Adhyaya 26
Sāṅkhya: Categories of the Absolute Truth and the Unfolding of Creation (Tattva-vicāra)
ຕໍ່ເນື່ອງຈາກການສອນຂອງພຣະກະປິລາແກ່ເທວະຮູຕີ ບົດນີ້ປ່ຽນຈາກການວິນິດໄສຄວາມຜູກມັດ ໄປສູ່ແຜນທີ່ຕັດຕະວະຢ່າງເປັນລະບົບ ເພື່ອຕັດຄວາມຍຶດຕິດວັດຖຸ. ພຣະກະປິລາອະທິບາຍ ປະທານ/ປະກຣິຕິ ເປັນຄວາມສົມດຸນແລະການປາກົດຂອງຄຸນະ 3 ນັບຮວມອົງປະກອບ ແລະອິນທຣີຍະ ພ້ອມກຳນົດ ກາລະ (ເວລາ) ເປັນພະລັງຂອງພຣະເຈົ້າຜູ້ຄວບຄຸມການປ່ຽນແປງ ແລະຄວາມຢ້ານການຕາຍ. ຈາກການທີ່ພຣະອົງປະທານພະລັງໃຫ້ທາດວັດຖຸ ເກີດມະຫັດ-ຕັດຕະວະ ແລະຄວາມໃສບໍລິສຸດແບບວາສຸເທວະປາກົດ; ຕໍ່ມາ ອະຫັງກາຣ ແບ່ງເປັນ 3 ຕາມຄຸນະ ກໍ່ໃຫ້ເກີດ ມະນະ (ຈາກສັດຕະວະ) ປັນຍາແລະອິນທຣີຍະ (ຈາກຣາຊະສະ) ແລະ ຕັນມາຕຣາ-ມະຫາພູຕະ (ຈາກຕະມະສະ) ຕາມລຳດັບ: ສຽງ→ອາກາດ→ສຳຜັດ→ລົມ→ຮູບ→ໄຟ→ລົດຊາດ→ນ້ຳ→ກິ່ນ→ດິນ. ບົດນີ້ຍັງເລົ່າວ່າພຣະເຈົ້າເຂົ້າໄປໃນໄຂ່ສາກົນ ເກີດອະວະຍະຂອງວິຣາດ-ປຸຣຸຊະ ແລະເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ແຕ່ຮ່າງກາຍຈັກກະວານຍັງບໍ່ເຄື່ອນໄຫວຈົນກວ່າ ພຣະປະຣະມາຕະມາ/ຈິດສຳນຶກ ເຂົ້າຄວບຄຸມ—ຊີ້ວ່າກົນໄກລ້ວນໆບໍ່ອາດໃຫ້ຊີວິດໄດ້ໂດຍບໍ່ມີພຣະອົງ. ຈຶ່ງເປັນພື້ນຖານໃຫ້ການຍົກຂຶ້ນຂອງໂຢກະຕໍ່ໄປ ໂດຍວາງບັນດາບັກຕິ ຄວາມບໍ່ຍຶດຕິດ ແລະປັນຍາ ໃນອົງປະກອບການສ້າງແລະການເກີດກາຍຢ່າງແມ່ນຍຳ.
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच अथ ते सम्प्रवक्ष्यामि तत्त्वानां लक्षणं पृथक् । यद्विदित्वा विमुच्येत पुरुष: प्राकृतैर्गुणै: ॥ १ ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ (ກະປິລະ) ຕັດວ່າ: ແມ່ທີ່ຮັກ ບັດນີ້ພຣະອົງຈະອະທິບາຍລັກສະນະຂອງຕັດຕະວະ (ໝວດ) ຕ່າງໆ ແຫ່ງສັດຈະສູງສຸດແຍກເປັນສ່ວນໆ; ເມື່ອຮູ້ແລ້ວ ບຸກຄົນຈະພົ້ນຈາກອິດທິພົນຂອງຄຸນະແຫ່ງທໍາມະຊາດວັດຖຸ।
Verse 2
ज्ञानं नि:श्रेयसार्थाय पुरुषस्यात्मदर्शनम् । यदाहुर्वर्णये तत्ते हृदयग्रन्थिभेदनम् ॥ २ ॥
ປັນຍາເພື່ອເຫັນອາດມັນແມ່ນທາງໄປສູ່ນິດເສຣຍະອັນສູງສຸດ. ຂ້າຈະອະທິບາຍປັນຍາທີ່ຕັດປົມຄວາມຍຶດຕິດໃນໃຈ.
Verse 3
अनादिरात्मा पुरुषो निर्गुण: प्रकृते: पर: । प्रत्यग्धामा स्वयंज्योतिर्विश्वं येन समन्वितम् ॥ ३ ॥
ພຣະບຸຣຸດສູງສຸດ (ປະຣະມາດມັນ) ບໍ່ມີການເລີ່ມຕົ້ນ ເຫນືອກວ່າຄຸນທັງສາມ ແລະເຫນືອປຣະກຣິຕິ. ພຣະອົງສ່ອງສວ່າງດ້ວຍຕົນເອງ ແລະດ້ວຍລັດສະມີນັ້ນ ຈັກກະວານທັງປວງດຳລົງຢູ່.
Verse 4
स एष प्रकृतिं सूक्ष्मां दैवीं गुणमयीं विभु: । यदृच्छयैवोपगतामभ्यपद्यत लीलया ॥ ४ ॥
ພຣະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ຮັບເອົາປຣະກຣິຕິອັນລະອຽດ ອັນເປັນພະລັງທິບມີຄຸນສາມ ແລະສຳພັນກັບພຣະວິສນຸ ໂດຍເປັນລີລາຕາມພຣະປະສົງຂອງພຣະອົງເອງ.
Verse 5
गुणैर्विचित्रा: सृजतीं सरूपा: प्रकृतिं प्रजा: । विलोक्य मुमुहे सद्य: स इह ज्ञानगूहया ॥ ५ ॥
ເມື່ອເຫັນປຣະກຣິຕິທີ່ດ້ວຍຄຸນສາມສ້າງຮູບແບບຫຼາກຫຼາຍໃຫ້ແກ່ສັດມີຊີວິດ ຊີວະກໍຖືກມາຍາທີ່ປິດບັງປັນຍາ ເຮັດໃຫ້ຫຼົງທັນທີ.
Verse 6
एवं पराभिध्यानेन कर्तृत्वं प्रकृते: पुमान् । कर्मसु क्रियमाणेषु गुणैरात्मनि मन्यते ॥ ६ ॥
ເນື່ອງຈາກຄວາມຫຼົງລືມ (ປະຣາພິທະຍານ) ຊີວະຈຶ່ງເອົາຄວາມເປັນຜູ້ກະທຳຂອງປຣະກຣິຕິມາເປັນຂອງຕົນ ແລະເຂົ້າໃຈຜິດວ່າກຳທີ່ຄຸນທັງຫຼາຍເຮັດນັ້ນແມ່ນກຳຂອງອາດມັນ.
Verse 7
तदस्य संसृतिर्बन्ध: पारतन्त्र्यं च तत्कृतम् । भवत्यकर्तुरीशस्य साक्षिणो निर्वृतात्मन: ॥ ७ ॥
ຈິດສຳນຶກທາງວັດຖຸແມ່ນເຫດໃຫ້ເກີດພັນທະໃນສັງສາຣາ ແລະຄວາມພຶ່ງພາ. ແມ່ນແທ້ວ່າອາດມັນບໍ່ແມ່ນຜູ້ກະທຳ ເປັນພະຍານຂອງພຣະເຈົ້າ ແລະສະຫງົບ ແຕ່ກໍຖືກກະທົບໂດຍຊີວິດທີ່ມີເງື່ອນໄຂ
Verse 8
कार्यकारणकर्तृत्वे कारणं प्रकृतिं विदु: । भोक्तृत्वे सुखदु:खानां पुरुषं प्रकृते: परम् ॥ ८ ॥
ໃນເລື່ອງຄວາມເປັນຜູ້ກະທຳຂອງເຫດແລະຜົນ ເຫດຄືປຣະກຣິຕິ ດັ່ງທີ່ນັກປັນຍາເຂົ້າໃຈ. ແຕ່ການເສວຍສຸກທຸກຂອງປຸຣຸຊະຜູ້ເຫນືອປຣະກຣິຕິ ເກີດຈາກອາດມັນເອງ
Verse 9
देवहूतिरुवाच प्रकृते: पुरुषस्यापि लक्षणं पुरुषोत्तम । ब्रूहि कारणयोरस्य सदसच्च यदात्मकम् ॥ ९ ॥
ເທວະຫູຕິກ່າວວ່າ: ໂອ້ ພຣະບຸຣຸໂສຕຕະມ ຂໍໃຫ້ພຣະອົງເມດຕາອະທິບາຍລັກສະນະຂອງປຸຣຸຊະ ແລະພະລັງງານປຣະກຣິຕິຂອງພຣະອົງ ເພາະທັງສອງເປັນເຫດແຫ່ງການສ້າງທີ່ປາກົດແລະບໍ່ປາກົດ
Verse 10
श्रीभगवानुवाच यत्तत्त्रिगुणमव्यक्तं नित्यं सदसदात्मकम् । प्रधानं प्रकृतिं प्राहुरविशेषं विशेषवत् ॥ १० ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: ການປະສົມອັນນິລັນດອນຂອງສາມຄຸນ ທີ່ບໍ່ປາກົດ ແລະມີລັກສະນະທັງມີແລະບໍ່ມີ ເອີ້ນວ່າ ‘ປຣະທານ’. ເມື່ອຢູ່ໃນພາວະປາກົດ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ‘ປຣະກຣິຕິ’
Verse 11
पञ्चभि: पञ्चभिर्ब्रह्म चतुर्भिर्दशभिस्तथा । एतच्चतुर्विंशतिकं गणं प्राधानिकं विदु: ॥ ११ ॥
ທາດຫຍາບ 5, ທາດລະອຽດ 5 (ຕັນມາຕຣະ), ອິນທຣີຍ໌ພາຍໃນ 4, ອິນທຣີຍ໌ຮັບຮູ້ 5 ແລະ ອະວັຍະວະການກະທຳ 5—ລວມເປັນ 24 ຕັດຕະວະ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ປຣາທານິກ’
Verse 12
महाभूतानि पञ्चैव भूरापोऽग्निर्मरुन्नभ: । तन्मात्राणि च तावन्ति गन्धादीनि मतानि मे ॥ १२ ॥
ມະຫາພູດມີ 5 ຢ່າງ: ດິນ, ນ້ຳ, ໄຟ, ລົມ, ແລະ ອາກາດ. ຕັນມາດຣາລະອຽດກໍມີ 5: ກິ່ນ, ລົດ, ຮູບ, ສຳຜັດ, ແລະ ສຽງ—ນີ້ແມ່ນຄຳຂ້ອຍກ່າວ.
Verse 13
इन्द्रियाणि दश श्रोत्रं त्वग्दृग्रसननासिका: । वाक्करौ चरणौ मेढ्रं पायुर्दशम उच्यते ॥ १३ ॥
ອິນທຣີຍະມີ 10: ຫູ, ຜິວໜັງ, ຕາ, ລີ້ນ, ດັງ; ແລະອະວະກຳ: ວາຈາ, ມື, ຕີນ, ອະວະເພດ, ແລະທະວານ—ຮວມເປັນ 10.
Verse 14
मनो बुद्धिरहङ्कारश्चित्तमित्यन्तरात्मकम् । चतुर्धा लक्ष्यते भेदो वृत्त्या लक्षणरूपया ॥ १४ ॥
ອິນທຣີຍະພາຍໃນອັນລະອຽດປາກົດເປັນ 4 ດ້ານ: ມະນະ (ໃຈ), ພຸດທິ (ປັນຍາ), ອະຫັງກາຣ (ອັດຕາ), ແລະ ຈິດຕະ (ຈິດທີ່ປົນເປື້ອນ). ຄວາມແຕກຕ່າງຮູ້ໄດ້ຈາກໜ້າທີ່ຂອງມັນເທົ່ານັ້ນ.
Verse 15
एतावानेव सङ्ख्यातो ब्रह्मण: सगुणस्य ह । सन्निवेशो मया प्रोक्तो य: काल: पञ्चविंशक: ॥ १५ ॥
ທັງໝົດນີ້ນັບເປັນ ພຣະພຣະມັນແບບມີຄຸນ (ສະກຸນະ). ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ການປະສົມປະສານເກີດຂຶ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ກາລ’ (ເວລາ) ຖືກນັບເປັນທາດທີ 25 ຕາມທີ່ຂ້ອຍກ່າວ.
Verse 16
प्रभावं पौरुषं प्राहु: कालमेके यतो भयम् । अहङ्कारविमूढस्य कर्तु: प्रकृतिमीयुष: ॥ १६ ॥
ບາງຄົນເອີ້ນ ‘ກາລ’ (ເວລາ) ວ່າເປັນອິດທິພົນແຫ່ງພຣະປຸຣຸສະສູງສຸດ; ເພາະຈາກກາລນີ້ແຫຼະ ຄວາມຢ້ານກົວ (ຕໍ່ຄວາມຕາຍ) ເກີດໃນຊີວະຜູ້ຫຼົງດ້ວຍອະຫັງກາຣ ເມື່ອໄປພົວພັນກັບປຣະກຣິຕິ.
Verse 17
प्रकृतेर्गुणसाम्यस्य निर्विशेषस्य मानवि । चेष्टा यत: स भगवान्काल इत्युपलक्षित: ॥ १७ ॥
ໂອ ແມ່ເຈົ້າ ບຸດຣີຂອງສະວາຍັມພູວະມະນຸ, ປັດໃຈແຫ່ງການເວລາທີ່ຂ້າໄດ້ອະທິບາຍ ແມ່ນພຣະພະຄະວານເອງ; ຈາກພຣະອົງ ການສ້າງເລີ່ມເມື່ອປຣະກຣິຕິອະວະຍັກຖືກກວນໄຫວ।
Verse 18
अन्त: पुरुषरूपेण कालरूपेण यो बहि: । समन्वेत्येष सत्त्वानां भगवानात्ममायया ॥ १८ ॥
ດ້ວຍການສະແດງພະລັງຂອງພຣະອົງ, ພຣະພະຄະວານປັບປຸງທາດທັງຫມົດ ໂດຍສະຖິດພາຍໃນເປັນປຸຣຸສະ (ປະຣະມາຕະມັນ) ແລະພາຍນອກເປັນການເວລາ (ກາລ) ດ້ວຍອາດມະມາຍາຂອງພຣະອົງ।
Verse 19
दैवात्क्षुभितधर्मिण्यां स्वस्यां योनौ पर: पुमान् । आधत्त वीर्यं सासूत महत्तत्त्वं हिरण्मयम् ॥ १९ ॥
ເມື່ອປຣະກຣິຕິຖືກກວນໄຫວໂດຍຊະຕາກຳຂອງວິນຍານທີ່ຖືກຜູກມັດ, ປຸຣຸສະສູງສຸດວາງເມັດພັນດ້ວຍພະລັງພາຍໃນລົງໃນຄອບຄອງຂອງປຣະກຣິຕິ; ແລ້ວປຣະກຣິຕິຈຶ່ງໃຫ້ກຳເນີດມະຫັດຕັດຕະວະອັນທອງ ຊື່ ‘ຫິຣັນມະຍະ’.
Verse 20
विश्वमात्मगतं व्यञ्जन्कूटस्थो जगदङ्कुर: । स्वतेजसापिबत्तीव्रमात्मप्रस्वापनं तम: ॥ २० ॥
ດັ່ງນັ້ນ ຫຼັງຈາກສະແດງຄວາມຫຼາກຫຼາຍແລ້ວ, ມະຫັດຕັດຕະວະອັນສະຫວ່າງໄສ ທີ່ບັນຈຸຈັກກະວານທັງປວງໄວ້ໃນຕົນ ເປັນຮາກແຫ່ງການປະກົດຂອງໂລກ ແລະບໍ່ຖືກທຳລາຍໃນຄາວປຣະລະຍະ, ກໍກືນຄວາມມືດຮຸນແຮງທີ່ເຄີຍປົກຄຸມແສງໃນຍາມລະລາຍໄປ.
Verse 21
यत्तत्सत्त्वगुणं स्वच्छं शान्तं भगवत: पदम् । यदाहुर्वासुदेवाख्यं चित्तं तन्महदात्मकम् ॥ २१ ॥
ສັດຕະວະກຸນອັນໃສສະອາດ ແລະສະຫງົບ ອັນເປັນສະຖານະແຫ່ງການເຂົ້າໃຈພຣະພະຄະວານ, ທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ວາສຸເທວະ’ ຄືຈິດສຳນຶກ, ປາກົດຂຶ້ນໃນມະຫັດຕັດຕະວະ.
Verse 22
स्वच्छत्वमविकारित्वं शान्तत्वमिति चेतस: । वृत्तिभिर्लक्षणं प्रोक्तं यथापां प्रकृति: परा ॥ २२ ॥
ເມື່ອມະຫັດຕັດຕະວະປາກົດ ລັກສະນະຂອງຈິດກໍເກີດພ້ອມກັນ: ຄວາມໃສບໍລິສຸດ, ບໍ່ແປປ່ຽນ, ແລະຄວາມສະຫງົບ. ເຫມືອນນ້ຳກ່ອນສຳຜັດດິນທີ່ໃສ ຫວານ ແລະນິ່ງ, ຈິດສຳນຶກອັນບໍລິສຸດກໍມີຄວາມສະຫງົບສົມບູນ ຄວາມຊັດເຈນ ແລະບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ.
Verse 23
महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यसम्भवात् । क्रियाशक्तिरहङ्कारस्त्रिविध: समपद्यत ॥ २३ ॥ वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्च यतो भव: । मनसश्चेन्द्रियाणां च भूतानां महतामपि ॥ २४ ॥
ຈາກມະຫັດຕັດຕະວະທີ່ແປປ່ຽນໂດຍພະລັງຂອງພຣະພະຄະວານ ອະຫັງກາຣະຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ. ອະຫັງກາຣະນີ້ມີພະລັງແຫ່ງການກະທຳເປັນຫຼັກ ແລະມີສາມປະເພດ: ໄວກາຣິກ (ສັດຕະວະ), ໄຕຊະສະ (ຣະຊັສ) ແລະ ຕາມະສ. ຈາກທັງສາມນີ້ເກີດມະນັດ, ອິນທຣີຍຮູ້, ອິນທຣີຍກະທຳ ແລະ ມະຫາພູດອັນຫຍາບ.
Verse 24
महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यसम्भवात् । क्रियाशक्तिरहङ्कारस्त्रिविध: समपद्यत ॥ २३ ॥ वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्च यतो भव: । मनसश्चेन्द्रियाणां च भूतानां महतामपि ॥ २४ ॥
ອະຫັງກາຣະມີສາມພາກ—ໄວກາຣິກ (ສັດຕະວະ), ໄຕຊະສະ (ຣະຊັສ) ແລະ ຕາມະສ—ຈາກທັງສາມນີ້ເກີດມະນັດ, ອິນທຣີຍ ແລະ ມະຫາພູດອັນຫຍາບ. ອະຫັງກາຣະນີ້ປາກົດຈາກການວິການຂອງມະຫັດຕັດຕະວະທີ່ເກີດຈາກພະລັງຂອງພຣະພະຄະວານ.
Verse 25
सहस्रशिरसं साक्षाद्यमनन्तं प्रचक्षते । सङ्कर्षणाख्यं पुरुषं भूतेन्द्रियमनोमयम् ॥ २५ ॥
ຜູ້ທີ່ຖືກເອີ້ນວ່າ ພຣະອະນັນຕະໂດຍກົງ ຜູ້ມີພັນສີສະນັ້ນ ແມ່ນປຸຣຸສະຜູ້ມີນາມວ່າ ສັງກັຣຊະນະ; ແລະພຣະອົງທົ່ວໄປເປັນພູດະ ອິນທຣີຍ ແລະ ມະນັດ.
Verse 26
कर्तृत्वं करणत्वं च कार्यत्वं चेति लक्षणम् । शान्तघोरविमूढत्वमिति वा स्यादहङ्कृते: ॥ २६ ॥
ລັກສະນະຂອງອະຫັງກາຣະແມ່ນ: ເປັນຜູ້ກະທຳ, ເປັນເຄື່ອງມື, ແລະເປັນຜົນ. ຕາມອິດທິພົນຂອງກຸນະທັງສາມ ອະຫັງກາຣະຈຶ່ງເປັນສະຫງົບໃນສັດຕະວະ, ຮຸນແຮງ/ຄືກຄື້ນໃນຣະຊັສ, ແລະມືດທຶບຫຼົງໄຫຼໃນຕາມະສ.
Verse 27
वैकारिकाद्विकुर्वाणान्मनस्तत्त्वमजायत । यत्सङ्कल्पविकल्पाभ्यां वर्तते कामसम्भव: ॥ २७ ॥
ຈາກອະຫັງກາຣໃນຄຸນສັດຕະວະ ເກີດການແປປ່ຽນອີກຢ່າງ ແລ້ວເກີດຕັດຕະວະແຫ່ງໃຈ; ດ້ວຍສັງກັລປະແລະວິກັລປະ ຄວາມປາຖະໜາຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ
Verse 28
यद्विदुर्ह्यनिरुद्धाख्यं हृषीकाणामधीश्वरम् । शारदेन्दीवरश्यामं संराध्यं योगिभि: शनै: ॥ २८ ॥
ໃຈຂອງສັດມີຊີວິດຮູ້ຈັກໃນນາມ ‘ອະນິຣຸດທະ’ ເປັນຈອມເຈົ້າແຫ່ງອິນທຣີທັງປວງ; ພຣະວັນນະສີດຳອົມຟ້າດຸດດອກບົວລະດູສາຣະທ; ໂຍຄີພົບພຣະອົງຢ່າງຊ້າໆດ້ວຍການບຳເນັດ
Verse 29
तैजसात्तु विकुर्वाणाद् बुद्धितत्त्वमभूत्सति । द्रव्यस्फुरणविज्ञानमिन्द्रियाणामनुग्रह: ॥ २९ ॥
ຈາກອະຫັງກາຣໃນຄຸນຣະຈັສທີ່ແປປ່ຽນມາ ໂອ ນາງຜູ້ມີຄຸນ ຕັດຕະວະແຫ່ງປັນຍາ (ພຸດທິ) ເກີດຂຶ້ນ; ໜ້າທີ່ຂອງພຸດທິຄື ກຳນົດສະພາບຂອງວັດຖຸເມື່ອປາກົດ ແລະເກື້ອໜູນອິນທຣີ
Verse 30
संशयोऽथ विपर्यासो निश्चय: स्मृतिरेव च । स्वाप इत्युच्यते बुद्धेर्लक्षणं वृत्तित: पृथक् ॥ ३० ॥
ຄວາມສົງໄສ, ຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ, ຄວາມແນ່ນອນ, ຄວາມຈື່ຈຳ ແລະ ການນອນ—ຕາມໜ້າທີ່ທີ່ແຕກຕ່າງ—ເອີ້ນວ່າເປັນລັກສະນະຈຳເພາະຂອງພຸດທິ
Verse 31
तैजसानीन्द्रियाण्येव क्रियाज्ञानविभागश: । प्राणस्य हि क्रियाशक्तिर्बुद्धेर्विज्ञानशक्तिता ॥ ३१ ॥
ອະຫັງກາຣໃນຄຸນຣະຈັສກໍ່ໃຫ້ເກີດອິນທຣີສອງປະເພດ: ອິນທຣີແຫ່ງຄວາມຮູ້ ແລະ ອິນທຣີແຫ່ງການກະທຳ. ອິນທຣີແຫ່ງການກະທຳອາໄສພະລັງປຣານ; ອິນທຣີແຫ່ງຄວາມຮູ້ອາໄສພຸດທິ
Verse 32
तामसाच्च विकुर्वाणाद्भगवद्वीर्यचोदितात् । शब्दमात्रमभूत्तस्मान्नभ: श्रोत्रं तु शब्दगम् ॥ ३२ ॥
ເມື່ອອະຫັງກາຣໃນຕະມັດຖືກກະຕຸ້ນໂດຍພະລັງວີຣະຍະຂອງພຣະພະຄະວານ ຕັນມາດຣະແຫ່ງສຽງຈຶ່ງປາກົດ; ຈາກສຽງນັ້ນເກີດອາກາດ ແລະອິນທຣີຍການໄດ້ຍິນທີ່ຮັບສຽງໄດ້।
Verse 33
अर्थाश्रयत्वं शब्दस्य द्रष्टुर्लिङ्गत्वमेव च । तन्मात्रत्वं च नभसो लक्षणं कवयो विदु: ॥ ३३ ॥
ນັກຮູ້ຕັດຕະວະກ່າວວ່າ: ສຽງເປັນທີ່ອາໄສຂອງຄວາມໝາຍ, ເປັນເຄື່ອງໝາຍບອກການມີຢູ່ຂອງຜູ້ເວົ້າທີ່ບໍ່ເຫັນ, ແລະເປັນຕນມາດຣະອັນລະອຽດຂອງອາກາດທາດ।
Verse 34
भूतानां छिद्रदातृत्वं बहिरन्तरमेव च । प्राणेन्द्रियात्मधिष्ण्यत्वं नभसो वृत्तिलक्षणम् ॥ ३४ ॥
ລັກສະນະການເຄື່ອນໄຫວຂອງທາດອາກາດ ແມ່ນການໃຫ້ທີ່ວ່າງແກ່ການດຳລົງຢູ່ທັງພາຍນອກແລະພາຍໃນຂອງສັດທັງປວງ ແລະເປັນຖານແຫ່ງກິດຈະກຳຂອງປຣານ ອິນທຣີຍ ແລະໃຈ।
Verse 35
नभस: शब्दतन्मात्रात्कालगत्या विकुर्वत: । स्पर्शोऽभवत्ततो वायुस्त्वक्स्पर्शस्य च संग्रह: ॥ ३५ ॥
ຈາກອາກາດທີ່ເກີດຈາກຕນມາດຣະແຫ່ງສຽງ ເມື່ອປ່ຽນແປງຕາມແຮງຜັກດັນຂອງກາລະ ຕນມາດຣະແຫ່ງການສຳຜັດຈຶ່ງເກີດ; ຈາກນັ້ນເກີດທາດລົມ (ວາຍຸ) ແລະອິນທຣີຍຜິວໜັງຜູ້ຮັບສຳຜັດເດັ່ນຂຶ້ນ।
Verse 36
मृदुत्वं कठिनत्वं च शैत्यमुष्णत्वमेव च । एतत्स्पर्शस्य स्पर्शत्वं तन्मात्रत्वं नभस्वत: ॥ ३६ ॥
ຄວາມນຸ່ມ ແລະຄວາມແຂງ, ຄວາມເຢັນ ແລະຄວາມຮ້ອນ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄຸນລັກສະນະຈຳແນກຂອງການສຳຜັດ; ແລະການສຳຜັດນີ້ເປັນຕນມາດຣະອັນລະອຽດຂອງທາດລົມ (ວາຍຸ)।
Verse 37
चालनं व्यूहनं प्राप्तिर्नेतृत्वं द्रव्यशब्दयो: । सर्वेन्द्रियाणामात्मत्वं वायो: कर्माभिलक्षणम् ॥ ३७ ॥
ກິດຂອງວາຍຸແມ່ນການເຮັດໃຫ້ເກີດການເຄື່ອນໄຫວ ການປະສົມປົນ ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າເຖິງອາລົມແຫ່ງສຽງແລະອາຍະຕະນະອື່ນໆ ແລະເປັນຜູ້ໜຸນຊ່ວຍໃຫ້ອິນທຣີທັງປວງເຮັດວຽກຖືກຕ້ອງ
Verse 38
वायोश्च स्पर्शतन्मात्राद्रूपं दैवेरितादभूत् । समुत्थितं ततस्तेजश्चक्षू रूपोपलम्भनम् ॥ ३८ ॥
ດ້ວຍປະຕິສຳພັນລະຫວ່າງວາຍຸ ແລະ ຕັນມາຕຣາແຫ່ງການສຳຜັດ ຕາມການຈັດວາງຂອງເທວະ ຮູບຫຼາກຫຼາຍຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ; ຈາກການວິວັດຂອງຮູບນັ້ນ ເກີດເຕຊະຄືໄຟ ແລະ ຕາຮັບຮູ້ຮູບພ້ອມສີ
Verse 39
द्रव्याकृतित्वं गुणता व्यक्तिसंस्थात्वमेव च । तेजस्त्वं तेजस: साध्वि रूपमात्रस्य वृत्तय: ॥ ३९ ॥
ແມ່ຜູ້ດີເລີດເອີຍ ລັກສະນະຂອງຮູບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍມິຕິ/ຮູບຊົງ ຄຸນນະພາບ ແລະ ຄວາມເປັນເອກະລັກສ່ວນຕົວ; ສ່ວນຮູບຂອງໄຟຮູ້ໄດ້ດ້ວຍເຕຊະ ຄືຄວາມເຮືອງຮອງ
Verse 40
द्योतनं पचनं पानमदनं हिममर्दनम् । तेजसो वृत्तयस्त्वेता: शोषणं क्षुत्तृडेव च ॥ ४० ॥
ໜ້າທີ່ຂອງໄຟແມ່ນໃຫ້ແສງສະຫວ່າງ ປຸງແຕ່ງໃຫ້ສຸກ ຊ່ວຍຍ່ອຍ ທຳລາຍຄວາມໜາວ ເຮັດໃຫ້ແຫ້ງ/ລະເຫີຍ ແລະກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຫິວ ຄວາມກະຫາຍ ພ້ອມແຮງກະຕຸ້ນໃຫ້ກິນແລະດື່ມ
Verse 41
रूपमात्राद्विकुर्वाणात्तेजसो दैवचोदितात् । रसमात्रमभूत्तस्मादम्भो जिह्वा रसग्रह: ॥ ४१ ॥
ເມື່ອເຕຊະຄືໄຟແປປ່ຽນໂດຍສຳພັນກັບຕັນມາຕຣາແຫ່ງຮູບ ພາຍໃຕ້ການຊັກນຳຂອງເທວະ ຕັນມາຕຣາແຫ່ງລົດຊາດຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ; ຈາກລົດຊາດນັ້ນເກີດນ້ຳ ແລະ ລີ້ນຜູ້ຮັບລົດຊາດກໍປາກົດຂຶ້ນ
Verse 42
कषायो मधुरस्तिक्त: कट्वम्ल इति नैकधा । भौतिकानां विकारेण रस एको विभिद्यते ॥ ४२ ॥
ລົດຊາດແທ້ໆເດີມມີຢ່າງດຽວ ແຕ່ເນື່ອງຈາກການສຳຜັດແລະການແປປ່ຽນຂອງວັດຖຸ ຈຶ່ງແຍກເປັນຝາດ ຫວານ ຂົມ ເຜັດ ສົ້ມ ແລະເຄັມ।
Verse 43
क्लेदनं पिण्डनं तृप्ति: प्राणनाप्यायनोन्दनम् । तापापनोदो भूयस्त्वमम्भसो वृत्तयस्त्विमा: ॥ ४३ ॥
ລັກສະນະຂອງນ້ຳແມ່ນ: ເຮັດໃຫ້ຊຸ່ມ, ເຮັດໃຫ້ສ່ວນຜະສົມເກາະຕົວ, ໃຫ້ຄວາມອິ່ມໃຈ, ຄ້ຳຈຸນຊີວິດແລະຫຼ້ຽງດູ, ເຮັດໃຫ້ນຸ່ມ, ຂັບຄວາມຮ້ອນ, ເຕີມແຫຼ່ງນ້ຳຢ່າງບໍ່ຂາດ, ແລະຊື່ນໃຈໂດຍດັບຄວາມກະຫາຍ.
Verse 44
रसमात्राद्विकुर्वाणादम्भसो दैवचोदितात् । गन्धमात्रमभूत्तस्मात्पृथ्वी घ्राणस्तु गन्धग: ॥ ४४ ॥
ເມື່ອນ້ຳປະຕິສຳພັນກັບຕົນມາຕຣາແຫ່ງລົດ ຕາມການຈັດວາງອັນສູງສຸດ ຈຶ່ງເກີດຕົນມາຕຣາແຫ່ງກິ່ນ; ຈາກນັ້ນທາດດິນແລະອິນທຣີຍ໌ດົມກິ່ນປາກົດ ເຮັດໃຫ້ຮັບຮູ້ກິ່ນຂອງດິນໄດ້ຫຼາກຫຼາຍ.
Verse 45
करम्भपूतिसौरभ्यशान्तोग्राम्लादिभि: पृथक् । द्रव्यावयववैषम्याद्गन्ध एको विभिद्यते ॥ ४५ ॥
ກິ່ນໂດຍສະພາບເດີມແມ່ນຢ່າງດຽວ ແຕ່ເນື່ອງຈາກຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສັດສ່ວນອົງປະກອບຂອງວັດຖຸທີ່ປະສົມກັນ ຈຶ່ງເປັນກິ່ນປົນ, ກິ່ນເໝັນ, ກິ່ນຫອມ, ອ່ອນ, ແຮງ, ເປັຽວ ແລະອື່ນໆ.
Verse 46
भावनं ब्रह्मण: स्थानं धारणं सद्विशेषणम् । सर्वसत्त्वगुणोद्भेद: पृथिवीवृत्तिलक्षणम् ॥ ४६ ॥
ລັກສະນະໜ້າທີ່ຂອງທາດດິນປາກົດໃນ: ການປັ້ນຮູບຮ່າງເພື່ອສະທ້ອນພຣະພຣະຫມັນສູງສຸດ, ການສ້າງທີ່ຢູ່ອາໄສ, ການເຮັດພາຊະນະເຊັ່ນໝໍ້ເພື່ອຮອງນ້ຳ; ໂດຍສະຫຼຸບ ດິນແມ່ນຖານຮອງຮັບແລະຫຼ້ຽງດູທາດທັງປວງ ແລະສັດທັງຫມົດ.
Verse 47
नभोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तच्छ्रोत्रमुच्यते । वायोर्गुणविशेषोऽर्थो यस्य तत्स्पर्शनं विदु: ॥ ४७ ॥
ອິນທຣີຍທີ່ມີ ‘ສຽງ’ ເປັນອາຣົມ ອັນເປັນຄຸນລັກສະນະພິເສດຂອງອາກາດທາດ ເອີ້ນວ່າ ໂສຕະ (ການໄດ້ຍິນ); ແລະອິນທຣີຍທີ່ມີ ‘ການສຳຜັດ’ ເປັນອາຣົມ ອັນເປັນຄຸນພິເສດຂອງລົມທາດ ເອີ້ນວ່າ ສະປັຣຊະນະ (ຜິວໜັງ)
Verse 48
तेजोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तच्चक्षुरुच्यते । अम्भोगुणविशेषोऽर्थो यस्य तद्रसनं विदु: । भूमेर्गुणविशेषोऽर्थो यस्य स घ्राण उच्यते ॥ ४८ ॥
ອິນທຣີຍທີ່ມີ ‘ຮູບ’ ເປັນອາຣົມ ອັນເປັນຄຸນພິເສດຂອງໄຟທາດ ເອີ້ນວ່າ ຈັກຂຸ (ການເຫັນ)；ອິນທຣີຍທີ່ມີ ‘ລົດ’ ເປັນອາຣົມ ອັນເປັນຄຸນພິເສດຂອງນ້ຳທາດ ເອີ້ນວ່າ ຣະສະນາ (ລີ້ນ)；ແລະອິນທຣີຍທີ່ມີ ‘ກິ່ນ’ ເປັນອາຣົມ ອັນເປັນຄຸນພິເສດຂອງດິນທາດ ເອີ້ນວ່າ ຆຣານ (ການດົມກິ່ນ)
Verse 49
परस्य दृश्यते धर्मो ह्यपरस्मिन्समन्वयात् । अतो विशेषो भावानां भूमावेवोपलक्ष्यते ॥ ४९ ॥
ເນື່ອງຈາກເຫດມີຢູ່ໃນຜົນດ້ວຍຄວາມສອດປະສານ ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງກ່ອນຈຶ່ງປາກົດໃນສິ່ງຫຼັງ; ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມຈຳເພາະຂອງທາດທັງປວງ ຈຶ່ງຖືກສັງເກດໄດ້ຊັດໃນທາດດິນເທົ່ານັ້ນ
Verse 50
एतान्यसंहत्य यदा महदादीनि सप्त वै । कालकर्मगुणोपेतो जगदादिरुपाविशत् ॥ ५० ॥
ເມື່ອສ່ວນທັງເຈັດ—ເລີ່ມຈາກ ມະຫັດຕັດຕະວະ—ຍັງແຍກກັນ ແລະບໍ່ປະສົມກັນ ພຣະພະຄະວານ ຜູ້ເປັນປະຖົມແຫ່ງໂລກ ພ້ອມດ້ວຍການ (ເວລາ), ກັມມະ ແລະຄຸນແຫ່ງປຣະກຣິຕິ ໄດ້ເຂົ້າສູ່ຈັກກະວານນັ້ນ
Verse 51
ततस्तेनानुविद्धेभ्यो युक्तेभ्योऽण्डमचेतनम् । उत्थितं पुरुषो यस्मादुदतिष्ठदसौ विराट् ॥ ५१ ॥
ຕໍ່ມາ ຈາກຫຼັກທັງເຈັດທີ່ຖືກປຸກໃຫ້ເຄື່ອນໄຫວ ແລະຮວມກັນໂດຍການປະທັບຢູ່ຂອງພຣະອົງ ໄດ້ເກີດໄຂ່ຈັກກະວານອັນບໍ່ມີສະຕິ; ແລະຈາກໄຂ່ນັ້ນ ວິຣາດປຸຣຸສະຜູ້ໂດ່ງດັງ ໄດ້ປາກົດຂຶ້ນ
Verse 52
एतदण्डं विशेषाख्यं क्रमवृद्धैर्दशोत्तरै: । तोयादिभि: परिवृतं प्रधानेनावृतैर्बहि: । यत्र लोकवितानोऽयं रूपं भगवतो हरे: ॥ ५२ ॥
ຈັກກະວານຮູບໄຂ່ນີ້ ເອີ້ນວ່າ ອັນດະ ເປັນການປະກົດພິເສດຂອງພະລັງງານວັດຖຸ. ຊັ້ນຫຸ້ມນ້ຳ ລົມ ໄຟ ອາກາດ ອະຫັງການ ແລະ ມະຫັດຕັດຕະວະ ໜາຂຶ້ນທີລະຊັ້ນເປັນສິບເທົ່າ; ຊັ້ນນອກສຸດຖືກຄຸ້ມໂດຍ ປຣະທານ. ພາຍໃນອັນດະນີ້ມີຮູບວິຣາດຂອງພຣະຫຣິ ໂດຍໂລກທັງສິບສີ່ເປັນດັ່ງອະວັຍະວະຂອງພຣະອົງ.
Verse 53
हिरण्मयादण्डकोशादुत्थाय सलिलेशयात् । तमाविश्य महादेवो बहुधा निर्बिभेद खम् ॥ ५३ ॥
ພຣະພະຄະວານ ຜູ້ເປັນວິຣາດ-ປຸຣຸສ ໄດ້ອຸບັດຂຶ້ນຈາກເປືອກໄຂ່ຄຳທີ່ນອນຢູ່ເທິງນ້ຳ ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ອັນດະນັ້ນ ແລະແບ່ງມັນອອກເປັນຫຼາຍພາກສ່ວນ.
Verse 54
निरभिद्यतास्य प्रथमं मुखं वाणी ततोऽभवत् । वाण्या वह्निरथो नासे प्राणोतो घ्राण एतयो: ॥ ५४ ॥
ກ່ອນອື່ນໃນພຣະອົງປາກໄດ້ປະກົດ; ຕໍ່ມາເກີດອິນທຣີຍ໌ແຫ່ງວາຈາ (ວານີ) ແລະພ້ອມກັນນັ້ນມີເທວະອັກນີເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງ. ຕໍ່ມາຮູຈົມູກສອງຂ້າງປະກົດ; ໃນນັ້ນເກີດອິນທຣີຍ໌ດົມກິ່ນ ແລະ ປຣານ—ລົມຊີວິດ—ດ້ວຍ.
Verse 55
घ्राणाद्वायुरभिद्येतामक्षिणी चक्षुरेतयो: । तस्मात्सूर्यो न्यभिद्येतां कर्णौ श्रोत्रं ततो दिश: ॥ ५५ ॥
ຫຼັງຈາກອິນທຣີຍ໌ດົມກິ່ນ ເທວະວາຍຸຜູ້ຄຸ້ມຄອງກໍປະກົດ. ຕໍ່ມາດວງຕາສອງຂ້າງປະກົດໃນຮູບວິຣາດ ແລະໃນນັ້ນເກີດອິນທຣີຍ໌ເຫັນ. ຕາມມາເທວະສຸຣິຍະຜູ້ຄຸ້ມຄອງການເຫັນປະກົດ. ຕໍ່ໄປຫູສອງຂ້າງປະກົດ; ໃນນັ້ນເກີດອິນທຣີຍ໌ຟັງ ແລະຕາມມາດ້ວຍເທວະແຫ່ງທິດ (ດິກ-ເທວະຕາ).
Verse 56
निर्बिभेद विराजस्त्वग्रोमश्मश्रवादयस्तत: । तत ओषधयश्चासन् शिश्नं निर्बिभिदे तत: ॥ ५६ ॥
ຕໍ່ມາ ວິຣາດ-ປຸຣຸສ ໄດ້ສຳແດງຜິວໜັງ; ຈາກນັ້ນເກີດຂົນ ໜວດ ເຄรາ ແລະອື່ນໆ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພືດສະຫມຸນໄພ ແລະ ໂອສົດທັງຫຼາຍປະກົດ; ແລ້ວອະວັຍະວະສືບພັນຂອງພຣະອົງກໍປະກົດດ້ວຍ.
Verse 57
रेतस्तस्मादाप आसन्निरभिद्यत वै गुदम् । गुदादपानोऽपानाच्च मृत्युर्लोकभयङ्कर: ॥ ५७ ॥
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ເຣຕັສ (ພະລັງການສືບພັນ) ແລະ ເທວະຜູ້ຄອງນ້ຳ ໄດ້ປາກົດ. ຕໍ່ມາ ຮູທະວານປາກົດ; ຈາກນັ້ນເກີດ ອະປານະ ແລະພ້ອມກັນນັ້ນ ເທວະແຫ່ງຄວາມຕາຍຜູ້ນ່າຢ້ານກົວທົ່ວໂລກ ກໍປາກົດ
Verse 58
हस्तौ च निरभिद्येतां बलं ताभ्यां तत: स्वराट् । पादौ च निरभिद्येतां गतिस्ताभ्यां ततो हरि: ॥ ५८ ॥
ຕໍ່ມາ ມືສອງຂ້າງຂອງຮູບສາກົນແຫ່ງພຣະເຈົ້າໄດ້ປາກົດ; ພ້ອມພະລັງໃນການຈັບແລະປ່ອຍ, ແລ້ວສະວາຣາດ ອິນທຣາ ກໍປາກົດ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຂາທັງສອງປາກົດ; ພ້ອມກະບວນການເຄື່ອນໄຫວ, ແລ້ວຫຣິ (ວິດສະນຸ) ກໍປາກົດ
Verse 59
नाड्योऽस्य निरभिद्यन्त ताभ्यो लोहितमाभृतम् । नद्यस्तत: समभवन्नुदरं निरभिद्यत ॥ ५९ ॥
ຕໍ່ມາ ເສັ້ນນາດີໃນກາຍສາກົນໄດ້ປາກົດ ແລະຈາກນັ້ນເກີດ ໂລຫິຕະ ຄື ເລືອດ. ຕາມມາ ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍ (ເທວະຜູ້ຄຸ້ມຄອງເສັ້ນນາດີ) ແລະຕໍ່ຈາກນັ້ນ ທ້ອງກໍປາກົດ
Verse 60
क्षुत्पिपासे तत: स्यातां समुद्रस्त्वेतयोरभूत् । अथास्य हृदयं भिन्नं हृदयान्मन उत्थितम् ॥ ६० ॥
ຕໍ່ມາ ຄວາມຫິວແລະຄວາມກະຫາຍໄດ້ເກີດຂຶ້ນ; ຕາມມາແມ່ນການປາກົດຂອງມະຫາສະໝຸດ. ແລ້ວຫົວໃຈກໍປາກົດ ແລະຫຼັງຈາກຫົວໃຈ ມະນະ (ໃຈ/ຈິດ) ກໍເກີດຂຶ້ນ
Verse 61
मनसश्चन्द्रमा जातो बुद्धिर्बुद्धेर्गिरां पति: । अहङ्कारस्ततो रुद्रश्चित्तं चैत्यस्ततोऽभवत् ॥ ६१ ॥
ຫຼັງຈາກມະນະ ດວງຈັນກໍປາກົດ. ຕໍ່ມາ ພຸດທິ (ປັນຍາ) ປາກົດ ແລະຫຼັງຈາກພຸດທິ ພຣະພຣະຫມາ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງວາຈາ ກໍປາກົດ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ອະຫັງກາຣະ (ອັດຕາປອມ) ປາກົດ ແລະຕໍ່ມາ ຣຸດຣະ (ຊິວະ) ປາກົດ; ຫຼັງຈາກຣຸດຣະ ຈິດຕະ ແລະ ໄຈຕະຍະ—ເທວະຜູ້ຄຸ້ມຄອງສຳນຶກ—ກໍປາກົດ
Verse 62
एते ह्यभ्युत्थिता देवा नैवास्योत्थापनेऽशकन् । पुनराविविशु: खानि तमुत्थापयितुं क्रमात् ॥ ६२ ॥
ເມື່ອເທວະດາ ແລະ ຜູ້ຄຸ້ມຄອງອິນທຣີຍທັງຫຼາຍປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ ພວກເຂົາປາຖະໜາຈະປຸກ ວິຣາດ-ປຸຣຸຊ ຜູ້ເປັນຕົ້ນກຳເນີດຂອງຕົນ; ແຕ່ບໍ່ສຳເລັດ ຈຶ່ງເຂົ້າກັບໄປຕາມຮູຮ່າງກາຍຂອງພຣະອົງທີລະອົງ ເພື່ອປຸກພຣະອົງໃຫ້ຕື່ນ
Verse 63
वह्निर्वाचा मुखं भेजे नोदतिष्ठत्तदा विराट् । घ्राणेन नासिके वायुर्नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६३ ॥
ເທວະດາໄຟເຂົ້າສູ່ພຣະໂອສຖພ້ອມອິນທຣີຍແຫ່ງວາຈາ ແຕ່ວິຣາດ-ປຸຣຸຊຍັງບໍ່ຕື່ນ; ຕໍ່ມາເທວະດາລົມເຂົ້າສູ່ຮູດັງພ້ອມອິນທຣີຍແຫ່ງກິ່ນ ແຕ່ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ລຸກຂຶ້ນ
Verse 64
अक्षिणी चक्षुषादित्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् । श्रोत्रेण कर्णौ च दिशो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६४ ॥
ເທວະດາພຣະອາທິດເຂົ້າສູ່ດວງຕາທັງສອງພ້ອມອິນທຣີຍແຫ່ງການເຫັນ ແຕ່ວິຣາດ-ປຸຣຸຊຍັງບໍ່ລຸກ; ເຊັ່ນດຽວກັນ ເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມທິດເຂົ້າສູ່ຫູພ້ອມອິນທຣີຍແຫ່ງການໄດ້ຍິນ ແຕ່ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ລຸກ
Verse 65
त्वचं रोमभिरोषध्यो नोदतिष्ठत्तदा विराट् । रेतसा शिश्नमापस्तु नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६५ ॥
ເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມຜິວ ແລະ ໝູ່ພືດໂອສົດເຂົ້າສູ່ຜິວຂອງວິຣາດ-ປຸຣຸຊພ້ອມຂົນກາຍ ແຕ່ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ລຸກ; ຕໍ່ມາເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມນ້ຳເຂົ້າສູ່ອະໄວຍະວະສືບພັນພ້ອມພະລັງແຫ່ງການສືບພັນ ແຕ່ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ລຸກຂຶ້ນ
Verse 66
गुदं मृत्युरपानेन नोदतिष्ठत्तदा विराट् । हस्ताविन्द्रो बलेनैव नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६६ ॥
ເທວະດາແຫ່ງຄວາມຕາຍເຂົ້າສູ່ທະວານຫນັກພ້ອມອະປານະວາຍຸ ແຕ່ວິຣາດ-ປຸຣຸຊຍັງບໍ່ຖືກກະຕຸ້ນໃຫ້ເຄື່ອນໄຫວ; ຕໍ່ມາພຣະອິນທຣາເຂົ້າສູ່ມືທັງສອງພ້ອມພະລັງແຫ່ງການຈັບແລະປ່ອຍ ແຕ່ພຣະອົງກໍຍັງບໍ່ລຸກຂຶ້ນ
Verse 67
विष्णुर्गत्यैव चरणौ नोदतिष्ठत्तदा विराट् । नाडीर्नद्यो लोहितेन नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६७ ॥
ພຣະວິສນຸເຂົ້າສູ່ພຣະບາດດ້ວຍພະລັງແຫ່ງການເຄື່ອນໄຫວ ແຕ່ວິຣາດ-ປຸຣຸສະກໍຍັງບໍ່ລຸກ. ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍເຂົ້າສູ່ເສັ້ນເລືອດພ້ອມເລືອດແລະພະລັງການໄຫຼວຽນ ແຕ່ກາຍຈັກກະວານນັ້ນບໍ່ສັ່ນໄຫວ
Verse 68
क्षुत्तृड्भ्यामुदरं सिन्धुर्नोदतिष्ठत्तदा विराट् । हृदयं मनसा चन्द्रो नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६८ ॥
ມະຫາສະໝຸດເຂົ້າສູ່ທ້ອງພ້ອມຄວາມຫິວແລະກະຫາຍ ແຕ່ວິຣາດກໍຍັງບໍ່ລຸກ. ພຣະເທວະຈັນເຂົ້າສູ່ຫົວໃຈພ້ອມຈິດ ແຕ່ວິຣາດກໍບໍ່ຕື່ນ
Verse 69
बुद्ध्या ब्रह्मापि हृदयं नोदतिष्ठत्तदा विराट् । रुद्रोऽभिमत्या हृदयं नोदतिष्ठत्तदा विराट् ॥ ६९ ॥
ພຣະພຣະຫມາເຂົ້າສູ່ຫົວໃຈພ້ອມປັນຍາ ແຕ່ວິຣາດກໍຍັງບໍ່ລຸກ. ພຣະຣຸທຣະເຂົ້າສູ່ຫົວໃຈພ້ອມອະຫັງການ ແຕ່ວິຣາດກໍບໍ່ໄຫວຕິງ
Verse 70
चित्तेन हृदयं चैत्य: क्षेत्रज्ञ: प्राविशद्यदा । विराट् तदैव पुरुष: सलिलादुदतिष्ठत ॥ ७० ॥
ແຕ່ເມື່ອອົງຄວບຄຸມພາຍໃນ ຜູ້ຮູ້ແຫ່ງສະໜາມ (ເຂດຕຣະຍະ) ຜູ້ເປັນເທວະແຫ່ງສະຕິ ເຂົ້າສູ່ຫົວໃຈພ້ອມຈິດສຳນຶກ ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ວິຣາດ-ປຸຣຸສະກໍຜຸດຂຶ້ນຈາກນ້ຳເຫດປັດໃຈ
Verse 71
यथा प्रसुप्तं पुरुषं प्राणेन्द्रियमनोधिय: । प्रभवन्ति विना येन नोत्थापयितुमोजसा ॥ ७१ ॥
ເຫມືອນຄົນທີ່ກຳລັງນອນຫຼັບ ພະລັງຊີວິດ ອິນທຣີ ຈິດ ແລະປັນຍາ—ແມ່ນແຕ່ອາໄສເຂົາໃນການເຮັດວຽກ—ກໍບໍ່ອາດປຸກເຂົາດ້ວຍກຳລັງຂອງຕົນໄດ້; ເຂົາຈະຕື່ນໄດ້ກໍດ້ວຍການເກື້ອໜູນຂອງປະຣະມາຕະມັນເທົ່ານັ້ນ
Verse 72
तमस्मिन्प्रत्यगात्मानं धिया योगप्रवृत्तया । भक्त्या विरक्त्या ज्ञानेन विविच्यात्मनि चिन्तयेत् ॥ ७२ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍປັນຍາທີ່ເຂົ້າສູ່ໂຍຄະ ໂດຍພັກຕິ ຄວາມຄາຍຕິດ ແລະຍານ ຈົ່ງພິຈາລະນາພຣະປະຣະມາດມັນ ຜູ້ສະຖິດໃນກາຍນີ້ແຕ່ຢູ່ເຫນືອກາຍ।
Frequently Asked Questions
Kāla is presented as the mixing/activating factor that coordinates transformation among the elements and triggers the agitation of neutral pradhāna into manifest creation. It also becomes the experiential basis of fear of death when the soul identifies with false ego. In Bhāgavata theism, time is not merely physical duration; it is a potency through which the Supreme governs change while remaining transcendent.
Ahaṅkāra emerges from mahat-tattva and divides by the guṇas: from sattvic ego comes manas (mind, associated with Aniruddha); from rajasic ego arise buddhi (intelligence) and the ten senses (jñānendriyas and karmendriyas); from tamasic ego arise the tanmātras and then the gross elements in sequence—sound→ether, touch→air, form→fire, taste→water, odor→earth—along with their corresponding sense capacities.
The episode teaches that presiding deities and functional organs can exist as a complete system yet remain inert without the presence of Paramātmā, the ultimate animator. This reinforces the Bhāgavata’s hierarchy: material and cosmic mechanisms operate only when empowered by the Lord within, so liberation likewise depends on turning toward that Supersoul through bhakti, detachment, and realized knowledge.
Kapila links cosmic functions to Viṣṇu-tattva expansions: the threefold ahaṅkāra is identified with Saṅkarṣaṇa (connected with Ananta), and the mind is identified with Aniruddha, the ruler of the senses. The intent is theological integration—showing that even the categories of Sāṅkhya ultimately rest on and are governed by the Supreme Person’s expansions.