Adhyaya 15
The Priyavrata Dynasty Continues: Sumati’s Line and the Glorification of Mahārāja Gaya
ສຸກະເດວ ໂກສວາມີ ສືບຕໍ່ວົງສາປຣິຍະວຣະຕະ ໂດຍຕິດຕາມລູກຫຼານຂອງມະຫາຣາຊາ ພາຣະຕະ ຜ່ານ ສຸມະຕິ ແລະເຕືອນພຣະປາຣີກຊິດວ່າ ໃນກະລິຍຸກ ຜູ້ອະທຳ ແລະຜູ້ບໍ່ເຊື່ອພຣະເຈົ້າ ຈະເອົາຊື່ສຸມະຕິໄປປະກາດຜິດເປັນພຣະພຸດທະ ແລະບິດເບືອນຫຼັກເວດເພື່ອຮອງຮັບອະທຳ. ສາຍວົງສາດຳເນີນຜ່ານ ເທວະຕາຈິດ, ເທວະດະຍຸມນະ, ປະຣະເມດຖີ, ແລະ ປຣະຕີຫະ ຜູ້ເຜີຍແຜ່ການຮູ້ຈັກຕົນເອງ ແລະໄດ້ຮັບພັກຕິຕໍ່ ວິສນຸ ໂດຍກົງ. ຈາກລູກຊາຍຜູ້ຊຳນານພິທີຂອງປຣະຕີຫະ ສາຍວົງສາໄປຮອດກະສັດ ກະຍະ ຜູ້ຖືກສັນລະເສີນເປັນມະຫາປຸຣຸສະ ຢູ່ໃນ ວິຊຸດທະ-ສັດຕະວະ ອັນສອດຄ່ອງກັບພະລັງປົກປ້ອງຂອງພຣະເຈົ້າ. ກະຍະເປັນແບບຢ່າງການປົກຄອງດ້ວຍ poṣaṇa (ຄຸ້ມຄອງ/ຈັດຫາ), prīṇana (ທານ), upalālana (ຊ່ວຍຊູ້ດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ), anuśāsana (ສອນສິນທຳ) ແລະເປັນຄະຫັດຖະ-ພັກຕະ ບໍ່ມີຄວາມຫຍິ່ງ ບໍ່ຍຶດຕິດຮ່າງກາຍ. ນັກປູຣານະຍົກຍ້ອງຍັດຍາຂອງພຣະອົງ: ອິນດຣະດື່ມໂສມະ ແລະ ວິສນຸ ຮັບເຄື່ອງບູຊາດ້ວຍພຣະອົງເອງ ພ້ອມປະກາດຄວາມພໍໃຈ—ຊີ້ວ່າເມື່ອພຣະສູງສຸດພໍໃຈ ທຸກສິ່ງກໍພໍໃຈ. ຕອນທ້າຍ ສືບສາຍລູກຫຼານຂອງກະຍະຜ່ານ ຈິຕຣະຣະຖະ ໄປຫາຮຸ່ນຕໍ່ໆຈົນເຖິງ ວິຣາຈະ ຜູ້ມີຊື່ສຽງປະດັບວົງສາ ແລະປູທາງໃຫ້ເລື່ອງດຳເນີນຕໍ່ໃນບົດຕໍ່ໄປ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच भरतस्यात्मज: सुमतिर्नामाभिहितो यमु ह वाव केचित्पाखण्डिन ऋषभपदवीमनुवर्तमानं चानार्या अवेदसमाम्नातां देवतां स्वमनीषया पापीयस्या कलौ कल्पयिष्यन्ति ॥ १ ॥
ສີຣີຊຸກະເທວະກ່າວວ່າ ລູກຊາຍຂອງພະຣະຕະຊື່ ສຸມະຕິ ໄດ້ດໍາເນີນຕາມທາງຂອງ ຣິສະພະເທວະ; ແຕ່ໃນກະລິຍຸກ ຄົນພາກັນຫລອກລວງ ບໍ່ເປັນອາຣະຍະ ແລະຕໍ່ຕ້ານເວດ ຈະກໍ່ຄວາມຄິດຕາມໃຈ ສ້າງເທວະນອກເວດ ແລ້ວເອີ້ນສຸມະຕິວ່າ ພຣະພຸດທະເທວະ ແລະເຜີຍແຜ່ລັດທິນັ້ນ।
Verse 2
तस्माद्वृद्धसेनायां देवताजिन्नाम पुत्रोऽभवत् ॥ २ ॥
ຕໍ່ມາ ຈາກຄອບຄອງຂອງ ວຶດທະເສນາ ພັນລະຍາຂອງ ສຸມະຕິ ໄດ້ເກີດບຸດຊື່ ເທວະຕາຈິດ।
Verse 3
अथासुर्यां तत्तनयो देवद्युम्नस्ततो धेनुमत्यां सुत: परमेष्ठी तस्य सुवर्चलायां प्रतीह उपजात: ॥ ३ ॥
ຕໍ່ມາ ຈາກຄອບຄອງຂອງ ອາສຸຣີ ພັນລະຍາຂອງ ເທວະຕາຈິດ ໄດ້ເກີດ ເທວະດະຍຸມນ; ເທວະດະຍຸມນ ໄດ້ມີ ປະຣະເມດຖີ ຈາກ ທເຫນຸມະຕີ; ແລະ ປະຣະເມດຖີ ໄດ້ມີ ປະຕີຫະ ຈາກ ສຸວັຣຈະລາ।
Verse 4
य आत्मविद्यामाख्याय स्वयं संशुद्धो महापुरुषमनुसस्मार ॥ ४ ॥
ພຣະຣາຊາ ປະຕີຫະ ໄດ້ເຜີຍແຜ່ຫຼັກອາຕະມະວິທະຍາດ້ວຍຕົນເອງ; ດັ່ງນັ້ນພຣະອົງຈຶ່ງບໍລິສຸດ ແລະເປັນພະພັກຕະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງພຣະວິສນຸ ຜູ້ເປັນມະຫາບຸຣຸດ ພ້ອມທັງຮູ້ຈັກພຣະອົງໂດຍກົງ
Verse 5
प्रतीहात्सुवर्चलायां प्रतिहर्त्रादयस्त्रय आसन्निज्याकोविदा: सूनव: प्रतिहर्तु: स्तुत्यामजभूमानावजनिषाताम् ॥ ५ ॥
ຈາກຄອບຄອງຂອງ ສຸວັຣຈະລາ ພຣະຣາຊາ ປະຕີຫະ ໄດ້ມີບຸດສາມຄົນ ຊື່ ປະຕິຫັຣຕາ, ປະສໂຕຕາ ແລະ ອຸດກາຕາ ຜູ້ຊໍານານພິທີຍັຊະນະແຫ່ງເວດ; ແລະ ປະຕິຫັຣຕາ ໄດ້ມີບຸດສອງຄົນ ຊື່ ອະຊະ ແລະ ພູມາ ຈາກ ສະຕຸຕີ
Verse 6
भूम्न ऋषिकुल्यायामुद्गीथस्तत: प्रस्तावो देवकुल्यायां प्रस्तावान्नियुत्सायां हृदयज आसीद्विभुर्विभो रत्यां च पृथुषेणस्तस्मान्नक्त आकूत्यां जज्ञे नक्ताद्द्रुतिपुत्रो गयो राजर्षिप्रवर उदारश्रवा अजायत साक्षाद्भगवतो विष्णोर्जगद्रिरक्षिषया गृहीतसत्त्वस्य कलाऽऽत्मवत्त्वादिलक्षणेन महापुरुषतां प्राप्त: ॥ ६ ॥
ໃນຄອບຄອງຂອງ ຣິສິກຸລຍາ ພັນລະຍາຂອງ ພູມາ ໄດ້ເກີດບຸດຊື່ ອຸດກີຖະ. ຈາກພັນລະຍາຂອງ ອຸດກີຖະ ຄື ເທວະກຸລຍາ ໄດ້ເກີດ ປະສຕາວະ; ປະສຕາວະ ໄດ້ມີ ວິພູ ຈາກ ນິຍຸດສາ; ວິພູ ໄດ້ມີ ປຣຶຖຸເສນະ ຈາກ ຣະຕີ; ປຣຶຖຸເສນະ ໄດ້ມີ ນັກຕະ ຈາກ ອາກູຕິ; ແລະ ຈາກ ດຣຸຕິ ພັນລະຍາຂອງ ນັກຕະ ໄດ້ເກີດ ມະຫາຣາຊາ ກະຍະ. ກະຍະ ເປັນຜູ້ມີຊື່ສຽງ ມີຄວາມບຸນ ແລະເປັນຍອດແຫ່ງຣາຊະຣິສິ. ເນື່ອງຈາກເປັນອົງສ່ວນໂດຍກົງຂອງ ພຣະວິສນຸ ຜູ້ພິທັກໂລກ ຜູ້ສະຖິດໃນ ‘ວິຊຸດທະ-ສັດຕະວະ’ ມະຫາຣາຊາ ກະຍະ ຈຶ່ງຕັ້ງມັ່ນໃນສະພາບນັ້ນ ແລະເຕັມພ້ອມດ້ວຍປັນຍາທິບ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບນາມວ່າ “ມະຫາບຸຣຸດ”
Verse 7
स वै स्वधर्मेण प्रजापालन पोषणप्रीणनोपलालनानुशासनलक्षणेनेज्यादिना च भगवति महापुरुषे परावरे ब्रह्मणि सर्वात्मनार्पितपरमार्थलक्षणेन ब्रह्मविच्चरणानुसेवयाऽऽपादितभगवद्भक्तियोगेन चाभीक्ष्णश: परिभावितातिशुद्ध मतिरुपरतानात्म्य आत्मनि स्वयमुपलभ्यमानब्रह्मात्मानुभवोऽपि निरभिमान एवावनिमजूगुपत् ॥ ७ ॥
ພະຣາຊາກະຍາ ປະຕິບັດສະວະທຳມະ ໂດຍປົກປ້ອງປະຊາ ຈັດຫາອາຫານໃຫ້ພໍພຽງ ເຮັດໃຫ້ພໍໃຈ ປອບໂຍນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອ່ອນຫວານ ແລະຊີ້ນຳວິໄນອັນດີ; ພ້ອມທັງປະກອບຍັດຍາ ແລະຫນ້າທີ່ຄະຫັດ ໂດຍອຸທິດທຸກສິ່ງແດ່ພຣະພະຄະວານ ມະຫາປຸຣຸສ ຜູ້ເປັນປະຣະພຣະຫມັນ ແລະສະຣະວາດມະ. ດ້ວຍພັກຕິໂຍຄະຈາກການຮັບໃຊ້ບາດຂອງຜູ້ຮູ້ພຣະຫມັນ ປັນຍາຂອງພຣະອົງບໍລິສຸດຍິ່ງ ໄຮ້ອະຫັງການ ແມ່ນຢູ່ໃນປະສົບການພຣະຫມັນກໍຍັງປົກຄອງດ້ວຍຄວາມຖ່ອມຕົນ।
Verse 8
तस्येमां गाथां पाण्डवेय पुराविद उपगायन्ति ॥ ८ ॥
ໂອ ພຣະຣາຊາປຣິກຊິດ ຜູ້ສືບສາຍປານຑຸ! ນັກປັນຍາຜູ້ຮູ້ປຸຣານະແລະປະຫວັດສາດ ຂັບຮ້ອງກາຖານີ້ເພື່ອສັນລະເສີນພະຣາຊາກະຍາ।
Verse 9
गयं नृप: क: प्रतियाति कर्मभि-र्यज्वाभिमानी बहुविद्धर्मगोप्ता । समागतश्री: सदसस्पति: सतांसत्सेवकोऽन्यो भगवत्कलामृते ॥ ९ ॥
ພະຣາຊາກະຍາເປັນຜູ້ປະກອບຍັດຍາ ສະຫຼາດແລະຊ່ຽວຊານໃນຄຳພີເວດ ເປັນຜູ້ພິທັກທຳມະຫຼາຍປະການ ມີສິຣີແລະອິດທິລິດຄົບຖ້ວນ ເປັນຜູ້ນຳໃນຫມູ່ສຸພາບຊົນ ແລະເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ສັດບຸຣຸດ; ແລ້ວໃຜຈະເທົ່າທັນພຣະອົງໃນກິດອັນໃຫຍ່ນີ້? ພຣະອົງດຸຈກະລາຂອງພຣະພະຄະວານ ເປັນອົງປະກອບທີ່ຄົບຄຸນສົມບັດ।
Verse 10
यमभ्यषिञ्चन् परया मुदा सती:सत्याशिषो दक्षकन्या: सरिद्भि: । यस्य प्रजानां दुदुहे धराऽऽशिषोनिराशिषो गुणवत्सस्नुतोधा: ॥ १० ॥
ບຸດສາວຜູ້ສຸຈຣິດຂອງທັກສະ ເຊັ່ນ ສຣັດທາ ໄມຕຣີ ແລະ ທະຍາ ຜູ້ທີ່ພອນຂອງນາງເປັນຈິງເສມອ ໄດ້ອະພິເສກພະມະຫາຣາຊາກະຍາດ້ວຍນ້ຳອັນສັກສິດຈາກແມ່ນ້ຳດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິ່ງ. ເມື່ອເຫັນຄຸນງາມຂອງພຣະອົງ ພຣະແມ່ທຣະນີປາກົດເປັນງົວ ແລະດຸຈເຫັນລູກງົວ ກໍຫຼັ່ງນ້ຳນົມຄືຄວາມອຸດົມສົມບູນໃຫ້ປະຊາຢ່າງຫຼາຍ; ແຕ່ພະກະຍາເອງບໍ່ມີຄວາມປາຖະໜາສ່ວນຕົນ।
Verse 11
छन्दांस्यकामस्य च यस्य कामान्दुदूहुराजह्रुरथो बलिं नृपा: । प्रत्यञ्चिता युधि धर्मेण विप्रायदाशिषां षष्ठमंशं परेत्य ॥ ११ ॥
ແມ່ນແທ້ວ່າພະມະຫາຣາຊາກະຍາບໍ່ມີຄວາມປາຖະໜາສ່ວນຕົນ ແຕ່ໂດຍພະລັງຂອງສຽງສັນທະແຫ່ງເວດ ແລະການປະກອບຍັດຍາ ຜົນທັງປວງກໍສຳເລັດໂດຍຕົນເອງ. ບັນດາກະສັດທີ່ຮົບກັບພຣະອົງ ຖືກບັງຄັບໃຫ້ຮົບຕາມທຳມະ ແລະເມື່ອພໍໃຈກໍນຳບັນນາການແລະເຄື່ອງຖວາຍມາໃຫ້. ພຣາຫມັນໃນອານາຈັກກໍພໍໃຈໃນທານອັນໃຈກວ້າງຂອງພຣະອົງ; ດັ່ງນັ້ນເພື່ອປະໂຫຍດໃນພົບໜ້າ ພວກເຂົາໄດ້ອຸທິດຫນຶ່ງໃນຫົກສ່ວນຂອງບຸນກຸສົນແລະພອນຂອງຕົນໃຫ້ແກ່ກະຍາ।
Verse 12
यस्याध्वरे भगवानध्वरात्मामघोनि माद्यत्युरुसोमपीथे । श्रद्धाविशुद्धाचलभक्तियोग-समर्पितेज्याफलमाजहार ॥ १२ ॥
ໃນພິທີຍັດຂອງມະຫາຣາຊາ ກະຍະ ມີນ້ຳໂສມະຣະສະຢ່າງຫຼາຍ. ພຣະອິນທຣາມາດື່ມໂສມະຣະສະຈຳນວນຫຼາຍຈົນເມົາ. ແລະພຣະວິສະນຸ ຜູ້ເປັນຍັດຍະປຸຣຸສະ ກໍມາຮັບຜົນແຫ່ງຍັດທີ່ຖວາຍດ້ວຍພັກຕິໂຢກະອັນບໍລິສຸດແລະໝັ້ນຄົງດ້ວຍພຣະອົງເອງ.
Verse 13
यत्प्रीणनाद्बर्हिषि देवतिर्यङ्-मनुष्यवीरुत्तृणमाविरिञ्चात् । प्रीयेत सद्य: स ह विश्वजीव:प्रीत: स्वयं प्रीतिमगाद्गयस्य ॥ १३ ॥
ເມື່ອພຣະເຈົ້າສູງສຸດພໍໃຈດ້ວຍການກະທຳຂອງຜູ້ໃດ ບັນດາເທວະ, ມະນຸດ, ສັດ, ນົກ, ເຜິ້ງ, ເຄືອ, ຕົ້ນໄມ້, ຫຍ້າ ແລະສັດມີຊີວິດທັງປວງເລີ່ມຈາກພຣະພຣະຫມາ ກໍພໍໃຈທັນທີ. ພຣະອົງເປັນປຣະມາດມັນຂອງທຸກຄົນ ແລະໂດຍທໍາມະຊາດພໍໃຈຢູ່ແລ້ວ; ແຕ່ກໍຍັງເສດຈມາຍັງມະນດົນຍັດຂອງມະຫາຣາຊາ ກະຍະ ແລະກ່າວວ່າ “ເຮົາພໍໃຈຢ່າງສົມບູນ”
Verse 14
गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥
ໃນຄັນຂອງ ກະຍັນຕີ ມະຫາຣາຊາ ກະຍະ ມີພຣະໂອຣສ 3 ອົງ: ຈິດຣະຣະຖ, ສຸກະຕິ, ແລະ ອະວະໂຣທະນ. ຈິດຣະຣະຖ ກັບ ອູຣະນາ ໄດ້ ສຳຣາດ; ສຳຣາດ ກັບ ອຸດກະລາ ໄດ້ ມະຣີຈິ. ມະຣີຈິ ກັບ ບິນດຸມະຕີ ໄດ້ ບິນດຸ; ບິນດຸ ກັບ ສະຣະຄາ ໄດ້ ມະທຸ. ມະທຸ ກັບ ສຸມະນາ ໄດ້ ວີຣະວຣະຕ; ວີຣະວຣະຕ ກັບ ໂພຊາ ໄດ້ ມັນທຸ ແລະ ປຣະມັນທຸ. ມັນທຸ ກັບ ສັດຕະຍາ ໄດ້ ພາວະນ; ພາວະນ ກັບ ດູສະນາ ໄດ້ ຕະວັດສະຕາ. ຕະວັດສະຕາ ກັບ ວິໂຣຈະນາ ໄດ້ ວິຣະຈະ; ແລະ ວິຣະຈະ ກັບ ວິສູຈີ ໄດ້ ລູກຊາຍ 100 ຄົນ ແລະ ລູກສາວ 1 ຄົນ, ໃນນັ້ນ ສະຕະຈິດ ເປັນຜູ້ໂດດເດັ່ນທີ່ສຸດ.
Verse 15
गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥
ໃນຄັນຂອງ ກະຍັນຕີ ກະຍະມີລູກຊາຍ 3 ຄົນ: ຈິດຣະຣະຖ, ສຸກະຕິ, ແລະ ອະວະໂຣທະນ. ຈິດຣະຣະຖ ກັບ ອູຣະນາ ໄດ້ ສຳຣາດ; ສຳຣາດ ກັບ ອຸດກະລາ ໄດ້ ມະຣີຈິ. ມະຣີຈິ ກັບ ບິນດຸມະຕີ ໄດ້ ບິນດຸ; ບິນດຸ ກັບ ສະຣະຄາ ໄດ້ ມະທຸ. ມະທຸ ກັບ ສຸມະນາ ໄດ້ ວີຣະວຣະຕ; ວີຣະວຣະຕ ກັບ ໂພຊາ ໄດ້ ມັນທຸ ແລະ ປຣະມັນທຸ. ມັນທຸ ກັບ ສັດຕະຍາ ໄດ້ ພາວະນ; ພາວະນ ກັບ ດູສະນາ ໄດ້ ຕະວັດສະຕາ. ຕະວັດສະຕາ ກັບ ວິໂຣຈະນາ ໄດ້ ວິຣະຈະ; ແລະ ວິຣະຈະ ກັບ ວິສູຈີ ໄດ້ ລູກຊາຍ 100 ຄົນ ແລະ ລູກສາວ 1 ຄົນ, ໃນນັ້ນ ສະຕະຈິດ ເປັນຜູ້ດີເດັ່ນທີ່ສຸດ.
Verse 16
तत्रायं श्लोक:— प्रैयव्रतं वंशमिमं विरजश्चरमोद्भव: । अकरोदत्यलं कीर्त्या विष्णु: सुरगणं यथा ॥ १६ ॥
ມີຄຳກະວີທີ່ລືອຊາກ່ຽວກັບພຣະຣາຊາ ວິຣະຈະ ວ່າ: “ວິຣະຈະ ຜູ້ເກີດທ້າຍສຸດໃນວົງສາປຣິຍະວຣະຕ ໄດ້ປະດັບວົງສານັ້ນດ້ວຍກຽດຕິຄຸນອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້; ດັ່ງພຣະວິສະນຸຜູ້ປະດັບແລະອວຍພອນແກ່ໝູ່ເທວະດ້ວຍພະລັງທິບຂອງພຣະອົງ.”
Frequently Asked Questions
The warning highlights a Kali-yuga pattern: people lacking śraddhā in Vedic authority may appropriate revered names to legitimize anti-Vedic or self-serving behavior. By “imaginary interpretation,” they invert śāstric intent (dharma leading to Viṣṇu) into a pretext for irreligion, thereby breaking paramparā and replacing realized meaning with mental concoction.
Mahārāja Gaya is a celebrated king in the Priyavrata dynasty described as situated in viśuddha-sattva, the Lord’s transcendental goodness associated with divine protection. He is called Mahāpuruṣa because his kingship and household life perfectly integrate welfare governance (poṣaṇa, prīṇana, upalālana, anuśāsana), Vedic sacrifice offered with devotion, humility toward devotees, and steady Brahman realization culminating in pure bhakti.
The chapter states that when the Supreme Lord is pleased, all beings—from Brahmā down to animals and plants—are automatically satisfied because Viṣṇu is the Supersoul of everyone. This establishes a Bhāgavatam axiom: devotion to the root (the Supreme Person) nourishes every branch (all living entities), making yajña with bhakti the universal harmonizer.
They are functional pillars of rāja-dharma: poṣaṇa is protection and ensuring necessities like food; prīṇana is satisfying citizens through appropriate gifts and support; upalālana is encouraging and pacifying through kind speech and consultation; anuśāsana is disciplined instruction that forms first-class citizens. In Gaya’s example, these are not merely political tools but devotional service expressed as responsible governance.