Adhyaya 64
इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनम् (Ikṣvāku Lineage Proclamation; Nimi–Mithilā/Videha Genealogy)
ອັດທະຍາຍນີ້ເປັນການສະດຸດສຽງຂອງສູຕະ ນໍາເສີນບັນຊີວົງສາຕະກູນຢ່າງກະທັດຮັດ ທີ່ເຊື່ອມກັບສາຍອິກສະວາກຸ ຜ່ານນິມິ. ເລີ່ມດ້ວຍບັນທັດຫົວຂໍ້ແນວຄໍາລົງທ້າຍ «Ikṣvākuvaṃśakīrtana» ແລ້ວຈຶ່ງລຽນລໍາດັບພົງສາ. ນິມິຖືກພັນລະນາວ່າຊອບທໍາ ແລະນ່າເຄົາລົບ; ແຕ່ເນື່ອງຈາກຄໍາສາບຂອງວະສິດຖະ ນິມິກາຍເປັນ «Videha» ເຊື່ອມໂຍງເຫດການທາງທໍາ-ຈິດວິນຍານ ກັບນາມຊົນຊາດ/ລາຊະວົງ. ຈາກນິມິເກີດມິທິ ໂດຍອະທິບາຍກໍາເນີດແນວການກວນ/ຜະລິດໃນປ່າ; ຊື່ມິທິກາຍເປັນນາມເມືອງ «Mithilā» ແລະຕໍາແໜ່ງ «Janaka» ກໍຜູກກັບສາຍນີ້ (ມີສີຣັດດະວະຈະ ເປັນຈຸດເຊື່ອມໄປຫາເຣື່ອງສີຕາ). ຕໍ່ມາລຽນບັນຊີວົງສາ: Udāvasu → Nandivardhana → Suketu → Devarāta → Bṛhaduktha → Mahāvīrya → Sudhṛti → Dhṛṣṭaketu → Haryaśva → Maru → Pratiṃbaka → Kīrtiratha → Devamīḍha → Vibudha → Mahādhṛti → Kīrtirāta → Mahāroma → Svarṇaromā → Hrasvaromā → Sariddhvaja ເພື່ອເປັນດັດຊະນີໃຫ້ອ້າງອີງໃນປູຣານະ ແລະອິຕິຫາສະຕໍ່ໄປ។
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धात पादे भार्गवचरिते इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः // ६३// सूत उवाच अनुजस्य विकुक्षेस्तु निमेर्वंशं निबोघत / यो ऽसौ निवेशयामास पुरं देवपुरोपमम्
ດັ່ງນີ້ ໃນສີຣີພຣະຫມານຑະ ມະຫາປຸຣານະ ພາກກາງທີ່ວາຍຸໄດ້ກ່າວ ໃນອຸປົດທາດປາດທີ 3 ແຫ່ງພາຣຄະວະຈະຣິຕະ ມີບົດທີ 63 ຊື່ ‘ການສັນລະເສີນວົງອິກຊະວາກຸ’. ສູຕະກ່າວວ່າ—ຈົ່ງຟັງວົງຂອງນິມິ ອນຸຊຂອງວິກຸກຊິ; ຜູ້ນັ້ນໄດ້ສ້າງນະຄອນດຸຈເທວະປຸຣະ.
Verse 2
जयन्तमिति विख्यातं गौतमस्याश्रमान्तिकम् / यस्यान्ववाये जज्ञे वै जनको नृपसत्तमः
ໃກ້ອາສຣົມຂອງໂຄຕະມະ ມີສະຖານທີ່ມີຊື່ສຽງວ່າ ‘ຊະຍັນຕະ’; ໃນສາຍວົງນັ້ນໄດ້ເກີດພຣະຊະນະກະ ກະສັດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 3
निमिर्नाम सुधर्मात्मा सर्वसत्त्वनमस्कृतः / आसीत्पुत्रो महाराज चैक्ष्वाकोर्भूरितेजसः
ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊ ‘ນິມິ’ ຜູ້ມີໃຈຢູ່ໃນທຳອັນງາມ ແລະເປັນທີ່ນົບນ້ອມຂອງສັດທັງປວງ ເປັນບຸດຂອງອິກຊະວາກຸຜູ້ມີເທດສະຫງ່າງາມຫຼາຍ.
Verse 4
स शापेन वसिष्ठस्यविदेहः समपद्यत / तस्य पुत्रो मिथिर्नाम जनितः पर्वभिस्त्रिभिः
ດ້ວຍຄຳສາບຂອງວະສິດຖະ ລາວຈຶ່ງກາຍເປັນ ‘ວິເທຫະ’; ບຸດຂອງລາວຊື່ ‘ມິຖິ’ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນ ແລະກ່າວກັນວ່າເກີດໂດຍສາມປັຣວະ.
Verse 5
अरण्यां मथ्यमानाया प्रादुर्भूतो महायशाः / नाम्ना मिथिरिति ख्यातो जननाज्जनको ऽभवत्
ໃນປ່າ ເມື່ອດິນຖືກກວນຂຶ້ນ ຜູ້ມີກຽດຍິ່ງໄດ້ປາກົດ; ທ່ານເປັນທີ່ຮູ້ຈັກນາມ ‘ມິທິ’ ແລະເນື່ອງຈາກການກໍ່ກຳເນີດ ຈຶ່ງໄດ້ນາມ ‘ຊະນະກະ’.
Verse 6
मिथिर्नाम महावीर्यो येनासौ मिथिलाभवत् / राजासौ नाम जनको जनकाच्चा प्युदावसुः
ຜູ້ກ້າຫານຍິ່ງນາມ ‘ມິທິ’ ເຮັດໃຫ້ແດນນັ້ນໄດ້ນາມ ‘ມິຖິລາ’; ກະສັດນັ້ນມີນາມ ‘ຊະນະກະ’ ແລະຈາກຊະນະກະ ກໍເກີດ ‘ອຸດາວະສຸ’.
Verse 7
उदावसोस्तु धर्मात्मा जातो ऽसौ नन्दिवर्द्धनः / नन्दिवर्धनतः शूरः सुकेतुर्नाम धार्मिकः
ຈາກອຸດາວະສຸ ເກີດ ‘ນັນທິວັດທະນະ’ ຜູ້ມີໃຈທຳ; ຈາກນັນທິວັດທະນະ ເກີດບຸດນາມ ‘ສຸເກຕຸ’ ຜູ້ກ້າຫານແລະເຄົາລົບທຳ.
Verse 8
सुकेतोरपि धर्मात्मा देवरातो महाबलः / देवरातस्य धर्मात्मा बृहदुक्थ इति श्रुतः
ຈາກສຸເກຕຸ ກໍເກີດ ‘ເທວະຣາຕະ’ ຜູ້ມີໃຈທຳແລະມີພະລັງຫຼາຍ; ບຸດຜູ້ມີໃຈທຳຂອງເທວະຣາຕະ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ‘ບຣິຫະດຸກຖະ’.
Verse 9
बृहदुक्थस्य तनयो महावीर्यः प्रतापवान् / महावीर्यस्य धृतिमान् सुधृति स्तस्य चात्मजः
ບຸດຂອງບຣິຫະດຸກຖະ ແມ່ນ ‘ມະຫາວີຣະຍະ’ ຜູ້ກ້າຫານແລະມີອຳນາດ; ແລະບຸດຜູ້ມີຄວາມອົດທົນຂອງມະຫາວີຣະຍະ ຊື່ ‘ສຸທຶຣຕິ’.
Verse 10
सुधृतेरपि धर्मात्मा धृष्टकेतुः परन्तपः / धृष्टकेतुसुतश्चापि हर्यश्वो नाम विश्रुतः
ແມ່ນແຕ່ຈາກ ສຸດຣິຕິ ກໍມີ ທຣິດເກຕຸ ຜູ້ມີທຳ ຜູ້ປາບສັດຕູ; ບຸດຂອງທຣິດເກຕຸ ມີນາມວ່າ ຫຣະຍັດສະວະ ອັນໂດ່ງດັງ
Verse 11
हर्यश्वस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रतिंबकः / प्रतिंबकस्य धर्मात्मा राजा कीर्त्तिरथः स्मृतः
ບຸດຂອງ ຫຣະຍັດສະວະ ແມ່ນ ມະຣຸ; ບຸດຂອງ ມະຣຸ ແມ່ນ ປະຕິມບະກະ. ບຸດຜູ້ມີທຳຂອງ ປະຕິມບະກະ ຖືກຈື່ຈຳວ່າ ກະສັດ ກີຣຕິຣະຖະ
Verse 12
पुत्रः कीर्त्तिरथस्यापि देवमीढ इति श्रुतः / देवमीढस्य विबुधो विबुधस्य महाधृतिः
ບຸດຂອງ ກີຣຕິຣະຖະ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ເທວະມີຑະ. ບຸດຂອງ ເທວະມີຑະ ແມ່ນ ວິບຸທະ; ແລະບຸດຂອງ ວິບຸທະ ແມ່ນ ມະຫາທຣິຕິ
Verse 13
महाधृतिसुतो राजा कीर्त्तिरातः प्रतापवान् / कीर्तिरातात्मजो विद्वान् महारोमेति विश्रुतः
ບຸດຂອງ ມະຫາທຣິຕິ ແມ່ນ ກະສັດ ກີຣຕິຣາຕ ຜູ້ມີອຳນາດກ້າຫານ. ບຸດຜູ້ຮູ້ທັນຂອງກີຣຕິຣາຕ ໂດ່ງດັງວ່າ ມະຫາໂຣມະ
Verse 14
महारोम्णस्तु विख्यातः स्वर्णरोमा व्यजायत / स्वर्णरोमात्मजश्चापि ह्रस्वरोमाभवन्नृपः
ຈາກ ມະຫາໂຣມະ ໄດ້ເກີດ ສະວັນນະໂຣມາ ຜູ້ໂດ່ງດັງ. ບຸດຂອງ ສະວັນນະໂຣມາ ກໍເປັນກະສັດນາມວ່າ ຫຣັດສະວະໂຣມາ
Verse 15
ह्रस्वरोमान्मजो विद्वान् सरिद्ध्वज इति श्रुतः / उद्भिन्ना कर्षता येन सीता राज्ञा यशस्विनी
ຮຣັສວະໂຣມານ ຜູ້ຮູ້ທັນ ເປັນພະຣາຊະບຸດຂອງຊະນະກະ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ ‘ສະຣິດທະວະຈະ’। ເມື່ອພະຣາຊາຜູ້ມີກຽດນັ້ນໄຖນາ ດິນແຕກ ແລະ ນາງສີຕາກໍປາກົດຂຶ້ນ
Verse 16
रामस्य महिधी साध्वी सुव्रता नियतव्रता / वैशंपायन उवाच कथं सीता समुत्पन्न कृष्यमाण यशस्विनी
ມະຫິທີ ພະມະເຫສີອັນບໍລິສຸດຂອງພຣະຣາມ ຜູ້ຖືພຣະວຣະຕະດີ ແລະ ເຄรັ່ງຄັດ. ໄວສັມປາຍະນະກ່າວວ່າ: ນາງສີຕາຜູ້ມີກຽດ ເກີດຂຶ້ນແນວໃດໃນຍາມໄຖນາ?
Verse 17
किमर्थं वाकृषद्राजा क्षेत्रं यस्मिन् बभूव ह / सूत उवाच अग्निक्षेत्रे कृष्यमाणे अश्वमेधे महात्मनः
ເປັນຫຍັງພະຣາຊາຈຶ່ງໄຖທົ່ງນັ້ນ ທີ່ນາງ (ສີຕາ) ປາກົດ? ສູຕະກ່າວວ່າ: ໃນພິທີອັສວະເມທະຂອງມະຫາຕະມະ ກຳລັງໄຖ ‘ອັກນິເກດສະຕຣະ’
Verse 18
विधिना सुप्रयत्नेन तस्मात्सा तु समुत्थिता / सीरध्वजानुजातस्तु भानुमान्नाम मैथिलः
ຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ ແລະ ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນຢ່າງຍິ່ງ ນາງ (ສີຕາ) ກໍຜຸດຂຶ້ນຈາກທີ່ນັ້ນ. ຫຼັງຈາກສີຣະດະວະຈະ ທີ່ມິຖິລາມີກະສັດນາມ ‘ພານຸມານ’ ເກີດຂຶ້ນ
Verse 19
भ्राता कुशध्वजस्तस्य स काश्यधिपतिर्नृपः / तस्य भानुमतः पुत्रः प्रद्युम्नश्च पतापवान्
ພີ່ນ້ອງຂອງລາວຄື ກຸສະດະວະຈະ ເປັນກະສັດຜູ້ຄອງກາສີ. ບຸດຂອງພານຸມານຜູ້ມີອຳນາດກ້າຫານ ຊື່ ປຣັດຍຸມນະ
Verse 20
मुनिस्तस्य सुतश्चापि तस्मादूर्जवहः स्मृतः / ऊर्जवहात्सनद्वाजः शकुनिस्तस्य चात्मजः
ບຸດຂອງລາວແມ່ນ ມຸນິ ແລະຈາກນັ້ນມີຜູ້ສືບສາຍທີ່ຖືກຈື່ຈຳວ່າ ອູຣຊະວະຫະ. ຈາກ ອູຣຊະວະຫະ ເກີດ ສະນັດວາຊະ ແລະບຸດຂອງລາວຄື ສະກຸນິ.
Verse 21
स्वागतः शकुनेः पुत्रः सुवर्चास्तत्सुतः स्मृतः / सुतोपस्तस्य दायादः सुश्रुतस्तस्य चात्मजः
ບຸດຂອງສະກຸນິແມ່ນ ສະວາກະຕະ ແລະບຸດຂອງລາວຖືກຈື່ຈຳວ່າ ສຸວັຣຈາ. ຜູ້ສືບມໍຣະດົກຂອງສຸວັຣຈາແມ່ນ ສຸໂຕປະ ແລະບຸດຂອງລາວຄື ສຸຊຣຸຕະ.
Verse 22
सुश्रुतस्य जयः पुत्रो जयस्य विजयः सुतः / विजयस्य क्रतुः पुत्र- क्रतोश्च सुनयः स्मतः
ບຸດຂອງສຸຊຣຸຕະແມ່ນ ຊະຍະ; ບຸດຂອງຊະຍະແມ່ນ ວິຊະຍະ. ບຸດຂອງວິຊະຍະແມ່ນ ກຣະຕຸ; ແລະບຸດຂອງກຣະຕຸຖືກຈື່ຈຳວ່າ ສຸນະຍະ.
Verse 23
सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्यात्मजो धृतिः / धृतेस्तु बहुलाश्वो ऽभूद्बहुलाश्वसुतः कृतिः
ຈາກສຸນະຍະເກີດ ວີຕະຫັວຍະ; ບຸດຂອງວີຕະຫັວຍະແມ່ນ ທຣິຕິ. ຈາກທຣິຕິເກີດ ພະຫຸລາຊະວະ; ແລະບຸດຂອງພະຫຸລາຊະວະແມ່ນ ກຣິຕິ.
Verse 24
तस्मिन्संतिष्ठते वंशो चनकानां महात्मनाम् / इत्येते मैथिलाः प्रोक्ताः सोमस्यापि निबोधत
ໃນສາຍວົງສານີ້ເອງ ວົງສາຂອງພຣະຊະນະກະຜູ້ມະຫາອາດມາ ດຳລົງຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງ. ດັ່ງນີ້ພວກເຂົາຖືກເອີ້ນວ່າ ໄມຖິລະ; ບັດນີ້ຈົ່ງຮູ້ເລື່ອງໂສມະດ້ວຍ.
Frequently Asked Questions
A Nimi-centered branch associated with the Ikṣvāku stream is listed: Nimi (becoming Videha) → Mithi (eponym of Mithilā) → Janaka-line continuity, followed by a sequential chain of Mithilā kings culminating (in the sampled verses) with Sariddhvaja/Sīraddhvaja.
The text attributes the epithet to Vasiṣṭha’s curse: Nimi becomes “Videha,” and the dynastic/territorial identity of Videha is thereby grounded in a narrative of ascetic authority and karmic consequence.
By naming Sariddhvaja/Sīraddhvaja and referencing Sītā’s emergence while ploughing, the chapter provides a genealogical anchor for the Mithilā–Janaka tradition that later Itihāsa narratives (notably the Rāmāyaṇa) elaborate.