Adhyaya 5
Vīrabhadra Destroys Dakṣa’s Sacrifice (Dakṣa-yajña-vināśa)
ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວຈາກພະນາລົດກ່ຽວກັບການຕາຍຂອງພະນາງສະຕີ ແລະການລົບລູ່ຂອງທ້າວທັກສະ, ພະສິວະໄດ້ສ້າງວີລະພັດທະລະຂຶ້ນມາຈາກເສັ້ນຜົມ. ວີລະພັດທະລະໄດ້ທຳລາຍພິທີບູຊາຂອງທ້າວທັກສະ, ເຮັດໃຫ້ພະພະຄະຕາບອດ, ຫັກແຂ້ວຂອງພະປູຊະ ແລະຕັດຫົວທ້າວທັກສະຖິ້ມລົງໃນໄຟທາງທິດໃຕ້, ກ່ອນທີ່ຈະກັບຄືນສູ່ເຂົາໄກລາດ.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच भवो भवान्या निधनं प्रजापते- रसत्कृताया अवगम्य नारदात् । स्वपार्षदसैन्यं च तदध्वरर्भुभि- र्विद्रावितं क्रोधमपारमादधे ॥ १ ॥
ໄມເຕຣຍະກ່າວວ່າ ເມື່ອພຣະສິວະໄດ້ຍິນຈາກນາຣະດະວ່າ ສະຕີ ພຣະມະເຫສີຂອງພຣະອົງ ໄດ້ສິ້ນຊີວິດເນື່ອງຈາກການດູໝິ່ນຂອງດັກຊະ ແລະກອງບໍລິວານຂອງພຣະອົງຖືກເທວະຣິພຸຂັບໄລ່ ພຣະສິວະກໍເກີດໂທສະອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້
Verse 2
क्रुद्ध: सुदष्टौष्ठपुट: स धूर्जटि- र्जटां तडिद्वह्निसटोग्ररोचिषम् । उत्कृत्य रुद्र: सहसोत्थितो हसन् गम्भीरनादो विससर्ज तां भुवि ॥ २ ॥
ດ້ວຍໂທສະອັນຮຸນແຮງ ພຣະສິວະຜູ້ມີຊະດາ (ທູຣະຊະຕິ) ກັດຮິມຝີປາກແນ່ນ ແລ້ວດຶງປອຍຊະດາອອກຈາກສີສະ ມັນລຸກໂພງດຸດສາຍຟ້າແລະໄຟ. ພຣະອົງລຸກຂຶ້ນທັນທີ ຫົວເຮາະດຸດຄົນຄຸ້ມຄັ່ງ ແລະໂຍນມັນລົງສູ່ພື້ນດິນພ້ອມສຽງກ້ອງລຶກ
Verse 3
ततोऽतिकायस्तनुवा स्पृशन्दिवं सहस्रबाहुर्घनरुक् त्रिसूर्यदृक् । करालदंष्ट्रो ज्वलदग्निमूर्धज: कपालमाली विविधोद्यतायुध: ॥ ३ ॥
ຕໍ່ມາໄດ້ເກີດອະສູນດຳອັນນ່າສະພຶງ ຮ່າງໃຫຍ່ສູງຈົນແຕະຟ້າ ແລະສະຫວ່າງດຸດສາມດວງຕາເວັນ. ເຂົາມີແຂ້ວນ່າຢ້ານ ຜົມເທິງຫົວລຸກໄຟ; ມີແຂນພັນຂ້າງ ຖືອາວຸດນານາ ແລະຄ້ອງພວງມາລາດ້ວຍຫົວຄົນ.
Verse 4
तं किं करोमीति गृणन्तमाह बद्धाञ्जलिं भगवान् भूतनाथ: । दक्षं सयज्ञं जहि मद्भटानां त्वमग्रणी रुद्र भटांशको मे ॥ ४ ॥
ອະສູນຮ່າງໃຫຍ່ນັ້ນປະນົມມືຖາມວ່າ “ພຣະເຈົ້າ, ຂ້ອຍຄວນເຮັດຫຍັງ?” ພຣະສິວະຜູ້ເປັນພູຕະນາຖ ຈຶ່ງສັ່ງວ່າ “ເຈົ້າເກີດຈາກກາຍຂອງເຮົາ ແລະເປັນຫົວໜ້າແຫ່ງກະນະຂອງເຮົາ; ດັ່ງນັ້ນຈົ່ງສັງຫານດັກສະ ແລະທະຫານຂອງເຂົາໃນພິທີຍັດ”
Verse 5
आज्ञप्त एवं कुपितेन मन्युना स देवदेवं परिचक्रमे विभुम् । मेने तदात्मानमसङ्गरंहसा महीयसां तात सह: सहिष्णुम् ॥ ५ ॥
ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳສັ່ງຈາກຄວາມໂກດອັນລຸກໂພງ ລາວໄດ້ເດີນວຽນຮອບພຣະຣຸດຣະ ຜູ້ເປັນເທວະເທວາມະຫາອຳນາດ। ລາວເຫັນວ່າຕົນມີພະລັງອັນບໍ່ອາດຕ້ານ ຈົນຮັບມືຄວາມອົດທົນຂອງມະຫາບຸລຸດໄດ້।
Verse 6
अन्वीयमान: स तु रुद्रपार्षदै- र्भृशं नदद्भिर्व्यनदत्सुभैरवम् । उद्यम्य शूलं जगदन्तकान्तकं सम्प्राद्रवद् घोषणभूषणाङ्घ्रि: ॥ ६ ॥
ບັນດາບໍລິວານຂອງພຣະຣຸດຣະຕາມຫຼັງມາ ພ້ອມສຽງໂຮຮ້ອງອັນນ່າຢ້ານ. ລາວຊູຕຣີສູນອັນດຸຮ້າຍ ທີ່ສາມາດຂ້າໄດ້ແມ່ນແຕ່ຄວາມຕາຍ ແລ້ວພຸ່ງໄປ; ກຳໄລທີ່ຂໍ້ຕີນຂອງລາວດັງກ້ອງຮາວກັບຄຳຮ້ອງຄຳຮາມ।
Verse 7
अथर्त्विजो यजमान: सदस्या: ककुभ्युदीच्यां प्रसमीक्ष्य रेणुम् । तम: किमेतत्कुत एतद्रजोऽभू- दिति द्विजा द्विजपत्न्यश्च दध्यु: ॥ ७ ॥
ໃນເວລານັ້ນ ໃນລານພິທີຍັດ ພວກພຣາຫມັນຜູ້ປະກອບພິທີ, ເຈົ້າພິທີ, ສະມາຊິກສະພາ, ແລະພັນລະຍາຂອງພວກເຂົາ ເຫັນຝຸ່ນລອຍຂຶ້ນທາງທິດເໜືອ ແລ້ວຄິດວ່າ “ນີ້ແມ່ນຄວາມມືດອັນໃດ? ຝຸ່ນນີ້ມາຈາກໃສ?”
Verse 8
वाता न वान्ति न हि सन्ति दस्यव: प्राचीनबर्हिर्जीवति होग्रदण्ड: । गावो न काल्यन्त इदं कुतो रजो लोकोऽधुना किं प्रलयाय कल्पते ॥ ८ ॥
ພວກເຂົາຄາດຄະເນວ່າ “ບໍ່ມີລົມພັດ ບໍ່ມີໂຈນປົ່ນ; ກະສັດປຣາຈີນະບັຣຫິ ຜູ້ລົງໂທດເຂັ້ມງວດ ຍັງມີຊີວິດ. ງົວກໍບໍ່ໄດ້ເດີນຜ່ານ; ແລ້ວຝຸ່ນນີ້ມາຈາກໃສ? ຫຼືວ່າໂລກກຳລັງຈະເຂົ້າສູ່ປຣະລະຍະ?”
Verse 9
प्रसूतिमिश्रा: स्त्रिय उद्विग्नचित्ता ऊचुर्विपाको वृजिनस्यैव तस्य । यत्पश्यन्तीनां दुहितृणां प्रजेश: सुतां सतीमवदध्यावनागाम् ॥ ९ ॥
ປຣະສູຕິ ພັນລະຍາຂອງດັກສະ ແລະສະຕຣີທັງຫຼາຍຕື່ນຕົກໃຈ ແລ້ວກ່າວວ່າ: ພິບັດນີ້ແມ່ນຜົນບາບຂອງດັກສະ; ສະຕີຜູ້ບໍ່ມີຜິດໄດ້ລະກາຍຕໍ່ໜ້າເອື້ອຍນ້ອງ ແລ້ວໄປສູ່ສະຫວັນ।
Verse 10
यस्त्वन्तकाले व्युप्तजटाकलाप: स्वशूलसूच्यर्पितदिग्गजेन्द्र: । वितत्य नृत्यत्युदितास्त्रदोर्ध्वजान् उच्चाट्टहासस्तनयित्नुभिन्नदिक् ॥ १० ॥
ໃນຍາມປຣະລັຍ ພຣະສິວະປ່ອຍຊະຕາໃຫ້ກະຈາຍ ແລະໃຊ້ຕຣິສູນແທງຜູ້ຄອງທິດ. ພຣະອົງຫົວເຮາະກັງວານ ແລະຟ້ອນຢ່າງອົງອາດ ຍົກແຂນດັ່ງທຸງ ດຸດຟ້າຮ້ອງສັ່ນສະເທືອນທົ່ວໂລກ।
Verse 11
अमर्षयित्वा तमसह्यतेजसं मन्युप्लुतं दुर्निरीक्ष्यं भ्रुकुट्या । करालदंष्ट्राभिरुदस्तभागणं स्यात्स्वस्ति किं कोपयतो विधातु: ॥ ११ ॥
ຊາຍດຳຮ່າງໃຫຍ່ນັ້ນມີຕະເຈະອັນທົນບໍ່ໄດ້ ເຕັມໄປດ້ວຍໂທສະ ແລະນ່າຫວາດຫວັນ; ລາວເຜີຍແຂ້ວອັນນ່າກົວ. ເພີຍຂມວດຄິ້ວກໍໃຫ້ດາວເດືອນກະຈາຍ ແລະຖືກກົບດ້ວຍແສງອັນຄົມຂອງລາວ—ເມື່ອຜູ້ກຳນົດຊະຕາໂກດ ໃຜຈະພົບຄວາມສະຫວັດດີ?
Verse 12
बह्वेवमुद्विग्नदृशोच्यमाने जनेन दक्षस्य मुहुर्महात्मन: । उत्पेतुरुत्पाततमा: सहस्रशो भयावहा दिवि भूमौ च पर्यक् ॥ १२ ॥
ເມື່ອຜູ້ຄົນສົນທະນາກັນດ້ວຍສາຍຕາກັງວົນ ມະຫາຕະມະດັກສະໄດ້ເຫັນລາງຮ້າຍອັນນ່າຢ້ານນັບພັນເກີດຂຶ້ນຈາກທຸກທິດ ທັງໃນຟ້າແລະໃນດິນ।
Verse 13
तावत्स रुद्रानुचरैर्महामखो नानायुधैर्वामनकैरुदायुधै: । पिङ्गै: पिशङ्गैर्मकरोदराननै: पर्याद्रवद्भिर्विदुरान्वरुध्यत ॥ १३ ॥
ໂອ ວິດູຣາ! ໃນເວລານັ້ນ ບໍລິວານຂອງຣຸດຣະໄດ້ລ້ອມວົງພິທີຍັດ ແລະວິ່ງວົນໄປທົ່ວ. ພວກເຂົາຮ່າງເຕັ້ຍ ຖືອາວຸດຫຼາຍຢ່າງ; ກາຍຄ້າຍປາສະຫຼາມ ມີສີຄຳປົນຄຳຄືນ ແລະເລີ່ມກໍ່ຄວາມວຸ່ນວາຍໃນພິທີນັ້ນ।
Verse 14
केचिद्बभञ्जु: प्राग्वंशं पत्नीशालां तथापरे । सद आग्नीध्रशालां च तद्विहारं महानसम् ॥ १४ ॥
ທະຫານບາງພວກໂຄ່ນເສົາທີ່ຄ້ຳມົນດົບພິທີຍັດ ແລະຮົ້ວດ້ານໜ້າ; ບາງພວກເຂົ້າໄປເຂດສະຕຣີ; ບາງພວກທຳລາຍສາລາອັກນີທຣະ ແລະລານຍັດ; ອີກບາງພວກທຳລາຍຄົວແລະທີ່ພັກອາໄສ।
Verse 15
रुरुजुर्यज्ञपात्राणि तथैकेऽग्नीननाशयन् । कुण्डेष्वमूत्रयन् केचिद्बिभिदुर्वेदिमेखला: ॥ १५ ॥
ພວກເຂົາທຸບແຕກພາຊະນະຂອງພິທີຍັດ; ບາງພວກດັບໄຟບູຊາ; ບາງພວກປັດສະວະລົງໃນກຸນຑະ; ແລະບາງພວກທຳລາຍເສັ້ນເຂດຂອງເວທີ (ເມຂະລາ)។
Verse 16
अबाधन्त मुनीनन्ये एके पत्नीरतर्जयन् । अपरे जगृहुर्देवान् प्रत्यासन्नान् पलायितान् ॥ १६ ॥
ບາງພວກຂວາງທາງພຣະມຸນີທີ່ກຳລັງໜີ; ບາງພວກຂົ່ມຂູ່ສະຕຣີທີ່ຊຸມນຸມ; ແລະບາງພວກຈັບເທວະທີ່ໜີອອກຈາກມົນດົບໄວ້।
Verse 17
भृगुं बबन्ध मणिमान् वीरभद्र: प्रजापतिम् । चण्डेश: पूषणं देवं भगं नन्दीश्वरोऽग्रहीत् ॥ १७ ॥
ມະນິມານ ຜູ້ຕິດຕາມພຣະສິວະ ຈັບມັດພຣຶກຸມຸນີ; ວີຣະພັດຣະຈັບປຣະຊາປະຕິທັກສະ; ຈັນເດຊະຈັບເທວະປູຩາ; ແລະນັນດີອິສວະຣະຈັບເທວະພະຄະໄວ້।
Verse 18
सर्व एवर्त्विजो दृष्ट्वा सदस्या: सदिवौकस: । तैरर्द्यमाना: सुभृशं ग्रावभिर्नैकधाद्रवन् ॥ १८ ॥
ມີຝົນຫີນຕົກລົງຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ປຸໂຣຫິດ ຜູ້ຮ່ວມພິທີ ແລະເທວະທີ່ຢູ່ໃນຍັດ ຖືກທຸກທົນຢ່າງຫນັກ; ດ້ວຍຄວາມກົວຕາຍ ພວກເຂົາຈຶ່ງແຕກກະຈາຍໜີໄປຄົນລະທິດລະທາງ।
Verse 19
जुह्वत: स्रुवहस्तस्य श्मश्रूणि भगवान् भव: । भृगोर्लुलुञ्चे सदसि योऽहसच्छ्मश्रु दर्शयन् ॥ १९ ॥
ວີຣະພັດທະຣະ ໄດ້ດຶງໜວດຂອງ ພຣະຣືສີ ພຣຶຄຸ ອອກ, ຜູ້ທີ່ກຳລັງຖືບ່ວງບູຊາໃນມື, ຍ້ອນວ່າລາວໄດ້ສະແດງໜວດເຍາະເຍີ້ຍ ພຣະສິວະ.
Verse 20
भगस्य नेत्रे भगवान् पातितस्य रुषा भुवि । उज्जहार सदस्थोऽक्ष्णा य: शपन्तमसूसुचत् ॥ २० ॥
ວີຣະພັດທະຣະ ໄດ້ຈັບ ພະຄະ ຟາດລົງພື້ນດ້ວຍຄວາມຄຽດແຄ້ນ ແລະ ຄວັກຕາຂອງລາວອອກ, ຍ້ອນວ່າລາວໄດ້ຍັກຄິ້ວສະໜັບສະໜູນໃນຂະນະທີ່ ທັກສະ ກຳລັງສາບແຊ່ງ ພຣະສິວະ.
Verse 21
पूष्णो ह्यपातयद्दन्तान् कालिङ्गस्य यथा बल: । शप्यमाने गरिमणि योऽहसद्दर्शयन्दत: ॥ २१ ॥
ເຊັ່ນດຽວກັບທີ່ ພຣະພົນລະຣາມ ໄດ້ທຸບແຂ້ວຂອງກະສັດ ກາລິງຄະ, ວີຣະພັດທະຣະ ກໍໄດ້ທຸບແຂ້ວຂອງ ປູສະ ຈົນຫຼົ່ນ, ຍ້ອນວ່າລາວໄດ້ຍິ້ມເຫັນແຂ້ວໃນຂະນະທີ່ ພຣະສິວະ ຖືກສາບແຊ່ງ.
Verse 22
आक्रम्योरसि दक्षस्य शितधारेण हेतिना । छिन्दन्नपि तदुद्धर्तुं नाशक्नोत् त्र्यम्बकस्तदा ॥ २२ ॥
ຈາກນັ້ນ ວີຣະພັດທະຣະ ໄດ້ນັ່ງລົງເທິງໜ້າເອິກຂອງ ທັກສະ ແລະ ພະຍາຍາມຕັດຫົວຂອງລາວດ້ວຍອາວຸດທີ່ຄົມກ້າ, ແຕ່ກໍບໍ່ສາມາດຕັດໃຫ້ຂາດໄດ້.
Verse 23
शस्त्रैरस्त्रान्वितैरेवमनिर्भिन्नत्वचं हर: । विस्मयं परमापन्नो दध्यौ पशुपतिश्चिरम् ॥ २३ ॥
ລາວພະຍາຍາມຕັດຫົວຂອງ ທັກສະ ດ້ວຍອາວຸດແລະມົນຄາຖາ, ແຕ່ກໍຍາກທີ່ຈະຕັດແມ່ນແຕ່ຜິວໜັງຂອງ ທັກສະ, ເຮັດໃຫ້ ວີຣະພັດທະຣະ ຮູ້ສຶກງຶດງໍ້ຫຼາຍ.
Verse 24
दृष्ट्वा संज्ञपनं योगं पशूनां स पतिर्मखे । यजमानपशो: कस्य कायात्तेनाहरच्छिर: ॥ २४ ॥
ຈາກນັ້ນ ວິຣະພັດ ກໍເຫັນເຄື່ອງມືໄມ້ຢູ່ໃນລານບູຊາ ທີ່ໃຊ້ສຳລັບຂ້າສັດ. ລາວຈຶ່ງຖືໂອກາດນັ້ນ ຕັດຫົວຂອງ ທັກສະ ອອກຈາກຮ່າງ.
Verse 25
साधुवादस्तदा तेषां कर्म तत्तस्य पश्यताम् । भूतप्रेतपिशाचानां अन्येषां तद्विपर्यय: ॥ २५ ॥
ເມື່ອເຫັນການກະທຳຂອງ ວິຣະພັດ, ບໍລິວານຂອງພະສິວະ ຕ່າງກໍດີໃຈ ແລະ ຮ້ອງໂຮດ້ວຍຄວາມສຸກ, ພວກຜີປີສາດທັງຫຼາຍກໍສົ່ງສຽງດັງສະນັ່ນ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພວກພາມຜູ້ເບິ່ງແຍງພິທີ ຕ່າງກໍຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າ ຕໍ່ການຕາຍຂອງ ທັກສະ.
Verse 26
जुहावैतच्छिरस्तस्मिन्दक्षिणाग्नावमर्षित: । तद्देवयजनं दग्ध्वा प्रातिष्ठद् गुह्यकालयम् ॥ २६ ॥
ຈາກນັ້ນ ວິຣະພັດ ກໍເອົາຫົວນັ້ນ ແລະ ດ້ວຍຄວາມຄຽດແຄ້ນຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງ ຈຶ່ງໂຍນມັນເຂົ້າໄປໃນກອງໄຟທາງທິດໃຕ້ ເພື່ອເປັນເຄື່ອງບູຊາ. ຫຼັງຈາກຈູດເຜົາລານພິທີທັງໝົດແລ້ວ, ພວກເຂົາກໍອອກເດີນທາງໄປຍັງ ໄກລາດ, ທີ່ຢູ່ຂອງເຈົ້ານາຍ.
Frequently Asked Questions
Śiva manifests Vīrabhadra after learning that Satī gave up her body due to Dakṣa’s grievous insult and that Śiva’s attendants were driven away. Vīrabhadra functions as the instrument of cosmic justice: to chastise sacrificial arrogance and protect the dignity of a great devotee (Śiva). The episode teaches that offenses to exalted beings and to sacred relationships destabilize ritual merit and invite severe reaction.
The chapter portrays yajña as spiritually hollow when driven by pride and disregard for devotees. Although Dakṣa’s rite is externally elaborate, it collapses under the weight of aparādha; the very structure of sacrifice—pillars, fires, and implements—becomes a theater for moral reckoning. Bhāgavata theology thereby prioritizes devotion, humility, and honoring Vaiṣṇavas/Śaivas over mere ritual performance.
Vīrabhadra targets figures implicated in the assembly’s complicity: Bhṛgu is humiliated for his role in the sacrificial antagonism; Bhaga is blinded for his expressive participation during censure of Śiva; Pūṣā loses his teeth for smiling in support; and Dakṣa is ultimately beheaded as the principal offender. The narrative frames these punishments as proportional responses to collective endorsement of insult and sectarian contempt.
Casting Dakṣa’s head into the southern side of the fire symbolizes the inversion of a pride-based yajña: the performer becomes the oblation. It underscores that ritual power is not autonomous; it is subordinate to dharma and divine oversight. The act also dramatizes how adharmic sacrifice can devolve into a parody of itself, requiring later rectification and restoration.