Adhyaya 21
The Orbit of the Sun, the Measure of Day and Night, and the Sun-God’s Chariot
ສືບຕໍ່ການສຳຫຼວດຈັກກະວານໃນສະກັນທະທີ 5, ສຸກະເທວະ ໂກສະວາມີ ປ່ຽນຈາກການວັດຂະໜາດທົ່ວໄປໄປສູ່ກົນໄກຂອງເວລາໃນອັນຕະຣິກສະ (ອາກາດກາງ). ທ່ານອະທິບາຍວ່າການເຄື່ອນຂອງພຣະອາທິດ—ໄປເໜືອ, ໄປໃຕ້, ແລະຂ້າມເສັ້ນສະເໝີ—ເຮັດໃຫ້ກາງວັນກາງຄືນບໍ່ເທົ່າກັນ ຫຼືເທົ່າກັນ ຕາມການສຳພັນກັບ rāśi (ລາສີ). ພຣະອາທິດເດີນທາງເປັນວົງມົນຮອບພູ Mānasottara ແລະເຊື່ອມໂຍງຕາເວັນຂຶ້ນ, ທ່ຽງ, ຕົກ, ແລະທ່ຽງຄືນ ກັບທີ່ພຳນັກທິດທັງສີ່ຂອງ ອິນດຣະ, ຍະມະ, ວະຣຸນະ, ແລະເທວະແຫ່ງຈັນ. ຊາວ Sumeru ມີທ່ຽງຕະຫຼອດເນື່ອງຈາກຕຳແໜ່ງພຣະອາທິດ ແລະລົມ dakṣiṇāvarta ເຮັດໃຫ້ເຫັນຄືການເຄື່ອນທາງທິດ. ທ່ານຍັງກ່າວເຖິງຄວາມໄວຂອງພຣະອາທິດ, ການບູຊາແບບ trayīmaya (om bhūr bhuvaḥ svaḥ) ແລະລົດສົງຄວາມໝາຍ: Saṁvatsara ເປັນລໍ້, ເດືອນເປັນຊີ້ນລໍ້, ລະດູເປັນຂອບລໍ້ ນຳໄປສູ່ການພັນລະນາດາວອື່ນໆໃນ Bhū-maṇḍala ຕໍ່ໄປ។
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच एतावानेव भूवलयस्य सन्निवेश: प्रमाणलक्षणतो व्याख्यात: ॥ १ ॥
ສຣີຊຸກະເທວ ໂກສະວາມີ ກ່າວວ່າ: ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ ຕາມການຄຳນວນຂອງນັກປັນຍາ ຂ້ອຍໄດ້ອະທິບາຍມາແລ້ວເຖິງການຈັດວາງຂອງ ພູວະລະຍະ ພ້ອມທັງເສັ້ນຜ່າສູນກາງຂອງຈັກກະວານ ແລະລັກສະນະທົ່ວໄປຂອງມັນ.
Verse 2
एतेन हि दिवो मण्डलमानं तद्विद उपदिशन्ति यथा द्विदलयोर्निष्पावादीनां ते अन्तरेणान्तरिक्षं तदुभयसन्धितम् ॥ २ ॥
ເຫມືອນເມັດຂ້າວສາລີທີ່ແບ່ງເປັນສອງສ່ວນ ເມື່ອຮູ້ຂະໜາດສ່ວນລຸ່ມ ກໍສາມາດຄາດຄະເນຂະໜາດສ່ວນເທິງໄດ້; ດັ່ງນັ້ນນັກພູມສາດຜູ້ຮູ້ຈຶ່ງສອນວ່າ ຮູ້ມາດຕາສ່ວນລຸ່ມແລ້ວ ຈະເຂົ້າໃຈມາດຕາສ່ວນເທິງຂອງຈັກກະວານໄດ້. ຟ້າລະຫວ່າງວົງມົນໂລກແລະວົງມົນສະຫວັນ ເອີ້ນວ່າ ‘ອັນຕະຣິກສະ’ ເປັນອະວະກາດທີ່ຕໍ່ກັບຍອດໂລກແລະຖານສະຫວັນ.
Verse 3
यन्मध्यगतो भगवांस्तपतपतिस्तपन आतपेन त्रिलोकीं प्रतपत्यवभासयत्यात्मभासा स एष उदगयनदक्षिणायनवैषुवतसंज्ञाभिर्मान्द्यशैघ्य्रसमानाभिर्गतिभिरारोहणावरोहणसमानस्थानेषु यथासवनमभिपद्यमानो मकरादिषु राशिष्वहोरात्राणि दीर्घह्रस्वसमानानि विधत्ते ॥ ३ ॥
ໃນກາງແຫ່ງອັນຕະຣິກສະນັ້ນ ມີພຣະສຸລິຍະຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງ ເປັນຈອມກະສັດແຫ່ງຜູ້ໃຫ້ຄວາມຮ້ອນ; ດ້ວຍລັງສີຂອງພຣະອົງເອງ ພຣະອົງເຮັດໃຫ້ໄຕໂລກຮ້ອນແລະສະຫວ່າງ ພ້ອມທັງຄ້ຳຈຸນລະບຽບແຫ່ງຈັກກະວານ. ຕາມພຣະບັນຊາຂອງພຣະເຈົ້າ ພຣະອົງເຄື່ອນໄປທາງເໜືອ ທາງໃຕ້ ຫຼືຜ່ານເສັ້ນສະເໝີ ດ້ວຍຈັງຫວະຊ້າ ໄວ ຫຼືປານກາງ. ຕາມການຂຶ້ນ ການລົງ ຫຼືການຜ່ານວິສຸວັດ ແລະການສຳພັດຮາສີເຊັ່ນ ມະກະຣາ ພຣະອົງກຳນົດໃຫ້ກາງວັນ-ກາງຄືນ ຍາວ ສັ້ນ ຫຼືເທົ່າກັນ.
Verse 4
यदा मेषतुलयोर्वर्तते तदाहोरात्राणि समानानि भवन्ति यदा वृषभादिषु पञ्चसु च राशिषु चरति तदाहान्येव वर्धन्ते ह्रसति च मासि मास्येकैका घटिका रात्रिषु ॥ ४ ॥
ເມື່ອດວງອາທິດຜ່ານຮາສີເມສະ (Aries) ແລະ ທຸລາ (Libra) ກາງວັນແລະກາງຄືນຍາວເທົ່າກັນ. ເມື່ອຜ່ານຫ້າຮາສີທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ ວຶຣສະພະ (Taurus) ກາງວັນຈະຍາວຂຶ້ນ ແລະກາງຄືນຈະສັ້ນລົງເດືອນລະ 1 ຆະຕິກາ (ຄຶ່ງຊົ່ວໂມງ) ຈົນກວ່າຈະກັບມາທີ່ທຸລາແລ້ວກາງວັນ-ກາງຄືນເທົ່າກັນອີກຄັ້ງ.
Verse 5
यदा वृश्चिकादिषु पञ्चसु वर्तते तदाहोरात्राणि विपर्ययाणि भवन्ति ॥ ५ ॥
ເມື່ອດວງອາທິດຜ່ານຫ້າຮາສີທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ ວຶຣສະຈິກ (Scorpio) ຄວາມຍາວຂອງກາງວັນ-ກາງຄືນຈະກັບກັນ: ກາງວັນສັ້ນລົງ ແລະກາງຄືນຍາວຂຶ້ນ; ແລ້ວຈຶ່ງຄ່ອຍໆກັບໄປສູ່ຄວາມເທົ່າກັນ.
Verse 6
यावद्दक्षिणायनमहानि वर्धन्ते यावदुदगयनं रात्रय: ॥ ६ ॥
ຕາບໃດທີ່ດວງອາທິດເຄື່ອນໄປສູ່ທັກສິນາຍະນະ (ທາງໃຕ້) ກາງວັນຈະຍາວຂຶ້ນ; ແລະຕາບໃດທີ່ເຄື່ອນໄປສູ່ອຸດະກາຍະນະ (ທາງເໜືອ) ກາງຄືນຈະຍາວຂຶ້ນ.
Verse 7
एवं नव कोटय एकपञ्चाशल्लक्षाणि योजनानां मानसोत्तरगिरिपरिवर्तनस्योपदिशन्ति तस्मिन्नैन्द्रीं पुरीं पूर्वस्मान्मेरोर्देवधानीं नाम दक्षिणतो याम्यां संयमनीं नाम पश्चाद्वारुणीं निम्लोचनीं नाम उत्तरत: सौम्यां विभावरीं नाम तासूदयमध्याह्नास्तमयनिशीथानीति भूतानां प्रवृत्तिनिवृत्तिनिमित्तानि समयविशेषेण मेरोश्चतुर्दिशम् ॥ ७ ॥
ຊຸກະເດວ ໂກສວາມີ ກ່າວຕໍ່—ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ, ນັກປັນຍາກ່າວວ່າ ພະອາທິດໂຄຈອນຮອບພູມານະໂສຕຕະຣະ ໃນວົງກົມຍາວ 9,51,00,000 ໂຢຊະນະ. ທີ່ມານະໂສຕຕະຣະ ທາງຕາເວັນອອກຂອງພູສຸເມຣຸມີ ເທວະທານີ ຂອງພຣະອິນ, ທາງໃຕ້ມີ ສັມຍະມະນີ ຂອງຍະມະຣາຊ, ທາງຕາເວັນຕົກມີ ນິມໂລຈະນີ ຂອງວະຣຸນ, ແລະທາງເໜືອມີ ວິພາວະຣີ ຂອງເທວະຈັນ. ຕາມເວລາຈຳເພາະ ຈຶ່ງມີ ຕາເວັນຂຶ້ນ, ທ່ຽງວັນ, ຕາເວັນຕົກ, ແລະທ່ຽງຄືນ ເຮັດໃຫ້ສັດມີຊີວິດເລີ່ມແລະຢຸດກິດຫນ້າທີ່ຂອງຕົນ.
Verse 8
तत्रत्यानां दिवसमध्यङ्गत एव सदाऽऽदित्यस्तपति सव्येनाचलं दक्षिणेन करोति ॥ ८ ॥ यत्रोदेति तस्य ह समानसूत्रनिपाते निम्लोचति यत्र क्वचन स्यन्देनाभितपति तस्य हैष समानसूत्रनिपाते प्रस्वापयति तत्र गतं न पश्यन्ति ये तं समनुपश्येरन् ॥ ९ ॥
ສັດທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງພູສຸເມຣຸ ຮູ້ສຶກຮ້ອນດັ່ງເວລາທ່ຽງຢູ່ເສມອ ເພາະພະອາທິດຢູ່ເທິງສີສະຂອງເຂົາເຈົ້າຕະຫຼອດ. ພະອາທິດເຄື່ອນໄຫວບາມາວັດ ໂດຍຫັນໄປຫາດາວ ແລະໃຫ້ສຸເມຣຸຢູ່ຂ້າງຊ້າຍ; ແຕ່ເນື່ອງຈາກລົມທັກສິນາວັດ ຈຶ່ງເຫັນຄືວ່າເຄື່ອນຕາມເຂັມນາລິກາ ແລະໃຫ້ພູຢູ່ຂ້າງຂວາ. ດິນແດນທີ່ຢູ່ຕົງຂ້າມກັບຈຸດທີ່ເຫັນຕາເວັນຂຶ້ນ ຈະເຫັນຕາເວັນຕົກ; ແລະຕົງຂ້າມກັບຈຸດທ່ຽງວັນ ຈະເປັນທ່ຽງຄືນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຜູ້ຢູ່ບ່ອນຕາເວັນຕົກ ຖ້າໄປດິນແດນຕົງຂ້າມ ຈະບໍ່ເຫັນພະອາທິດໃນສະພາບເດີມນັ້ນ
Verse 9
तत्रत्यानां दिवसमध्यङ्गत एव सदाऽऽदित्यस्तपति सव्येनाचलं दक्षिणेन करोति ॥ ८ ॥ यत्रोदेति तस्य ह समानसूत्रनिपाते निम्लोचति यत्र क्वचन स्यन्देनाभितपति तस्य हैष समानसूत्रनिपाते प्रस्वापयति तत्र गतं न पश्यन्ति ये तं समनुपश्येरन् ॥ ९ ॥
ສັດທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງພູສຸເມຣຸ ຮູ້ສຶກຮ້ອນດັ່ງເວລາທ່ຽງຢູ່ເສມອ ເພາະພະອາທິດຢູ່ເທິງສີສະຂອງເຂົາເຈົ້າຕະຫຼອດ. ພະອາທິດເຄື່ອນໄຫວບາມາວັດ ໂດຍຫັນໄປຫາດາວ ແລະໃຫ້ສຸເມຣຸຢູ່ຂ້າງຊ້າຍ; ແຕ່ເນື່ອງຈາກລົມທັກສິນາວັດ ຈຶ່ງເຫັນຄືວ່າເຄື່ອນຕາມເຂັມນາລິກາ ແລະໃຫ້ພູຢູ່ຂ້າງຂວາ. ດິນແດນທີ່ຢູ່ຕົງຂ້າມກັບຈຸດທີ່ເຫັນຕາເວັນຂຶ້ນ ຈະເຫັນຕາເວັນຕົກ; ແລະຕົງຂ້າມກັບຈຸດທ່ຽງວັນ ຈະເປັນທ່ຽງຄືນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຜູ້ຢູ່ບ່ອນຕາເວັນຕົກ ຖ້າໄປດິນແດນຕົງຂ້າມ ຈະບໍ່ເຫັນພະອາທິດໃນສະພາບເດີມນັ້ນ
Verse 10
यदा चैन्द्य्रा: पुर्या: प्रचलते पञ्चदशघटिकाभिर्याम्यां सपादकोटिद्वयं योजनानां सार्धद्वादशलक्षाणि साधिकानि चोपयाति ॥ १० ॥
ເມື່ອພະອາທິດເຄື່ອນຈາກ ເທວະທານີ ນະຄອນຂອງພຣະອິນ ໄປຫາ ສັມຍະມະນີ ນະຄອນຂອງຍະມະຣາຊ ພຣະອາທິດເດີນທາງ 23,775,000 ໂຢຊະນະ ໃນ 15 ຆະຕິກາ (6 ຊົ່ວໂມງ)
Verse 11
एवं ततो वारुणीं सौम्यामैन्द्रीं च पुनस्तथान्ये च ग्रहा: सोमादयो नक्षत्रै: सह ज्योतिश्चक्रे समभ्युद्यन्ति सह वा निम्लोचन्ति ॥ ११ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ພະອາທິດເຄື່ອນຈາກ ສັມຍະມະນີ ໄປຫາ ນິມໂລຈະນີ ນະຄອນຂອງວະຣຸນ; ຈາກນັ້ນໄປຫາ ວິພາວະຣີ ນະຄອນຂອງເທວະຈັນ; ແລະກັບໄປຫາ ເທວະທານີ ນະຄອນຂອງພຣະອິນ ອີກຄັ້ງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ດວງຈັນ ແລະດາວເຄາະກັບດາວອື່ນໆ ພ້ອມກັບນັກສັດ ປາກົດຂຶ້ນໃນວົງຈັກແຫ່ງແສງເທິງຟ້າ ແລ້ວຕົກລົງ ແລະກັບໄປບໍ່ປາກົດ
Verse 12
एवं मुहूर्तेन चतुस्त्रिंशल्लक्षयोजनान्यष्टशताधिकानि सौरो रथस्त्रयीमयोऽसौ चतसृषु परिवर्तते पुरीषु ॥ १२ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ໃນໜຶ່ງມຸຮູຣຕະ ລົດຂອງພຣະສຸຣິຍະເທວະ ອັນເປັນຕຣະຍີມະຍະ—ຖືກບູຊາດ້ວຍຄໍາເວດ ‘ໂອມ ພູຣ ພຸວະຫ໌ ສະວະຫ໌’—ຈຶ່ງເວັນວຽນໃນສີ່ທີ່ພັກ ແລະເຄື່ອນດ້ວຍຄວາມໄວ 3,400,800 ໂຢຊະນະ।
Verse 13
यस्यैकं चक्रं द्वादशारं षण्नेमि त्रिणाभि संवत्सरात्मकं समामनन्ति तस्याक्षो मेरोर्मूर्धनि कृतो मानसोत्तरे कृतेतरभागो यत्र प्रोतं रविरथचक्रं तैलयन्त्रचक्रवद् भ्रमन्मानसोत्तरगिरौ परिभ्रमति ॥ १३ ॥
ລົດຂອງພຣະສຸຣິຍະເທວະມີລໍ້ພຽງລໍ້ດຽວ ເອີ້ນວ່າ “ສັມວັດສະຣະ” ສິບສອງເດືອນເປັນຊີ້ລໍ້ສິບສອງອັນ ຫົກລະດູເປັນສ່ວນຂອງຂອບລໍ້ ແລະສາມຊ່ວງຈາຕຸຣມາສະຍະເປັນດຸມສາມສ່ວນ ປາຍແກນຂ້າງໜຶ່ງພັກຢູ່ຍອດພູສຸເມຣຸ ອີກຂ້າງພັກຢູ່ພູມານໂສຕຕະຣະ; ລໍ້ທີ່ຕິດກັບປາຍແກນດ້ານນອກ ຈຶ່ງໝຸນຢູ່ເທິງມານໂສຕຕະຣະຢ່າງບໍ່ຂາດ ດຸຈລໍ້ເຄື່ອງບີບນ້ໍາມັນ।
Verse 14
तस्मिन्नक्षे कृतमूलो द्वितीयोऽक्षस्तुर्यमानेन सम्मितस्तैलयन्त्राक्षवद् ध्रुवे कृतोपरिभाग: ॥ १४ ॥
ໃນແກນອັນທຳອິດນັ້ນ ມີແກນອັນທີສອງຕໍ່ຢູ່ ຍາວເພີງໜຶ່ງໃນສີ່ຂອງແກນແຮກ; ແລະດຸຈແກນເຄື່ອງບີບນ້ໍາມັນ ປາຍເທິງຂອງແກນທີສອງນີ້ຖືກຜູກກັບທຣຸວະໂລກະດ້ວຍເຊືອກແຫ່ງລົມ।
Verse 15
रथनीडस्तु षट्त्रिंशल्लक्षयोजनायतस्तत्तुरीयभागविशालस्तावान् रविरथयुगो यत्र हयाश्छन्दोनामान: सप्तारुणयोजिता वहन्ति देवमादित्यम् ॥ १५ ॥
ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ ຕົວລົດຂອງລົດພຣະສຸຣິຍະເທວະຍາວ 3,600,000 ໂຢຊະນະ ແລະກວ້າງເພີງໜຶ່ງໃນສີ່; ຄານເທຍມ (ຢູກ) ກໍກວ້າງເທົ່ານັ້ນ. ມ້າເຈັດຕົວທີ່ມີນາມຕາມສັນທະເວດ ເຊັ່ນ ຄາຍະຕຣີ ຖືກພຣະອະຣຸນເທວະເທຍມໄວ້ ແລະພາພຣະອາທິຕຍະໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ।
Verse 16
पुरस्तात्सवितुररुण: पश्चाच्च नियुक्त: सौत्ये कर्मणि किलास्ते ॥ १६ ॥
ແມ່ນແທ້ວ່າ ພຣະອະຣຸນເທວະນັ່ງຢູ່ດ້ານໜ້າພຣະສຸຣິຍະເທວະ ເພື່ອຂັບລົດແລະຄວບຄຸມມ້າ ແຕ່ທ່ານກໍຍັງເຫຼົ່າມອງຖອຍຫຼັງໄປຫາພຣະສຸຣິຍະເທວະຢູ່ເສມອ।
Verse 17
तथा वालिखिल्या ऋषयोऽङ्गुष्ठपर्वमात्रा: षष्टिसहस्राणि पुरत: सूर्यं सूक्तवाकाय नियुक्ता: संस्तुवन्ति ॥ १७ ॥
ເຊັ່ນນັ້ນ ມີລິສີຜູ້ບໍລິສຸດຊື່ ວາລິຄິລຍາ 60,000 ອົງ ແຕ່ລະອົງມີຂະໜາດເທົ່າຂໍ້ນິ້ວໂປ້ ຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະສຸຣິຍະເທວ ແລະສັນລະເສີນພຣະອົງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳສະຫງ່າງາມ
Verse 18
तथान्ये च ऋषयो गन्धर्वाप्सरसो नागा ग्रामण्यो यातुधाना देवा इत्येकैकशो गणा: सप्त चतुर्दश मासि मासि भगवन्तं सूर्यमात्मानं नानानामानं पृथङ्नानानामान: पृथक्कर्मभिर्द्वन्द्वश उपासते ॥ १८ ॥
ເຊັ່ນດຽວກັນ ມີລິສີອື່ນໆ ຄົນທັນພ໌ ອັບສະຣາ ນາກ ຢັກ ຣາກສະ ແລະເທວະທັງຫຼາຍ—ແບ່ງເປັນຄູ່ໆ—ໃນແຕ່ລະເດືອນຮັບນາມຕ່າງກັນ ແລະປະກອບພິທີກຳຫຼາຍຮູບແບບ ເພື່ອບູຊາພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າໃນຮູບພຣະສຸຣິຍະເທວ ຜູ້ມີນາມຫຼາຍ
Verse 19
लक्षोत्तरं सार्धनवकोटियोजनपरिमण्डलं भूवलयस्य क्षणेन सगव्यूत्युत्तरं द्विसहस्रयोजनानि स भुङ्क्ते ॥ १९ ॥
ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ ໃນວົງໂຄຈອນຜ່ານ ພູ-ມັນຑະລະ ພຣະສຸຣິຍະເທວ ເຄື່ອນຜ່ານ 95,100,000 ໂຢຊະນະ ໃນຊົ່ວຂະນະ; ຄວາມໄວຂອງພຣະອົງແມ່ນ 2,000 ໂຢຊະນະ ແລະ 2 ໂຄຣຊະ ຕໍ່ຂະນະ
Frequently Asked Questions
Śukadeva links day/night length to the sun’s course through the zodiac and its shifting position north of, south of, or on the equator. When the sun passes Meṣa (Aries) and Tulā (Libra), day and night are equal; through the signs beginning with Vṛṣabha (Taurus) days increase up to the northern extreme and then decrease, while through signs beginning with Vṛścika (Scorpio) days decrease toward the southern extreme and then increase again—presented as a regulated system under the Supreme Lord’s order.
They are described as four key stations on Mānasottara Mountain aligned with the cardinal directions: Devadhānī (east, Indra), Saṁyamanī (south, Yamarāja), Nimlocanī (west, Varuṇa), and Vibhāvarī (north, the moon-god). The chapter uses them to explain how sunrise, midday, sunset, and midnight occur in a coordinated manner across the world.
Trayīmaya indicates that the sun is worshiped through the Vedic triad—often expressed as om bhūr bhuvaḥ svaḥ—signifying that Sūrya’s role is integrated with Vedic revelation and yajña. The sun is not independent; it functions as a powerful deva executing the Supreme Lord’s command, enabling vision, heat, seasons, and the ritual calendar.
The naming expresses that cosmic movement and sacred sound are coordinated: chandas (Vedic meters) symbolize regulated rhythm, measure, and order. By portraying the horses as meters, the text frames the sun’s motion as a disciplined, dharma-supporting cadence rather than random physical drift.
They are sixty thousand tiny sages (thumb-sized) positioned before the sun who continuously offer prayers. Their presence emphasizes that the sun’s grandeur is embedded in devotion and liturgy—cosmic power is surrounded by glorification of the Lord and His empowered servants.