Adhyaya 62

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनं नामैकषष्टितमो ऽध्यायः // ६१// पूर्वाचार्यमतं बुद्ध्वा प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः / विख्यातान्वै अलङ्कारांस्तन्मे निगदतः श्रुणु

ດັ່ງນີ້ ໃນສຣີພຣະຫມານຑະ ມະຫາປຸຣານະ ພາກກາງທີ່ພຣະວາຍຸກ່າວ ໃນອຸໂປດທາດປາດທີ 3 ບົດທີ 61 ຊື່ «ການພັນນາລັກສະນະມູຣຊະນາການທັຣວະ» ໄດ້ສິ້ນສຸດແລ້ວ. ບັດນີ້ ເມື່ອຮູ້ມະຕິອາຈານເກົ່າແລ້ວ ຂ້ອຍຈະກ່າວອະລັງການອັນໂດ່ງດັງຕາມລຳດັບ; ຈົ່ງຟັງຄຳຂອງຂ້ອຍ

Verse 2

अलङ्कारास्तु वक्तव्याः स्वैः स्वैर्वर्णैः प्रहेतवः / संस्था नयोगैश्च तथा सदा नाढ्याद्यवेक्षया

ອະລັງການຄວນກ່າວພ້ອມວັນນະຂອງຕົນໆ ແລະເຫດປັດໃຈຂອງຕົນ; ອີກທັງຕາມສັມຫິຕາ-ນິໂຢກ ໂດຍພິຈາລະນານາຑີເປັນຕົ້ນຢູ່ເສມອ

Verse 3

वाक्यार्थपदयोगार्थैरलङ्कारैश्च पूरणम् / पदानि गीतकस्याहुः पुरस्तात्पृष्ठतो ऽथ वा

ການເຕີມໃຫ້ຄົບດ້ວຍຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ຄວາມໝາຍຂອງຄຳ ຄວາມໝາຍແຫ່ງການປະສົມຄຳ ແລະອະລັງການ ນັ້ນເອີ້ນວ່າ “ປະດ/ບົດ” ຂອງກີຕະກະ; ຈະຢູ່ຂ້າງໜ້າຫຼືຂ້າງຫຼັງກໍໄດ້

Verse 4

स्थातोनित्रीनरो नीड्डीमनःकण्ठशिरस्थया / एतेषु त्रिषु स्थानेषु प्रवृत्तो विधिरुत्तमः

ສະຖາໂຕ ນິຕຣີ ນະໂຣ ນີດດີ—ກ່າວວ່າສະຖິດຢູ່ໃນມະນະ (ໃຈ) ຄໍ (ກັນຖະ) ແລະສີສະ; ວິທີອັນປະເສີດແມ່ນທີ່ດຳເນີນໃນສາມສະຖານນີ້

Verse 5

चत्त्वारः प्रकृतौ वर्णाः प्रविचारस्य नुर्विधा / विकल्पमष्टधा चैव देवाः षोडशधा विदुः

ໃນປະກຣິຕິມີວັນນະ 4 ປະການ ແລະການພິຈາລະນາມີຄວາມແຕກຕ່າງຫຼາຍ; ວິກັນປະກ່າວວ່າ 8 ປະການ ແລະເທວະຮູ້ວ່າ 16 ປະການ

Verse 6

सृष्टो वर्मः प्रसंचारी तृतीयमवरोहणम् / आरोहणं चतुर्थं तु वर्णं वर्मविदो विदुः

‘ສຣິດ’ ແລະ ‘ປຣະສັນຈາຣີ’ ແມ່ນປະເພດຂອງ ວຣະມະ; ປະເພດທີ 3 ແມ່ນ ‘ອະວະໂຣຫະນະ’ ແລະທີ 4 ‘ອາໂຣຫະນະ’ ດັ່ງນີ້ຜູ້ຮູ້ວຣະມະຈຶ່ງຮູ້ວ່າເປັນວັນນະ

Verse 7

तत्रैकः संचरस्थायी संचरस्तु चरो ऽभवत् / अवरोहणवर्णानामवरोहं विनिर्दिशेत्

ໃນນັ້ນ ມີອັນໜຶ່ງເອີ້ນ ‘ສັນຈະຣະ-ສະຖາຍີ’ ແລະ ‘ສັນຈະຣະ’ ກາຍເປັນຜູ້ເຄື່ອນໄຫວ; ສໍາລັບວັນນະຝ່າຍອະວະໂຣຫະນະ ພຶງກໍານົດ ‘ອະວະໂຣຫະ’

Verse 8

आरोहणेन वारोहान्वर्णान्वर्णविदो विदुः / एतेषामेव वर्णानामलङ्कारन्निबोधत

ໂດຍອາໂຣຫະນະ ຜູ້ຮູ້ວັນນະຍ່ອມຮູ້ວັນນະຝ່າຍ ‘ອາໂຣຫະ’; ບັດນີ້ຈົ່ງຮຽນຮູ້ອາລັງການຂອງວັນນະເຫຼົ່ານີ້

Verse 9

अलङ्कारास्तु चत्वारस्थापनी क्रमरेजनः / प्रमादस्याप्रमादश्च तेषां वक्ष्यामि लक्षणम्

ອາລັງການມີ 4 ປະການ: ສະຖາປະນີ, ກຣະມະເຣຊະນະ, ປຣະມາດ ແລະ ອະປຣະມາດ; ບັດນີ້ຂ້ອຍຈະກ່າວລັກສະນະຂອງພວກນັ້ນ

Verse 10

विस्वरो ऽष्टकलाश्चैव स्थानं द्व्येकतरागतः / आवर्त्तस्याक्रमो त्वाक्षी वेकार्यां परिमाणतः

ວິສະວະໂຣມີກະລາ 8 ປະການ; ສະຖານະຂອງທ່ານກ່າວວ່າຢູ່ໃນໜຶ່ງໃນສອງ. ຈັງຫວະຂອງອາວັດຕະເຫມືອນດວງຕາ ແລະໃນການກະທຳມີປະມານກຳນົດໄວ້.

Verse 11

कुमारं संपरं विद्धि द्विस्तरं वामनं गतः / एष वै एष चैवस्यकुतरेकः कुलाधिकः

ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ‘ກຸມາຣະ’ ແມ່ນ ສັມປະຣ; ທ່ານເປັນສອງຊັ້ນ ແລະເຂົ້າສູ່ພາວະວາມະນະ. ນີ້ແຫຼະຄືທ່ານ—ໃນນີ້ມີໝາຍພິເສດແຫ່ງຄວາມສູງສົ່ງຂອງຕະກູນ.

Verse 12

स्वेत स्वे कातरे जातकलामग्नितरैषितः / तस्मिंश्चैव स्वरे वृद्धिर्निष्टप्ते तद्विचक्षणः

ສະເວຕະໃນພາວະອ່ອນໄຫວຂອງຕົນ ກະຕຸ້ນກະລາທີ່ເກີດຂຶ້ນໃຫ້ແຮງຂຶ້ນດ້ວຍໄຟ. ໃນສຽງນັ້ນເອງ ເມື່ອຖືກເຜົາໃຫ້ຮ້ອນ ກໍເກີດການເພີ່ມພູນ—ຜູ້ຮູ້ຍ່ອມເຂົ້າໃຈ.

Verse 13

स्येनस्तु अपरो हस्त उत्तरः कमलाकलः / प्रमाणघसबिन्दुर्ना जायते विदुरे पुनः

ສະເຍນະແມ່ນຫັດຖະອີກແບບໜຶ່ງ ແລະທິດເໜືອມີກະລາແຫ່ງດອກບົວ. ຈຸດໜາແນ່ນຂອງປະມານນັ້ນ ບໍ່ເກີດອີກໃນທີ່ໄກ.

Verse 14

कला कार्या तु वर्णानां तदा नुः स्थापितो भवेत् / विपर्ययस्य रोपिस्या द्यस्य प्रादुर्घटी मम

ກະລາຂອງວັນນະທັງຫຼາຍພຶງຈັດໃຫ້ຖືກ; ເມື່ອນັ້ນຈຶ່ງຈະຕັ້ງມັ່ນ. ແຕ່ໂດຍການປູກຝັງແບບກັບຄືນ (ວິປະຣະຍະ) ໃນລະບຽບຂອງຂ້ອຍ ກໍເກີດການປາກົດອັນຫຍຸ້ງຍາກ.

Verse 15

एकोत्तरः स्वरस्तु स्यात्षड्जतः परमः स्वरः / अक्षेपस्कन्दनाकार्यं काकस्योयचपुष्कलम्

ຄວນມີສຽງເພີ່ມອີກໜຶ່ງ; Ṣaḍja ແມ່ນສຽງສູງສຸດ. ພຶງກະທຳ “ākṣepa” ແລະ “skandana” ດັ່ງສຽງຄໍຂອງກາທີ່ກັງວານໜາແນ່ນ.

Verse 16

संतारौ तौनुसर्वाय्यौ कार्यं वा कारणं तथा / आक्षिप्तमवरोह्यासीत्प्रोक्षमद्यस्तथैव च

ສອງຢ່າງ “saṃtāra” ແລະ “sarvāyya” ພຶງນັບເປັນທັງການກະທຳ ຫຼື ເຫດ. “ākṣipta” ຄວນມີການລົງສຽງ (avarohana); “prokṣa” ແລະ “madhya” ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ.

Verse 17

द्वादशे च कलास्थानामेकान्तरगतस् तथा / प्रेशोल्लिखितमलङ्कारमेवस्वरसमन्विता

ໃນຕຳແໜ່ງກະລາທີ່ສິບສອງກໍຢູ່ແບບສະຫຼັບຊ່ວງ. ອະລັງການຊື່ “preśollikhita” ທີ່ປະກອບພ້ອມດ້ວຍສຽງທັງຫຼາຍ ນັ້ນແຫຼະ.

Verse 18

स्वरस्वरबहुग्रामकाप्रयोष्टनुपत्कला / प्रक्षिप्तमेव कलयाचोपादानारयो भवेत्

ໃນກຸ່ມສຽງຫຼາຍໆ ມີກະລາຊື່ “kāprayoṣṭanupat”. ດ້ວຍກະລານັ້ນເອງຈຶ່ງເກີດ “prakṣipta”; ແລະມັນເປັນທັງ upādāna ແລະເຫດແຫ່ງຄວາມຕໍ່ຕ້ານ (ari-bhāva).

Verse 19

द्विकथंवावथाभूतयत्रभाषितमुच्यते / उच्चराद्विश्वरारूढातथायाष्टस्वरातथा

ສິ່ງທີ່ກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງໃນຮູບ “dvikatha” ນັ້ນ ເລີ່ມຈາກ “uccara” ແລ້ວຂຶ້ນສູ່ “viśvara” ແລະຍັງເປັນໄປຕາມ “aṣṭasvara” ອີກດ້ວຍ.

Verse 20

वापः स्यादवरोहेण नारतो भवति ध्रुवम् / एकान्तरं च ह्येतेवैतमेवस्वरसत्तमः

ໂດຍການລົງສຽງ (ອະວະໂຣຫະ) ຈຶ່ງເກີດ ‘ວາປ’; ‘ນາຣະຕ’ ຍ່ອມໝັ້ນຄົງແນ່ນອນ. ລຳດັບສະຫຼັບຊ່ວງຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານີ້—ເປັນສະວະອັນຍອດຢ່າງແທ້.

Verse 21

सक्षिप्रच्छेदनामाचचतुष्कलगणः स्मृतः / अलङ्कारा भवन्त्येते त्रिंशद्देवैः प्रकीर्त्तिताः

ກຸ່ມຈະຕຸສະກະລະທີ່ຊື່ ‘ສາກຊິ’ ແລະ ‘ປຣັດເຊດະນະ’ ຖືກຈື່ໄວ້ໃນສະມຣິຕິ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເປັນອະລັງກາຣ ທີ່ເທວະສາມສິບໄດ້ສັນລະເສີນ.

Verse 22

वर्णास्थानप्रयोगेण कलामात्राप्रमाणतः / संस्थानं च प्रमाणं च विकारो लक्षणस्तथा

ໂດຍການນຳໃຊ້ຕຳແໜ່ງຂອງພະຍັນຊະນະ ແລະຕາມມາດຕະຖານຂອງກະລາ-ມາຕຣາ—ຈຶ່ງກຳນົດຮູບຮ່າງ (ສັງສະຖານ), ຂະໜາດ (ປຣະມານ), ການແປປ່ຽນ (ວິກາຣ) ແລະລັກສະນະ.

Verse 23

चतुर्विधमिदं ज्ञेय मलङ्कारप्रयोजनम् / यथात्मनो ह्यलङ्कारो विपयस्तो विगर्हितः

ຄວນຮູ້ວ່າ ຈຸດປະສົງຂອງມະລ-ອະລັງກາຣ ມີສີ່ປະການ. ເພາະອະລັງກາຣທີ່ຂັດກັບສະພາວະຂອງຕົນ ຍ່ອມກາຍເປັນຜິດທາງ ແລະນ່າຕິຕຽນ.

Verse 24

वर्ममेवाप्यलङ्कर्त्तुं विषमाह्यात्मसंभवाः / नानाभरणसंयोगा यथा नार्या विभूषणम्

ແມ່ນແຕ່ການປະດັບເກາະກໍມີຄວາມແຕກຕ່າງຫຼາກຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກຕົນເອງ; ເຫມືອນເຄື່ອງປະດັບຂອງນາງທີ່ສົມບູນດ້ວຍການປະສົມອາພະຣະນະນານາຊະນິດ.

Verse 25

वर्मस्य चैवालङ्कारो विभूषा ह्यात्मसंभवः / न पादे कुण्डलं दृष्टं न कण्ठे रसना तथा

ເກາະກໍມີເຄື່ອງປະດັບຂອງຕົນ ຄວາມງາມນັ້ນເກີດຈາກຕົນເອງ. ບໍ່ເຫັນກຸນດະລະທີ່ຕີນ ແລະບໍ່ມີສາຍຄໍແບບນັ້ນ.

Verse 26

एवमेवाद्यलङ्कारे विपर्यस्तो विगर्हितः / क्रियमाणो ऽप्यलङ्कारो नागं यश्चैव दर्शयत्

ດັ່ງນັ້ນ ເຄື່ອງປະດັບແຕ່ເດີມກໍກາຍເປັນກັບຕາລະປັດ ແລະນ່າຕຳນິ; ແມ່ນແຕ່ເຮັດເປັນອະລັງການກໍຄືກັບສະແດງນາກນັ້ນເອງ.

Verse 27

यथादृष्टस्य मार्गस्यकर्त्तव्यस्यविधीयते / लक्षणंपर्यवस्यापिवर्त्तिका मपिवर्त्तते

ຕາມທາງທີ່ເຫັນ ກໍກຳນົດວິທີຂອງສິ່ງທີ່ພຶງເຮັດ; ແມ່ນແຕ່ລັກສະນະຈະແນ່ນອນແລ້ວ ວິຖີປະພຶດກໍດຳເນີນຕາມນັ້ນ.

Verse 28

याथातथ्येन वक्ष्यामि मासोद्भवमुखोद्भव / त्रयोविंशतिशीतिस्तु विज्ञातपवदैवतम्

ໂອ ມາໂສດພະວະ ໂອ ມຸໂຂດພະວະ! ຂ້າຈະກ່າວຕາມຄວາມເປັນຈິງ; ເທວະພາບແຫ່ງສະພາວະ ‘ສີຕິ’ ລຳດັບທີ 23 ກໍຮູ້ແລ້ວ.

Verse 29

नगोनातुपुरस्तानुमध्यमांशस्तु पर्ययः / तयोर्विभागो देवानां लावण्ये मार्गसंस्थितः

ສ່ວນໜ້າ ແລະສ່ວນກາງຂອງ ນະກ-ໂອນາ ນັ້ນແຫຼະແມ່ນການຜັນປ່ຽນ; ການແບ່ງຂອງທັງສອງຕັ້ງຢູ່ໃນມັກແຫ່ງຄວາມງາມຂອງເທວະ.

Verse 30

अनुषङ्गमयो दृष्टं स्वसारं वस्वरातर / विपर्ययः संवर्त्तो च सप्तस्वरपदक्रमम्

ປາກົດລຳດັບທີ່ເກີດຈາກຄວາມຕໍ່ເນື່ອງ ພ້ອມຊ່ອງຫ່າງຂອງກຸ່ມສຽງ; ທັງການກັບຜັນ ແລະການວຽນກັບ ຢູ່ໃນລຳດັບຂັ້ນຂອງສັບຕະສະວະ 7 ສຽງ.

Verse 31

गान्धारसेतुगीयन्ते वरोमद्भगवानिच / पञ्चमंमध्यमञ्चैवधैवतं तु निषादतः

ສຽງ “ສະພານແຫ່ງຄັນທາຣະ” ຖືກຂັບຮ້ອງໂດຍພວກພັກຕະຜູ້ປະເສີດແຫ່ງພຣະພະຄະວານ; ປັນຈະມະ ມັດຍະມະ ແລະໄທວະຕະ ຖືກນັບວ່າສືບໂຍງຈາກນິສາດະ.

Verse 32

षड्जर्षभश्चजानीमोमद्रकेष्वेवनान्तरे / द्वेव्द्यपरतुकिंविद्याद्द्वयमुष्णन्तिकस्यतु

ສັດຈະ ແລະ ຣິສະພະ ພວກເຮົາຮູ້ວ່າໃນມັດຣະກະບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງ; ແຕ່ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງດວຍະປະຣະແມ່ນຫຍັງ ແລະຄູ່ຂອງອຸສະນັນຕິກະແມ່ນຫຍັງ?

Verse 33

प्राकृते वैकृते चैव गान्धारः स प्रयुज्यते / पदस्यात्ययरूपन्तुसप्तरूपन्तुकौशिकीम्

ທັງໃນປຣາກຣິຕະ ແລະ ໄວກຣິຕະ ກໍໃຊ້ສຽງຄັນທາຣະ; ສ່ວນບົດມີຮູບ ‘ອັດຍະຍະ’ ແລະຄອຊິກີມີຮູບ ‘ສັບຕະ’ ດັ່ງກ່າວໄວ້.

Verse 34

गान्धारस्येनकार्त्स्येन चायं यस्यविधिः स्मृतः / एषचैवक्रमोद्दिष्टोमध्यमांशस्य मध्यमः

ກ່ຽວກັບຄັນທາຣະ ວິທີນີ້ຖືກຈື່ຈຳໄວ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ; ແລະລຳດັບນີ້ເອງຖືກຊີ້ວ່າເປັນ ‘ມັດຍະມະ’ ແຫ່ງສ່ວນມັດຍະມະ.

Verse 35

यानि प्रोक्तानि गीतानिवतुरूपं विशेषतः / ततः सप्तस्वरङ्कार्यंसप्तरूपञ्चकौशिकी

ບົດຮ້ອງທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍພິເສດວ່າມີຮູບ 4 ປະເພດ; ຕໍ່ມາ ກໍຊິກີ ຖືກສັນລະເສີນວ່າປະກອບດ້ວຍສຽງ 7 ແລະມີຮູບ 7।

Verse 36

अगदर्शनमित्याहुर्मानुद्वैममकेतथा / द्वितीयामासमात्राणाभिः सर्वाः प्रतिष्ठिताः

ບາງຄົນເອີ້ນວ່າ “ອະກະດັດຊະນະ” ແລະບາງຄົນເອີ້ນ “ມານຸດໄວມະມະກ”; ດ້ວຍມາດຕາເດືອນທີສອງ ທັງໝົດຈຶ່ງຖືກສະຖາປະນາໃຫ້ໝັ້ນຄົງ।

Verse 37

उत्तरेवप्रकृत्येवंमाताब्राह्मतलायत / तथाहतानोपिडकेयत्रमायांनिवर्त्तते

ທາງທິດເໜືອກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ພຣະແມ່ບຣາຫມີໄປຮອດພຣະພຣົມຕະລະ; ແລະທີ່ໃດທີ່ມາຍາສິ້ນສຸດ ທີ່ນັ້ນແມ່ນແຕ່ຜູ້ບາດເຈັບກໍສະງົບລົງ।

Verse 38

पादेनैकेनमायात्रा पादोनामतिवारिमः / संख्यापनोपहूतांवैतत्रपानमिति स्मृतम्

ດ້ວຍພາດໜຶ່ງ ເອີ້ນວ່າ “ມາຍາຕຣາ”; ແລະມີ “ພາດ” ອັນອຸດົມຫຼາຍ. ສິ່ງທີ່ຖືກເຊີນດ້ວຍການນັບຈໍານວນ ທີ່ນັ້ນຖືກຈື່ຈໍາວ່າ “ປານະ”.

Verse 39

द्वितीयपादभङ्गञ्चग्रहेनामप्रतिष्ठितम् / पूर्वमष्ठतीटती नद्वितीयं चापरान्तिकैः

ການແຕກຂອງພາດທີສອງ ຖືກສະຖາປະນາໃນນາມ “ຄຣະຫະ”; ສ່ວນທຳອິດເອີ້ນ “ອັດຖະຕີຕະຕີ” ແຕ່ສ່ວນທີສອງຊາວອະປະຣານຕິກະບໍ່ຍອມຮັບ।

Verse 40

पादभागसपादं तु प्रकृत्यमपि संस्थितम् / चतुर्थमुत्तरं चैवमद्रवत्पावमद्रकौ

ສິ່ງນີ້ຕັ້ງຢູ່ຕາມທໍາມະຊາດ ພ້ອມດ້ວຍສ່ວນແຫ່ງບາດ. ຄໍາຕອບທີ່ສີ່ກໍເຊັ່ນນັ້ນ; ມັດຣະວັດ ແລະ ປາວະມັດຣະກ ຖືກກ່າວເປັນຂໍ້ກໍານົດ.

Verse 41

मद्रकोदक्षिणस्यापि यथोक्ता वर्त्तते कला / सर्वमेवानुयोगं तु द्वितीयं बुद्धिमिष्यते

ກົດແຫ່ງມັດຣະກະຝ່າຍໃຕ້ກໍດໍາເນີນຕາມທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ອະນຸໂຍກທັງໝົດນັ້ນແຫຼະ ຖືກນັບເປັນປັນຍາປະການທີສອງ.

Verse 42

पादौवाहरणं चास्यात्पारं नात्र विधीयते / एकत्वं मुनुयोगस्य द्वयोर्यद्यद्द्विजोत्तम

ໃນນີ້ມີການຍົກເອົາບາດ (pādoddharaṇa); ແຕ່ບໍ່ມີການກໍານົດຝັ່ງປາຍ (pāra). ໂອ ທະວິໂຈຕະມະ, ໃນທັງສອງ ບ່ອນໃດໆທີ່ຍອມຮັບຄວາມເປັນໜຶ່ງຂອງມຸນິໂຍກ.

Verse 43

अनेकसमवायस्तु पातका हरिणा स्मृताः / तिसृणां चैव वृत्तीनां वृत्तौ वृत्ते च दक्षिणः

ສະມະວາຍະຫຼາຍປະການ ພຣະຫຣິໄດ້ຈື່ຈໍາວ່າເປັນປາຕະກະ (ໂທດ). ແລະກ່ຽວກັບວຶດຕິສາມປະການ—ທັງໃນວຶດຕິ ແລະພາຍໃນຂອບເຂດວຶດຕິ—ໄດ້ຊີ້ເຖິງ ‘ທັກຊິນະ’ (ທິດໃຕ້/ທັກຊິນາ).

Verse 44

अष्टौ तु समवायस्तु वीरा संमूर्छना तथा / कस्यनासुतराचैव स्वरशाखा प्रकीर्त्तिता

ສະມະວາຍະມີແປດປະການ; ທັງ ‘ວີຣາ’ ແລະ ‘ສັມມູຣຊະນາ’ ດ້ວຍ. ອີກທັງ ‘ກັສຍະນາສຸຕະຣາ’ ແລະ ‘ສະວະຣະ-ຊາຄາ’ ກໍຖືກກ່າວຂານຢ່າງໂດດເດັ່ນ.