Adhyaya 10
Daśa-lakṣaṇam: The Ten Topics, Virāṭ-Puruṣa Sense-Manifestation, and the Supreme Shelter (Āśraya)
ບົດນີ້ເປັນຈຸດຫັນຄວາມໝາຍໃນສະກັນທະ 2. ສຸກະເດວ ໂກສະວາມີ ກ່ອນອື່ນໄດ້ລຽນລາຍການຫົວຂໍ້ 10 ປະການ (daśa-lakṣaṇam) ຂອງ ພາກະວະຕຳ ແລະຊີ້ວ່າ 9 ຫົວຂໍ້ອື່ນໆ ຖືກອະທິບາຍເພື່ອເນັ້ນຄວາມເຫນືອກວ່າຂອງຫົວຂໍ້ທີ 10 ຄື āśraya—ພຣະຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງສູງສຸດ. ທ່ານແຍກ sarga (ການສ້າງຂັ້ນຕົ້ນຂອງທາດ ແລະ ອິນທຣີ) ອອກຈາກ visarga (ການສ້າງຂັ້ນສອງຜ່ານປະຕິສຳພັນຂອງຄຸນະ) ແລະກ່າວເຖິງ manvantara ແລະ poṣaṇa ກ່ຽວກັບການປົກຄອງ. ຕໍ່ມາເລົ່າເຖິງ ມະຫາວິສນຸ ເຂົ້າໄປໃນແຕ່ລະຈັກກະວານເປັນ Garbhodakaśāyī, ອະທິບາຍຮາກຄຳ “ນາຣາຍະນະ” ແລະຢືນຢັນວ່າ ເວລາ, ຄຸນະ, ຊີວະ ແລະອົງປະກອບທັງໝົດ ມີຢູ່ໄດ້ດ້ວຍພຣະເມດຕາຂອງພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ. ຈາກນັ້ນມີການພັນລະນາ ‘ອະນາຕະໂມະຈັກກະວານ’ ຂອງ virāṭ-puruṣa ວ່າຄວາມປາດຖະໜາຂອງພຣະອົງເຮັດໃຫ້ອິນທຣີ, ວັດຖຸອາລົມ ແລະເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ປາກົດ. ທ້າຍບົດຍົກເຫນືອຮູບສາກົນ ແລະຢືນຢັນວ່າພະພັກຕະບໍລິສຸດຮັບເອົາຮູບສ່ວນບຸກຄົນອັນເຫນືອໂລກຂອງພຣະເຈົ້າ, ພ້ອມປ່ຽນກອບເລື່ອງໄປສູ່ການສົນທະນາ Vidura–Maitreya ເພື່ອປູທາງສຳລັບບົດຕໍ່ໄປ.
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच अत्र सर्गो विसर्गश्च स्थानं पोषणमूतय: । मन्वन्तरेशानुकथा निरोधो मुक्तिराश्रय: ॥ १ ॥
ພຣະສີສຸກະເທວ ໂກສະວາມີ ກ່າວວ່າ—ໃນ ສຣີມັດ-ພາກະວະຕຳ ມີ 10 ຫົວຂໍ້: ສັກກະ, ວິສັກກະ, ສະຖານ, ການຄຸ້ມຄອງຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ອູຕິ (ແຮງຜັກດັນກຳ), ມັນວັນຕະຣະ, ອີຊານຸກະຖາ, ນິໂຣດ, ມຸກຕິ ແລະ ອາສຣະຍ (ຄວາມຈິງສູງສຸດ)។
Verse 2
दशमस्य विशुद्ध्यर्थं नवानामिह लक्षणम् । वर्णयन्ति महात्मान: श्रुतेनार्थेन चाञ्जसा ॥ २ ॥
ເພື່ອໃຫ້ຄວາມບໍລິສຸດຂອງຫົວຂໍ້ທີ 10 ຄື āśraya ປາກົດຊັດ, ບັນດາມະຫາຕະມະຈຶ່ງອະທິບາຍລັກສະນະຂອງອີກ 9 ຫົວຂໍ້ ບາງຄັ້ງອ້າງອີງສຣຸຕິ, ບາງຄັ້ງດ້ວຍເຫດຜົນ, ແລະບາງຄັ້ງສະຫຼຸບໃຫ້ກະຊັບຊັດເຈນ।
Verse 3
भूतमात्रेन्द्रियधियां जन्म सर्ग उदाहृत: । ब्रह्मणो गुणवैषम्याद्विसर्ग: पौरुष: स्मृत: ॥ ३ ॥
ການສ້າງເບື້ອງຕົ້ນຂອງ 16 ອົງປະກອບ—ທາດ 5, ຕັນມາຕຣະ 5, ອິນທຣີຍຮູ້ 5 ແລະ ມະນະ—ເອີ້ນວ່າ sarga; ສ່ວນການສ້າງຕໍ່ໄປໂດຍພຣະພຣະຫມາ ອັນເກີດຈາກຄວາມແຕກຕ່າງຂອງ guṇa ເອີ້ນວ່າ visarga (ການສ້າງຮອບສອງ)។
Verse 4
स्थितिर्वैकुण्ठविजय: पोषणं तदनुग्रह: । मन्वन्तराणि सद्धर्म ऊतय: कर्मवासना: ॥ ४ ॥
ສະພາບທີ່ຖືກຕ້ອງຂອງສັດມີຊີວິດແມ່ນ “ໄວກຸນຖະ-ວິຊະຍະ” ຄືຢູ່ໃນກົດຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າແລ້ວໃຈສະຫງົບ; ການປົກປ້ອງບຳລຸງແມ່ນພຣະອະນຸກຣະຫະ. ມັນວັນຕະຣະແມ່ນລະບຽບແຫ່ງສັດທະທຳ; ອູຕິແມ່ນແຮງຂັບຈາກຄວາມຢາກຜົນຂອງກຳ (karma-vāsanā)។
Verse 5
अवतारानुचरितं हरेश्चास्यानुवर्तिनाम् । पुंसामीशकथा: प्रोक्ता नानाख्यानोपबृंहिता: ॥ ५ ॥
‘īśa-kathā’ ແມ່ນການເລົ່າເຖິງອະວະຕາຣຂອງພຣະຫຣິ ແລະກິດຈະກຳຂອງພຣະອົງ ພ້ອມທັງການກະທຳຂອງມະຫາພັກຕະຜູ້ຕາມຮອຍ; ມັນຖືກເສີມໃຫ້ສົມບູນດ້ວຍເລື່ອງລາວຫຼາກຫຼາຍ।
Verse 6
निरोधोऽस्यानुशयनमात्मन: सह शक्तिभि: । मुक्तिर्हित्वान्यथारूपं स्वरूपेण व्यवस्थिति: ॥ ६ ॥
ນິໂຣດະ ແມ່ນເມື່ອຊີວະພ້ອມດ້ວຍນິໄສທີ່ຖືກຜູກມັດ ແລະພະລັງຂອງຕົນ ລະລາຍເຂົ້າໃນໂຢກນິດຣາຂອງມະຫາວິສນຸ ອັນເປັນການຫຸ້ມກັບຂອງຈັກກະວານ. ມຸກຕິ ແມ່ນການລະທິ້ງກາຍຫຍາບແລະກາຍລະອຽດທີ່ແປປ່ຽນ ແລ້ວຕັ້ງມັ່ນຖາວອນໃນສະວະຣູປຂອງຊີວະ.
Verse 7
आभासश्च निरोधश्च यतोऽस्त्यध्यवसीयते । स आश्रय: परं ब्रह्म परमात्मेति शब्द्यते ॥ ७ ॥
ຜູ້ທີ່ຈາກພຣະອົງ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ທັງການປາກົດຂອງຈັກກະວານ, ທັງທີ່ພັກພິງ ແລະນິໂຣດະ (ການຖອນກັບ) ນັ້ນ ແມ່ນ “ອາສຣະຍະ”. ພຣະອົງຖືກສັນລະເສີນວ່າ ປະຣະພຣະຫມັນ ແລະປະຣະມາຕະມັນ; ພຣະອົງແມ່ນສັດຈະສູງສຸດ ແຫຼ່ງກໍ່ກຳເນີດທັງປວງ.
Verse 8
योऽध्यात्मिकोऽयं पुरुष: सोऽसावेवाधिदैविक: । यस्तत्रोभयविच्छेद: पुरुषो ह्याधिभौतिक: ॥ ८ ॥
ຊີວະຜູ້ມີເຄື່ອງມືແຫ່ງອິນທຣີຍ ເອີ້ນວ່າ ອັດຍາຕະມິກະ ປຸຣຸສະ. ເທວະຜູ້ຄວບຄຸມອິນທຣີຍ ເອີ້ນວ່າ ອະທິໄທວິກະ. ຮ່າງກາຍຫຍາບທີ່ປາກົດຈາກການປະສານ‑ແຍກຂອງທັງສອງ ເອີ້ນວ່າ ອະທິພາວຕິກະ ປຸຣຸສະ.
Verse 9
एकमेकतराभावे यदा नोपलभामहे । त्रितयं तत्र यो वेद स आत्मा स्वाश्रयाश्रय: ॥ ९ ॥
ໃນສາມສະພາບນີ້ ຖ້າຂາດອັນໜຶ່ງ ອີກອັນຈະບໍ່ອາດເຂົ້າໃຈໄດ້; ທັງສາມພຶ່ງພາກັນ. ແຕ່ພຣະຜູ້ເປັນສາກຊີ ແລະເປັນ “ທີ່ພຶ່ງຂອງທີ່ພຶ່ງ” ນັ້ນ ຊົງເປັນອິດສະຫຼະ; ພຣະອົງແມ່ນທີ່ພຶ່ງສູງສຸດ.
Verse 10
पुरुषोऽण्डं विनिर्भिद्य यदासौ स विनिर्गत: । आत्मनोऽयनमन्विच्छन्नपोऽस्राक्षीच्छुचि: शुची: ॥ १० ॥
ມະຫາວິສນຸໃນພະສະພາບປຸຣຸສະ ອອກຈາກມະຫາສະມຸດເຫດ (Causal Ocean) ແລ້ວແຍກຈັກກະວານອອກເປັນຫຼາຍ; ຈາກນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາຈະບັນທົມໃນແຕ່ລະຈັກກະວານ ພຣະອົງໄດ້ສ້າງນ້ຳອັນບໍລິສຸດ “ກັຣພໂທກະ” ແລະເຂົ້າໄປໃນຈັກກະວານນັ້ນໆ.
Verse 11
तास्ववात्सीत् स्वसृष्टासु सहस्रंपरिवत्सरान् । तेन नारायणो नाम यदाप: पुरुषोद्भवा: ॥ ११ ॥
ພຣະເຈົ້າປະທັບຢູ່ໃນນ້ຳທີ່ພຣະອົງສ້າງເອງເປັນເວລາພັນປີ. ນ້ຳທີ່ເກີດຈາກພຸຣຸຊະສູງສຸດເອີ້ນວ່າ ‘ນາຣ’ ແລະເນື່ອງຈາກພຣະອົງບັນທົມເທິງນ້ຳນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ ‘ນາຣາຍະນະ’
Verse 12
द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च । यदनुग्रहत: सन्ति न सन्ति यदुपेक्षया ॥ १२ ॥
ສິ່ງວັດຖຸ, ກຳ, ເວລາ, ສະພາບ(ຄຸນ) ແລະ ຊີວະທັງຫຼາຍ ມີຢູ່ໄດ້ດ້ວຍພຣະເມດຕາຂອງພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ; ເມື່ອພຣະອົງລະເລີຍ ທຸກຢ່າງກໍຫາຍໄປໃນພິບຕາ
Verse 13
एको नानात्वमन्विच्छन् योगतल्पात् समुत्थित: । वीर्यं हिरण्मयं देवो मायया व्यसृजत् त्रिधा ॥ १३ ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າອົງດຽວ ລຸກຈາກຕຽງໂຍກນິດຣາ ດ້ວຍພຣະປະສົງຈະເຜີຍຄວາມຫຼາກຫຼາຍ; ໂດຍພະລັງມາຍາ ພຣະອົງໄດ້ປະກາດເມັດພຸຣຸຊະສີທອງອອກເປັນສາມສ່ວນ
Verse 14
अधिदैवमथाध्यात्ममधिभूतमिति प्रभु: । अथैकं पौरुषं वीर्यं त्रिधाभिद्यत तच्छृणु ॥ १४ ॥
ພະລັງພຸຣຸຊະອັນດຽວຂອງພຣະອົງ ແບ່ງເປັນສາມ: ອະທິໄທວະ, ອະທະຍາດມະ, ແລະ ອະທິພູຕະ; ຈົ່ງຟັງຈາກຂ້ອຍວ່າແບ່ງແນວໃດ
Verse 15
अन्त:शरीर आकाशात् पुरुषस्य विचेष्टत: । ओज: सहो बलं जज्ञे तत: प्राणो महानसु: ॥ १५ ॥
ຈາກອາກາດທີ່ສະຖິດຢູ່ໃນກາຍທິບຂອງມະຫາວິສນຸຜູ້ປະກົດ ໂດຍການເຄື່ອນໄຫວຂອງພຣະອົງ ເກີດພະລັງອິນທຣີ, ກຳລັງໃຈ ແລະ ກຳລັງກາຍ; ຕໍ່ມາ ມະຫາປຣານ—ແຫຼ່ງກຳເນີດພະລັງຊີວິດທັງປວງ—ກໍອຸບັດຂຶ້ນ
Verse 16
अनुप्राणन्ति यं प्राणा: प्राणन्तं सर्वजन्तुषु । अपानन्तमपानन्ति नरदेवमिवानुगा: ॥ १६ ॥
ເຫມືອນຜູ້ຕິດຕາມກະສັດຕາມອົງພຣະອົງ, ເມື່ອພະລັງປຣານລວມເຄື່ອນໄຫວ ສັດມີຊີວິດທັງປວງກໍເຄື່ອນໄຫວ; ເມື່ອມັນຢຸດ ກິດຈະກຳອິນທຣີກໍຢຸດຕາມ।
Verse 17
प्राणेनाक्षिपता क्षुत् तृडन्तरा जायते विभो: । पिपासतो जक्षतश्च प्राङ्मुखं निरभिद्यत ॥ १७ ॥
ເມື່ອພະລັງຊີວິດຖືກກະຕຸ້ນໂດຍວິຣາດ-ປຸຣຸສ ຄວາມຫິວແລະຄວາມກະຫາຍກໍເກີດ; ແລ້ວເມື່ອພຣະອົງປາຖະນາຈະດື່ມແລະກິນ ປາກກໍເປີດອອກ।
Verse 18
मुखतस्तालु निर्भिन्नं जिह्वा तत्रोपजायते । ततो नानारसो जज्ञे जिह्वया योऽधिगम्यते ॥ १८ ॥
ຈາກປາກ ເພດານປາກປາກົດ ແລະລີ້ນກໍເກີດຂຶ້ນທີ່ນັ້ນ; ຕໍ່ມາລົດຊາດນານາກໍເກີດເພື່ອໃຫ້ລີ້ນໄດ້ລິ້ມຊິມ।
Verse 19
विवक्षोर्मुखतो भूम्नो वह्निर्वाग् व्याहृतं तयो: । जले चैतस्य सुचिरं निरोध: समजायत ॥ १९ ॥
ເມື່ອພຣະຜູ້ສູງສຸດປາຖະນາຈະກ່າວ ວາຈາກໍສັ່ນກ້ອງອອກຈາກປາກ; ແລະເທວະຜູ້ຄວບຄຸມຄື ອັກນີ (ໄຟ) ກໍເກີດຈາກປາກນັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອພຣະອົງນອນຢູ່ໃນນ້ຳ ກິດເຫຼົ່ານີ້ຖືກລະງັບຢູ່ດົນນານ।
Verse 20
नासिके निरभिद्येतां दोधूयति नभस्वति । तत्र वायुर्गन्धवहो घ्राणो नसि जिघृक्षत: ॥ २० ॥
ຕໍ່ມາເມື່ອປຸຣຸສສູງສຸດປາຖະນາຈະດົມກິ່ນ ຮູດັງແລະລົມຫາຍໃຈກໍເກີດ; ອິນທຣີດົມກິ່ນແລະກິ່ນທັງຫຼາຍກໍປາກົດ ແລະເທວະວາຍຸຜູ້ພາກິ່ນກໍປະກົດດ້ວຍ।
Verse 21
यदात्मनि निरालोकमात्मानं च दिदृक्षत: । निर्भिन्ने ह्यक्षिणी तस्य ज्योतिश्चक्षुर्गुणग्रह: ॥ २१ ॥
ເມື່ອທຸກສິ່ງຢູ່ໃນຄວາມມືດ ພຣະພະຄະວານປາຖະໜາຈະເບິ່ງພຣະອົງເອງແລະສິ່ງທີ່ສ້າງ. ຈຶ່ງມີດວງຕາປາກົດ; ພຣະອາທິດເປັນເທວະແຫ່ງແສງ ພະລັງການເບິ່ງ ແລະວັດຖຸທີ່ເຫັນໄດ້ກໍເກີດຂຶ້ນ.
Verse 22
बोध्यमानस्य ऋषिभिरात्मनस्तज्जिघृक्षत: । कर्णौ च निरभिद्येतां दिश: श्रोत्रं गुणग्रह: ॥ २२ ॥
ເມື່ອບັນດາຣິຊີໃຫຍ່ປາຖະໜາຮູ້ອາຕະມັນ ຄວາມປາຖະໜາຈະຟັງກໍເກີດຂຶ້ນ. ຈຶ່ງມີຫູປາກົດ; ທິດທັງຫມົດເປັນເທວະຄຸ້ມຄອງ ພະລັງການໄດ້ຍິນ ແລະອາຣົມທີ່ໄດ້ຍິນໄດ້ກໍປາກົດ.
Verse 23
वस्तुनो मृदुकाठिन्यलघुगुर्वोष्णशीतताम् । जिघृक्षतस्त्वङ् निर्भिन्ना तस्यां रोममहीरुहा: । तत्र चान्तर्बहिर्वातस्त्वचा लब्धगुणो वृत: ॥ २३ ॥
ເມື່ອເກີດຄວາມປາຖະໜາຈະຮັບຮູ້ຄຸນລັກສະນະຂອງວັດຖຸ ເຊັ່ນ ນຸ່ມ-ແຂງ ເບົາ-ໜັກ ຮ້ອນ-ເຢັນ ຜິວໜັງອັນເປັນຖານແຫ່ງການສຳຜັດກໍປາກົດ; ຮູຂຸມຂົນ ຂົນຕາມກາຍ ແລະເທວະຜູ້ຄຸ້ມຄອງ (ເທວະແຫ່ງຕົ້ນໄມ້) ກໍເກີດຂຶ້ນ. ພາຍໃນແລະພາຍນອກຜິວມີຊັ້ນລົມຫຸ້ມ ເຮັດໃຫ້ຄຸນແຫ່ງການສຳຜັດໂດດເດັ່ນ.
Verse 24
हस्तौ रुरुहतुस्तस्य नानाकर्मचिकीर्षया । तयोस्तु बलवानिन्द्र आदानमुभयाश्रयम् ॥ २४ ॥
ຕໍ່ມາເມື່ອບຸຣຸດສູງສຸດປາຖະໜາຈະເຮັດກິດຫຼາຍປະເພດ ມືທັງສອງກໍປາກົດ. ພ້ອມກັນນັ້ນ ພະລັງແຫ່ງມື, ພຣະອິນທຣາເທວະແຫ່ງສະຫວັນ, ແລະການກະທຳທີ່ອາໄສທັງສອງ (ເຊັ່ນ ການຈັບຢືນ) ກໍເກີດຂຶ້ນ.
Verse 25
गतिं जिगीषत: पादौ रुरुहातेऽभिकामिकाम् । पद्भ्यां यज्ञ: स्वयं हव्यं कर्मभि: क्रियते नृभि: ॥ २५ ॥
ຕໍ່ມາເນື່ອງຈາກພຣະອົງປາຖະໜາຈະຄວບຄຸມການເຄື່ອນໄຫວ ພຣະບາດຈຶ່ງປາກົດ; ຈາກພຣະບາດໄດ້ເກີດເທວະຜູ້ຄຸ້ມຄອງນາມ ວິສນຸ. ໂດຍການກຳກັບດ້ວຍພຣະອົງເອງ ມະນຸດຈຶ່ງຂະຫຍັນປະກອບຍັດຍະຕາມໜ້າທີ່ ເພື່ອຖວາຍຫະວິດ້ວຍການງານຂອງຕົນ.
Verse 26
निरभिद्यत शिश्नो वै प्रजानन्दामृतार्थिन: । उपस्थ आसीत् कामानां प्रियं तदुभयाश्रयम् ॥ २६ ॥
ຕໍ່ມາ ເພື່ອຄວາມສຸກແຫ່ງກາມ, ການໃຫ້ກໍ່ເກີດລູກຫຼານ ແລະການຊິມນ້ຳອະມຣິດສະຫວັນ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າໄດ້ປະກົດອະວັຍະເພດ (upastha); ທັງວັດຖຸແຫ່ງກາມ ແລະເທວະຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ປຣະຊາປະຕິ ອາໄສຢູ່ໃນນັ້ນ।
Verse 27
उत्सिसृक्षोर्धातुमलं निरभिद्यत वै गुदम् । तत: पायुस्ततो मित्र उत्सर्ग उभयाश्रय: ॥ २७ ॥
ຕໍ່ມາ ເມື່ອພຣະອົງປາດຖະນາຂັບຖ່າຍຂີ້ເຫຍື້ອຈາກອາຫານ ກໍເກີດທະວານຫຼັງ ແລະອິນທຣີຍ໌ແຫ່ງການຂັບຖ່າຍ ພ້ອມເທວະຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ມິຕຣະ; ທັງອິນທຣີຍ໌ ແລະສິ່ງທີ່ຖືກຂັບອອກ ລ້ວນອາໄສຢູ່ໃນການຄຸ້ມຄອງນັ້ນ।
Verse 28
आसिसृप्सो: पुर: पुर्या नाभिद्वारमपानत: । तत्रापानस्ततो मृत्यु: पृथक्त्वमुभयाश्रयम् ॥ २८ ॥
ຕໍ່ມາ ເມື່ອມີພຣະປະສົງຈະຍ້າຍຈາກຮ່າງໜຶ່ງໄປອີກຮ່າງໜຶ່ງ ຈຶ່ງເກີດປະຕູແຫ່ງສະດື, ລົມອະປານະ ແລະຄວາມຕາຍພ້ອມກັນ; ສະດືເປັນທີ່ພຶ່ງຂອງທັງຄວາມຕາຍ ແລະພະລັງແຫ່ງການແຍກອອກ।
Verse 29
आदित्सोरन्नपानानामासन् कुक्ष्यन्त्रनाडय: । नद्य: समुद्राश्च तयोस्तुष्टि: पुष्टिस्तदाश्रये ॥ २९ ॥
ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະນາຈະກິນແລະດື່ມ ທ້ອງ, ລຳໄສ້ ແລະເສັ້ນນາດີກໍປະກົດ; ແມ່ນ້ຳແລະທະເລເປັນຖານແຫ່ງຄວາມອິ່ມໃຈ ແລະການຫຼໍ່ລ້ຽງຂອງມັນ।
Verse 30
निदिध्यासोरात्ममायां हृदयं निरभिद्यत । ततो मनश्चन्द्र इति सङ्कल्प: काम एव च ॥ ३० ॥
ເມື່ອພຣະອົງປາດຖະນາຈະພິຈາລະນາກິດການແຫ່ງພະລັງຂອງພຣະອົງເອງ (ອາດມະມາຍາ) ຫົວໃຈກໍປະກົດ; ຕໍ່ມາ ຈິດ, ດວງຈັນທຣ໌ເປັນເທວະຜູ້ຄຸ້ມຄອງຈິດ, ສັງກັລປະ ແລະກາມະ ກໍປະກົດຂຶ້ນ।
Verse 31
त्वक्चर्ममांसरुधिरमेदोमज्जास्थिधातव: । भूम्यप्तेजोमया: सप्त प्राणो व्योमाम्बुवायुभि: ॥ ३१ ॥
ຊັ້ນບາງຂອງຜິວ, ຜິວ, ເນື້ອ, ເລືອດ, ໄຂມັນ, ໄຂກະດູກ ແລະ ກະດູກ—ທາດ 7 ນີ້ເກີດຈາກ ດິນ ນ້ຳ ແລະ ໄຟ; ສ່ວນປຣານເກີດຈາກ ອາກາດ ນ້ຳ ແລະ ລົມ.
Verse 32
गुणात्मकानीन्द्रियाणि भूतादिप्रभवा गुणा: । मन: सर्वविकारात्मा बुद्धिर्विज्ञानरूपिणी ॥ ३२ ॥
ອິນທຣີຍທັງຫຼາຍເປັນກຸນະມີ, ແລະ ກຸນະເກີດຈາກ ພູຕາດິ (ອະຫັງກາຣ). ມະນັດເປັນທີ່ຮອງຮັບວິການທັງປວງ; ບຸດທິແມ່ນຮູບແຫ່ງວິຊຍານ ຄືປັນຍາພິຈາລະນາ.
Verse 33
एतद्भगवतो रूपं स्थूलं ते व्याहृतं मया । मह्यादिभिश्चावरणैरष्टभिर्बहिरावृतम् ॥ ३३ ॥
ດັ່ງນີ້ ຂ້ອຍໄດ້ອະທິບາຍໃຫ້ເຈົ້າຮູ້ເຖິງຮູບຫຍາບຂອງພຣະພະຄະວານ; ມັນຖືກປົກຄຸມຈາກພາຍນອກດ້ວຍອາວະຣະນະ 8 ຊັ້ນ ເຊັ່ນ ມະຫີ (ດິນ) ແລະອື່ນໆ.
Verse 34
अत: परं सूक्ष्मतममव्यक्तं निर्विशेषणम् । अनादिमध्यनिधनं नित्यं वाङ्मनस: परम् ॥ ३४ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ເຫນືອຈາກນີ້ຍັງມີສະພາວະອັນລະອຽດທີ່ສຸດ ເປັນອະວະຍັກຕະ ແລະ ນິຣະວິເສດ; ບໍ່ມີຕົ້ນ ບໍ່ມີກາງ ບໍ່ມີປາຍ; ເປັນນິລັນດອນ ແລະ ເກີນກວ່າຄຳເວົ້າກັບຄວາມຄິດ.
Verse 35
अमुनी भगवद्रूपे मया ते ह्यनुवर्णिते । उभे अपि न गृह्णन्ति मायासृष्टे विपश्चित: ॥ ३५ ॥
ຮູບທັງສອງຂອງພຣະພະຄະວານທີ່ຂ້ອຍໄດ້ບັນຍາຍຈາກມຸມມອງທາງວັດຖຸນີ້ ບັນດາພະກະຕະຜູ້ບໍລິສຸດທີ່ຮູ້ຈັກພຣະອົງຢ່າງແທ້ຈິງບໍ່ຮັບເອົາ ເພາະເຫັນວ່າເປັນສິ່ງທີ່ມາຍາສ້າງຂຶ້ນ.
Verse 36
स वाच्यवाचकतया भगवान् ब्रह्मरूपधृक् । नामरूपक्रिया धत्ते सकर्माकर्मक: पर: ॥ ३६ ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຜູ້ຊົງຮູບພຣະພຣະຫມະ ຊົງປະກາດນາມ ຮູບ ຄຸນ ລີລາ ບໍລິວານ ແລະຄວາມຫຼາກຫຼາຍເຫນືອໂລກ; ແມ່ນບໍ່ຖືກກະທົບໂດຍກິດ ແຕ່ປານດັ່ງຊົງກະທຳຢູ່
Verse 37
प्रजापतीन्मनून् देवानृषीन् पितृगणान् पृथक् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याध्रासुरगुह्यकान् ॥ ३७ ॥ किन्नराप्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषान्नरान् । मातृ रक्ष:पिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान् ॥ ३८ ॥ कूष्माण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहानपि । खगान्मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन्नृप सरीसृपान् ॥ ३९ ॥ द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकस: । कुशलाकुशला मिश्रा: कर्मणां गतयस्त्विमा: ॥ ४० ॥
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ປະຊາປະຕິ, ມະນູ, ເທວະ, ຣິສີ, ພິຕຣະ, ສິດທະ-ຈາຣະນະ-ຄັນທັຣວະ, ວິທະຍາທະຣະ, ອະສຸຣະ, ກຸຫຍະກະ, ກິນນະຣະ, ອັບສະຣາ, ນາກ-ງູ, ກິມປຸຣຸສະ, ມະນຸດ, ຜູ້ຢູ່ມາຕຣິໂລກ, ຣາກຊະສະ, ປິສາຈ, ປຣີຕ-ພູຕ-ວິນາຍະກ, ກູຊະມານຑະ, ຄົນຄຸ້ມຄັ່ງ, ເວຕາລ, ຢາຕຸທານ ແລະດາວເຄາະ—ທັງໝົດນີ້ ພຣະເຈົ້າສູງສຸດສ້າງຕາມກຳເກົ່າຂອງແຕ່ລະຕົນ
Verse 38
प्रजापतीन्मनून् देवानृषीन् पितृगणान् पृथक् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याध्रासुरगुह्यकान् ॥ ३७ ॥ किन्नराप्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषान्नरान् । मातृ रक्ष:पिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान् ॥ ३८ ॥ कूष्माण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहानपि । खगान्मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन्नृप सरीसृपान् ॥ ३९ ॥ द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकस: । कुशलाकुशला मिश्रा: कर्मणां गतयस्त्विमा: ॥ ४० ॥
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ກິນນະຣະ-ອັບສະຣາ, ນາກ-ງູ, ກິມປຸຣຸສະ, ມະນຸດ, ຜູ້ຢູ່ມາຕຣິໂລກ, ຣາກຊະສະ-ປິສາຈ, ແລະ ປຣີຕ-ພູຕ-ວິນາຍະກ—ທັງໝົດນີ້ ພຣະເຈົ້າສູງສຸດສ້າງຕາມກຳເກົ່າ
Verse 39
प्रजापतीन्मनून् देवानृषीन् पितृगणान् पृथक् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याध्रासुरगुह्यकान् ॥ ३७ ॥ किन्नराप्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषान्नरान् । मातृ रक्ष:पिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान् ॥ ३८ ॥ कूष्माण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहानपि । खगान्मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन्नृप सरीसृपान् ॥ ३९ ॥ द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकस: । कुशलाकुशला मिश्रा: कर्मणां गतयस्त्विमा: ॥ ४० ॥
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ກູຊະມານຑະ, ຄົນຄຸ້ມຄັ່ງ, ເວຕາລ, ຢາຕຸທານ, ແລະດາວເຄາະ; ພ້ອມທັງນົກ, ສັດປ່າ, ສັດລ້ຽງ, ຕົ້ນໄມ້, ພູເຂົາ, ແລະສັດເລື້ອຍຄານ—ທັງໝົດນີ້ ພຣະເຈົ້າສູງສຸດສ້າງຕາມກຳ
Verse 40
प्रजापतीन्मनून् देवानृषीन् पितृगणान् पृथक् । सिद्धचारणगन्धर्वान् विद्याध्रासुरगुह्यकान् ॥ ३७ ॥ किन्नराप्सरसो नागान् सर्पान् किम्पुरुषान्नरान् । मातृ रक्ष:पिशाचांश्च प्रेतभूतविनायकान् ॥ ३८ ॥ कूष्माण्डोन्मादवेतालान् यातुधानान् ग्रहानपि । खगान्मृगान् पशून् वृक्षान् गिरीन्नृप सरीसृपान् ॥ ३९ ॥ द्विविधाश्चतुर्विधा येऽन्ये जलस्थलनभौकस: । कुशलाकुशला मिश्रा: कर्मणां गतयस्त्विमा: ॥ ४० ॥
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ສັດອື່ນໆທີ່ຢູ່ໃນນ້ຳ ໃນດິນ ແລະໃນຟ້າ—ມີທັງສອງປະເພດ ແລະສີ່ປະເພດ, ຢູ່ໃນພາວະດີ ຊົ່ວ ຫຼືປົນກັນ—ນີ້ແມ່ນການເຄື່ອນໄຫວແຫ່ງກຳ; ທຸກຕົນຖືກພຣະເຈົ້າສູງສຸດສ້າງຕາມກຳເກົ່າຂອງຕົນ
Verse 41
सत्त्वं रजस्तम इति तिस्र: सुरनृनारका: । तत्राप्येकैकशो राजन् भिद्यन्ते गतयस्त्रिधा । यदैकैकतरोऽन्याभ्यां स्वभाव उपहन्यते ॥ ४१ ॥
ດ້ວຍຄຸນສາມ—ສັດຕະວະ, ຣະຈະ, ຕະມະ—ຈຶ່ງມີສັດມີຊີວິດເປັນເທວະ, ມະນຸດ ແລະ ສັດນະລົກ. ໂອ ພະຣາຊາ, ແມ່ນແຕ່ຄຸນແຕ່ລະຢ່າງເມື່ອປົນກັບອີກສອງກໍແບ່ງເປັນສາມ; ເມື່ອຄຸນໜຶ່ງຖືກອີກສອງຄອບງຳ ທາງໄປແລະນິໄສຂອງສັດກໍເປັນໄປຕາມນັ້ນ.
Verse 42
स एवेदं जगद्धाता भगवान् धर्मरूपधृक् । पुष्णाति स्थापयन् विश्वं तिर्यङ्नरसुरादिभि: ॥ ४२ ॥
ພຣະອົງນັ້ນແຫຼະແມ່ນພະພະຄະວານ ຜູ້ຄ້ຳຈຸນໂລກ ແລະຜູ້ຖືຮູບແຫ່ງທຳມະ. ຫຼັງຈາກສະຖາປະນາການສ້າງ ພຣະອົງບຳລຸງຈັກກະວານຜ່ານຮູບຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ສັດ, ມະນຸດ ແລະ ເທວະ ແລະສະເດັດລົງເປັນອະວະຕາຣາເພື່ອຊ່ວຍກູ້ວິນຍານທີ່ຖືກຜູກມັດ.
Verse 43
तत: कालाग्निरुद्रात्मा यत्सृष्टमिदमात्मन: । संनियच्छति तत् काले घनानीकमिवानिल: ॥ ४३ ॥
ຕໍ່ມາໃນທ້າຍກັລປະ ພຣະເຈົ້າເອງໃນຮູບກາລາກນີ-ຣຸດຣະ ຈະທຳລາຍສິ່ງສ້າງທັງໝົດຂອງພຣະອົງ ເມື່ອເຖິງການ ເຫມືອນລົມພັດໄລ່ກຸ່ມເມກໃຫ້ກະຈາຍໄປ.
Verse 44
इत्थंभावेन कथितो भगवान् भगवत्तम: । नेत्थंभावेन हि परं द्रष्टुमर्हन्ति सूरय: ॥ ४४ ॥
ດັ່ງນີ້ນັກບຳເນົາສູງສຸດໄດ້ພັນນາກິດຂອງພະພະຄະວານຜູ້ສູງສຸດ; ແຕ່ຜູ້ພັກດີບໍລິສຸດຄວນໄດ້ເຫັນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງທາງວິນຍານທີ່ສູງກວ່າ ເກີນກວ່າລັກສະນະເຫຼົ່ານີ້.
Verse 45
नास्य कर्मणि जन्मादौ परस्यानुविधीयते । कर्तृत्वप्रतिषेधार्थं माययारोपितं हि तत् ॥ ४५ ॥
ສຳລັບພຣະເຈົ້າສູງສຸດ ບໍ່ໄດ້ຖືວ່າພຣະອົງເປັນຜູ້ກະທຳໂດຍກົງໃນການສ້າງແລະການທຳລາຍໂລກວັດຖຸ. ທີ່ພຣະເວດກ່າວເຖິງການແຊກແຊງໂດຍກົງນັ້ນ ເພື່ອຫັກລ້າງຄວາມເຊື່ອວ່າປຣະກຣິຕິແມ່ນຜູ້ສ້າງ; ນັ້ນເປັນການອຸປໂລກຂອງມາຍາເພື່ອເປົ້າໝາຍນີ້.
Verse 46
अयं तु ब्रह्मण: कल्प: सविकल्प उदाहृत: । विधि: साधारणो यत्र सर्गा: प्राकृतवैकृता: ॥ ४६ ॥
ນີ້ແມ່ນກັລປະຂອງພຣະພຣົມທີ່ອະທິບາຍໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ ເປັນຫຼັກກົດລະບຽບທົ່ວໄປໃນໄລຍະໜຶ່ງວັນຂອງພຣະພຣົມ ທີ່ສະກັດສ້າງທັງແບບປຣາກຣິຕ ແລະ ໄວກຣິຕ ແລະໃນການເກີດຂອງມະຫັດຕັດຕະວະ ທໍາມະຊາດວັດຖຸກໍແຜ່ກະຈາຍຕາມກົດນີ້
Verse 47
परिमाणं च कालस्य कल्पलक्षणविग्रहम् । यथा पुरस्ताद्व्याख्यास्ये पाद्मं कल्पमथो शृणु ॥ ४७ ॥
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍຕໍ່ໄປຕາມລໍາດັບເຖິງການວັດການເວລາ ແລະລັກສະນະທັງຫຍາບແລະລະອຽດ; ແຕ່ບັດນີ້ຂໍໃຫ້ຟັງ «ປາດມະ-ກັລປະ» ກ່ອນ
Verse 48
शौनक उवाच यदाह नो भवान् सूत क्षत्ता भागवतोत्तम: । चचार तीर्थानि भुवस्त्यक्त्वा बन्धून् सुदुस्त्यजान् ॥ ४८ ॥
ເຊົານະກະຣິສີກ່າວວ່າ—ໂອ ສູຕະ, ທ່ານເຄີຍເລົ່າໃຫ້ພວກເຮົາຟັງວ່າ ວິດູຣະ ຜູ້ເປັນພາກະວະໂຕຕະມະ (ຂັດຕາ) ໄດ້ລະທິ້ງຍາດພີ່ນ້ອງທີ່ລະຍາກຍິ່ງ ແລ້ວເດີນທາງໄປຕາມສະຖານທີ່ສັກສິດທົ່ວແຜ່ນດິນ; ດັ່ງນັ້ນບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມເຖິງວິດູຣະ
Verse 49
क्षत्तु: कौशारवेस्तस्य संवादोऽध्यात्मसंश्रित: । यद्वा स भगवांस्तस्मै पृष्टस्तत्त्वमुवाच ह ॥ ४९ ॥ ब्रूहि नस्तदिदं सौम्य विदुरस्य विचेष्टितम् । बन्धुत्यागनिमित्तं च यथैवागतवान् पुन: ॥ ५० ॥
ເຊົານະກະຣິສີກ່າວວ່າ—ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ຂໍໃຫ້ທ່ານເລົ່າໃຫ້ພວກເຮົາຟັງເຖິງການສົນທະນາທາງວິນຍານລະຫວ່າງ ວິດູຣະ (ຂັດຕາ) ແລະ ໄມເຕຣຍະ ກໍຊາຣະວີ; ວິດູຣະຖາມຫຍັງ ແລະ ໄມເຕຣຍະຕອບຕັດຕະວະຫຍັງ. ຂໍໃຫ້ບອກດ້ວຍເຫດທີ່ວິດູຣະລະທິ້ງສາຍສຳພັນຄອບຄົວ, ເຫດທີ່ກັບບ້ານອີກຄັ້ງ, ແລະການປະພຶດຂອງລາວໃນສະຖານທີ່ສັກສິດຕ່າງໆ
Verse 50
क्षत्तु: कौशारवेस्तस्य संवादोऽध्यात्मसंश्रित: । यद्वा स भगवांस्तस्मै पृष्टस्तत्त्वमुवाच ह ॥ ४९ ॥ ब्रूहि नस्तदिदं सौम्य विदुरस्य विचेष्टितम् । बन्धुत्यागनिमित्तं च यथैवागतवान् पुन: ॥ ५० ॥
ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ຂໍໃຫ້ທ່ານເລົ່າໃຫ້ພວກເຮົາຟັງເຖິງການກະທໍາທັງໝົດຂອງວິດູຣະ—ເຫດໃດລາວຈຶ່ງລະທິ້ງສາຍສຳພັນຄອບຄົວ, ລາວກັບບ້ານອີກຄັ້ງໄດ້ແນວໃດ, ແລະລາວໄດ້ປະພຶດຫຍັງໃນສະຖານທີ່ສັກສິດ; ພ້ອມທັງຂໍໃຫ້ສະຫຼຸບແກ່ນຄໍາສອນຂອງໄມເຕຣຍະໃຫ້ຖືກຕ້ອງ
Verse 51
सूत उवाच राज्ञा परीक्षिता पृष्टो यदवोचन्महामुनि: । तद्वोऽभिधास्ये शृणुत राज्ञ: प्रश्नानुसारत: ॥ ५१ ॥ यच्च व्रजन्त्यनिमिषामृषभानुवृत्त्या दूरेयमा ह्युपरि न: स्पृहणीयशीला: । भर्तुर्मिथ: सुयशस: कथनानुराग- वैक्लव्यबाष्पकलया पुलकीकृताङ्गा: ॥
ສຣີສູຕະ ໂກສະວາມີ ກ່າວວ່າ—ເນື້ອຫາທີ່ມະຫາມຸນີໄດ້ອະທິບາຍເພື່ອຕອບຄໍາຖາມຂອງພຣະຣາຊາ ປະຣີກຊິດ ນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຕາມລໍາດັບຄໍາຖາມ; ຈົ່ງຟັງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ।
Frequently Asked Questions
Because āśraya (Bhagavān) is transcendental and independent, the Bhāgavatam uses the dependent categories—creation, time, guṇas, karmic governance, and dissolution—as inferential and direct teaching tools. By showing that sarga/visarga, the worlds (sthāna), and even liberation (mukti) rely on the Supreme, the text isolates the āśraya as the final explanatory ground: the shelter of all shelters.
Sarga is the elementary creation of foundational categories—elements, sense objects, and sense instruments (including mind). Visarga is the subsequent, resultant creation that unfolds through the interaction of the material modes (guṇas), leading to differentiated forms, functions, and living situations within the cosmos.
Nārāyaṇa is the Supreme Person who lies upon the transcendental waters within the universe. The waters are called nāra because they emanate from the Supreme Nara (the personal Absolute), and because He rests upon (ayana) those waters, He is known as Nārāyaṇa.
Adhyātmika refers to the individual embodied experiencer with sense instruments; adhidaivika refers to the presiding deities controlling those senses; adhibhautika refers to the perceivable embodied field/object level. The framework teaches interdependence within conditioned experience, while highlighting that the Supreme Being remains independent as the ultimate shelter beyond all three.
It denies materialistic misreadings that reduce the cosmos to autonomous nature while also clarifying the Lord’s transcendence: material nature operates as His energy under His sanction. Vedic statements of ‘direct’ divine action are presented to negate the misconception that prakṛti is the ultimate creator, not to imply the Lord is forced into mechanical labor like a finite agent.