງອັນເຄີຍມັ່ນໃຈຂອງເຂົາເຈົ້າ ພັງທະລາຍກາຍເປັນຄວາມຜິດຫວັງ ເພາະຜູ້ທີ່ເຂົາເຈົ້າຫວັງຈະທຳລາຍ ກັບຄືນມາພ້ອມກຳລັງໜຸນຫຼັງທີ່ແຂງແກ່ງ ແລະຄວາມພ້ອມຮົບ.
Verse 15
धृष्टय्युम्न॑ तु संचिन्त्य तथैव च शिखण्डिनम् | द्रुपदस्यात्मजांश्षान्यान् सर्वयुद्धविशारदान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພວກເກົາຣະວະໄດ້ຄິດພິຈາລະນາເຖິງ ທຣິສຕະດຍຸມນະ ແລະ ສິຂັນດິນ ພ້ອມທັງບຸດອື່ນໆຂອງດຣຸປະດະ—ຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນສິລະປະແຫ່ງສົງຄາມທຸກປະການ—ພວກເຂົາເຈົ້າກໍຖືກຄວາມຢ້ານກົວຄອບງຳ. ຄວາມຫວັງຂອງເຂົາເຈົ້າພັງທະລາຍກາຍເປັນຄວາມສິ້ນຫວັງ ເມື່ອຮູ້ວ່າກຳລັງເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຮ່ວມພັນທະກັບບຸດຂອງກຸນຕີ.
Verse 16
विदुरस्त्वथ तां भ्रुत्वा द्रौपदी पाण्डवैर्वृतान् । व्रीडितान् धार्तराष्ट्रांक्ष भग्नदर्पानुपागतान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອວິດຸຣະໄດ້ຍິນວ່າ ດຣາວປະດີ ຖືກປານດະວະໄດ້ມາ ແລະບຸດຂອງທຣິຕະຣາສຕຣະກັບຄືນມາດ້ວຍຄວາມອາຍ ເພາະຄວາມທະນົງຕົນຖືກທຳລາຍ ເຂົາກໍຍິນດີຢູ່ໃນໃຈ. ແລ້ວເຂົາໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພຣະຣາຊາທຣິຕະຣາສຕຣະ ແລະກ່າວດ້ວຍຖ້ອຍຄຳແຫ່ງຄວາມພິສົດວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຊ່າງເປັນສິຣິມົງຄຸນແທ້ ທີ່ວົງສາກຸຣຸກຳລັງເຂັ້ມແຂງ ແລະຈະເລີນຂຶ້ນ.”
Verse 17
ततः प्रीतमना: क्षत्ता धृतराष्ट्र विशाम्पते । उवाच दिष्टया कुरवो वर्धन्त इति विस्मित:
ຕໍ່ມາ ວິດຸຣະ ຜູ້ເປັນຂັດຕາ (ຂຸນນາງຜູ້ຮັບໃຊ້ໃນວັງ) ມີໃຈຍິນດີ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາທຣິຕະຣາສຕຣະ ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ. ແລ້ວກ່າວດ້ວຍນ້ຳສຽງແຫ່ງຄວາມພິສົດວ່າ: “ໂດຍສິຣິມົງຄຸນ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ວົງສາກຸຣຸກຳລັງຈະເລີນ ແລະເພີ່ມພູນ.”
Verse 18
| 4९ ' | (2.० ! हू हे | वैचित्रवीर्यस्तु वचो निशम्य विदुरस्य तत् | अब्रवीत् परमप्रीतो दिष्टया दिष्टयेति भारत
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງວິດຸຣະ ບຸດແຫ່ງວິຈິຕຣະວີຣຍະ ຄື ພຣະຣາຊາທຣິຕະຣາສຕຣະ ກໍກ່າວຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຍິນດີລົ້ນຫຼາຍຢ່າງກະທັນຫັນວ່າ: “ໂອ ຊ່າງເປັນສິຣິມົງຄຸນ! ຊ່າງເປັນສິຣິມົງຄຸນແທ້ ໂອ ພາຣະຕະ!”
Verse 19
मन्यते स वृतं पुत्र ज्येष्ठं द्रपदकन्यया । दुर्योधनमविज्ञानात् प्रज्ञाचक्षुनरिश्वर:,उस अंधे नरेशने अज्ञानवश यह समझ लिया कि “ट्रुपदकन्याने मेरे ज्येष्ठ पुत्र दुर्योधनका वरण किया है”
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍອະວິຊາທີ່ປິດບັງ ກະສັດ—ແມ່ນແຕ່ມີນາມວ່າ «ຜູ້ມີຕາແຫ່ງປັນຍາ»—ກໍກັບເຂົ້າໃຈຜິດ ແລະເຊື່ອວ່າ ທິດາຂອງດຣຸປະດະ (ດຣາວປະດີ) ໄດ້ເລືອກ ດຸຣະໂຍທະນະ ບຸດອາວຸໂສຂອງພຣະອົງ ເປັນສາມີ.
Verse 20
अथ त्वाज्ञापयामास द्रौपद्या भूषणं बहु । आनीयतां वै कृष्णेति पुत्र दुर्योधनं तदा
ແລ້ວພຣະອົງກໍອອກຄຳສັ່ງວ່າ: «ຈົ່ງນຳເອົາເຄື່ອງປະດັບຫຼາຍໆ ມາໃຫ້ດຣາວປະດີ; ແລະຈົ່ງນຳ ກຣິສນາ (ດຣາວປະດີ) ມາພ້ອມກັບບຸດຂອງເຮົາ ດຸຣະໂຍທະນະ ເຂົ້າເມືອງດ້ວຍພິທີອັນຍິ່ງໃຫຍ່».
Verse 21
अथास्य पश्चाद् विदुर आचख्यौ पाण्डवान् वृतान् | सर्वान् कुशलिनो वीरान् पूजितान् द्रपदेन ह
ຕໍ່ມາ ວິດຸຣະ ໄດ້ແຈ້ງໃຫ້ພຣະອົງຮູ້ເຖິງພວກປານດະວະທີ່ຖືກເລືອກ: ວ່າວິລະຊົນເຫຼົ່ານັ້ນທຸກຄົນປອດໄພ ແລະຢູ່ດີມີສຸກ, ພ້ອມທັງໄດ້ຮັບການນັບຖືບູຊາຢ່າງສົມຄວນຈາກກະສັດດຣຸປະດະ ຢູ່ທີ່ນັ້ນ.
Verse 22
तेषां सम्बन्धिनश्वान्यान् बहूनू बलसमन्वितान् । समागतान् पाण्डवेयैस्तस्मिन्नेव स्वयंवरे
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນສະວະຍັມວະຣະນັ້ນເອງ ຍາດພີ່ນ້ອງອື່ນໆຂອງພວກເຂົາອີກຫຼາຍຄົນ—ຜູ້ມີກຳລັງທະຫານຫນາແໜ້ນ—ໄດ້ມາຊຸມນຸມ ແລະພົບພານດະວະທັງຫ້າຢູ່ທີ່ນັ້ນດ້ວຍນ້ຳໃຈດີ.
Verse 23
(एतच्छुत्वा तु वचनं विदुरस्य नराधिप: । आकार च्छादनार्थ तु दिष्टया दिष्टयेति चाब्रवीत् ।।
ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງວິດຸຣະ ກະສັດທຣິຕະຣາສະຕຣະ ປາດຖະໜາຈະປິດບັງອາການໃບໜ້າທີ່ປ່ຽນໄປ ຈຶ່ງຮ້ອງວ່າ: «ໂອ້ ບຸນວາສະນາ! ໂອ້ ບຸນວາສະນາ!» ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ວິດຸຣະ ເອີຍ, ຂໍໃຫ້ຄວາມດີມີແກ່ເຈົ້າ. ຖ້າປານດະວະທັງຫ້າຍັງມີຊີວິດຢູ່ແທ້ ນັ້ນແມ່ນເລື່ອງນ່າຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ. ກຸນຕີ ຄົງເປັນສະຕຣີຜູ້ມີຈັນຍາດີ; ແລະສາຍສຳພັນທີ່ເກີດຂຶ້ນກັບດຣຸປະດະ ເປັນສິ່ງທີ່ນ່າປາດຖະໜາສຳລັບພວກເຮົາ. ດຣຸປະດະ ເກີດໃນວົງສາວະສຸອັນສູງສົ່ງ ແລະຄວນແກ່ການນັບຖື; ພຣະອົງເລີດລ້ຳໃນວຣະຕະ, ວິທະຍາ, ແລະຕະປະ; ໃນຫມູ່ກະສັດທັງຫຼາຍ ພຣະອົງເປັນເສົາຫຼັກຜູ້ໜຶ່ງ. ບຸດແລະຫຼານຂອງພຣະອົງທຸກຄົນ ລ້ວນຮັກສາວິໄນອັນດີ; ແລະຍາດພີ່ນ້ອງອື່ນໆອີກຫຼາຍຄົນຂອງພຣະອົງ ກໍມີກຳລັງຍິ່ງໃຫຍ່».
Verse 24
यत् ते कुशलिनो वीरा मित्रवन्तश्न पाण्डवा: । तेषां सम्बन्धिनश्नान्ये बहवश्ष महाबला:
ທ່ານທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ພວກປານດະວະຜູ້ກ້າຫານນັ້ນ ປອດໄພ ແລະ ຈະເລີນດີ; ພວກເຂົາຍັງໄດ້ຮັບການໜຸນຫຼັງຈາກມິດສະຫາຍພັນທະມິດ. ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ກະສັດຜູ້ມີພະລັງຫຼາຍອົງກໍກຳລັງກາຍເປັນຍາດພີ່ນ້ອງຜູກພັນກັບພວກເຂົາ»។
Verse 25
को हि द्रुपदमासाद्य मित्र क्षत्त: सबान्धवम् | न बुभूषेद् भवेनार्थी गतश्रीरपि पार्थिव:
ທ່ານທຣິຕຣາສຕຣະ ກ່າວວ່າ: «ວິດຸຣະເອີຍ, ກະສັດອົງໃດ—ແມ່ນແຕ່ໂຊກລາບຈະສູນສິ້ນ—ຈະບໍ່ປາຖະໜາຢູ່ຕໍ່ ຖ້າສາມາດເຂົ້າໄປຫາດຣຸປະດະເປັນມິດ ພ້ອມດ້ວຍຍາດພີ່ນ້ອງ? ສຳລັບຜູ້ຂັດສົນ ພັນທະມິດແບບນີ້ແຫຼະເປັນທາງແຫ່ງການຟື້ນຟູ.»
Verse 26
वैशम्पायन उवाच त॑ तथा भाषमाणं तु विदुर: प्रत्यभाषत । नित्यं भवतु ते बुद्धिरेषा राजज्छतं समा: । इत्युक्त्वा प्रययौ राजन् विदुर: स्वं निवेशनम्
ໄວຊຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວວິດຸຣະໄດ້ຕອບກະສັດຜູ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນວ່າ: «ຂໍໃຫ້ປັນຍາແບບນີ້ຂອງທ່ານ ຄົງຢູ່ບໍ່ເສື່ອມຄາຍເຖິງຮ້ອຍປີ.» ເມື່ອກ່າວແລ້ວ ໂອ້ ກະສັດ, ວິດຸຣະກໍໄດ້ຈາກໄປສູ່ເຮືອນຂອງຕົນ.
Verse 27
ततो दुर्योधनश्लापि राधेयश्व विशाम्पते । धृतराष्ट्रमुपागम्य वचोड<ब्रूतामिदं तदा,जनमेजय! तदनन्तर दुर्योधन और कर्णने धृतराष्ट्रकरे पास आकर यह बात कही --
ຕໍ່ມາ ໂອ້ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ດຸຣະໂຢທະນະ ແລະ ກັນນະ (ບຸດແຫ່ງຣາທາ) ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາ ທ່ານທຣິຕຣາສຕຣະ ແລະ ໃນເວລານັ້ນໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້—ໂອ້ ຈະນະເມຊະຍະ.
Verse 28
संनिधौ विदुरस्य त्वां दोषं वक्तुं न शक्नुव: । विविक्तमिति वक्ष्याव: कि तवेदं चिकीर्षितम्
ໄວຊຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຢູ່ຕໍ່ໜ້າວິດຸຣະ ພວກເຮົາບໍ່ອາດກ່າວເຖິງຄວາມຜິດຂອງທ່ານໄດ້. ແຕ່ບັດນີ້ເປັນເວລາສ່ວນຕົວ ພວກເຮົາຈະກ່າວ: ທ່ານຕັ້ງໃຈຈະເຮັດຫຍັງ? ທ່ານເລີ່ມເຫັນການເຈີນຂຶ້ນຂອງສັດຕູ ເຫມືອນເປັນການເຈີນຂຶ້ນຂອງຕົນເອງ, ແລະ ຕໍ່ໜ້າວິດຸຣະ ທ່ານກໍຊົມເຊີຍຄູ່ຕໍ່ສູ້ຂອງພວກເຮົາຊ້ຳໆ.»
Verse 29
सपत्नवृद्धिं यत् तात मन्यसे वृद्धिमात्मन: । अभिष्टौषि च यत् क्षत्तु: समीपे द्विषतां वर
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພໍ່ເອີຍ! ບັດນີ້ ພຣະອົງເລີ່ມເຫັນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຄູ່ແຂ່ງເປັນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຕົນ ແລະຕໍ່ໜ້າ ວິດູຣະ ຍັງຍົກຍ້ອງຢ່າງຫຼາຍແກ່ຜູ້ທີ່ເປັນສັດຕູກັບພວກເຮົາ. ໃນທີ່ໃກ້ວິດູຣະ ພວກເຮົາບໍ່ອາດຊີ້ຄວາມຜິດຂອງພຣະອົງໂດຍເປີດເຜີຍ; ແຕ່ບັດນີ້ໃນທີ່ລັບ ພວກເຮົາຖາມວ່າ—ພຣະອົງປາດຖະໜາຈະເຮັດຫຍັງ?»
Verse 30
अन्यस्मिन् नृप कर्तव्ये त्वमन्यत् कुरुषेडनघ । तेषां बलविघातो हि कर्तव्यस्तात नित्यश:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອຄວນເຮັດອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຣະອົງ—ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ—ກັບເຮັດອີກຢ່າງ. ສໍາລັບພວກເຮົາ, ລູກເອີຍ, ເສັ້ນທາງທີ່ຄວນມີພຽງຢ່າງດຽວ: ຕ້ອງພາກພຽນຢູ່ເທື່ອງໆ ເພື່ອທໍາລາຍກໍາລັງຂອງພວກນັ້ນ (ປານດະວະ)»
Verse 31
ते वयं प्राप्तकालस्य चिकीर्षा मन्त्रयामहे । यथा नो न ग्रसेयुस्ते सपुत्रबलबान्धवान्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບັດນີ້ເມື່ອເວລາຕັດສິນໃຈມາຮອດ ພວກເຮົາຕ້ອງປຶກສາຫາລື ແລະກໍານົດວ່າຄວນເຮັດຫຍັງ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ພວກປານດະວະນັ້ນ—ພ້ອມດ້ວຍລູກຫຼານ ຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະກອງທັບ—ກົດທັບພວກເຮົາ ແລະນໍາໄປສູ່ຄວາມພິນາດທັງປວງ»
Verse 199
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि विदुरागमनराज्यलम्भपर्वणि दुर्योधनवाक्ये नवनवत्यधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາກ «ອາດິປະຣະວະ» ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການມາຮອດຂອງ ວິດູຣະ ແລະການໄດ້ມາແຫ່ງລາຊະອໍານາດ—ໃນບົດບາດຄໍາກ່າວຂອງ ທຸຣະໂຢທະນະ—ບົດທີ 199 ຈຶ່ງສິ້ນສຸດລົງ.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns how to preserve kinship peace while distributing sovereignty: Dhṛtarāṣṭra’s instruction seeks to prevent renewed factional discord by formalizing a territorial solution, requiring the Pāṇḍavas to accept a pragmatic settlement without escalating rivalry.
Legitimacy is constructed through restraint, consent, and institution-building: ethical governance is shown not only in personal virtue but in procedures—permissions, homage, public accountability, and the creation of stable civic infrastructure.
No explicit phalaśruti is stated in this chapter; its meta-significance lies in illustrating how dharma operates through political form—agreements, jurisdiction, and the disciplined avoidance of renewed conflict within a shared dynasty.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.