Shloka 14

Mahārāja Sagara, Kapila Muni, and the Deliverance of the Sixty Thousand Sons

Devanagari script

योऽसमञ्जस इत्युक्त: स केशिन्या नृपात्मज: । तस्य पुत्रोशुमान् नाम पितामहहिते रत: ॥ १४ ॥

Transliteration

yo ’samañjasa ity uktaḥ sa keśinyā nṛpātmajaḥ tasya putro ’ṁśumān nāma pitāmaha-hite rataḥ

Translation

ໃນບັນດາພະລາຊະບຸດຂອງພະເຈົ້າສະກະຣະ ມີອົງໜຶ່ງນາມວ່າ ອະສະມັນຈະສະ ເກີດແຕ່ພະມະເຫສີອົງທີສອງ ເກສິນີ। ບຸດຂອງລາວນາມ ອັງສຸມານ ຜູ້ອຸທິດຕົນເພື່ອປະໂຫຍດຂອງພະອະຍົກາ ສະກະຣະ ຢູ່ເສມອ।

Synonyms

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• असमञ्जसः: Asamañjasa (name)
• असमञ्जसः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: असमञ्जस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-नाम

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)

• उक्तः: called
• उक्तः: Karma (कर्म/Predicative—called)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः ‘called/said’

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संकेत-सर्वनाम (demonstrative pronoun)

• केशिन्या: by Keśinī
• केशिन्या: Karana/Hetu (करण/Instrument or source)
• Type: Noun
• Root: केशिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; ‘by/from Keśinī’

• नृपात्मजः: the king’s son
• नृपात्मजः: Karta (कर्ता/Subject complement)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): नृपस्य आत्मजः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• पुत्रः: son
• पुत्रः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अंशुमान्: Aṁśumān (name)
• अंशुमान्: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: अंशुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive stem)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध/Naming marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः ‘by name’ (नामार्थक particle)

• पितामहहिते: for the grandfather’s welfare
• पितामहहिते: Adhikarana/Purpose (अधिकरण/उद्देश्य-आश्रय)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-तत्पुरुष/उपपद-समासार्थः: पितामहस्य हिते (for the good of the grandfather); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘in/for the welfare’

• रतः: devoted
• रतः: Karta (कर्ता/Subject predicate)
• Type: Adjective
• Root: रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participial adjective: ‘attached/devoted’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Characters & Entities

• Asamañjasa
• Keśinī
• Aṁśumān

FAQs

Who is Asamañjasa in Srimad Bhagavatam (Canto 9)?

This verse identifies Asamañjasa as a prince (the king’s son) born from Keśinī, within the dynasty being described in Canto 9, Chapter 8.

What does ‘pitāmaha-hite rataḥ’ mean in the Bhagavatam?

It means “devoted to the welfare of his grandfather,” describing Aṁśumān as focused on accomplishing what would benefit his grandfather.

How can Aṁśumān’s attitude be applied in modern life?

It highlights responsible service to family elders—acting with integrity and concern for their welfare, rather than self-interest.