Adhyaya 151

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २९ श्लोक मिलाकर कुल ५५ श्लोक हैं) अपन का छा | अत-४#-#कात पजञज्चाशर्दाधिकशततमोब् ध्याय: माता कुन्तीके लिये भीमसेनका जल ले आना

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ, ເມື່ອພີມະເສນະ ກ້າວໄປຂ້າງໜ້າ ດ້ວຍຄວາມໄວອັນມະຫາສານ, ປ່າທັງຜືນ—ພ້ອມທັງຕົ້ນໄມ້ແລະກິ່ງກ້ານ—ຖືກກະເທືອນຈົນຄ້າຍກັບວ່າກໍາລັງຫມຸນວຽນຢູ່.

Verse 2

जड्घावातो ववौ चास्य शुचिशुक्रागमे यथा । आवर्जितलतावक्ष मार्ग चक्रे महाबल:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງລົມແຮງທີ່ພັດກະໜ່ຳໃນຊ່ວງຕໍ່ກັນຂອງເດືອນ ເຈຍສະຖະ ແລະ ອາສາດະ, ກໍເຫມືອນກັນນັ້ນ ລົມກະໂຊກກໍເກີດຂຶ້ນຈາກແຮງການເຄື່ອນໄຫວຂອງຂາຂອງລາວ. ພີມະຜູ້ມີກໍາລັງມະຫາສານ ໄປທາງໃດ ກໍເຮັດເປັນທາງໂດຍຢ່ຳລົງໃຫ້ວັນລະຍາ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ ແຕກຫັກ ຮາບພຽງກັບດິນ.

Verse 3

स मृदनन्‌ पुष्यितांश्वैव फलितांश्व वनस्पतीन्‌ | अवरुज्य ययौ गुल्मान्‌ पथस्तस्य समीपजान्‌,उनके मार्गके निकट जो फल और फूलोंसे लदे हुए वनस्पति एवं गुल्म आदि होते, उन्हें तोड़कर वे पैरोंसे रौंदते जाते थे

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນຂະນະທີ່ລາວເດີນໄປ, ລາວໄດ້ຢ່ຳຢີ້ຕົ້ນໄມ້ທີ່ອຸດົມດ້ວຍດອກແລະໝາກ; ແລະຍັງຫັກທໍາລາຍພຸ່ມໄມ້ທີ່ຂຶ້ນຢູ່ໃກ້ທາງຂອງລາວ ພ້ອມທັງຢ່ຳກະທຳລາຍໄປຕາມທາງ.

Verse 4

स रोषित इव क्ुद्धो वने भज्जन्‌ महाद्रुमान्‌ । त्रिप्रखुतमद: शुष्मी षष्टिवर्षी मतड़राट्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດັ່ງພະຍາຊ້າງຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ອາຍຸຫົກສິບປີ ມີນ້ໍາມັນມະດະໄຫຼອອກສາມປະການ ເມື່ອຄ້າຍກັບກໍາລັງໂກດ ກໍເຂົ້າປ່າແລ້ວຫັກຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ໆ; ພີມະເສນະຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ກໍເດີນໜ້າໄປໃນປ່ານັ້ນ ພ້ອມກັບໂຄ່ນລົ້ມຕົ້ນໄມ້ມະຫາໃຫຍ່ໆ ຕາມທາງ.

Verse 5

गच्छतस्तस्य वेगेन ताक्ष्यमारुतरंहस: । भीमस्य पाणए्जुपुत्राणां मूर्च्छेव समजायत,गरुड़ और वायुके समान तीव्र गतिवाले भीमसेनके चलते समय उनके (महान) वेगसे अन्य पाण्जुपुत्रोंको मूर्च्छा-सी आ जाती थी

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອພີມະ—ໄວດັ່ງຄຣຸດ ແລະໄວດັ່ງລົມ—ເຄື່ອນໄປດ້ວຍຄວາມໄວອັນມະຫາສານ ບຸດອື່ນໆຂອງປານດຸ ກໍເຫມືອນຖືກຄວາມມືດມົນຄອບງຳ ບໍ່ອາດທັນ ຫຼືທົນຕໍ່ແຮງກ້າຂອງກ້າວຍ່າງນັ້ນໄດ້.

Verse 6

असकृच्चापि संतीर्य दूरपारं भुजप्लवै: | पथि प्रच्छन्नमासेदुर्धार्तराष्ट्रभयात्‌ तदा

ພວກເຂົາໄດ້ຂ້າມກະແສນ້ຳຕາມທາງທີ່ກວ້າງໄກ ໄປຫາຝັ່ງອັນໄກອອກ ຊ້ຳໆ ໂດຍໃຊ້ແຂນທັງສອງເປັນດັ່ງແພພາຍ. ແລະເນື່ອງຈາກຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ລູກຫຼານຂອງທຣິຕຣາສະຕຣະ ພວກປານດະວະທັງຫມົດຈຶ່ງໄປພັກອາໄສຢູ່ບ່ອນລັບລີ້ຕາມເສັ້ນທາງ.

Verse 7

कृच्छेण मातरं चैव सुकुमारी यशस्विनीम्‌ । अवहत्‌ स तु पृष्ठेन रोधस्तु विषमेषु च,भीमसेन अपनी सुकुमारी एवं यशस्विनी माता कुन्तीको पीठपर बिठाकर नदीके ऊँचे- नीचे कगारोंपर बड़ी कठिनाईसे ले जाते थे

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ດ້ວຍຄວາມລຳບາກຢ່າງຫນັກ ລາວໄດ້ແບກແມ່ຂອງຕົນ—ຜູ້ອ່ອນໂຍນ ແລະມີກຽດຊື່—ໄວ້ເທິງຫຼັງ ແລ້ວນຳນາງໄປຕາມຝັ່ງນ້ຳທີ່ຂຸລຂະ ມີທັງສູງຕ່ຳບໍ່ເສມກັນ.

Verse 8

अगमच्च वनोद्देशमल्पमूलफलोदकम्‌ | क्र्रपक्षिम॒गं घोरं सायाह्ले भरतर्षभ

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຍາມແລງ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງບາຣະຕະ, ພວກເຂົາໄດ້ເຖິງປ່າອັນນ່າຢ້ານ ທີ່ມີຮາກໄມ້, ໝາກໄມ້ ແລະນ້ຳ ຂາດແຄນ; ແລະທີ່ນັ້ນມີນົກດຸຮ້າຍ ແລະສັດຮ້າຍອາໄສຢູ່.

Verse 9

घोरा समभवत्‌ संध्या दारुणा मृगपक्षिण: । अप्रकाशा दिश: सर्वा वातैरासन्ननार्तवै:

ຍາມສົນທະຍານັ້ນນ່າຢ້ານ ແລະດຸຮ້າຍ; ສັດປ່າ ແລະນົກທີ່ດຸຮ້າຍອາໄສຢູ່ທີ່ນັ້ນ. ດ້ວຍລົມແຮງທີ່ພັດມາຜິດລະດູ ທິດທາງທັງປວງກໍມືດມົນ ດັ່ງຖືກຝຸ່ນຄຸມຄອບ.

Verse 10

शीर्णपर्णफलै राजन्‌ बहुगुल्मक्षुपैर्ट्रमै: । भग्नावभग्नभूयिष्ठैर्ननाद्रुमसमाकुलै:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ! ປ່ານັ້ນເຕັມໄປດ້ວຍໃບໄມ້ແລະໝາກໄມ້ທີ່ຫຼົ່ນກະຈາຍ. ຕົ້ນໄມ້ຫຼາຍຕົ້ນ—ພ້ອມທັງພຸ່ມໄມ້, ກຸ່ມຫຍ້າ, ແລະເຄືອວັນ—ຖືກລົມກະໂຊກບັງຄັບໃຫ້ໂຄ້ງຕໍ່າ ແລະຫັກພັງ. ລໍາຕົ້ນທີ່ຫັກ ແລະຫັກຄາງຢູ່ທົ່ວໄປ ເຮັດໃຫ້ປ່າກາຍເປັນກອງສັບສົນຂອງຕົ້ນໄມ້ທີ່ແຕກພັງ; ໃນຄວາມວຸ້ນວາຍນັ້ນ ສຽງນົກຮ້ອງກ້ອງກັງວານ ດັ່ງກັບວ່າຄວາມມືດກໍາລັງແຜ່ຄຸມໄປທຸກທິດ»។

Verse 11

ते श्रमेण च कौरव्यास्तृष्णया च प्रपीडिता: । नाशवनुवंस्तदा गन्तुं निद्रया च प्रवृद्धया

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ບຸດແຫ່ງກຸຣຸ (ພັນດະວະ) ຖືກກົດຂີ່ດ້ວຍຄວາມເມື່ອຍລ້າ ແລະຄວາມຫິວນໍ້າ ໃນເວລານັ້ນຈຶ່ງບໍ່ອາດໄປຕໍ່ໄດ້. ແລະເມື່ອຄວາມງ່ວງນອນອັນແຮງກ້າເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມເມື່ອຍ ພວກເຂົາກໍອ່ອນແຮງ ແລະຢຸດພັກ»។

Verse 12

न्यविशन्त हि ते सर्वे निरास्वादे महावने । ततस्तृषापरिकलान्ता कुन्ती पुत्रानथाब्रवीत्‌,तब उन सबने उस नीरस विशाल जंगलमें डेरा डाल दिया। तत्पश्चात्‌ प्याससे पीड़ित कुन्तीदेवी अपने पुत्रोंसे बोली--

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາທັງໝົດໄດ້ຢຸດພັກໃນປ່າໃຫຍ່ນັ້ນ ອັນເງົາເງີຍ ແລະບໍ່ມີສິ່ງໃດໃຫ້ຊື່ນໃຈ. ແລ້ວກຸນຕີ ຜູ້ອ່ອນແຮງຈາກຄວາມຫິວນໍ້າ ໄດ້ເວົ້າກັບບຸດຂອງນາງ»។

Verse 13

माता सती पाण्डवानां पज्चानां मध्यत:ः स्थिता । तृष्णया हि परीतास्मि पुत्रान्‌ भूशमथाब्रवीत्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ແມ່ນາງເປັນແມ່ຂອງພັນດະວະທັງຫ້າ ແລະຢືນຢູ່ກາງພວກເຂົາ ແຕ່ກໍຖືກຄວາມຫິວນໍ້າທໍລະມານ. ຖືກຄວາມຈໍາເປັນນັ້ນຄອບງໍາ ກຸນຕີຈຶ່ງເວົ້າກັບບຸດຂອງນາງຊໍ້າໆ ດ້ວຍຄວາມຈິງໃຈ ແລະຄວາມຮ້ອນໃຈ»។

Verse 14

तच्छुत्वा भीमसेनस्य मातृस्नेहात्‌ प्रजल्पितम्‌ । कारुण्येन मनस्तप्तं गमनायोपचक्रमे

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອພີມເສນໄດ້ຍິນຄໍານັ້ນ—ຄໍາທີ່ແມ່ເວົ້າດ້ວຍຄວາມຮັກຂອງແມ່—ໃຈຂອງເຂົາກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມສົງສານ ແລະຮ້ອນໃຈຢູ່ພາຍໃນ. ທັນທີນັ້ນເຂົາກໍເລີ່ມຕຽມຕົວ ເພື່ອອອກໄປເອງ (ເພື່ອນໍານໍ້າມາ)»។

Verse 15

ततो भीमो वन घोर प्रविश्य विजनं महत्‌ | न्यग्रोधं विपुलच्छायं रमणीयं ददर्श ह,उस समय भीमने उस विशाल, निर्जन एवं भयंकर वनमें प्रवेश करके एक बहुत सुन्दर और विस्तृत छायावाला बरगदका पेड़ देखा

ແລ້ວພີມະ ເຂົ້າໄປໃນປ່າໃຫຍ່ອັນວັງເວງ ແລະນ່າຢ້ານກົວ; ທ່ານໄດ້ເຫັນຕົ້ນນະຍະໂກຣດ (ຕົ້ນໄຊ/ບັນຍັນ) ອັນງາມ ມີຮົ່ມໃຫຍ່ກວ້າງ—ເປັນທີ່ພັກພິງອັນສະຫງົບກາງຖິ່ນທຸລະກັນດານ.

Verse 16

तत्र निक्षिप्य तान्‌ सर्वानुवाच भरतर्षभ: । पानीयं मृगयामीह विश्रमध्वमिति प्रभो,राजन! भरतवंशियोंमें श्रेष्ठ भीमसेनने उन सबको वहीं बिठाकर कहा--“आपलोग यहाँ विश्राम करें, तबतक मैं पानीका पता लगाता हूँ

ທີ່ນັ້ນ ພີມເສນະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ພວກພາຣະຕະ—ໃຫ້ທຸກຄົນນັ່ງພັກ ແລ້ວກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ, ຂໍໃຫ້ພັກຢູ່ນີ້ຊົ່ວຄາວ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປຊອກຫານ້ຳດື່ມ.”

Verse 17

एते रुवन्ति मधुरं सारसा जलचारिण: । ध्रुवमत्र जलस्थानं महच्येति मतिर्मम,'ये जलचर सारस पक्षी बड़ी मीठी बोली बोल रहे हैं; (अतः) यहाँ (पासमें) अवश्य कोई महान्‌ जलाशय होगा--ऐसा मेरा विश्वास है”

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ນົກສາຣະສະ (ນົກກະຮຽນ) ຜູ້ອາໄສນ້ຳເຫຼົ່ານີ້ ຮ້ອງສຽງຫວານ. ແນ່ນອນວ່າ ໃກ້ໆນີ້ຕ້ອງມີແຫຼ່ງນ້ຳໃຫຍ່—ນີ້ແມ່ນຄວາມເຊື່ອຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.”

Verse 18

अनुज्ञातः स गच्छेति क्षात्रा ज्येष्देन भारत । जगाम तत्र यत्र सम सारसा जलचारिण:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພາຣະຕະ! ເມື່ອພີ່ໃຫຍ່ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເປັນກະສັດຕຣິຍະ ອະນຸຍາດວ່າ ‘ໄປເຖີດ’ ພີມເສນະກໍອອກເດີນທາງທັນທີ. ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດແລ້ວ ທ່ານໄປຍັງຈຸດນັ້ນເອງ ທີ່ນົກສາຣະສະຜູ້ອາໄສນ້ຳກຳລັງຮ້ອງກັນຢູ່.”

Verse 19

स तत्र पीत्वा पानीयं स्नात्वा च भरतर्षभ । तेषामर्थे च जग्राह भ्रातृणां भ्रातृवत्सल: । उत्तरीयेण पानीयमानयामास भारत

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ທີ່ນັ້ນ ພີມະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ພວກພາຣະຕະ—ໄດ້ດື່ມນ້ຳ ແລະອາບນ້ຳ. ແລ້ວດ້ວຍຄວາມຮັກຕໍ່ພີ່ນ້ອງ ທ່ານກໍເອົານ້ຳເພື່ອພວກເຂົາດ້ວຍ ໂດຍຫໍ່ໃນຜ້າຄຸມໄຫລ່ (ອຸຕຕະຣີຍະ) ແລ້ວນຳກັບມາ.”

Verse 20

गव्यूतिमात्रादागत्य त्वरितो मातरं प्रति । शोकदुःखपरीतात्मा नि:शश्वासोरगो यथा

ເມື່ອມາຈາກໄລຍະທາງປະມານໜຶ່ງ gavyūti ແລ້ວ ລາວກໍຮີບຮ້ອນໄປຫາແມ່. ຈິດໃນຂອງລາວຖືກຄອບງຳດ້ວຍຄວາມໂສກແລະຄວາມທຸກ ແລະລາວຫາຍໃຈຍາວໜັກດັ່ງງູ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ຳໜັກແຫ່ງທຳມະຂອງເຫດການ ແລະຄວາມຈຳເປັນຮີບດ່ວນທີ່ຈະໄປພຶ່ງແມ່ເພື່ອຮັບຄຳຊີ້ນຳ.

Verse 21

स सुप्तां मातरं दृष्टवा क्षातृश्च वसुधातले । भृशं शोकपरीतात्मा विललाप वृकोदर:,माता और भाइयोंको धरतीपर सोया देख भीमसेन मन-ही-मन अत्यन्त शोकसे संतप्त हो गये और इस प्रकार विलाप करने लगे---

ເມື່ອເຫັນແມ່ນອນຫຼັບຢູ່ເທິງດິນໂລ່ງ ແລະເຫັນພີ່ນ້ອງຂອງລາວກໍນອນຢູ່ເທິງດິນເຊັ່ນກັນ ພີມ—ວຶກໂກດະຣະ—ກໍຖືກຄວາມໂສກກົດທັບຢ່າງຫນັກ. ຫົວໃຈຖືກຄວາມທຸກຈັບກຸມ ລາວຈຶ່ງເລີ່ມຄຳຄວນຮ້ອງໄຫ້ ເປີດເຜີຍຄວາມເຈັບປວດທາງທຳມະຂອງລູກຊາຍແລະພີ່ນ້ອງ ທີ່ເຫັນຄອບຄົວຕົນອ່ອນແອ ແລະຕົກຢູ່ໃນພະຍຸອັນຕະລາຍ.

Verse 22

अत: कष्टतरं कि नु द्रष्टव्यं हि भविष्यति । यत्‌ पश्यामि महीसुप्तान्‌ 20% सुमन्दभाक्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ມີພາບໃດຈະເຈັບປວດກວ່ານີ້ອີກ? ເພາະຂ້ອຍກຳລັງເຫັນພີ່ນ້ອງຂອງຂ້ອຍນອນຫຼັບຢູ່ເທິງດິນໂລ່ງ—ໂອ້, ຂ້ອຍຊ່າງເປັນຜູ້ອັບໂຊກຍິ່ງນັກ!” ຖ້ອຍຄຳນີ້ສະທ້ອນຄວາມຕົກໃຈທາງທຳມະຕໍ່ການກັບຕາລະປັດຂອງກຽດສັກສີ: ຜູ້ທີ່ຄວນໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງແລະຍົກຍ້ອງ ກັບຖືກຫຼຸດລົງສູ່ຄວາມລຳບາກ ຈົນເກີດການຄຳຄວນເຖິງຊະຕາ ແລະຄວາມບອບບາງຂອງຄວາມປອດໄພໃນໂລກ.

Verse 23

शयनेषु पराघ्येषु ये पुरा वारणावते । नाधिजग्मुस्तदा निद्रां तेडद्य सुप्ता महीतले

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຄົນເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ທີ່ໃນກ່ອນໜ້າເມື່ອຢູ່ວາຣະນາວະຕະ ນອນບໍ່ຫຼັບແມ່ນແຕ່ເທິງຕຽງອັນມີຄ່າ—ມື້ນີ້ກັບນອນຫຼັບຢູ່ເທິງດິນໂລ່ງ.”

Verse 24

स्वसारं वसुदेवस्य शत्रुसड्घावमर्दिन: । कुन्तिराजसुतां कुन्तीं सर्वलक्षणपूजिताम्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ກຸນຕີ—ເປັນນ້ອງສາວຂອງວະສຸເທວ ແລະເປັນທິດາຂອງພະຣາຊາກຸນຕິໂພຊ—ໄດ້ຮັບການນັບຖືສະເໝີເນື່ອງຈາກມີລັກສະນະມົງຄຸນຄົບຖ້ວນ; ແລະນາງຍັງຜູກພັນກັບວີລະບຸລຸດຜູ້ບົດຂີ້ກອງສັດຕູ.”

Verse 25

स्‍्नुषां विचित्रवीर्यस्य भार्या पाण्डोर्महात्मन: । तथैव चास्मज्जननीं पुण्डरीकोदरप्रभाम्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ນາງເປັນລູກໃພ້ຂອງ ວິຈິຕຣະວີຣຍະ ແລະເປັນພັນລະຍາຕາມທຳຂອງ ປານດຸ ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່; ທັງຍັງເປັນແມ່ຂອງພວກເຮົາເອງ ສະຫວ່າງໄສດັ່ງແສງຂ້າງໃນຂອງດອກບົວ»។

Verse 26

सुकुमारतरामेनां महारहशयनोचिताम्‌ | शयानां पश्यताद्येह पृथिव्यामतथोचिताम्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເບິ່ງເຖີດໃນມື້ນີ້—ນາງຜູ້ອ່ອນບາງຍິ່ງ ຜູ້ຄວນໄດ້ນອນເທິງຕຽງອັນລ້ຳຄ່າແລະສູງສົ່ງ—ກັບນອນຢູ່ເທິງດິນໂລ່ງ ອັນບໍ່ເໝາະສົມສິ້ນເຊີງສຳລັບນາງ. ນາງຜູ້ເປັນນ້ອງສາວຂອງ ວະສຸເທວະ, ເປັນທິດາຂອງກະສັດ ກຸນຕີໂພຊ, ຜູ້ຖືກນັບຖືດ້ວຍລັກສະນະມົງຄຸນ; ຜູ້ເປັນລູກໃພ້ຂອງກະສັດ ວິຈິຕຣະວີຣຍະ ແລະເປັນພັນລະຍາຕາມທຳຂອງ ປານດຸ ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່; ຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດເຊັ່ນພວກເຮົາ; ຜູ້ມີລັດສະໝີດັ່ງໃຈກາງຂອງດອກບົວ—ນາງ ກຸນຕີ ບັດນີ້ກັບຖືກເຫັນວ່ານອນຢູ່ເທິງພື້ນ. ນີ້ບໍ່ແມ່ນສະພາບທີ່ນາງຄວນໄດ້ຮັບ»។

Verse 27

धर्मादिन्द्राच्च वाताच्च सुषुवे या सुतानिमान्‌ | सेयं भूमौ परिश्रान्ता शेते प्रासादशायिनी

ນາງຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດບຸດເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍ ທຳມະ, ອິນທຣະ ແລະ ວາຍຸ—ນາງນັ້ນ, ກຸນຕີ ຜູ້ເຄີຍນອນໃນພະລາຊະວັງ—ບັດນີ້ເມື່ອຍລ້າຈາກຄວາມລຳບາກ ແລະນອນຢູ່ເທິງພື້ນດິນ.

Verse 28

कि नु दुःखतरं शक्‍यं मया द्रष्टमत: परम्‌ | यो5हमद्य नरव्याप्रान्‌ सुप्तान्‌ पश्यामि भूतले,“इससे बढ़कर दुःख मैं और कया देख सकता हूँ जबकि अपने नरश्रेष्ठ भाइयोंको आज मुझे धरतीपर सोते देखना पड़ रहा है

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈະມີຄວາມໂສກໃດທີ່ຂ້ອຍຈະເຫັນໄດ້ ໜັກໜ່ວງກວ່ານີ້ອີກ? ເພາະໃນມື້ນີ້ ຂ້ອຍຈຳຕ້ອງເບິ່ງເຫັນບັນດາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນມະນຸດ—ພີ່ນ້ອງຂອງຂ້ອຍເອງ—ນອນຫຼັບຢູ່ເທິງພື້ນດິນ»។

Verse 29

त्रिषु लोकेषु यो राज्यं धर्मनित्यो$र्हते नृप: । सो<यं भूमौ परिश्रान्तः शेते प्राकृतवत्‌ कथम्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ກະສັດອົງນີ້—ຜູ້ຍຶດໝັ້ນໃນທຳຢ່າງສະໝໍ້ເສມ ແລະຄວນໄດ້ອຳນາດເຫນືອສາມໂລກ—ບັດນີ້ກັບນອນຢູ່ເທິງພື້ນດິນ ເມື່ອຍລ້າ ດັ່ງຄົນທົ່ວໄປ?»

Verse 30

अयं नीलाम्बुदश्यामो नरेष्वप्रतिमो<र्जुन: । शेते प्राकृतववद्‌ भूमौ ततो दुःखतरं नु किम्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ອາຈຸນ—ຜິວຄ່ຳດັ່ງເມກຝົນໜັກ ແລະບໍ່ມີໃຜເທົ່າທຽມໃນຫມູ່ມະນຸດ—ບັດນີ້ນອນຢູ່ເທິງດິນໂລ່ງ ດັ່ງຄົນທົ່ວໄປ. ຈະມີຄວາມໂສກໃດຍິ່ງໄປກວ່ານີ້?»

Verse 31

अश्रिनाविव देवानां याविमौ रूपसम्पदा । तौ प्राकृतवदद्येमौ प्रसुप्ती धरणीतले

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ສອງອົງນີ້—ດ້ວຍຄວາມງາມ ແລະຄວາມສົມບູນແຫ່ງຮູບຮ່າງ ດູປານຄູ່ອັສວິນໃນຫມູ່ເທວະ—ມື້ນີ້ກໍນອນຫຼັບຢູ່ເທິງດິນໂລ່ງ ດັ່ງຄົນທົ່ວໄປ»។

Verse 32

ज्ञातयो यस्य नैव स्युर्विषमा: कुलपांसना: । स जीवेत सुखं लोके ग्रामद्रुम इवैकज:

ຜູ້ໃດທີ່ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງຕົນບໍ່ລໍາອຽງ ບໍ່ອະຍຸດຕິທໍາ ແລະບໍ່ເປັນຄວາມອັບອາຍທີ່ເປື້ອນເປັນມົນທິນແກ່ຊື່ສຽງຕະກູນ—ຜູ້ນັ້ນຢູ່ໃນໂລກດ້ວຍຄວາມສຸກ ດັ່ງຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນດຽວທີ່ຢືນຢູ່ໃນບ້ານ.

Verse 33

एको वृक्षो हि यो ग्रामे भवेत्‌ पर्णफलान्वित: । चैत्यो भवति निर्ज्ञातिरर्चनीय: सुपूजित:

ໃນບ້ານໃດຫາກມີຕົ້ນໄມ້ພຽງຕົ້ນດຽວ ທີ່ອຸດົມດ້ວຍໃບ ດອກ ແລະໝາກ ແມ່ນແມ່ນວ່າບໍ່ມີຕົ້ນໄມ້ຊະນິດດຽວກັນອື່ນໆ ມັນກໍຖືກນັບເປັນໄມ້ສັກສິດ (ໄຈຕະ) ຄວນແກ່ການບູຊາ ແລະຖືກສັກກາລະຢ່າງສູງ.

Verse 34

येषां च बहव: शूरा ज्ञातयो धर्ममाश्रिता: । ते जीवन्ति सुखं लोके भवन्ति च निरामया:,“जिनके बहुत-से शूरवीर भाई-बन्धु धर्म-परायण होते हैं, वे भी संसारमें नीरोग रहते और सुखसे जीते हैं

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ໃດທີ່ມີຍາດພີ່ນ້ອງຜູ້ກ້າຫານຫຼາຍ ຜູ້ອາໄສທຳມະ ແລະດຳເນີນຕາມທຳມະ—ຜູ້ນັ້ນຢູ່ໃນໂລກດ້ວຍຄວາມສຸກ ແລະປອດພົ້ນຈາກໂລກໄພ.

Verse 35

बलवन्‍न्त: समृद्धार्था मित्रबान्धवनन्दना: । जीवन्त्यन्योन्यमाश्रित्य ट्रमा: काननजा इव

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ແຂງແຮງ ມີຊັບສົມບັດອຸດົມ ແລະເຮັດໃຫ້ມິດສະຫາຍກັບຍາດພີ່ນ້ອງຍິນດີ ຍ່ອມດຳລົງຊີວິດໂດຍອາໄສກັນແລະກັນ—ດັ່ງຕົ້ນໄມ້ໃນປ່າ ທີ່ຢືນຢູ່ແລະເຕີບໃຫຍ່ໄດ້ດ້ວຍການໜູນຊ່ວຍກັນ.

Verse 36

वयं तु धृतराष्ट्रेण सपुत्रेण दुरात्मना । विवासिता न दग्धाश्व॒ कथंचिद्‌ दैवसंश्रयात्‌

ແຕ່ພວກເຮົາ—ຖືກທຣິຕະຣາດ ຜູ້ໃຈຊົ່ວ ພ້ອມດ້ວຍລູກຊາຍຂອງລາວ ຂັບໄລ່ອອກຈາກເຮືອນ—ກໍບໍ່ຖືກເຜົາຕາຍ; ໂດຍອາໄສຊະຕາກຳ ພວກເຮົາຈຶ່ງລອດພົ້ນມາໄດ້.

Verse 37

तस्मान्मुक्ता वयं दाहादिमं वृक्षमुपाश्रिता: । कां दिशं प्रतिपत्स्यम: प्राप्ता: क्लेशमनुत्तमम्‌

ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຮົາທີ່ພົ້ນຈາກໄຟເຜົາ ບັດນີ້ໄດ້ອາໄສຢູ່ໃຕ້ຕົ້ນໄມ້ນີ້. ແຕ່ພວກເຮົາບໍ່ຮູ້ວ່າຈະໄປທາງໃດ. ພວກເຮົາຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກເກີນຈະປະເມີນໄດ້.

Verse 38

सकामो भव दुर्बुद्धे धार्तराष्ट्राल्पदर्शन । नूनं देवा: प्रसन्नास्ते नानुज्ञां मे युधिष्ठिर:

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງພໍໃຈເຖີດ ຜູ້ໃຈຊົ່ວ—ໂອ ທາຣຕະຣາດ ຜູ້ເຫັນສັ້ນ! ແນ່ນອນ ເທວະດາທັງຫຼາຍພໍໃຈໃນເຈົ້າ; ເພາະກະສັດ ຢຸທິສຖິຣະ ບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ຂ້າຂ້າເຈົ້າ. ນັ້ນແຫຼະເຈົ້າຈຶ່ງຍັງມີຊີວິດຢູ່».

Verse 39

प्रयच्छति वधे तुभ्यं तेन जीवसि दुर्मते । नन्वद्य त्वां सहामात्यं सकर्णानुजसौबलम्‌

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ເພາະພຣະອົງບໍ່ປະທານອະນຸຍາດໃຫ້ຂ້າເຈົ້າ ເຈົ້າຈຶ່ງຍັງມີຊີວິດຢູ່, ຜູ້ໃຈຊົ່ວ. ແທ້ຈິງ ມື້ນີ້ຂ້າສາມາດສົ່ງເຈົ້າ—ພ້ອມອຳມາດຂອງເຈົ້າ, ພ້ອມກັບກັນນະ, ພ້ອມນ້ອງຊາຍຂອງເຈົ້າ, ແລະພ້ອມຊະກຸນິ—ໄປສູ່ຄວາມຕາຍໄດ້».

Verse 40

गत्वा क्रोधसमाविष्ट: प्रेषयिष्ये यमक्षयम्‌ | कि नु शक्‍यं मया कर्तु यत्‌ ते न क्रुध्यते नृप:

Overcome with anger, he thought, “I could go and send him to Yama’s imperishable realm. Yet what can I do, when the king does not grow wrathful toward you?” The passage frames Bhīma’s fury as checked by Yudhiṣṭhira’s dharmic restraint: even when vengeance seems within reach, the righteous ruler refuses to authorize a killing driven by rage, and thus the violent impulse is held back by ethical kingship and self-control.

Verse 41

धर्मात्मा पाण्डवश्रेष्ठ: पापाचार युधिष्ठिर: । एवमुक्‍्त्वा महाबाहु: क्रोधसंदीप्तमानस:

Vaiśampāyana said: “Yudhiṣṭhira, the foremost of the Pāṇḍavas, is righteous by nature—yet (in this moment) he is spoken of as one whose conduct is sinful (for restraining rightful punishment).” Having spoken thus, the mighty-armed Bhīma, his mind inflamed with anger, continued to burn inwardly. He condemned Duryodhana as foolish and short-sighted, declaring that Duryodhana’s wish had been fulfilled only because Yudhiṣṭhira would not permit his killing. Bhīma insisted he could, even now, send Duryodhana to Yama’s realm together with his counselors, Karṇa, his younger brothers, and Śakuni—yet he was held back by Yudhiṣṭhira’s refusal to rage against him. Saying this, Bhīma, seething within and rubbing his hands, sighed long in helplessness; like a fire whose flames have been smothered, he looked again at his brothers lying on the ground, sleeping calmly like ordinary men.

Verse 42

करं करेण निष्पिष्य नि:श्वसन्‌ दीनमानस: । पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिरिव पावक:

Grinding one hand against the other, he sighed, his heart weighed down with dejection. Then, becoming downcast again—like a fire whose flames have subsided—he turned his gaze back toward his brothers lying on the ground. The ethical tension is clear: fierce power and the impulse to punish are restrained by the king’s commitment to dharma, so anger is forced inward rather than released as violence.

Verse 43

भ्रातृन्‌ महीतले सुप्तानवैक्षत वृकोदर: । विश्वस्तानिव संविष्टान्‌ पृथग्जनसमानिव

Vaiśampāyana said: Vṛkodara (Bhīma) looked upon his brothers lying asleep on the ground—resting as though in perfect trust, like ordinary people. The scene underscores a moral tension: even when righteous anger surges, restraint is demanded by dharma and by Yudhiṣṭhira’s refusal to sanction vengeance. Bhīma’s fury is checked by the ethical authority of his elder brother, while the sleeping brothers embody vulnerable innocence amid looming conflict.

Verse 44

नातिदूरेण नगरं वनादस्माद्धि लक्षये | जागर्तव्ये स्वपन्तीमे हन्त जागर्म्यहं स्वयम्‌

Vaiśampāyana said: “Not far from this forest, I can make out a city. At a time when one ought to keep watch, my brothers are asleep. Very well—I'll keep vigil myself.” Resolving thus, Bhīmasena stayed awake, intending that once their fatigue had passed and they awoke, they would then drink water—an act of protective responsibility and self-restraint in a moment of vulnerability.

Verse 45

पास्यन्तीमे जल पश्चात्‌ प्रतिबुद्धा जितक्लमा: । इति भीमो व्यवस्यैव जजागार स्वयं तदा

ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ພວກພີ່ນ້ອງເຫຼົ່ານີ້ຈະດື່ມນ້ຳພາຍຫຼັງ ເມື່ອພວກເຂົາຕື່ນຂຶ້ນ ແລະຄວາມເມື່ອຍລ້າໄດ້ຈາງຫາຍ» ເມື່ອຕັດສິນໃຈດັ່ງນັ້ນ ພີມະຈຶ່ງຢູ່ຕື່ນເອງໃນເວລານັ້ນ—ເລືອກຄວາມລະມັດລະວັງເພື່ອຜູ້ອື່ນ ເຫນືອການພັກຜ່ອນຂອງຕົນເອງ.

Verse 150

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि जतुगृहपर्वणि भीमजलाहरणे पजञ्चाशदधिकशततमो<ध्याय:

ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອາດິປະຣະວະ»—ໃນຕອນທີ່ກ່ຽວກັບເຫດການເຮືອນຂີ້ຍາງ (lac-house)—ບັດນີ້ແມ່ນການສິ້ນສຸດຂອງບົດທີ 150 ອັນມີເນື້ອຫາເກືອບກັບການຕັກນ້ຳຂອງພີມະ. ຄຳລົງທ້າຍນີ້ເປັນໝາຍປິດຂອງໜ່ວຍເລື່ອງ ແລະວາງເຫດການນີ້ໃນແນວທາງຈັນຍາບັນອັນໃຫຍ່ກວ່າ: ອັນຕະລາຍ, ຄວາມລະມັດລະວັງ, ແລະການຢູ່ລອດຂອງປານດະວະທ່າມກາງການຫລອກລວງ.