Adhyaya 22
Kāla-cakra and the Motions of the Sun, Moon, Stars, and Grahas (Bhāgavata Jyotiṣa Framework)
ບົດນີ້ສືບຕໍ່ການສຳຫຼວດພູມສັນຖານອັນສັກສິດໃນສະກັນທະ 5 ຫຼັງຈາກຈັດວາງພາກພື້ນຮອບພູສຸເມຣຸ ແລະ ທຣຸວະໂລກ ພຣະປາຣີກຊິດຖາມບັນຫາດ້ານເຫດຜົນເກືອບກັບທິດຂອງດວງອາທິດ: ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ສຸເມຣຸ ແລະ ທຣຸວະໂລກຖືກກ່າວວ່າຢູ່ທັງຂວາ ແລະ ຊ້າຍຂອງດວງອາທິດ. ພຣະສຸກະເທວະແກ້ໄຂດ້ວຍອຸປະມາລໍ້ຊ່າງປັ້ນໝໍ້ ແຍກການຫມຸນຂອງກອບຮາສີ ແລະ ກາລະຈັກອອກຈາກການເຄື່ອນທີ່ທີ່ເຫັນໄດ້ຂອງດວງສະຫວ່າງ “ດັ່ງມົດ” ພາຍໃນນັ້ນ. ຈາກນັ້ນລະບຸດວງອາທິດເປັນພຣະນາຣາຍະນະຜູ້ຖືກອຳນາດ ມີ 12 ຮູບຕາມລະດູ ແລະ 12 ນາມຕາມຮາສີ ວາງລະບົບປີ ເດືອນ ປັກ ແລະ ອະຍະນະ. ຕໍ່ມາອະທິບາຍຊັ້ນຟ້າຂຶ້ນໄປ—ດວງຈັນ ນັກສັດຕຣະ ສຸກຣະ ພຸດທະ ອັງຄານ ພຣະຫັດ ແລະ ເສົາ—ກ່ຽວກັບລະຍະຫ່າງ ການເຄື່ອນໄຫວ ແລະ ຜົນມົງຄຸນ/ອັບມົງຄຸນ ໂດຍເນັ້ນເລື່ອງຝົນ ແລະ ຄວາມຜາສຸກຂອງສັງຄົມ. ທ້າຍສຸດ ກຸ່ມພຣະິສີ 7 ອົງ (ສັບຕະຣິສິ) ໂຄຈອນອ້ອມທຣຸວະໂລກ ເປັນການປູທາງໄປສູ່ການຂະຫຍາຍຄວາມເຂົ້າໃຈເລື່ອງດາວຊັ້ນສູງ ແລະ ການປົກຄອງເວລາໂດຍເທວະດາ.
Shlokas
Verse 1
राजोवाच यदेतद्भगवत आदित्यस्य मेरुं ध्रुवं च प्रदक्षिणेन परिक्रामतो राशीनामभिमुखं प्रचलितं चाप्रदक्षिणं भगवतोपवर्णितममुष्य वयं कथमनुमिमीमहीति ॥ १ ॥
ພຣະຣາຊາກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ທ່ານໄດ້ຢືນຢັນແລ້ວວ່າພຣະອາທິດໂຄຈອນຮອບທຣຸວໂລກ ໂດຍມີເຂົາເມຣຸ ແລະທຣຸວຢູ່ຂ້າງຂວາ; ແຕ່ໃນເວລາດຽວກັນ ພຣະອົງຫັນໜ້າໄປຫາຮາສີ ແລະດູເຫມືອນວ່າມີເມຣຸແລະທຣຸວຢູ່ຂ້າງຊ້າຍ ພວກເຮົາຈະຮັບໄດ້ແນວໃດວ່າຢູ່ທັງຂວາແລະຊ້າຍພ້ອມກັນ?”
Verse 2
स होवाच यथा कुलालचक्रेण भ्रमता सह भ्रमतां तदाश्रयाणां पिपीलिकादीनां गतिरन्यैव प्रदेशान्तरेष्वप्युपलभ्यमानत्वादेवं नक्षत्रराशिभिरुपलक्षितेन कालचक्रेण ध्रुवं मेरुं च प्रदक्षिणेन परिधावता सह परिधावमानानां तदाश्रयाणां सूर्यादीनां ग्रहाणां गतिरन्यैव नक्षत्रान्तरे राश्यन्तरे चोपलभ्यमानत्वात् ॥ २ ॥
ສຣີ ສຸກເກດະວະ ໂກສະວາມີ ຕອບຢ່າງຊັດເຈນວ່າ: ເມື່ອລໍ້ຊ່າງໝໍ້ກຳລັງໝຸນ ມົດນ້ອຍໆທີ່ຢູ່ເທິງລໍ້ນັ້ນກໍໝຸນໄປດ້ວຍ ແຕ່ການເຄື່ອນຂອງມັນດູແຕກຕ່າງ ເພາະບາງຄັ້ງເຫັນຢູ່ສ່ວນໜຶ່ງ ບາງຄັ້ງເຫັນອີກສ່ວນໜຶ່ງ. ຉັນໃດກໍຉັນນັ້ນ ກຸ່ມດາວແລະຮາສີທີ່ເປັນ “ກົງລໍ້ແຫ່ງກາລເວລາ” ໝຸນໂດຍມີເມຣຸແລະທຣຸວໂລກຢູ່ຂ້າງຂວາ ແລະພຣະອາທິດກັບດາວເຄາະອື່ນໆກໍໝຸນໄປພ້ອມກັນ; ແຕ່ພຣະອາທິດແລະດາວເຄາະປາກົດຢູ່ໃນຮາສີແລະກຸ່ມດາວທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນເວລາຕ່າງກັນ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າການເຄື່ອນຂອງພວກມັນຕ່າງຈາກການເຄື່ອນຂອງຮາສີແລະກົງລໍ້ແຫ່ງກາລເວລາເອງ
Verse 3
स एष भगवानादिपुरुष एव साक्षान्नारायणो लोकानां स्वस्तय आत्मानं त्रयीमयं कर्मविशुद्धिनिमित्तं कविभिरपि च वेदेन विजिज्ञास्यमानो द्वादशधा विभज्य षट्सु वसन्तादिष्वृतुषु यथोपजोषमृतुगुणान् विदधाति ॥ ३ ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າປຸຣຸສະດັ້ງເດີມນັ້ນ ແມ່ນພຣະນາຣາຍະນໂດຍຕົງ. ເພື່ອຄວາມສຸກສະຫວັດຂອງໂລກທັງຫຼາຍ ແລະເພື່ອຊໍາລະກຳ ພຣະອົງປາກົດເປັນຮູບພຣະອາທິດ ອັນເປັນຮູບແຫ່ງໄຕຣເວດ; ແລ້ວແບ່ງພຣະອົງເປັນ 12 ພາກ ຈັດຕັ້ງ 6 ລະດູ ເລີ່ມຈາກວະສັນ ໃຫ້ມີຄຸນລັກສະນະເຊັ່ນ ຮ້ອນ ໜາວ ແລະອື່ນໆ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ
Verse 4
तमेतमिह पुरुषास्त्रय्या विद्यया वर्णाश्रमाचारानुपथा उच्चावचै: कर्मभिराम्नातैर्योगवितानैश्च श्रद्धया यजन्तोऽञ्जसा श्रेय: समधिगच्छन्ति ॥ ४ ॥
ຕາມວິຊາໄຕຣເວດ ແລະລະບົບວັນນະ-ອາສຣົມ ຜູ້ຄົນບູຊາພຣະນາຣາຍະນຜູ້ສະຖິດເປັນເທວະສຸຣິຍະ—ພຣະປະຣະມາດມັນ—ດ້ວຍສັດທາ ຕາມພິທີກຳເວດທັງສູງແລະຕ່ຳ ແລະຕາມວິທີໂຍຄະ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເຖິງປະໂຫຍດສູງສຸດໄດ້ໂດຍງ່າຍ
Verse 5
अथ स एष आत्मा लोकानां द्यावापृथिव्योरन्तरेण नभोवलयस्य कालचक्रगतो द्वादश मासान् भुङ्क्ते राशिसंज्ञान् संवत्सरावयवान्मास: पक्षद्वयं दिवा नक्तं चेति सपादर्क्षद्वयमुपदिशन्ति यावता षष्ठमंशं भुञ्जीत स वै ऋतुरित्युपदिश्यते संवत्सरावयव: ॥ ५ ॥
ພຣະສຸຣິຍະ—ຄືພຣະນາຣາຍະນ/ວິສນຸ ຜູ້ເປັນອາດມັນແຫ່ງໂລກທັງປວງ—ສະຖິດໃນອາກາດລະຫວ່າງຟ້າແລະດິນ ແລະເຄື່ອນໄປຕາມກົງລໍ້ແຫ່ງກາລະ ຜ່ານ 12 ເດືອນ. ເມື່ອສຳພັນກັບຣາສີ 12 ຈຶ່ງຮັບນາມ 12 ປະການ. ການຮວບຮວມ 12 ເດືອນເອີ້ນວ່າ “ສຳວັດສະຣະ” (ໜຶ່ງປີ). ຕາມຈັນທະຄະນິດ ຂ້າງຂຶ້ນແລະຂ້າງແຮມສອງປັກສ໌ເປັນເດືອນໜຶ່ງ; ສຳລັບປິຕຣະໂລກ ນັ້ນແມ່ນວັນແລະຄືນໜຶ່ງ. ຕາມການນັບດາວ ເດືອນໜຶ່ງເທົ່າກັບກຸ່ມດາວ 2 ແລະ 1/4. ເມື່ອພຣະອາທິດເດີນທາງ 2 ເດືອນ ຈຶ່ງຄົບ 1/6 ຂອງປີ ເອີ້ນວ່າ “ລະດູ”; ດັ່ງນັ້ນລະດູທັງຫຼາຍເປັນອະວະຍະຂອງປີ
Verse 6
अथ च यावतार्धेन नभोवीथ्यां प्रचरति तं कालमयनमाचक्षते ॥ ६ ॥
ເວລາທີ່ພຣະອາທິດເຄື່ອນໄປໃນເສັ້ນທາງຟ້າໄດ້ຄື່ງໜຶ່ງ ເອີ້ນວ່າ “ອະຍະນະ” (ອຸດຕະຣາຍະນະ ຫຼື ທັກສິນາຍະນະ)
Verse 7
अथ च यावन्नभोमण्डलं सह द्यावापृथिव्योर्मण्डलाभ्यां कार्त्स्न्येन स ह भुञ्जीत तं कालं संवत्सरं परिवत्सरमिडावत्सरमनुवत्सरं वत्सरमिति भानोर्मान्द्यशैघ्र्यसमगतिभि: समामनन्ति ॥ ७ ॥
ພຣະສຸຣິຍະມີຄວາມໄວ 3 ຢ່າງ—ຊ້າ, ໄວ, ແລະປານກາງ. ເວລາທີ່ພຣະອົງໃຊ້ເດີນທາງວຽນຮອບມົນດົນແຫ່ງຟ້າ ແຜ່ນດິນ ແລະອາກາດໃຫ້ຄົບຖ້ວນຕາມຄວາມໄວທັງສາມນັ້ນ ນັກປັນຍາເອີ້ນດ້ວຍ 5 ນາມ: ສຳວັດສະຣະ, ປະຣິວັດສະຣະ, ອິຑາວັດສະຣະ, ອະນຸວັດສະຣະ, ແລະ ວັດສະຣະ
Verse 8
एवं चन्द्रमा अर्कगभस्तिभ्य उपरिष्टाल्लक्षयोजनत उपलभ्यमानोऽर्कस्य संवत्सरभुक्तिं पक्षाभ्यां मासभुक्तिं सपादर्क्षाभ्यां दिनेनैव पक्षभुक्तिमग्रचारी द्रुततरगमनो भुङ्क्ते ॥ ८ ॥
ເທິງຂຶ້ນໄປຈາກລຳແສງຂອງພະອາທິດ ໃນລະຍະ 100,000 ໂຢຊະນາ ມີດວງຈັນຢູ່. ດວງຈັນເຄື່ອນໄວກວ່າພະອາທິດ—ໃນສອງປັກ ມັນເດີນທາງເທົ່າກັບໜຶ່ງປີຂອງພະອາທິດ, ໃນສອງວັນກັບອີກໜຶ່ງສ່ວນສີ່ເທົ່າກັບໜຶ່ງເດືອນ, ແລະໃນໜຶ່ງວັນເທົ່າກັບໜຶ່ງປັກຂອງພະອາທິດ.
Verse 9
अथ चापूर्यमाणाभिश्च कलाभिरमराणां क्षीयमाणाभिश्च कलाभि: पितृणामहोरात्राणि पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यां वितन्वान: सर्वजीवनिवहप्राणो जीवश्चैकमेकं नक्षत्रं त्रिंशता मुहूर्तैर्भुङ्क्ते ॥ ९ ॥
ເມື່ອດວງຈັນຂ້າງຂຶ້ນ ສ່ວນສະຫວ່າງເພີ່ມຂຶ້ນທຸກມື້ ເຮັດໃຫ້ເປັນກາງວັນສຳລັບເທວະ ແລະເປັນກາງຄືນສຳລັບປິຕຣະ; ເມື່ອຂ້າງແຮມ ກໍເຮັດກົງກັນຂ້າມ. ດັ່ງນັ້ນມັນຜ່ານແຕ່ລະນັກສະຕຣາໃນ 30 ມຸຫູຣຕະ (ໜຶ່ງມື້ເຕັມ). ເພາະໃຫ້ຄວາມເຢັນດຸຈອະມຣິຕ ຊ່ວຍໃຫ້ທັນຍາຫານເຕີບໂຕ ຈຶ່ງເອີ້ນພະຈັນທຣະເທວະວ່າ ‘ຊີວະ’ ເປັນຊີວິດຂອງສັດທັງປວງ.
Verse 10
य एष षोडशकल: पुरुषो भगवान्मनोमयोऽन्नमयोऽमृतमयो देवपितृमनुष्यभूतपशुपक्षिसरीसृपवीरुधां प्राणाप्यायनशीलत्वात्सर्वमय इति वर्णयन्ति ॥ १० ॥
ດວງຈັນຜູ້ມີ 16 ກະລາ ເປັນຕົວແທນແຫ່ງອິດທິພົນຂອງພຣະພະຄະວານ ພຣະບຸກຄົນສູງສຸດ. ເປັນເທວະຜູ້ຄອງໃຈ ຈຶ່ງເອີ້ນ ‘Manomaya’; ໃຫ້ພະລັງແກ່ສະຫມຸນໄພແລະພືດ ຈຶ່ງເອີ້ນ ‘Annamaya’; ແລະເປັນແຫຼ່ງຊີວິດຂອງສັດທັງປວງ ຈຶ່ງເອີ້ນ ‘Amṛtamaya’. ມັນເຮັດໃຫ້ເທວະ, ປິຕຣະ, ມະນຸດ, ສັດ, ນົກ, ສັດເລື້ອຍຄານ, ຕົ້ນໄມ້ແລະພືດທັງຫມົດພໍໃຈ; ເພາະແຜ່ຊາຍໄປທົ່ວ ຈຶ່ງເອີ້ນ ‘Sarvamaya’.
Verse 11
तत उपरिष्टात्द्वि्लक्षयोजनतो नक्षत्राणि मेरुं दक्षिणेनैव कालायन ईश्वरयोजितानि सहाभिजिताष्टाविंशति: ॥ ११ ॥
ເທິງຂຶ້ນໄປອີກ 200,000 ໂຢຊະນາ ມີດາວນັກສະຕຣາຫຼາຍດວງ. ໂດຍພຣະປະສົງຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າສູງສຸດ ພວກມັນຖືກຜູກໄວ້ກັບກົງລໍ້ແຫ່ງເວລາ ແລະໝຸນໂດຍມີພູສຸເມຣຸຢູ່ຂ້າງຂວາ (ວຽນຂວາ) ດ້ວຍການເຄື່ອນທີ່ແຕກຕ່າງຈາກພະອາທິດ. ມີນັກສະຕຣາສຳຄັນ 28 ດວງ ນຳໂດຍ Abhijit.
Verse 12
तत उपरिष्टादुशना द्विलक्षयोजनत उपलभ्यते पुरत: पश्चात्सहैव वार्कस्य शैघ्र्यमान्द्यसाम्याभिर्गतिभिरर्कवच्चरति लोकानां नित्यदानुकूल एव प्रायेण वर्षयंश्चारेणानुमीयते स वृष्टिविष्टम्भग्रहोपशमन: ॥ १२ ॥
ເທິງຂຶ້ນໄປຈາກກຸ່ມດາວນັ້ນອີກ 200,000 ໂຢຊະນາ ມີດາວສຸກ (Venus/ອຸຊະນາ). ມັນເຄື່ອນໄປຄ້າຍພະອາທິດ: ບາງຄັ້ງຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ບາງຄັ້ງຢູ່ຂ້າງຫຼັງ, ແລະບາງຄັ້ງໄປພ້ອມກັນ ດ້ວຍການເຄື່ອນໄວ, ຊ້າ ແລະປານກາງ. ດາວສຸກຊ່ວຍລົບລ້າງອິດທິພົນຂອງດາວທີ່ຂັດຂວາງຝົນ; ດັ່ງນັ້ນການປາກົດຂອງມັນມັກນຳຝົນມາ ແລະຖືກມອບຄ່າວ່າເປັນມົງຄຸນແກ່ສັດທັງປວງ ຕາມທີ່ນັກປັນຍາຍອມຮັບ.
Verse 13
उशनसा बुधो व्याख्यातस्तत उपरिष्टाद्विलक्षयोजनतो बुध: सोमसुत उपलभ्यमान: प्रायेण शुभकृद्यदार्काद् व्यतिरिच्येत तदातिवाताभ्रप्रायानावृष्ट्यादिभयमाशंसते ॥ १३ ॥
ດາວພຸດ (ບຸດແຫ່ງດວງຈັນ) ເຫມືອນດາວສຸກ ບາງຄັ້ງຢູ່ຫຼັງດວງອາທິດ ບາງຄັ້ງຢູ່ໜ້າ ແລະບາງຄັ້ງເຄື່ອນໄປພ້ອມກັນ। ມັນຢູ່ເທິງດາວສຸກຂຶ້ນໄປ 16 ລ້ານໂຍຊະນະ ແລະໂດຍທົ່ວໄປເປັນມງຄົນ; ແຕ່ເມື່ອບໍ່ເຄື່ອນຄຽງກັບດວງອາທິດ ຈະບອກເຫດພາຍຸ ຝຸ່ນ ຝົນບໍ່ສະໝໍ່າເສມ ແລະເມກບໍ່ມີນ້ຳ ກ່ອນໃຫ້ເກີດຄວາມຫວາດຫວັນຈາກຝົນນ້ອຍຫຼືຫຼາຍເກີນໄປ।
Verse 14
अत ऊर्ध्वमङ्गारकोऽपि योजनलक्षद्वितय उपलभ्यमानस्त्रिभिस्त्रिभि: पक्षैरेकैकशो राशीन्द्वादशानुभुङ्क्ते यदि न वक्रेणाभिवर्तते प्रायेणाशुभग्रहोऽघशंस: ॥ १४ ॥
ເທິງຂຶ້ນໄປມີດາວອັງຄານ (ອັງກາຣະກະ) ຢູ່ເທິງດາວພຸດ 200,000 ໂຍຊະນະ। ຖ້າບໍ່ເຄື່ອນແບບຄົດຄ້ຽວ ມັນຈະຜ່ານຮາສີລະໜຶ່ງໃນສາມປັກສ໌ ຈົນຄົບ 12 ຮາສີຕາມລຳດັບ; ແຕ່ໂດຍທົ່ວໄປເປັນດາວອັບມົງຄົນ ບອກເຫດຮ້າຍ ແລະໃຫ້ຜົນບໍ່ດີໃນເລື່ອງຝົນແລະອິດທິພົນອື່ນໆ।
Verse 15
तत उपरिष्टाद्विलक्षयोजनान्तरगता भगवान् बृहस्पतिरेकैकस्मिन् राशौ परिवत्सरं परिवत्सरं चरति यदि न वक्र: स्यात्प्रायेणानुकूलो ब्राह्मणकुलस्य ॥ १५ ॥
ເທິງຂຶ້ນໄປອີກ 16 ລ້ານໂຍຊະນະ ມີພຣະພຶຫັດສະປະຕິ (Bṛhaspati) ສະຖິດຢູ່। ພຣະອົງເຄື່ອນໄປຢູ່ໃນຮາສີແຕ່ລະອັນເປັນເວລາ 1 ປະຣິວັດສະຣ; ຖ້າການເຄື່ອນໄປບໍ່ຄົດຄ້ຽວ ກໍມັກເປັນມົງຄົນແກ່ພວກພຣາຫມະນ ແລະໂລກ ສົ່ງເສີມທຳມະແລະວິຊາໃຫ້ເຈີຣິນ।
Verse 16
तत उपरिष्टाद्योजनलक्षद्वयात्प्रतीयमान: शनैश्चर एकैकस्मिन् राशौ त्रिंशन्मासान् विलम्बमान: सर्वानेवानुपर्येति तावद्भिरनुवत्सरै: प्रायेण हि सर्वेषामशान्तिकर: ॥ १६ ॥
ເທິງຂຶ້ນໄປ (ເທິງດາວພຶຫັດສະປະຕິ) 200,000 ໂຍຊະນະ ມີດາວເສາ (ຊະໄນຊະຈະຣະ) ຢູ່। ມັນເຄື່ອນຊ້າ ຢູ່ໃນຮາສີໜຶ່ງໆ 30 ເດືອນ ແລະວຽນຄົບວົງຮາສີທັງໝົດໃນ 30 ອະນຸວັດສະຣ; ໂດຍທົ່ວໄປມັນເປັນຜູ້ກໍ່ຄວາມບໍ່ສະຫງົບໃຫ້ທຸກຜູ້ ແລະໃຫ້ຜົນອັບມົງຄົນຢ່າງຫນັກ।
Verse 17
तत उत्तरस्मादृषय एकादशलक्षयोजनान्तर उपलभ्यन्ते य एव लोकानां शमनुभावयन्तो भगवतो विष्णोर्यत्परमं पदं प्रदक्षिणं प्रक्रमन्ति ॥ १७ ॥
ທາງເໜືອຈາກນັ້ນ ຫ່າງອອກໄປ 11 ລ້ານໂຍຊະນະ ມີລິຊີຜູ້ບໍລິສຸດ 7 ອົງສະຖິດຢູ່। ພວກທ່ານຄິດຖຶງຄວາມຜາສຸກຂອງສັດໂລກເສມອ ແລະເດີນປະທັກສິນວຽນຮອບພະບົດສູງສຸດຂອງພຣະວິດສະນຸ ຄື ທຣຸວະໂລກ (ດາວເໜືອ)។
Frequently Asked Questions
Śukadeva distinguishes between two motions: (1) the rotation of the zodiacal/stellar framework bound to the wheel of time (kāla-cakra), and (2) the relative motion of the sun and other planets within that rotating framework. Like ants on a potter’s wheel, the luminaries appear in different positions even though the larger system is rotating. Thus statements about “left/right” reflect reference frames—zodiacal rotation versus planetary traversal—rather than a single fixed physical orientation.
The chapter identifies the sun-god as Nārāyaṇa/Viṣṇu in an empowered solar form who benefits all planets, purifies fruitive work, and manifests seasonal divisions. Because the sun regulates time, seasons, and ritual calendars, people following varṇāśrama worship the Supreme as present in the sun through Vedic rites (e.g., agnihotra) and yogic discipline—aiming ultimately at the highest goal of life, not merely material prosperity.
Kāla-cakra is the cosmic “wheel of time” by which the Supreme’s administration becomes measurable as cycles—months, fortnights, seasons, ayanas, and years. In this chapter it is the governing structure to which constellations are fixed and within which the sun and grahas move, producing predictable changes (seasonal qualities) and karmic/ritual timing for embodied beings.
The Bhāgavata presents grahas as instruments within divine governance affecting terrestrial conditions that sustain life and dharma. Their described “favorable/unfavorable” effects—often framed around rainfall—signal how cosmic timing correlates with prosperity or distress in human society. The point is not fatalism but recognition that material conditions operate under higher order (poṣaṇa) and that wise persons align life with dharma and devotion rather than mere prediction.