Adhyaya 13
Guṇa-viveka, Haṁsa-gītā, and the Yoga that Cuts False Ego
ຕໍ່ເນື່ອງຈາກການສອນຂອງພຣະກຣິດສະນະແກ່ອຸດດະວະເພື່ອຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ບົດນີ້ແຍກໃຫ້ເຫັນວ່າ ກຸນະ (ສັດຕະວະ-ຣາຊະສະ-ຕະມະສະ) ເປັນຄຸນສົມບັດຂອງປັນຍາວັດຖຸ ບໍ່ແມ່ນອາດມັນ. ພຣະອົງສອນຂັ້ນບັນໄດ: ປູກຝັງສັດຕະວະເພື່ອກົດລົງຣາຊະສະແລະຕະມະສະ ແລ້ວກ້າວຂ້າມແມ່ນແຕ່ສັດຕະວະດ້ວຍຄວາມດີບໍລິສຸດ (ຊຸດທະ-ສັດຕະວະ/ພັກຕິ). ພຣະກຣິດສະນະລາຍການປັດໃຈທີ່ເຮັດໃຫ້ກຸນະແຮງຂຶ້ນ—ຄຳພີ, ນ້ຳ, ສະມາຄົມ, ສະຖານທີ່, ເວລາ, ກິດຈະກຳ, ກຳເນີດ, ສະມາທິ, ຈະປະມັນຕຣະ, ສັງສະກາຣ—ແລະໃຫ້ເລືອກສິ່ງສົ່ງເສີມແບບສັດຕະວິກ ຈົນກວ່າປັນຍາຮູ້ຕົນຈະເກີດ. ອຸດດະວະຖາມວ່າເປັນຫຍັງມະນຸດຍັງໄລ່ຫາຄວາມສຸກທັງທີ່ຮູ້ວ່າຈະທຸກໃນພາຍຫຼັງ; ພຣະອົງອະທິບາຍການຜູກມັດຈາກການເຂົ້າໃຈຜິດ, ການວາງແຜນດ້ວຍຕັນຫາ, ແລະອິນຊີທີ່ບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ; ຈຶ່ງສັ່ງໃຫ້ຝຶກຄວບຄຸມໃຈໃໝ່ ແລະຈົ່ງຈິດຢູ່ໃນພຣະອົງໃນສາມເວລາສັນທະຍາ. ເລື່ອງຫັນໄປຫາຕົ້ນກຳເນີດຂອງໂຢກະ: ສະນະກະມຸນີຖາມພຣະບຣະຫມາ ແຕ່ພຣະບຣະຫມາຕອບບໍ່ໄດ້ເນື່ອງຈາກພົວພັນກັບການສ້າງ; ພຣະກຣິດສະນະປາກົດເປັນຫົງສາ (Haṁsa) ແລະສອນວິເວກອັດວິຕະ—ທຸກສິ່ງທີ່ຮັບຮູ້ຢູ່ໃນພຣະອົງ—ຈົນເຖິງຄຳສອນເລື່ອງພະຍານທີ່ເກີນການຕື່ນ/ຝັນ/ຫຼັບ (ຕຸຣີຍະ) ແລະດາບແຫ່ງປັນຍາທີ່ຕັດອະຫັງກາຣ. ຄວາມສົງໄສຂອງມຸນີຫາຍໄປ ພວກເຂົານະມັດສະການ ແລະ Haṁsa ກັບສູ່ພຣະທີ່ຢູ່ ປູທາງໃຫ້ບົດຕໍ່ໄປເນັ້ນການລະລຶກພຣະອົງຢ່າງບໍ່ຂາດ ແລະການສະລະອອກທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງການຮູ້ແຈ້ງ.
Shlokas
Verse 1
श्रीभगवानुवाच सत्त्वं रजस्तम इति गुणा बुद्धेर्न चात्मन: । सत्त्वेनान्यतमौ हन्यात् सत्त्वं सत्त्वेन चैव हि ॥ १ ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: ສັດຕະວະ ຣະຈັສ ແລະ ຕະມັສ ແມ່ນຄຸນ (guṇa) ຂອງປັນຍາທາງວັດຖຸ ບໍ່ແມ່ນຂອງອາດມັນ. ດ້ວຍການເຈຣິນສັດຕະວະ ຈຶ່ງຊະນະຣະຈັສແລະຕະມັສໄດ້; ແລະດ້ວຍການບໍລິບູນສັດຕະວະເຫນືອວັດຖຸ (ຊຸດທະ-ສັດຕະວະ) ຈຶ່ງພົ້ນໄດ້ແມ່ນແຕ່ຈາກສັດຕະວະທາງວັດຖຸ
Verse 2
सत्त्वाद् धर्मो भवेद् वृद्धात् पुंसो मद्भक्तिलक्षण: । सात्त्विकोपासया सत्त्वं ततो धर्म: प्रवर्तते ॥ २ ॥
ເມື່ອສັດມີຊີວິດຕັ້ງມັ່ນແຂງແກ່ນໃນສັດຕະວະ ທໍາອັນມີລັກສະນະເປັນພັກຕິຕໍ່ພຣະອົງຈະໂດດເດັ່ນ. ສັດຕະວະແຂງແກ່ນດ້ວຍການບູຊາສິ່ງທີ່ເປັນສາດຕະວິກ ແລະຈາກນັ້ນທໍາຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນແລະເຄື່ອນໄຫວ
Verse 3
धर्मो रजस्तमो हन्यात् सत्त्ववृद्धिरनुत्तम: । आशु नश्यति तन्मूलो ह्यधर्म उभये हते ॥ ३ ॥
ທຳມະທີ່ແຂງແຮງດ້ວຍການເພີ່ມຂຶ້ນແຫ່ງສັດຕະວະ ທຳລາຍຣາຊັສ ແລະ ຕະມັສ; ເມື່ອທັງສອງຖືກກຳຈັດ ອະທຳມະອັນເປັນຮາກກໍຫາຍໄປໄວ
Verse 4
आगमोऽप: प्रजा देश: काल: कर्म च जन्म च । ध्यानं मन्त्रोऽथ संस्कारो दशैते गुणहेतव: ॥ ४ ॥
ຄຳພີ, ນ້ຳ, ການຄົບຄ້າກັບລູກຫຼືຜູ້ຄົນ, ສະຖານທີ່, ເວລາ, ກຳ, ການເກີດ, ສະມາທິ, ການຈະປະມັນຕຣາ, ແລະ ພິທີຊຳລະ—ສິບປະການນີ້ເປັນເຫດໃຫ້ກຸນຂອງທຳມະຊາດໂດດເດັ່ນຕ່າງກັນ
Verse 5
तत्तत् सात्त्विकमेवैषां यद् यद् वृद्धा: प्रचक्षते । निन्दन्ति तामसं तत्तद् राजसं तदुपेक्षितम् ॥ ५ ॥
ໃນສິບປະການນີ້ ນັກິສີຜູ້ຮູ້ເວດຍົກຍ້ອງສິ່ງທີ່ເປັນສັດຕະວະ; ຕຳໜິແລະປະຕິເສດສິ່ງທີ່ເປັນຕະມັສ; ສ່ວນຣາຊັສກໍວາງເຉີຍ
Verse 6
सात्त्विकान्येव सेवेत पुमान् सत्त्वविवृद्धये । ततो धर्मस्ततो ज्ञानं यावत् स्मृतिरपोहनम् ॥ ६ ॥
ເພື່ອໃຫ້ສັດຕະວະເຈີຣິນ ຄົນພຶງບຳເນົາແຕ່ສິ່ງທີ່ເປັນສັດຕະວະ. ເມື່ອສັດຕະວະເພີ່ມ ທຳມະເກີດ; ຈາກທຳມະ ປັນຍາຕື່ນ—ຈົນກວ່າຄວາມລະລຶກອາຕະມັນຈະຟື້ນ ແລະຄວາມຫຼົງວ່າກາຍໃຈເປັນຕົນຈະຖືກຂັບໄລ່
Verse 7
वेणुसङ्घर्षजो वह्निर्दग्ध्वा शाम्यति तद्वनम् । एवं गुणव्यत्ययजो देह: शाम्यति तत्क्रिय: ॥ ७ ॥
ໄຟທີ່ເກີດຈາກການສີກັນຂອງລຳໄຜ່ ຈະເຜົາປ່າໄຜ່ອັນເປັນແຫຼ່ງເກີດຂອງມັນ ແລ້ວກໍດັບລົງໂດຍການກະທຳຂອງຕົນ. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍການປະສົມປະສານແລະແຂ່ງຂັນຂອງກຸນ ກາຍແລະໃຈເກີດຂຶ້ນ; ຖ້ານຳໃຈແລະກາຍໄປບຳເນົາປັນຍາ ຄວາມຮູ້ແຈ້ງນັ້ນຈະເຜົາກຸນທີ່ໃຫ້ກຳເນີດ ແລະເຮັດໃຫ້ກາຍໃຈສະຫງົບ
Verse 8
श्रीउद्धव उवाच विदन्ति मर्त्या: प्रायेण विषयान् पदमापदाम् । तथापि भुञ्जते कृष्ण तत्कथं श्वखराजवत् ॥ ८ ॥
ພຣະອຸດທະວະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະກຣິດສະນະ, ມະນຸດໂດຍທົ່ວໄປຮູ້ວ່າການເສບສິ່ງວິສັຍນຳທຸກຂ໌ໃຫຍ່ໃນອະນາຄົດ ແຕ່ກໍຍັງເສບ. ພຣະອົງ, ຜູ້ມີຄວາມຮູ້ຈະປະພຶດເຫມືອນໝາ ລາ ຫຼືແບ້ໄດ້ແນວໃດ?
Verse 9
श्रीभगवानुवाच अहमित्यन्यथाबुद्धि: प्रमत्तस्य यथा हृदि । उत्सर्पति रजो घोरं ततो वैकारिकं मन: ॥ ९ ॥ रजोयुक्तस्य मनस: सङ्कल्प: सविकल्पक: । तत: कामो गुणध्यानाद् दु:सह: स्याद्धि दुर्मते: ॥ १० ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: ໂອ ອຸດທະວະ, ໃນໃຈຂອງຜູ້ປະມາດເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດວ່າ “ຂ້ອຍ”. ຈາກນັ້ນຣະໂຈອັນນ່າຢ້ານກໍພຸ່ງຂຶ້ນ ແລະຈິດທີ່ໂດຍທຳມະຊາດຢູ່ໃນສັດຕະວະກໍກາຍເປັນຈິດທີ່ແປປວນ
Verse 10
श्रीभगवानुवाच अहमित्यन्यथाबुद्धि: प्रमत्तस्य यथा हृदि । उत्सर्पति रजो घोरं ततो वैकारिकं मन: ॥ ९ ॥ रजोयुक्तस्य मनस: सङ्कल्प: सविकल्पक: । तत: कामो गुणध्यानाद् दु:सह: स्याद्धि दुर्मते: ॥ १० ॥
ຈິດທີ່ປົນດ້ວຍຣະໂຈຈະສ້າງສັນຄະລະປະແລະປ່ຽນແຜນຫຼາຍຢ່າງ. ແລ້ວເມື່ອຄິດຫມົກມຸ່ນໃນກຸນຂອງທຳມະຊາດ ຄົນໂງ່ຈະຖືກຄວາມຢາກອັນທົນບໍ່ໄດ້ຄອບງຳ
Verse 11
करोति कामवशग: कर्माण्यविजितेन्द्रिय: । दु:खोदर्काणि सम्पश्यन् रजोवेगविमोहित: ॥ ११ ॥
ຜູ້ທີ່ບໍ່ຄວບຄຸມອິນທຣີຍໄດ້ ຈະຕົກຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງກາມ ແລະຖືກຄື້ນແຮງແຫ່ງຣະໂຈພາໃຫ້ຫຼົງ. ເຖິງຈະເຫັນຊັດວ່າຜົນຄືທຸກຂ໌ໃນພາຍຫຼັງ ກໍຍັງເຮັດກຳທາງໂລກຢູ່
Verse 12
रजस्तमोभ्यां यदपि विद्वान् विक्षिप्तधी: पुन: । अतन्द्रितो मनो युञ्जन् दोषदृष्टिर्न सज्जते ॥ १२ ॥
ແມ່ນແຕ່ປັນຍາຂອງຜູ້ຮູ້ອາດຖືກຣະໂຈແລະຕະມະທຳໃຫ້ຟຸ້ງຊ່ານ ແຕ່ເຂົາຄວນບໍ່ເກີດຄວາມຂີ້ຄ້ານ ແລະນຳຈິດກັບມາຄວບຄຸມອີກຄັ້ງ. ເມື່ອເຫັນຄວາມເປື້ອນຂອງກຸນຢ່າງຊັດ ເຂົາຈະບໍ່ຍຶດຕິດ
Verse 13
अप्रमत्तोऽनुयुञ्जीत मनो मय्यर्पयञ्छनै: । अनिर्विण्णो यथाकालं जितश्वासो जितासन: ॥ १३ ॥
ຜູ້ປະຕິບັດຄວນມີສະຕິບໍ່ປະມາດ ເຂັ້ມຂັງ ບໍ່ເກີດຄວາມຂີ້ຄ້ານຫຼືຫົວໃຈຫມອງ. ເມື່ອຊຳນານປຣານາຍາມະ ແລະ ອາສນະແລ້ວ ຈົ່ງຝຶກວາງໃຈໄວ້ໃນເຮົາໃນຍາມອະຮຸນ, ທ່ຽງ, ແລະ ຍາມແລງ ຢ່າງຄ່ອຍໆ ຈົນໃຈລະລາຍໃນເຮົາທັງໝົດ.
Verse 14
एतावान् योग आदिष्टो मच्छिष्यै: सनकादिभि: । सर्वतो मन आकृष्य मय्यद्धावेश्यते यथा ॥ १४ ॥
ໂຍຄະທີ່ສາວົກຜູ້ພັກດີຂອງເຮົາ ນຳໂດຍສນະກະ ສອນໄວ້ ມີແຕ່ນີ້: ດຶງໃຈອອກຈາກທຸກສິ່ງ ແລ້ວໃຫ້ມັນຊຶມຊາບເຂົ້າໃນເຮົາໂດຍກົງ ແລະ ຖືກຕ້ອງ.
Verse 15
श्रीउद्धव उवाच यदा त्वं सनकादिभ्यो येन रूपेण केशव । योगमादिष्टवानेतद् रूपमिच्छामि वेदितुम् ॥ १५ ॥
ສີອຸດທະວະກ່າວວ່າ: ໂອ ເຄຊະວະຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ! ພຣະອົງໄດ້ສອນວິຊາໂຍຄະນີ້ໃຫ້ສນະກະແລະພີ່ນ້ອງຂອງເຂົາ ໃນເວລາໃດ ແລະ ໃນຮູບໃດ? ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະນາຈະຮູ້ເຖິງສິ່ງນັ້ນ.
Verse 16
श्रीभगवानुवाच पुत्रा हिरण्यगर्भस्य मानसा: सनकादय: । पप्रच्छु: पितरं सूक्ष्मां योगस्यैकान्तिकीं गतिम् ॥ १६ ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: ຄັ້ງໜຶ່ງ ບຸດທາງໃຈຂອງຫິຣັນຍະຄັນພຣະພຣົມາ ຄື ລິສີນຳໂດຍສນະກະ ໄດ້ຖາມບິດາຂອງຕົນເຖິງເປົ້າໝາຍອັນສູງສຸດ ເອກັນຕະ ແລະ ລະອຽດລຶກຊຶ້ງຂອງໂຍຄະ
Verse 17
सनकादय ऊचु: गुणेष्वाविशते चेतो गुणाश्चेतसि च प्रभो । कथमन्योन्यसन्त्यागो मुमुक्षोरतितितीर्षो: ॥ १७ ॥
ລິສີນຳໂດຍສນະກະກ່າວວ່າ: ຂ້າແຕ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ໃຈຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ຄຸນະ (ອາລົມແຫ່ງປະສາດ) ແລະ ຄຸນະກໍເຂົ້າມາໃນໃຈໃນຮູບຂອງຄວາມຢາກ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ປາຖະນາໂມກສະ ຜູ້ຢາກຂ້າມພົ້ນກິດຈະກຳແຫ່ງຄວາມເພີດເພີນທາງປະສາດ ຈະຕັດຄວາມຜູກພັນຊຶ່ງກັນແລະກັນລະຫວ່າງອາລົມແລະໃຈໄດ້ແນວໃດ? ຂໍພຣະອົງອະທິບາຍ.
Verse 18
श्रीभगवानुवाच एवं पृष्टो महादेव: स्वयम्भूर्भूतभावन: । ध्यायमान: प्रश्नबीजं नाभ्यपद्यत कर्मधी: ॥ १८ ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: ໂອ ອຸດທະວະ, ເມື່ອຖືກຖາມແບບນີ້ ພຣະພຣະຫມາ ຜູ້ເກີດດ້ວຍຕົນເອງ ແລະຜູ້ອຸ້ມຊູສັດທັງປວງ ໄດ້ພິຈາລະນາຢ່າງລຶກຊຶ້ງຕໍ່ເມັດແຫ່ງຄໍາຖາມຂອງສນກາດິ; ແຕ່ເນື່ອງຈາກອິດທິພົນແຫ່ງກຳການສ້າງ ປັນຍາຂອງທ່ານຖືກຄອບງຳ ແລະບໍ່ພົບຄໍາຕອບອັນແກ່ນແທ້।
Verse 19
स मामचिन्तयद् देव: प्रश्नपारतितीर्षया । तस्याहं हंसरूपेण सकाशमगमं तदा ॥ १९ ॥
ພຣະພຣະຫມາປາຖະນາຈະຂ້າມພົ້ນຄວາມສົນໃຈໃນຄໍາຖາມນັ້ນ ຈຶ່ງເພ່ງຈິດຄິດເຖິງເຮົາ; ໃນເວລານັ້ນ ເຮົາປາກົດໃກ້ທ່ານໃນຮູບ “ຫັງສະ”।
Verse 20
दृष्ट्वा मां त उपव्रज्य कृत्वा पादाभिवन्दनम् । ब्रह्माणमग्रत: कृत्वा पप्रच्छु: को भवानिति ॥ २० ॥
ເມື່ອເຫັນເຮົາ ບັນດາມຸນີໄດ້ໃຫ້ພຣະພຣະຫມານຳໜ້າ ເຂົ້າມາໃກ້ ກາບບູຊາພຣະບາດ ແລ້ວຖາມຢ່າງຕົງໆວ່າ “ທ່ານແມ່ນໃຜ?”
Verse 21
इत्यहं मुनिभि: पृष्टस्तत्त्वजिज्ञासुभिस्तदा । यदवोचमहं तेभ्यस्तदुद्धव निबोध मे ॥ २१ ॥
ໂອ ອຸດທະວະ, ໃນເວລານັ້ນ ບັນດາມຸນີຜູ້ໃຝ່ຮູ້ສັດຈະທີ່ສູງສຸດໄດ້ຖາມເຮົາ; ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຈາກເຮົາ ວ່າເຮົາເຄີຍກ່າວຫຍັງແກ່ພວກເຂົາ।
Verse 22
वस्तुनो यद्यनानात्व आत्मन: प्रश्न ईदृश: । कथं घटेत वो विप्रा वक्तुर्वा मे क आश्रय: ॥ २२ ॥
ໂອ ພຣາຫມັນທັງຫຼາຍ, ຖ້າເວລາຖາມວ່າ “ທ່ານແມ່ນໃຜ” ພວກເຈົ້າເຊື່ອວ່າເຮົາກໍເປັນແຕ່ຊີວະ ແລະບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງສູງສຸດລະຫວ່າງເຮົາ—ເພາະອາຕະມັນເປັນໜຶ່ງ—ແລ້ວຄໍາຖາມນີ້ຈະເໝາະສົມໄດ້ແນວໃດ? ທ້າຍທີ່ສຸດ ທີ່ພຶ່ງອັນແທ້ຂອງພວກເຈົ້າ ແລະຂອງເຮົາແມ່ນຫຍັງ?
Verse 23
पञ्चात्मकेषु भूतेषु समानेषु च वस्तुत: । को भवानिति व: प्रश्नो वाचारम्भो ह्यनर्थक: ॥ २३ ॥
ຖ້າເຈົ້າຖາມວ່າ “ທ່ານແມ່ນໃຜ” ໂດຍໝາຍເຖິງຮ່າງກາຍວັດຖຸ ຈົ່ງຮູ້ວ່າຮ່າງກາຍທັງປວງປະກອບດ້ວຍມະຫາພູດ 5 ແລະໂດຍສະຈິງກໍເທົ່າກັນ. ດັ່ງນັ້ນຄວນຖາມວ່າ “ພວກເຈົ້າຫ້າແມ່ນໃຜ” ເມື່ອພື້ນຖານເປັນອັນດຽວ ການແຍກຮ່າງກາຍແລ້ວຖາມຈຶ່ງໄຮ້ນັຍ; ເປັນແຕ່ຄໍາພູດເທົ່ານັ້ນ.
Verse 24
मनसा वचसा दृष्ट्या गृह्यतेऽन्यैरपीन्द्रियै: । अहमेव न मत्तोऽन्यदिति बुध्यध्वमञ्जसा ॥ २४ ॥
ໃນໂລກນີ້ ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ຮັບຮູ້ໄດ້ດ້ວຍໃຈ ຄໍາເວົ້າ ສາຍຕາ ຫຼືອິນທຣີອື່ນໆ ລ້ວນແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ; ບໍ່ມີສິ່ງໃດນອກເໜືອຈາກຂ້າພະເຈົ້າ. ຂໍໃຫ້ພວກເຈົ້າເຂົ້າໃຈດ້ວຍການພິຈາລະນາຢ່າງຕົງໄປຕົງມາ.
Verse 25
गुणेष्वाविशते चेतो गुणाश्चेतसि च प्रजा: । जीवस्य देह उभयं गुणाश्चेतो मदात्मन: ॥ २५ ॥
ລູກເອີຍ ໃຈມີນິໄສເຂົ້າໄປຫາວັດຖຸອາລົມທີ່ເກີດຈາກຄຸນະ ແລະວັດຖຸອາລົມນັ້ນກໍເຂົ້າມາຢູ່ໃນໃຈ. ແຕ່ທັງໃຈວັດຖຸແລະອາລົມເຫຼົ່ານີ້ເປັນແຕ່ອຸປາທິ ທີ່ປົກຄຸມຊີວາຕະມັນ ຜູ້ເປັນສ່ວນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ໃຫ້ເຫັນເປັນ ‘ກາຍ’ ເທົ່ານັ້ນ.
Verse 26
गुणेषु चाविशच्चित्तमभीक्ष्णं गुणसेवया । गुणाश्च चित्तप्रभवा मद्रूप उभयं त्यजेत् ॥ २६ ॥
ເນື່ອງຈາກການເສບສຸກທາງອິນທຣີຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ໃຈຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາວັດຖຸອາລົມທີ່ເກີດຈາກຄຸນະຊ້ຳໆ ແລະວັດຖຸເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ເກີດຈາກໃຈກໍປາກົດໂດດເດັ່ນຢູ່ໃນໃຈ. ເມື່ອຮູ້ຊັດຖຶງສະພາບເຫນືອໂລກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ປະຕິບັດຍ່ອມລະທິ້ງທັງໃຈວັດຖຸແລະວັດຖຸຂອງມັນ.
Verse 27
जाग्रत् स्वप्न: सुषुप्तं च गुणतो बुद्धिवृत्तय: । तासां विलक्षणो जीव: साक्षित्वेन विनिश्चित: ॥ २७ ॥
ການຕື່ນ ການຝັນ ແລະການຫຼັບເລິກ ແມ່ນການເຄື່ອນໄຫວສາມປະການຂອງປັນຍາ ອັນເກີດຈາກຄຸນະແຫ່ງທໍາມະຊາດ. ຊີວະພາຍໃນກາຍຖືກກໍານົດວ່າແຕກຕ່າງຈາກສາມພາວະນັ້ນ ແລະດໍາລົງເປັນພະຍານຜູ້ເຝົ້າເບິ່ງພາວະເຫຼົ່ານັ້ນ.
Verse 28
यर्हि संसृतिबन्धोऽयमात्मनो गुणवृत्तिद: । मयि तुर्ये स्थितो जह्यात् त्यागस्तद् गुणचेतसाम् ॥ २८ ॥
ເມື່ອວິນຍານຖືກຜູກມັດໂດຍພັນທະແຫ່ງສັງສາຣະທີ່ໃຫ້ເກີດການເຄື່ອນໄຫວຂອງຄຸນທັງສາມ, ຈົ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນຂ້າ—ຕຸຣິຍະ—ແລ້ວປ່ອຍພັນທະນັ້ນ; ເມື່ອນັ້ນຈິດແລະອາຣົມວັດຖຸຈະຖືກລະເອງ।
Verse 29
अहङ्कारकृतं बन्धमात्मनोऽर्थविपर्ययम् । विद्वान् निर्विद्य संसारचिन्तां तुर्ये स्थितस्त्यजेत् ॥ २९ ॥
ພັນທະທີ່ເກີດຈາກອະຫັງກາຣະ ຜູກມັດວິນຍານ ແລະໃຫ້ຜົນຕົງກັນຂ້າມກັບຄວາມປາຖະໜາແທ້; ດັ່ງນັ້ນຜູ້ຮູ້ຄວນລະຄວາມກັງວົນໃນການເສບສຸກໂລກ ແລະຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະເຈົ້າ—ຕຸຣິຍະ—ເທົ່ານັ້ນ।
Verse 30
यावन्नानार्थधी: पुंसो न निवर्तेत युक्तिभि: । जागर्त्यपि स्वपन्नज्ञ: स्वप्ने जागरणं यथा ॥ ३० ॥
ຕາບໃດທີ່ຄວາມຄິດເຫັນເປົ້າໝາຍຫຼາຍຢ່າງຂອງຄົນຍັງບໍ່ຖອນຄືນດ້ວຍເຫດຜົນ ແລະຍັງບໍ່ເຫັນທຸກສິ່ງຢູ່ໃນຂ້າ, ແມ່ນແຕ່ດູເໝືອນຕື່ນກໍຍັງເປັນຄົນຝັນເນື່ອງຈາກຄວາມຮູ້ບໍ່ຄົບ—ເຫມືອນຝັນວ່າໄດ້ຕື່ນຈາກຝັນ।
Verse 31
असत्त्वादात्मनोऽन्येषां भावानां तत्कृता भिदा । गतयो हेतवश्चास्य मृषा स्वप्नदृशो यथा ॥ ३१ ॥
ສະພາວະທີ່ຖືກຄິດວ່າແຍກອອກຈາກພຣະບຸກຄົນສູງສຸດ ບໍ່ມີການດຳລົງຢູ່ແທ້ ແຕ່ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຮູ້ສຶກແຍກຈາກສັດຈະສູງສຸດ. ເຫມືອນຜູ້ເຫັນຄວາມຝັນຈິນຕະນາການກິດຈະກຳແລະລາງວັນຫຼາຍຢ່າງ, ສັດມີຊີວິດກໍ່ກະທຳກຳມະຫວັງຜົນຢ່າງລວງ ເພາະເຫັນຕົນແຍກຈາກພຣະເຈົ້າ ແລະເຊື່ອວ່ານັ້ນເປັນເຫດແຫ່ງຄະຕິແລະຜົນໃນອະນາຄົດ।
Verse 32
यो जागरे बहिरनुक्षणधर्मिणोऽर्थान् भुङ्क्ते समस्तकरणैर्हृदि तत्सदृक्षान् । स्वप्ने सुषुप्त उपसंहरते स एक: स्मृत्यन्वयात्त्रिगुणवृत्तिदृगिन्द्रियेश: ॥ ३२ ॥
ໃນຍາມຕື່ນ ສັດມີຊີວິດເສບສຸກດ້ວຍອິນທຣີຍທັງປວງຕໍ່ລັກສະນະຊົ່ວຄາວຂອງກາຍແລະໃຈ; ໃນຍາມຝັນ ມັນເສບປະສົບການຄ້າຍກັນໃນໃຈ; ແລະໃນຫຼັບເລິກບໍ່ມີຝັນ ທຸກປະສົບການລວມເຂົ້າສູ່ຄວາມມືດບອດ. ໂດຍການລະລຶກແລະພິຈາລະນາລຳດັບ ຕື່ນ–ຝັນ–ຫຼັບເລິກ ມັນຮູ້ວ່າຕົນເປັນອັນດຽວຕະຫຼອດສາມພາວະ ແລະເຫນືອຄຸນທັງສາມ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງເປັນເຈົ້າແຫ່ງອິນທຣີຍ।
Verse 33
एवं विमृश्य गुणतो मनसस्त्र्यवस्था मन्मायया मयि कृता इति निश्चितार्था: । सञ्छिद्य हार्दमनुमानसदुक्तितीक्ष्ण- ज्ञानासिना भजत माखिलसंशयाधिम् ॥ ३३ ॥
ຈົ່ງພິຈາລະນາວ່າ ສະພາບສາມປະການຂອງໃຈທີ່ເກີດຈາກຄຸນແຫ່ງປະກຣະຕິ ຖືກມາຍາຂອງເຮົາເຮັດໃຫ້ເຫັນດັ່ງວ່າມີຢູ່ໃນເຮົາ. ເມື່ອກຳນົດຮູ້ຄວາມຈິງແຫ່ງອາດມັນແລ້ວ ຈົ່ງໃຊ້ດາບແຫ່ງປັນຍາອັນຄົມ—ໄດ້ຈາກການໄຕ່ຕອງແລະຄຳສອນຂອງລືສີແລະເວດ—ຕັດອະຫັງການ ບ່ອນເກີດຂອງຄວາມສົງໄສທັງປວງ ແລ້ວບູຊາເຮົາຜູ້ສະຖິດໃນດວງໃຈ
Verse 34
ईक्षेत विभ्रममिदं मनसो विलासं दृष्टं विनष्टमतिलोलमलातचक्रम् । विज्ञानमेकमुरुधेव विभाति माया स्वप्नस्त्रिधा गुणविसर्गकृतो विकल्प: ॥ ३४ ॥
ຈົ່ງເຫັນວ່າໂລກວັດຖຸນີ້ເປັນມາຍາທີ່ປາກົດໃນໃຈ ເພາະສິ່ງທັງຫຼາຍມີຢູ່ຢ່າງຫວັ່ນໄຫວ ມື້ນີ້ມີມື້ອື່ນຫາຍ ດັ່ງເສັ້ນສີແດງທີ່ເກີດເມື່ອຫມຸນໄມ້ໄຟ. ອາດມັນໂດຍທໍາມະຊາດເປັນສະຕິບໍລິສຸດອັນດຽວ; ແຕ່ມາຍາເຮັດໃຫ້ປາກົດຫຼາກຫຼາຍ. ດ້ວຍຄຸນທັງສາມ ສະຕິຖືກແບ່ງເປັນ ຕື່ນ ຝັນ ແລະຫຼັບລຶກ; ການຮັບຮູ້ເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດແທ້ຈິງເປັນມາຍາເຫມືອນຄວາມຝັນ
Verse 35
दृष्टिं तत: प्रतिनिवर्त्य निवृत्ततृष्ण- स्तूष्णीं भवेन्निजसुखानुभवो निरीह: सन्दृश्यते क्व च यदीदमवस्तुबुद्ध्या त्यक्तं भ्रमाय न भवेत् स्मृतिरानिपातात् ॥ ३५ ॥
ເມື່ອເຂົ້າໃຈຄວາມຊົ່ວຄາວແລະຄວາມເປັນມາຍາຂອງສິ່ງວັດຖຸແລ້ວ ຈົ່ງຖອນສາຍຕາອອກຈາກຄວາມລວງ ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ມີຕັນຫາ. ດ້ວຍການລິ້ມຮອງສຸກແຫ່ງອາດມັນ ຈົ່ງຢູ່ຢ່າງສງົບ ລະຄໍາເວົ້າແລະກິດຈະກໍາທາງວັດຖຸ. ຖ້າບາງຄັ້ງຈໍາເປັນຕ້ອງເບິ່ງໂລກ ຈົ່ງຈໍາໄວ້ວ່າມັນບໍ່ແມ່ນຄວາມຈິງສູງສຸດ ເພາະສະນັ້ນຈຶ່ງລະໄວ້. ດ້ວຍການລະລຶກຢ່າງສະເໝີຈົນເຖິງວາລະສຸດທ້າຍ ຈະບໍ່ຕົກກັບເຂົ້າສູ່ມາຍາອີກ
Verse 36
देहं च नश्वरमवस्थितमुत्थितं वा सिद्धो न पश्यति यतोऽध्यगमत् स्वरूपम् । दैवादपेतमथ दैववशादुपेतं वासो यथा परिकृतं मदिरामदान्ध: ॥ ३६ ॥
ເຫມືອນຄົນເມົາບໍ່ຮູ້ວ່າຕົນໃສ່ເສື້ອຄຸມຫຼືເສື້ອຊັ້ນໃນ ຉັນໃດ, ຜູ້ສຳເລັດຜົນຜູ້ຮູ້ສະພາບຕົນອັນນິລັນດອນ ກໍບໍ່ໃສ່ໃຈວ່າກາຍຊົ່ວຄາວນີ້ນັ່ງຫຼືຢືນ. ຖ້າດ້ວຍພຣະປະສົງ ກາຍສິ້ນໄປ ຫຼືດ້ວຍພຣະປະສົງໄດ້ກາຍໃໝ່ ຜູ້ຮູ້ອາດມັນກໍບໍ່ຮູ້ສຶກຕິດຂ້ອງ ເຫມືອນຄົນເມົາບໍ່ຮູ້ສະພາບເສື້ອຜ້າຂອງຕົນ
Verse 37
देहोऽपि दैववशग: खलु कर्म यावत् स्वारम्भकं प्रतिसमीक्षत एव सासु: । तं सप्रपञ्चमधिरूढसमाधियोग: स्वाप्नं पुनर्न भजते प्रतिबुद्धवस्तु: ॥ ३७ ॥
ກາຍວັດຖຸແນ່ນອນເຄື່ອນໄຫວພາຍໃຕ້ອໍານາດແຫ່ງພຣະພິລິດ ແລະຈຳເປັນຕ້ອງດຳລົງຢູ່ກັບອິນທຣີຍ໌ແລະປຣານ ຕາມທີ່ກຳມະຍັງໃຫ້ຜົນ. ແຕ່ຜູ້ຮູ້ຕົນຜູ້ຕື່ນຕໍ່ຄວາມຈິງສູງສຸດ ແລະຕັ້ງມັ່ນໃນສະມາທິໂຍຄະ ຈະບໍ່ຍອມຈຳນົນຕໍ່ກາຍແລະການປະກົດຫຼາກຫຼາຍຂອງມັນອີກ ເພາະຮູ້ວ່າມັນເຫມືອນກາຍທີ່ເຫັນໃນຄວາມຝັນ
Verse 38
मयैतदुक्तं वो विप्रा गुह्यं यत् साङ्ख्ययोगयो: । जानीत मागतं यज्ञं युष्मद्धर्मविवक्षया ॥ ३८ ॥
ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດທັງຫຼາຍ ຂ້າໄດ້ກ່າວຄວາມລັບແຫ່ງສາງຂະຍະ ແລະ ໂຍຄະແກ່ທ່ານແລ້ວ. ຈົ່ງຮູ້ວ່າຂ້າແມ່ນພຣະວິສນຸ ພຣະຜູ້ສູງສຸດ ຜູ້ປາກົດເພື່ອອະທິບາຍໜ້າທີ່ທຳອັນແທ້ຂອງທ່ານ.
Verse 39
अहं योगस्य सांख्यस्य सत्यस्यर्तस्य तेजस: । परायणं द्विजश्रेष्ठा: श्रिय: कीर्तेर्दमस्य च ॥ ३९ ॥
ໂອ ດວິຊະຜູ້ປະເສີດ ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ຂ້າແມ່ນທີ່ພຶ່ງສູງສຸດຂອງ ໂຍຄະ, ສາງຂະຍະ, ຄວາມຈິງ, ຣິຕະ, ພະລັງອຳນາດ, ສິຣີ, ກຽດສັກສີ ແລະ ການສຳລວມຕົນ.
Verse 40
मां भजन्ति गुणा: सर्वे निर्गुणं निरपेक्षकम् । सुहृदं प्रियमात्मानं साम्यासङ्गादयोऽगुणा: ॥ ४० ॥
ຄຸນອັນສູງສົ່ງທັງປວງ—ເຫນືອກວ່າກຸນະແຫ່ງທຳມະຊາດ, ບໍ່ຍຶດຕິດ, ເປັນມິດຜູ້ເມດຕາ, ເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງ, ເປັນປະຣະມາຕະມັນ, ເສມອພາກທົ່ວທຸກແຫ່ງ, ແລະພົ້ນຈາກເຄື່ອງຜູກພັນວັດຖຸ—ລ້ວນອາໄສຂ້າເປັນທີ່ພຶ່ງ ແລະບູຊາຂ້າ.
Verse 41
इति मे छिन्नसन्देहा मुनय: सनकादय: । सभाजयित्वा परया भक्त्यागृणत संस्तवै: ॥ ४१ ॥
[ພຣະກຣິດສະນະຕັດ:] ໂອ ອຸດທະວະ, ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຂອງຂ້າ ຄວາມສົງໄສທັງປວງຂອງມຸນີທີ່ມີສະນະກະເປັນຫົວໜ້າ ຖືກຕັດຂາດ. ພວກເຂົາບູຊາຂ້າດ້ວຍພັກຕິອັນສູງສຸດ ແລະຂັບຮ້ອງສັນລະເສີນພຣະສິຣິຂອງຂ້າດ້ວຍບົດສະໂຕດອັນປະເສີດ.
Verse 42
तैरहं पूजित: सम्यक् संस्तुत: परमर्षिभि: । प्रत्येयाय स्वकं धाम पश्यत: परमेष्ठिन: ॥ ४२ ॥
ບັນດາລະສີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ມີສະນະກະເປັນຫົວໜ້າ ໄດ້ບູຊາ ແລະສັນລະເສີນຂ້າຢ່າງສົມບູນ; ແລະຕໍ່ໜ້າພຣະພຣົມຜູ້ເປັນປະຣະເມດຖີ ຂ້າກໍກັບໄປຍັງທຳອັນເປັນຂອງຂ້າເອງ.
Frequently Asked Questions
It teaches a staged method: since guṇas affect material intelligence (buddhi) rather than the ātman, one should first cultivate sattva through sattvic supports (śāstra, saṅga, mantra, saṁskāra, etc.) to overcome rajas and tamas. When sattva strengthens, dharma characterized by devotion becomes prominent; then, by absorption in the Lord (bhakti/śuddha-sattva), one transcends even material goodness and awakens direct self-knowledge.
Haṁsa is the Lord’s instructing manifestation who appears when Brahmā, unable to resolve the Kumāras’ question due to involvement in creation, turns his mind to the Supreme. Haṁsa teaches the essential yoga: withdraw the mind from objects and fix it directly in the Lord, cutting false ego and dissolving the imagined separation between seer, mind, and sense objects.
Kṛṣṇa explains that misidentification with body and mind generates false knowledge, after which rajas invades the mind and drives incessant planning for material advancement. Uncontrolled senses place one under the rule of desire, so one acts despite foreseeing future misery. The remedy is renewed vigilance, breath-and-posture discipline, and repeated absorption in the Lord, especially at the three sandhyās.
They are described as functions of intelligence shaped by guṇas. The ātman is the consistent witness across all three, and the Lord is presented as turīya—the fourth reality beyond them. By reflecting on the succession of states, one recognizes oneself as transcendental to them, gains mastery over the senses, and renounces the mind–object entanglement.