Shloka 48

Dhanvantari’s Therapeutics: Jvara to Vraṇa

Fever, GI Disorders, Bleeding, Respiratory, Urinary, Swelling, and Wound Care

Devanagari script

त्रिफलापः सयष्टीकाः परिणामार्तिनाशनाः / गोमूत्रशुद्धमण्डूरं त्रिफलाचूर्णसंयुतम् / विलिहन्मधुसर्पिर्भ्यां शूलं हन्ति त्रिदोषजम्

Transliteration

triphalāpaḥ sayaṣṭīkāḥ pariṇāmārtināśanāḥ / gomūtraśuddhamaṇḍūraṃ triphalācūrṇasaṃyutam / vilihanmadhusarpirbhyāṃ śūlaṃ hanti tridoṣajam

Translation

ນ້ຳຕົ້ມຕຣິຟະລາປົນກັບ ຢັສຕີ (ລິໂຄຣິດ) ຊ່ວຍທຳລາຍຄວາມເຈັບປວດທີ່ເກີດຈາກອາຫານບໍ່ຍ່ອຍ ແລະ ການຍ່ອຍຜິດປົກກະຕິ। ມັນດູຣະ (ອອກຊາຍດ໌ເຫຼັກ) ທີ່ຊຳລະດ້ວຍນ້ຳປັດສະວະງົວ ປົນກັບຜົງຕຣິຟະລາ ແລ້ວໃຫ້ເລຍກິນກັບນ້ຳເຜິ້ງ ແລະ ນ້ຳມັນເນີຍ (ghee) ຈະກຳຈັດອາການຈຸກເສັຽດທີ່ເກີດຈາກຄວາມບໍ່ສົມດຸນຂອງສາມໂດຊະ।

Word by Word

• त्रिफला-अपः: triphala-water/decoction
• त्रिफला-अपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिफला (प्रातिपदिक) + अप्/आप् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (अपः/आपः), प्रथमा-विभक्ति (1st/कर्ता), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिफलायाः आपः = त्रिफलाजलम्/क्वाथः)

• स-यष्टीकाः: along with yaṣṭīkā (licorice)
• स-यष्टीकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: यष्टीका (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपसर्गसदृश 'स' (सहित) युक्तः: 'with yaṣṭīkā'

• परिणाम-आर्ति-नाशनाः: destroyers of digestive distress
• परिणाम-आर्ति-नाशनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: परिणाम (प्रातिपदिक) + आर्ति (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (परिणामार्तेः नाशनाः)

• गोमूत्र-शुद्ध-मण्डूरम्: maṇḍūra (iron oxide) purified with cow’s urine
• गोमूत्र-शुद्ध-मण्डूरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गोमूत्र (प्रातिपदिक) + शुद्ध (प्रातिपदिक) + मण्डूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तत्पुरुषः (गोमूत्रेण शुद्धः मण्डूरः)

• त्रिफला-चूर्ण-संयुतम्: combined with triphala powder
• त्रिफला-चूर्ण-संयुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: त्रिफला (प्रातिपदिक) + चूर्ण (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (त्रिफलाचूर्णेन संयुतम्)

• विलिहन्: licking (it)
• विलिहन्: Kriya (Action qualifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: लिह् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावः: 'licking/while licking'

• मधु-सर्पिर्भ्याम्: with honey and ghee
• मधु-सर्पिर्भ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक) + सर्पिस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः

• शूलम्: colic pain
• शूलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• हन्ति: removes/destroys
• हन्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• त्रि-दोष-जम्: arising from the three doṣas
• त्रि-दोष-जम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (त्रिदोषात् जातम्)

Speaker

Lord Vishnu (in instruction to Garuda)

Medical Ayurveda

Dosha: Vata/Pitta/Kapha

Philosophical Teaching

Concept: Yukti (rational combination) and shodhana (purification) in remedies; balancing tridosha to reduce duhkha.

Vedantic Theme: Pragmatic maintenance of the body-mind instrument; harmony (samatva) at the physiological level supports higher pursuits.

Application: Use triphala-yashti decoction for indigestion-related pain; use gomutra-shuddha mandura with triphala, licked with honey and ghee, for tridoshaja shula—under competent guidance.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.170 (digestive disorders, shula, tridosha formulations)

Characters & Entities

• Vishnu
• Garuda

FAQs

What is the importance of Triphalā in Garuda Purana?

This verse presents Triphalā as a core formulation for correcting digestive disturbance and relieving pain, showing the text’s practical Ayurvedic guidance alongside its spiritual teachings.

How does this verse address tridoṣa imbalance?

It explicitly states that colic (śūla) arising from all three doṣas can be alleviated using mandūra with Triphalā, administered as a lickable preparation with honey and ghee.

Practical application of this wisdom today?

As a takeaway, it highlights diet-digestion balance and classical herbal-mineral combinations; any mandūra-based preparation should be used only under qualified Ayurvedic supervision.