Adhyaya 116
Ādi-parva Adhyāya 116 — Pāṇḍu’s Transgression of the Curse and Mādrī’s Final Charge
Upa-parva: Pāṇḍu-Vanavāsa (Forest Life of Pāṇḍu) Episode
Vaiśaṃpāyana describes Pāṇḍu observing his five sons in the great forest and then moving with his wives through a springtime woodland rich in blossoming trees and lotus-filled waters. The environment becomes a narrative catalyst for desire (manmatha), and Pāṇḍu, seeing Mādrī in a secluded setting, fails to restrain impulse despite the known curse that makes conjugal union fatal. The text depicts his loss of discernment as a collapse of self-governance, culminating in immediate death after union with Mādrī. Kuntī arrives with the children, laments, and questions how the curse was violated; Mādrī responds that she attempted to dissuade him and then articulates a final ethical-administrative directive: Kuntī should care for Mādrī’s sons as her own, and Mādrī requests cremation alongside the king. The chapter closes with Mādrī ascending the funeral pyre, sealing the episode’s emphasis on consequence, guardianship, and the irreversible effects of private action on dynastic continuity.
Chapter Arc: Janamejaya, having heard of Dhritarashtra’s hundred sons and the Vaishya-born Yuyutsu, presses Vaishampayana: “You spoke of a daughter too—how did she come to be?” → The narration turns to the strange birth: Gandhari’s single mass of flesh is to be divided into a hundred portions by Vyasa—yet the question hangs: if the count is exactly one hundred, how can a daughter exist beyond them? The possibility of failure (no progeny at all) shadows the act. → Vyasa, the blazing seer, apportions the flesh into a full hundred shares and, by his will and rite, ordains an additional portion—thus the lone daughter, Duhshala, is brought forth alongside the hundred brothers (and apart from Yuyutsu). → Vaishampayana completes the account of Duhshala’s birth, satisfying Janamejaya’s doubt and restoring coherence to the genealogy of the Kuru line. → “O king, I have told you Duhshala’s birth—ask what more you wish to hear,” inviting the next inquiry into the unfolding destinies of the Kauravas and Pandavas.
Shlokas
Verse 1
अपर पञ्चदशाधिकशततमो< ध्याय: दुःशलाके जन्मकी कथा जनमेजय उवाच धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामादित: कथितं त्वया । ऋषे: प्रसादात् तु शतं न च कन्या प्रकीर्तिता
ຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານໄດ້ເລົ່າໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຟັງແລ້ວ ຕັ້ງແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ ເຖິງບັນດາລູກຊາຍຂອງ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ—ວ່າໂດຍພຣະກະລຸນາຂອງລະສີ ພວກເຂົາໄດ້ເປັນຮ້ອຍ. ແຕ່ທ່ານບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ ຍັງມີລູກສາວຄົນໜຶ່ງເກີດມາດ້ວຍ»។
Verse 2
वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्न कन्या चैका शताधिका । गान्धारराजदुहिता शतपुत्रेति चानघ
ຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ທ່ານໄດ້ເວົ້າເຖິງ ຢຸຍຸດສຸ ລູກຊາຍຂອງຍິງວັຍສະຍາ ແລະຍັງກ່າວວ່າ ນອກຈາກລູກຊາຍຮ້ອຍ ຍັງມີລູກສາວອີກຄົນໜຶ່ງ. ແຕ່ມະຫາລະສີ ວະຍາສະ ຜູ້ມີເດດອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ ໄດ້ປະທານພອນໃຫ້ແກ່ທິດາຂອງກະສັດຄັນທາຣະ ໃຫ້ມີແຕ່ ‘ລູກຊາຍຮ້ອຍ’ ເທົ່ານັ້ນ. ແລ້ວທ່ານຈະກ່າວກັບຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແນວໃດວ່າ ຍັງມີລູກສາວເກີດມາດ້ວຍ?»
Verse 3
उक्ता महर्षिणा तेन व्यासेनामिततेजसा । कथं त्विदानीं भगवन् कन्यां त्व॑ं तु ब्रवीषि मे
ຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ໂອ ລະສີຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ—ໃນກ່ອນນັ້ນ ມະຫາລະສີ ວະຍາສະ ຜູ້ມີເດດອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ ໄດ້ປະກາດວ່າ ເຈົ້າຍິງແຫ່ງຄັນທາຣະຈະໄດ້ລູກຊາຍຮ້ອຍ. ແລ້ວເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ທ່ານບັດນີ້ຈຶ່ງກ່າວກັບຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ຍັງມີລູກສາວອີກ?»
Verse 4
यदि भागशतं पेशी कृता तेन महर्षिणा । न प्रजास्यति चेद् भूय: सौबलेयी कथंचन
ຈະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຖ້າມະຫາລະສີນັ້ນໄດ້ແບ່ງກ້ອນເນື້ອເປັນຮ້ອຍສ່ວນ ແລະຖ້າ ຄັນທາຣີ ທິດາຂອງສຸບະລະ ບໍ່ມີທາງຈະຕັ້ງຄັນ ຫຼືຄອດອີກເລີຍ, ແລ້ວລູກສາວນາມ ດຸຫະຊະລາ ເກີດຂຶ້ນໄດ້ແນວໃດ? ໂອ ພຣະລະສີຜູ້ເປັນພຣະພຣະຫມັນ, ຂໍໃຫ້ທ່ານເລົ່າໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຟັງຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນຈິງ; ຄວາມຢາກຮູ້ຂອງຂ້າພະເຈົ້າໃນເລື່ອງນີ້ໄດ້ຖືກປຸກຂຶ້ນແລ້ວ»។
Verse 5
कथं तु सम्भवस्तस्या दुःशलाया वदस्व मे । यथावदिह वितप्रर्षे परं मेडत्र कुतूहलम्
ພະເຈົ້າຊະນະເມຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ ວ່າ ດຸຫະສາລາ (Duḥśalā) ເກີດມາໄດ້ແນວໃດ. ໂອ ນັກພະຍາກອນຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາພຣາຫມັນ ຈົ່ງອະທິບາຍໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນ ເພາະຂ້າພະເຈົ້າຢາກຮູ້ຢ່າງຍິ່ງ—ຖ້າມະຫາລິສີແບ່ງກ້ອນເນື້ອນັ້ນເປັນຮ້ອຍສ່ວນ ແລະ ຄັນທາຣີ ທິດາຂອງສຸບະລະ ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຄັນ ຫຼື ຄອດອີກໂດຍວິທີອື່ນ ແລ້ວ ສາວນ້ອຍຊື່ດຸຫະສາລາ ເກີດມາໂດຍວິທີໃດ? ຈົ່ງເລົ່າຄວາມຈິງໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ»។
Verse 6
वैशम्पायन उवाच साध्वयं प्रश्न उद्दिष्ट: पाण्डवेय ब्रवीमि ते । तां मांसपेशीं भगवान् स्वयमेव महातपा:
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພັນຂອງປານດຸ, ຄຳຖາມນີ້ຖືກຕ້ອງດີຍິ່ງ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະບອກຄຳຕອບໃຫ້ເຈົ້າ. ພຣະລິສີຜູ້ມີຕະປະສູງ ຜູ້ເປັນພຣະອົງຜູ້ປະເສີດ ວະຍາສະ ໄດ້ເຮັດດ້ວຍພຣະອົງເອງ—ພຣະອົງໄດ້ດູແລກ້ອນເນື້ອນັ້ນ ແລະ ຈັດການຕາມວິທີທີ່ຈະແບ່ງແລະຮັກສາໄວ້ ເພື່ອໃຫ້ລູກຫຼານຕາມຄຳສັນຍາໄດ້ບັງເກີດ.»
Verse 7
शीताभिरद्धिरासिच्य भागं भागमकल्पयत् । यो यथा कल्पितो भागस्तं तं धात्रया तथा नूप
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ພຣະອົງໄດ້ພອຍນ້ຳເຢັນລົງໃສ່ມັນ ແລ້ວຈັດແຈງເປັນສ່ວນໆ. ໂອ ພະຣາຊາ, ສ່ວນໃດຈະກໍ່ຮູບເປັນແນວໃດ ພຣະອົງກໍໃຫ້ນາງພະຍາບານນຳສ່ວນນັ້ນໄປວາງຕາມນັ້ນ (ໃນພາຊະນະທີ່ຈັດໄວ້).
Verse 8
घृतपूर्णेषु कुण्डेषु एकैकं प्राक्षिपत् तदा । एतस्मिन्नन्तरे साध्वी गान्धारी सुदृढव्रता
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວພຣະອົງໄດ້ນຳມັນໄປວາງທີລະສ່ວນ ໃນໄຫທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳມັນເນີຍ (ghee). ໃນຂະນະນັ້ນ ຄັນທາຣີ ຜູ້ມີຄຸນທຳ ແລະ ຍຶດຫມັ້ນໃນວຣະຕະຢ່າງແນ່ນອນ ໄດ້ຄິດຄຳນຶງຢູ່ໃນໃຈ.
Verse 9
दुहितुः स्नेहसंयोगमनुध्याय वराड़ना । मनसाचिन्तयद् देवी एतत् पुत्रशतं मम
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອນາງຄຳນຶງເຖິງສາຍໃຍແຫ່ງຄວາມຮັກທີ່ຜູກພັນກັບລູກສາວ, ນາງຜູ້ສູງສົງ—ພຣະມະເຫສີ—ໄດ້ຄິດໃນໃຈວ່າ: «ນີ້ແທ້ໆຈະເປັນລູກຊາຍຮ້ອຍຄົນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ».
Verse 10
भविष्यति न संदेहो न ब्रवीत्यन्यथा मुनि: । ममेयं परमा तुष्टि्दुहिता मे भवेद् यदि
«ມັນຈະເກີດຂຶ້ນແນ່ນອນ—ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ. ມຸນີບໍ່ເວົ້າຜິດຈາກຄວາມຈິງ. ແຕ່ຄວາມພໍໃຈສູງສຸດຂອງຂ້ອຍ ຄືຖ້າມີລູກສາວຄົນໜຶ່ງເກີດມາດ້ວຍ»។
Verse 11
एका शताधिका बाला भविष्यति कनीयसी । ततो दौहित्रजालल्लोकादबाह्मोइसौ पतिर्मम
ໄວສຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ຈະມີລູກເກີນຫນຶ່ງຮ້ອຍອີກຄົນໜຶ່ງ, ແລະຄົນນ້ອຍສຸດຈະເປັນລູກສາວ. ຖ້ານອກເຫນືອຈາກລູກຊາຍທັງຫມົດ ມີລູກສາວນ້ອຍຄົນໜຶ່ງເກີດມາ, ສາມີຂອງຂ້ອຍຈະບໍ່ຖືກພາກອອກຈາກໂລກອັນດີເລີດ ທີ່ໄດ້ມາດ້ວຍບຸນຂອງຫລານຊາຍທາງລູກສາວ»។
Verse 12
अधिका किल नारीणां प्रीतिजामातृजा भवेत् | यदि नाम ममापि स्याद् दुहितैका शताधिका
ໄວສຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ເຂົາເວົ້າກັນວ່າ ຄວາມຮັກຂອງແມ່ຍິງຕໍ່ລູກເຂີຍ ອາດຈະຫຼາຍກວ່າຕໍ່ລູກຊາຍຂອງນາງເອງ. ຖ້າຂ້ອຍໄດ້ມີ—ນອກເຫນືອຈາກລູກຊາຍຫນຶ່ງຮ້ອຍ—ລູກສາວພຽງຄົນດຽວ, ຂ້ອຍຈະຮູ້ສຶກວ່າຊີວິດສຳເລັດ ເມື່ອຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍລູກຊາຍ ແລະຫລານຊາຍຜ່ານລູກສາວນັ້ນ»។
Verse 13
कृतकृत्या भवेयं वै पुत्रदौहित्रसंवृता । यदि सत्यं तपस्तप्तं दत्तं वाप्यथवा हुतम्
ໄວສຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ຂໍໃຫ້ຂ້ອຍເປັນຜູ້ສຳເລັດສົມບູນ ໂດຍຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍລູກຊາຍ ແລະຫລານຊາຍຜ່ານລູກສາວ. ຖ້າຂ້ອຍໄດ້ປະພຶດຕະປະສະຢາ (ຕະປະ) ຢ່າງແທ້ຈິງ, ໄດ້ໃຫ້ທານ, ຫຼືໄດ້ຖວາຍອາຫຸຕິໃນພິທີຍັນ, ຂໍໃຫ້ຂ້ອຍໄດ້ລູກສາວອີກຄົນໜຶ່ງ—ເພື່ອໃຫ້ຂ້ອຍມີທັງລູກຊາຍ ແລະຫລານຊາຍທາງລູກສາວ ແລະຈຶ່ງສົມບູນ»។
Verse 14
गुरवस्तोषिता वापि तथास्तु दुहिता मम । एतस्मिन्नेव काले तु कृष्णद्वैपायन: स्वयम्
ໄວສຳປາຍະນະກ່າວວ່າ: «ຖ້າຜູ້ເຖົ້າແກ່ ແລະອາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ພໍໃຈແທ້, ກໍໃຫ້ເປັນໄປຕາມນັ້ນ—ຂໍໃຫ້ຂ້ອຍມີລູກສາວ»។ ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ກຣິສນະ ດວາຍປາຍະນະ (ວຽາສະ) ໄດ້ເຂົ້າມາດຳເນີນການດ້ວຍຕົນເອງ.
Verse 15
व्यभजत् स तदा पेशीं भगवानृषिसत्तम: । गणयित्वा शतं पूर्णमंशानामाह सौबलीम्
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ຜູ້ເປັນລະດັບສູງສຸດໃນບັນດາລະສີ ໄດ້ແບ່ງກ້ອນເນື້ອນັ້ນເປັນສ່ວນໆ. ເມື່ອນັບໄດ້ຄົບໜຶ່ງຮ້ອຍສ່ວນແລ້ວ ທ່ານໄດ້ກ່າວຕໍ່ ສໍບະລີ (ຄັນທາຣີ). ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນອໍານາດແຫ່ງປັນຍາຕະປະ ແລະລະບຽບພິທີກຳ: ສິ່ງທີ່ເບິ່ງຄືບໍ່ມີຮູບຮ່າງ ແລະບໍ່ເປັນມົງຄຸນ ກໍຖືກນໍາໃຫ້ເກີດຜົນຢ່າງເປັນລະບຽບ ໂດຍການກະທໍາອັນມີວິໄນຂອງລະສີ ໃຫ້ຄວາມປາຖະໜາເລື່ອງລູກຫຼານ ສອດຄ່ອງກັບຊະຕາ ແລະບຸນກຳ.
Verse 16
व्यास उवाच पूर्ण पुत्रशतं त्वेतन्न मिथ्या वागुदाह्नता । दौहित्रयोगाय भाग एक: शिष्ट: शतात् पर: । एषा ते सुभगा कन्या भविष्यति यथेप्सिता
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: “ນີ້ແມ່ນລູກຊາຍຄົບໜຶ່ງຮ້ອຍແທ້ໆ; ຄໍາທີ່ຂ້າເຄີຍກ່າວບໍ່ແມ່ນຄໍາລວງ. ເກີນຈາກໜຶ່ງຮ້ອຍ ຍັງເຫຼືອອີກສ່ວນໜຶ່ງ ທີ່ຖືກກໍານົດໃຫ້ນໍາໄປສູ່ການເກີດຂອງຫຼານຊາຍທາງລູກສາວ (dauhitra). ຈາກສ່ວນທີ່ເຫຼືອນັ້ນ ເຈົ້າຈະໄດ້ລູກສາວຜູ້ມີສິລິມົງຄຸນ ດັ່ງທີ່ເຈົ້າປາຖະໜາ.”
Verse 17
ततोअन्यं घृतकुम्भं च समानाय्य महातपा: । त॑ चापि प्राक्षिपत् तत्र कन्याभागं तपोधन:
ແລ້ວ ມະຫາຕະປະສີນັ້ນ ໃຫ້ນໍາໄຫອີກໃບໜຶ່ງທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍ ນ້ໍາມັນເນີຍກັ່ນ (ghṛta) ມາ. ລະສີຜູ້ມີທະນະແຫ່ງຕະປະ ໄດ້ໃສ່ “ສ່ວນຂອງລູກສາວ” ລົງໃນໄຫນັ້ນດ້ວຍ. ໂອ ກະສັດແຫ່ງວົງພະຣະຕະ! ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າໄດ້ເລົ່າໃຫ້ທ່ານຟັງແລ້ວເຖິງເລື່ອງກໍາເນີດຂອງ ດຸຫະຊາລາ. ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ຈົ່ງບອກຂ້າ—ຍັງຈະໃຫ້ຂ້າເວົ້າອັນໃດອີກ?
Verse 18
एतत् ते कथितं राजन् दुःशलाजन्म भारत । ब्रृहि राजेन्द्र कि भूयो वर्तयिष्यामि तेडनघ
ວະຍາສະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊາ ຜູ້ສືບສາຍພະຣະຕະ! ຂ້າໄດ້ເລົ່າໃຫ້ທ່ານຟັງແລ້ວເຖິງເລື່ອງກໍາເນີດຂອງ ດຸຫະຊາລາ. ຈົ່ງບອກຂ້າ ໂອ ຈອມກະສັດ! ທ່ານປາຖະໜາຟັງອັນໃດອີກ ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ; ແລ້ວຂ້າຈະສືບຕໍ່ເລົ່າໃຫ້ທ່ານ.”
Verse 114
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें गान्धारीपुत्रोत्पत्तिविषयक एक सौ चौदहवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ບົດທີ 114 ໃນພາກ ສັມພະວະ (Sambhava) ພາຍໃນ ອາດິພາກ (Ādi) ຂອງ ມະຫາພາຣະຕະ ອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ—ວ່າດ້ວຍການເກີດຂອງລູກຊາຍຂອງ ຄັນທາຣີ—ກໍສິ້ນສຸດລົງແລ້ວ. ສູດປິດທ້າຍນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍວ່າໜ່ວຍເລື່ອງໜຶ່ງສໍາເລັດ ແລະຊີ້ໃຫ້ເຫັນການຈັດລຽງຢ່າງລະອຽດຂອງສາຍສະກຸນ ແລະເຫດປັດໃຈ—ອັນເປັນຮາກຖານໃຫ້ຄວາມຕຶງຕັນທາງທໍາມະທີ່ຈະຄ່ອຍໆເປີດເຜີຍຕໍ່ໄປ.
Verse 115
इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि दु:ःशलोत्पत्तौ पजञ्चदशाधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນ «ສຣີ ມະຫາພາຣະຕະ» ພາຍໃນ «ອາດິປະຣະວະ» ແລະໂດຍສະເພາະໃນ «ສັມພະວະປະຣະວະ» ບົດທີ 115 ອັນກ່ຽວກັບການປະສູດຂອງ ດຸຫະຊາລາ (Duḥśalā) ກໍສິ້ນສຸດລົງ. ຂໍ້ປິດທ້າຍ (colophon) ນີ້ເປັນໝາຍປິດຂອງໜ່ວຍເລື່ອງ ວາງລຳດັບສາຍພົວພັນແລະຕົ້ນກຳເນີດຂອງບຸກຄົນສຳຄັນ ຊຶ່ງພັນທະເລືອດເນື້ອແລະໜ້າທີ່ຂອງພວກເຂົາ ຈະກາຍເປັນຄຳຖາມທາງທຳມະ (dharma) ຢ່າງເຂັ້ມຂົນ ໃນຄວາມຂັດແຍ່ງທີ່ກຳລັງຄ່ອຍໆປະທຸ.
Frequently Asked Questions
The dilemma centers on whether acknowledged constraints (a curse functioning as binding prohibition) can be overridden by impulse; the narrative frames the choice as a failure of restraint with immediate moral and practical consequences.
The chapter emphasizes that ethical knowledge must be operationalized as self-governance; when discernment collapses under desire, the resulting harm extends beyond the individual to dependents and institutions, requiring subsequent responsibility and care.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-function is causal and instructional, embedding a practical lesson on restraint and guardianship within the epic’s broader dharma–karma architecture.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.