Adhyaya 31
Gopī-gīta: The Song of the Gopīs in Separation (Viraha-bhakti)
ຫຼັງຈາກລຳດັບຣາສະ-ລີລາ ເມື່ອພຣະສີກຣິດສະນະຫາຍໄປຈາກວົງຟ້ອນ ບັນດາໂກປີຜູ້ຖືກຄວາມທຸກແຫ່ງວິຣະຫະ (viraha) ຄອບງຳ ໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນ ແລະຮ້ອງ “ໂກປີ-ກີຕາ” ເປັນບົດຄ່ຳຄວນ-ອະທິຖານຮ່ວມ. ຖ້ອຍຄຳຂອງນາງທັງກ່າວໂທດແລະບູຊາ: ຂໍດາຣະຊັນ (darśana) ຂອງພຣະອົງ ສັນລະເສີນຄວາມງາມຂອງດວງຕາດັ່ງດອກບົວ ຮອຍຍິ້ມ ແລະສຽງ ແລະລະລຶກການປົກປ້ອງ (poṣaṇa) ທີ່ພຣະອົງເຄີຍຊ່ວຍພົ້ນຈາກກາລິຍະ, ອະຄະ, ພາຍພິບັດຂອງອິນດຣະ ແລະອັນຕະລາຍອື່ນໆ. ພ້ອມກັນນັ້ນ ນາງຍືນຢັນທິດສະດີລຶກຊຶ້ງວ່າ ກຣິດສະນະແມ່ນພະຍານຢູ່ໃນໃຈ ແລະເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງແທ້ ໃນຂະນະທີ່ຄວາມເຂັ້ມຂອງມະທຸຣະ-ຣະສະ (madhura-rasa) ທຳໃຫ້ນາງຂໍມືດອກບົວ ແລະຕີນດອກບົວເປັນຢາຮັກສາຫົວໃຈ. ບົດນີ້ສະຫຼຸບຄຳສອນຂອງພາກະວະຕະວ່າ ພັກຕິສູງສຸດແມ່ນການພຶ່ງພາພະພະຄະວານຢ່າງລືມຕົນ ແມ່ນແຕ່ຄວາມເຈັບປວດກໍກາຍເປັນພາຫະນະແຫ່ງການລະລຶກ. ຄຳຄ່ຳຄວນນີ້ເປັນສະພານໄປສູ່ການປາກົດຄືນຂອງກຣິດສະນະ ແລະການຄລາຍຄວາມແຍກພາກ ໂດຍຊີ້ວ່າ “ການຫາຍໄປ” ຂອງພຣະອົງເຮັດໃຫ້ປຣີມາ (prema) ຂອງຜູ້ອຸທິດແກ່ງຂຶ້ນ ແລະຮວບຮວມຈິດໃຫ້ຈົດຈໍ່ຢູ່ທີ່ພຣະອົງພຽງຜູ້ດຽວ।
Shlokas
Verse 1
गोप्य ऊचु: जयति तेऽधिकं जन्मना व्रज: श्रयत इन्दिरा शश्वदत्र हि । दयित दृश्यतां दिक्षु तावका- स्त्वयि धृतासवस्त्वां विचिन्वते ॥ १ ॥
ນາງໂກປີກ່າວວ່າ: ໂອ້ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ດ້ວຍການປະສູດຂອງພຣະອົງ ແຜ່ນດິນວຣະຈະຈຶ່ງຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງ ແລະພຣະນາງອິນດິຣາ (ລັກສະມີ) ສະຖິດຢູ່ນີ້ເສມອ ພວກເຮົາດຳລົງຊີວິດໄວ້ເພື່ອພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ ພວກເຮົາຄົ້ນຫາພຣະອົງທຸກທິດ ຂໍໂປຣດສຳແດງພຣະອົງໃຫ້ເຫັນ
Verse 2
शरदुदाशये साधुजातसत्- सरसिजोदरश्रीमुषा दृशा । सुरतनाथ तेऽशुल्कदासिका वरद निघ्नतो नेह किं वध: ॥ २ ॥
ໂອ້ພຣະນາຖແຫ່ງຄວາມຮັກ ສາຍພຣະເນດຂອງພຣະອົງງາມຍິ່ງກວ່າຄວາມງາມໃນກາງດອກບົວອັນປະນີດໃນສະນ້ຳໃສຍາມສາລະທະ ໂອ້ຜູ້ປະທານພອນ ພຣະອົງກຳລັງຂ້ານາງທາສີຜູ້ມອບຕົນໃຫ້ພຣະອົງໂດຍບໍ່ຮັບຄ່າຕອບແທນຫຼື ນີ້ບໍ່ແມ່ນການຂ້າຫຼື
Verse 3
विषजलाप्ययाद् व्यालराक्षसाद् वर्षमारुताद् वैद्युतानलात् । वृषमयात्मजाद् विश्वतो भया- दृषभ ते वयं रक्षिता मुहु: ॥ ३ ॥
ໂອ້ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ພຣະອົງໄດ້ປົກປ້ອງພວກເຮົາຊ້ຳໆຈາກຄວາມຢ້ານກົວທຸກດ້ານ—ຈາກນ້ຳພິດ, ຈາກອະຄະອະສູນກິນຄົນ, ຈາກຝົນໃຫຍ່, ຈາກອະສູນລົມ, ຈາກໄຟຟ້າຜ່າຂອງພຣະອິນ, ຈາກອະສູນງົວ, ແລະຈາກບຸດຂອງມາຍາດານະວະ
Verse 4
न खलु गोपीकानन्दनो भवान् अखिलदेहिनामन्तरात्मदृक् । विखनसार्थितो विश्वगुप्तये सख उदेयिवान् सात्वतां कुले ॥ ४ ॥
ໂອ້ສະຫາຍ ພຣະອົງບໍ່ແມ່ນບຸດຂອງນາງຢະໂຊດາແທ້ໆ ແຕ່ເປັນພະຍານພາຍໃນ ຜູ້ສະຖິດໃນດວງໃຈຂອງສັດມີກາຍທັງປວງ ເພື່ອປົກປ້ອງຈັກກະວານ ພຣະພຣະຫມາ (ວິຂະນັສ) ໄດ້ອ້ອນວອນໃຫ້ພຣະອົງເສດັດມາ ດັ່ງນັ້ນພຣະອົງຈຶ່ງປາກົດໃນວົງສາສາດວະຕະ
Verse 5
विरचिताभयं वृष्णिधूर्य ते चरणमीयुषां संसृतेर्भयात् । करसरोरुहं कान्त कामदं शिरसि धेहि न: श्रीकरग्रहम् ॥ ५ ॥
ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງວຣິຊນິ! ພຣະຫັດດັ່ງດອກບົວຂອງພຣະອົງ ຜູ້ຈັບມືພຣະນາງສີລັກສະມີ ປະທານຄວາມບໍ່ມີພະຍັນຕະລາຍແກ່ຜູ້ມາຫາພຣະບາດເນື່ອງຈາກຄວາມຢ້ານສັງສານ ໂອ ຜູ້ຮັກ ຂໍໃຫ້ວາງພຣະຫັດດອກບົວຜູ້ໃຫ້ພອນນັ້ນເທິງສີສະຂອງພວກເຮົາ
Verse 6
व्रजजनार्तिहन् वीर योषितां निजजनस्मयध्वंसनस्मित । भज सखे भवत्किङ्करी: स्म नो जलरुहाननं चारु दर्शय ॥ ६ ॥
ໂອ ຜູ້ທຳລາຍຄວາມທຸກຂອງຊາວວຣະຊະ! ໂອ ວີຣະບຸລຸດ ຜູ້ເປັນນາຍແຫ່ງນາງທັງຫຼາຍ! ຮອຍຍິ້ມຂອງພຣະອົງທຳລາຍຄວາມທະນົງລວງຂອງຜູ້ພັກດີ ໂອ ສະຫາຍ ຂໍໃຫ້ຮັບພວກເຮົາເປັນນາງຮັບໃຊ້ ແລະສະແດງໃບໜ້າດອກບົວອັນງາມໃຫ້ເຫັນ
Verse 7
प्रणतदेहिनां पापकर्षणं तृणचरानुगं श्रीनिकेतनम् । फणिफणार्पितं ते पदाम्बुजं कृणु कुचेषु न: कृन्धि हृच्छयम् ॥ ७ ॥
ພຣະບາດດອກບົວຂອງພຣະອົງ ຊຳລະບາບເກົ່າຂອງສັດມີກາຍຜູ້ນອບນ້ອມພຶ່ງພາ ພຣະບາດນັ້ນຕາມຝູງງົວໃນທົ່ງຫຍ້າ ແລະເປັນທີ່ພຳນັກນິລັນດອນຂອງພຣະນາງສີລັກສະມີ ເພາະພຣະອົງເຄີຍວາງພຣະບາດເທິງພັງພານຂອງກາລິຍະ ຂໍໃຫ້ວາງພຣະບາດນັ້ນເທິງອົກຂອງພວກເຮົາ ແລະຕັດກິເລດກາມໃນໃຈໃຫ້ຂາດ
Verse 8
मधुरया गिरा वल्गुवाक्यया बुधमनोज्ञया पुष्करेक्षण । विधिकरीरिमा वीर मुह्यतीर् अधरसीधुनाप्याययस्व न: ॥ ८ ॥
ໂອ ຜູ້ມີນະຕາດັ່ງດອກບົວ! ສຽງອັນຫວານ ແລະຖ້ອຍຄຳອັນງາມຂອງພຣະອົງ ທີ່ດຶງດູດໃຈແມ່ນແຕ່ຜູ້ຮູ້ ກຳລັງເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາມຶນເມົາຍິ່ງຂຶ້ນ ໂອ ວີຣະບຸລຸດ ຂໍໃຫ້ຊຸບຊີວິດພວກເຮົາ—ນາງຮັບໃຊ້ຂອງພຣະອົງ—ດ້ວຍນ້ຳອະມິດແຫ່ງພຣະໂອສຖ
Verse 9
तव कथामृतं तप्तजीवनं कविभिरीडितं कल्मषापहम् । श्रवणमङ्गलं श्रीमदाततं भुवि गृणन्ति ये भूरिदा जना: ॥ ९ ॥
ນ້ຳອະມິດແຫ່ງພຣະກະຖາຂອງພຣະອົງ ແມ່ນຊີວິດຂອງຜູ້ຖືກເຜົາໄໝ້ດ້ວຍຄວາມຮ້ອນແຫ່ງໂລກ; ຖືກສັນລະເສີນໂດຍກະວີແລະລືສີ ແລະຊຳລະມົນທິນບາບ. ການຟັງເປັນມົງຄຸນ, ເຕັມໄປດ້ວຍສິຣີ ແລະແຜ່ກວ້າງໄປທົ່ວໂລກ. ຜູ້ໃດຮ້ອງສັນລະເສີນແລະເຜີຍແຜ່ພຣະສານນີ້ໃນແຜ່ນດິນ ຜູ້ນັ້ນແທ້ໆແມ່ນຜູ້ໃຫ້ອັນຍິ່ງໃຫຍ່
Verse 10
प्रहसितं प्रिय प्रेमवीक्षणं विहरणं च ते ध्यानमङ्गलम् । रहसि संविदो या हृदिस्पृश: कुहक नो मन: क्षोभयन्ति हि ॥ १० ॥
ຮອຍຍິ້ມຂອງພຣະອົງ, ສາຍຕາອັນຫວານຊື່ນເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ, ແລະການລີລາອັນໃກ້ຊິດກັບຖ້ອຍຄໍາລັບທີ່ເຮົາໄດ້ມີກັບພຣະອົງ—ລ້ວນເປັນມົງຄຸນໃຫ້ພິຈາລະນາ ແລະສຳຜັດຫົວໃຈ. ແຕ່ໂອ ຜູ້ລໍ້ລວງ, ຄວາມຈື່ຈຳເຫຼົ່ານັ້ນກໍກວນໃຈເຮົາຢ່າງແຮງ.
Verse 11
चलसि यद् व्रजाच्चारयन् पशून् नलिनसुन्दरं नाथ ते पदम् । शिलतृणाङ्कुरै: सीदतीति न: कलिलतां मन: कान्त गच्छति ॥ ११ ॥
ໂອ ພຣະນາຖາ ໂອ ຄູ່ຮັກ! ເມື່ອພຣະອົງອອກຈາກວຣະຈະໄປເລີ້ຍງຝູງງົວ, ໃຈເຮົາກໍກັງວົນວ່າ ພຣະບາດອັນງາມກວ່າດອກບົວຈະຖືກກ້ອນຫີນ, ຫຍ້າຫຍາບ ແລະຫນໍ່ແຫຼມໆທິ່ມໃຫ້ເຈັບ; ດັ່ງນັ້ນໃຈເຮົາຈຶ່ງວຸ້ນວາຍ.
Verse 12
दिनपरिक्षये नीलकुन्तलै- र्वनरुहाननं बिभ्रदावृतम् । घनरजस्वलं दर्शयन् मुहु- र्मनसि न: स्मरं वीर यच्छसि ॥ १२ ॥
ເມື່ອສິ້ນວັນ ພຣະອົງສະແດງພຣະພັກດຸດດອກບົວໃຫ້ເຮົາເຫັນຊ້ຳໆ—ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍປອຍຜົມສີນ້ຳເງິນເຂັ້ມ ແລະເປື້ອນຝຸ່ນໜາ. ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ດັ່ງນີ້ພຣະອົງປຸກຄວາມປາຖະໜາໃນໃຈເຮົາ.
Verse 13
प्रणतकामदं पद्मजार्चितं धरणिमण्डनं ध्येयमापदि । चरणपङ्कजं शन्तमं च ते रमण न: स्तनेष्वर्पयाधिहन् ॥ १३ ॥
ພຣະບາດດຸດດອກບົວຂອງພຣະອົງ ທີ່ພຣະພຣົມຜູ້ເກີດຈາກດອກບົວນະມັດສະການ ຍ່ອມປະທານຄວາມປາຖະໜາແກ່ຜູ້ກ້ມກາບ; ເປັນເຄື່ອງປະດັບແຫ່ງແຜ່ນດິນ ໃຫ້ຄວາມສະຫງົບສູງສຸດ ແລະເໝາະແກ່ການພິຈາລະນາໃນຍາມຄັບຂັນ. ໂອ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ໂອ ຜູ້ຂັບໄລ່ຄວາມທຸກ, ຂໍໂປດວາງພຣະບາດນັ້ນເທິງອົກຂອງເຮົາ.
Verse 14
सुरतवर्धनं शोकनाशनं स्वरितवेणुना सुष्ठु चुम्बितम् । इतररागविस्मारणं नृणां वितर वीर नस्तेऽधरामृतम् ॥ १४ ॥
ໂອ ວີຣະບຸລຸດ, ຂໍພຣະອົງແຈກຢາຍນ້ຳອະມະຣິດແຫ່ງພຣະໂອສຖໃຫ້ເຮົາ—ມັນເພີ່ມພູນຄວາມສຸກແຫ່ງຄວາມຮັກ ແລະທຳລາຍຄວາມໂສກ. ອະມະຣິດນັ້ນດຸດຖືກຂລຸ່ຍອັນກັງວານຂອງພຣະອົງຈູບຊິມຢ່າງດີ, ແລະເຮັດໃຫ້ມະນຸດລືມຄວາມຜູກພັນອື່ນໆ.
Verse 15
अटति यद् भवानह्नि काननं त्रुटि युगायते त्वामपश्यताम् । कुटिलकुन्तलं श्रीमुखं च ते जड उदीक्षतां पक्ष्मकृद् दृशाम् ॥ १५ ॥
ເມື່ອພຣະອົງໄປປ່າໃນຕອນກາງວັນ ສໍາລັບພວກເຮົາຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຫັນພຣະອົງ ແມ່ນແຕ່ຊົ່ວພິບຕາກໍຍາວເທົ່າຍຸກ. ແລະເມື່ອພວກເຮົາຈ້ອງມອງໃບໜ້າອັນງາມທີ່ປະດັບດ້ວຍຜົມຫຍິກງອນ ກໍຖືກເປືອກຕາທີ່ຜູ້ສ້າງອັນໂງ່ເຮັດໄວ້ຂັດຂວາງຄວາມປິຕິ.
Verse 16
पतिसुतान्वयभ्रातृबान्धवा- नतिविलङ्घ्य तेऽन्त्यच्युतागता: । गतिविदस्तवोद्गीतमोहिता: कितव योषित: कस्त्यजेन्निशि ॥ १६ ॥
ໂອ ອະຈຸຕະ ພຣະອົງຮູ້ດີວ່າພວກເຮົາມາເພາະຫຍັງ. ຖືກສຽງຂຸ່ຍອັນກັງວານຂອງພຣະອົງສະກົດໃຈ ພວກເຮົາຈຶ່ງລ່ວງເກີນຜົວ ລູກ ບັນພະບຸລຸດ ພີ່ນ້ອງ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງມາທີ່ນີ້. ໃຜຈະທິ້ງສາວນ້ອຍທີ່ມາກາງຄືນເພື່ອເຫັນພຣະອົງ ນອກຈາກຜູ້ຫລອກລວງເຊັ່ນພຣະອົງ?
Verse 17
रहसि संविदं हृच्छयोदयं प्रहसिताननं प्रेमवीक्षणम् । बृहदुर: श्रियो वीक्ष्य धाम ते मुहुरतिस्पृहा मुह्यते मन: ॥ १७ ॥
ເມື່ອພວກເຮົາລະລຶກເຖິງການສົນທະນາລັບໆກັບພຣະອົງ ການເກີດຂຶ້ນຂອງຄວາມປາຖະໜາໃນໃຈ ໃບໜ້າທີ່ຍິ້ມຂອງພຣະອົງ ສາຍຕາເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະອົກອັນກວ້າງໃຫຍ່ທີ່ເປັນທີ່ພັກຂອງພຣະສຣີ—ໃຈຂອງພວກເຮົາກໍມືດມົນສັບສົນຊ້ຳໆ ແລະເກີດຄວາມໂຫຍຫາພຣະອົງຢ່າງແຮງກ້າ.
Verse 18
व्रजवनौकसां व्यक्तिरङ्ग ते वृजिनहन्त्र्यलं विश्वमङ्गलम् । त्यज मनाक् च नस्त्वत्स्पृहात्मनां स्वजनहृद्रुजां यन्निषूदनम् ॥ १८ ॥
ໂອ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ການປາກົດອັນເປັນມົງຄຸນຂອງພຣະອົງນີ້ ຂັບໄລ່ຄວາມທຸກຂອງຊາວປ່າແຫ່ງວຣະຈະ ແລະນໍາມົງຄຸນໃຫ້ໂລກ. ໃຈຂອງພວກເຮົາໂຫຍຫາການຢູ່ໃກ້ພຣະອົງ; ຂໍພຣະອົງປະທານຢານັ້ນແຕ່ນ້ອຍ—ຢາທີ່ດັບໂຣກໃນຫົວໃຈຂອງຜູ້ພັກດີຂອງພຣະອົງ.
Verse 19
यत्ते सुजातचरणाम्बुरुहं स्तनेषु भीता: शनै: प्रिय दधीमहि कर्कशेषु । तेनाटवीमटसि तद् व्यथते न किंस्वित् कूर्पादिभिर्भ्रमति धीर्भवदायुषां न: ॥ १९ ॥
ໂອ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ພຣະບາດດຸດດອກບົວອັນງາມຂອງພຣະອົງນຸ່ມນວນຫຼາຍ ຈົນພວກເຮົາຢ້ານວ່າຈະເຈັບ ເລຍວາງມັນຢ່າງຄ່ອຍໆເທິງອົກທີ່ແຂງຂອງພວກເຮົາ. ຊີວິດຂອງພວກເຮົາຢູ່ທີ່ພຣະອົງເທົ່ານັ້ນ; ເມື່ອພຣະອົງເດີນຕາມທາງປ່າ ໃຈຂອງພວກເຮົາກໍກັງວົນວ່າ ກອນຫີນແລະກອນກວດຈະເຮັດໃຫ້ພຣະບາດອັນບອບບາງເຈັບປວດຫຼືບໍ່.
Frequently Asked Questions
In Bhāgavata aesthetics, such speech is a feature of madhura-rasa: intimacy allows loving reproach. The gopīs’ ‘accusation’ intensifies remembrance and expresses exclusive dependence—Kṛṣṇa alone is their life—so the language of complaint functions as heightened devotion, not ordinary disrespect.
Viraha in the Bhāgavata is not mundane loss; it is single-pointed absorption (ekāgratā) where every faculty—memory, speech, and imagination—becomes kṛṣṇa-maya. The gopīs’ song shows that separation can produce continuous nāma-kīrtana, līlā-smaraṇa, and surrender, thereby becoming a potent form of bhakti.
Indirā is Śrī (Lakṣmī), the goddess of fortune. The gopīs declare Vraja supremely blessed because Bhagavān’s appearance sanctifies the land; where Kṛṣṇa is present, Śrī naturally resides. The statement also implies that Vraja’s ‘fortune’ is not material opulence but the presence of prema and divine intimacy.
The lotus feet symbolize refuge (śaraṇāgati) and purification—destroying sins and fear—while the lotus hand signifies grace (anugraha) and protection. In gopī-gīta, these images become ‘medicine’ for the heart’s disease (desire and burning separation), expressing that only divine touch—i.e., renewed relationship with Bhagavān—can restore life.
It teaches that Kṛṣṇa-kathā is the ‘life’ of the afflicted world: heard from realized sages, it removes sinful reactions, grants auspiciousness, and spreads spiritual potency broadly. The verse also elevates the preacher of God’s message as most munificent, aligning with the Bhāgavata’s emphasis on śravaṇa and kīrtana as primary sādhana.