Shloka 16

Nakṣatra-Devatā Enumeration and Muhūrta Rules for Travel, Rites, and Yogas

हस्तादिपञ्चऋक्षाणि उत्तरात्रयमेव च / अश्विनी रोहिणी पुष्या धनिष्ठा च पुनर्वसू

hastādipañcaṛkṣāṇi uttarātrayameva ca / aśvinī rohiṇī puṣyā dhaniṣṭhā ca punarvasū

ນັກສັດ 5 ດວງເລີ່ມຈາກ ຫັສຕາ ແລະ ອຸດຕະຣາ 3 ດວງ; ທັງອັສວິນີ, ໂຣຫິນີ, ປຸສຍາ, ທະນິດຖາ, ແລະ ປຸນະຣະວະສູ—ຖືກລຽງຊື່ໄວ້ເຊັ່ນນີ້।

हस्तादिbeginning with Hasta
हस्तादि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहस्त (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘हस्तः आदिः यस्य’ इति (starting with Hasta)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; नपुंसकलिङ्ग-बहुवचनार्थे विशेषण (five)
ऋक्षाणिnakṣatras (stars/asterisms)
ऋक्षाणि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
उत्तरात्रयम्the three Uttaras (Uttarā-phalgunī, Uttarāṣāḍhā, Uttarā-bhādrapadā)
उत्तरात्रयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘उत्तराणां त्रयम्’ (the three Uttaras)
एवindeed/only
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis/only)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अश्विनीAshvinī
अश्विनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअश्विनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
रोहिणीRohiṇī
रोहिणी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरोहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पुष्याPuṣyā
पुष्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
धनिष्ठाDhaniṣṭhā
धनिष्ठा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधनिष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
पुनर्वसूthe two Punarvasus / Punarvasu (dual form)
पुनर्वसू:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुनर्वसु (प्रातिपदिक)
Formद्विवचन-रूपम्; नपुंसकलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग-प्रयोगे प्रथमा (1st), द्विवचन (dual)

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Concept: Classification of favorable nakṣatras (Hasta-group, Uttara-traya, plus specific stars) for selecting proper times.

Vedantic Theme: Time (kāla) as a governing power within prakṛti; wise action respects conditions while aiming at right conduct.

Application: Use the enumerated nakṣatras (Hastaādi pañca, Uttara-traya, Aśvinī, Rohiṇī, Puṣyā, Dhaniṣṭhā, Punarvasu) as a checklist when choosing auspicious timings for relevant undertakings in the surrounding section.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: ritual/decision setting (calendar consultation)

Related Themes: Garuda Purana 1.59.15-19 (nakṣatra-based muhūrta lists for different actions)

N
Nakshatras

FAQs

This verse highlights specific lunar mansions used in ritual considerations, indicating that timing (nakṣatra-based muhūrta) is treated as significant for prescribed observances.

Indirectly: by listing nakṣatras relevant to rites, it supports the broader Garuda Purana framework where correct performance of post-death rituals aids the preta’s transition and well-being.

When planning śrāddha or related observances, families often consult a traditional pañcāṅga/priest for nakṣatra-based timing—this verse is part of that ritual-astrological basis.