Adhyaya 29
Nārada Explains the Allegory of King Purañjana (Deha–Indriya–Manaḥ Mapping and the Remedy of Bhakti)
ເມື່ອພະຣາຊາ ປຣາຈີນະບາຣຫິ ຍັງບໍ່ເຂົ້າໃຈນິທານອຸປະມາຂອງກະສັດ ປຸຣັນຈະນະ, ພຣະນາຣະດະໄດ້ຖອດລະຫັດຢ່າງເປັນລະບົບເປັນແຜນທີ່ຂອງຊີວິດມີຮ່າງກາຍ: ຊີວະເປັນປຸຣັນຈະນະ, “ໝູ່ມິດທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກ” ແມ່ນພຣະພະຄະວານ, ແລະຮ່າງກາຍມະນຸດ/ເທວະເປັນເມືອງມີປະຕູ 9 ທີ່ອິນທຣີຍ, ມະນະ, ປຣານ, ແລະປັນຍາ ຮ່ວມກັນໃນຄວາມສຸກແລະທຸກ. ທ່ານຊີ້ແຈງປະຕູແຕ່ລະບານກັບໜ້າທີ່ຮັບຮູ້ ແລະອາຣົມວັດຖຸ, ແລ້ວຂະຫຍາຍເປັນຮູບລົດສົ່ງ: ຮ່າງກາຍເປັນລົດ, ປັນຍາເປັນຄົນຂັບ, ມະນະເປັນເຊືອກຜູກ. ເວລາ (ຈັນຑະເວກະ) ກັດກິນອາຍຸດ້ວຍກາງວັນ-ກາງຄືນ, ແລະຄວາມແກ່ (ກາລະກັນຍາ/ຊະຣາ) ເປັນພັນທະມິດກັບຄວາມຕາຍ. ພຣະນາຣະດະຕຳນິຄວາມຫຍິ່ງຍະໂສໃນກຳມະການດະ ແລະສອນວ່າການສັບປ່ຽນກິດຈະກຳບໍ່ອາດລົບກຳໄດ້; ມີແຕ່ການຕື່ນຂຶ້ນໃນສະຕິກຣິດສະນະ—ໂດຍສະເພາະການຟັງ ແລະຄົບຫາຜູ້ພັກຕິ—ຈຶ່ງຈົບຄວາມຝັນແຫ່ງສັງສາຣ. ກະສັດຍອມຮັບ ແລະຖາມເລື່ອງກຳມະສືບຕໍ່ຂ້າມຮ່າງ; ພຣະນາຣະດະອະທິບາຍການຍ້າຍຖິ່ນຂອງຮ່າງລະອຽດຜ່ານມະນະ, ຮອຍປະທັບ, ແລະຄວາມປາຖະໜາ. ທ້າຍບົດ ກະສັດສະຫຼະໂລກ ແລະໄດ້ຫຼຸດພົ້ນ; ພະລະ-ສຣຸຕິ ກ່າວວ່າຜູ້ຟັງດ້ວຍໃຈຈົ່ງຈະພົ້ນຈາກການຍຶດຕິດວ່າເປັນຮ່າງກາຍ, ຈາກອຸປະມາສູ່ການປ່ຽນແປງຊີວິດຈິງ.
Shlokas
Verse 1
प्राचीनबर्हिरुवाच भगवंस्ते वचोऽस्माभिर्न सम्यगवगम्यते । कवयस्तद्विजानन्ति न वयं कर्ममोहिता: ॥ १ ॥
ກະສັດ ປຣາຈີນະບັຣຫິ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະພະຄະວານ, ພວກເຮົາບໍ່ອາດເຂົ້າໃຈໄດ້ຄົບຖ້ວນເຖິງນັຍລຶກຂອງນິທານອຸປະມາເລື່ອງ ປຸຣັນຊະນະ ທີ່ທ່ານໄດ້ກ່າວ. ຜູ້ຮູ້ທາງວິນຍານທີ່ສົມບູນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເຂົ້າໃຈ; ແຕ່ພວກເຮົາຫຼົງໃນກຳທີ່ໃຫ້ຜົນ ຈຶ່ງຍາກຈະຮູ້ເປົ້າໝາຍຂອງເລື່ອງນັ້ນ.
Verse 2
नारद उवाच पुरुषं पुरञ्जनं विद्याद्यद् व्यनक्त्यात्मन: पुरम् । एकद्वित्रिचतुष्पादं बहुपादमपादकम् ॥ २ ॥
ນາຣະດະ ມຸນີ ກ່າວຕໍ່ວ່າ: ຈົ່ງເຂົ້າໃຈວ່າ ‘ປຸຣັນຊະນະ’ ແມ່ນຊີວະ ຜູ້ຍ້າຍພົບຕາມກຳຂອງຕົນ ໂດຍຮັບ ‘ເມືອງ’ ຄືຮ່າງກາຍ. ລາວເຂົ້າໄປໃນຮ່າງທີ່ມີຂາໜຶ່ງ ສອງ ສາມ ສີ່ ຫຼາຍຂາ ຫຼືບໍ່ມີຂາ ແລະເພາະຄວາມຄິດວ່າເປັນຜູ້ເສວຍ ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ປຸຣັນຊະນະ’.
Verse 3
योऽविज्ञाताहृतस्तस्य पुरुषस्य सखेश्वर: । यन्न विज्ञायते पुम्भिर्नामभिर्वा क्रियागुणै: ॥ ३ ॥
ຜູ້ທີ່ຂ້ອຍເອີ້ນວ່າ ‘ບໍ່ຮູ້ຈັກ’ ນັ້ນ ແທ້ຈິງແມ່ນ ພຣະພະຄະວານ ບຸກຄົນສູງສຸດ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແລະມິດນິລັນດອນຂອງຊີວະ. ສັດທັງຫຼາຍບໍ່ອາດຮູ້ພຣະອົງດ້ວຍນາມ ກິດ ຫຼືຄຸນລັກສະນະທາງວັດຖຸ; ດັ່ງນັ້ນສໍາລັບຊີວະຜູ້ຖືກຜູກມັດ ພຣະອົງຈຶ່ງຍັງເປັນຜູ້ອັນຍາກຈະຮູ້ຕະຫຼອດໄປ.
Verse 4
यदा जिघृक्षन् पुरुष: कार्त्स्न्येन प्रकृतेर्गुणान् । नवद्वारं द्विहस्ताङ्घ्रि तत्रामनुत साध्विति ॥ ४ ॥
ເມື່ອຊີວະປາດຖະນາຈະເສວຍຄຸນຂອງປຣະກຣິຕິຢ່າງຄົບຖ້ວນ ລາວຈຶ່ງເລືອກໃນບັນດາຮ່າງກາຍຫຼາຍຮູບ ເອົາຮ່າງທີ່ມີເກົ້າທະວານ ມີສອງມື ແລະສອງຕີນ ເຫັນວ່າ ‘ເໝາະສົມ’ ແລ້ວຮັບໄວ້; ດັ່ງນັ້ນລາວຈຶ່ງໄດ້ເກີດເປັນມະນຸດ ຫຼືເທວະດາ.
Verse 5
बुद्धिं तु प्रमदां विद्यान्ममाहमिति यत्कृतम् । यामधिष्ठाय देहेऽस्मिन् पुमान् भुङ्क्तेऽक्षभिर्गुणान् ॥ ५ ॥
ຄໍາວ່າ ‘ປຣະມະດາ’ ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງປັນຍາທາງວັດຖຸ ຄືອະວິດຊາ ທີ່ສ້າງຄວາມຮູ້ສຶກ ‘ຂ້ອຍ’ ແລະ ‘ຂອງຂ້ອຍ’. ເມື່ອອາໄສປັນຍານີ້ ມະນຸດຍຶດກາຍນີ້ເປັນຕົນ ແລ້ວເສວຍແລະຮັບທຸກຜ່ານອິນທຣີຍຕາມຄຸນທັງຫຼາຍ; ດັ່ງນັ້ນຊີວະຈຶ່ງຖືກຜູກມັດ.
Verse 6
सखाय इन्द्रियगणा ज्ञानं कर्म च यत्कृतम् । सख्यस्तद्वृत्तय: प्राण: पञ्चवृत्तिर्यथोरग: ॥ ६ ॥
ອິນທຣີຍ໌ກຳຫ້າ ແລະ ອິນທຣີຍ໌ຮູ້ຫ້າ ເປັນໝູ່ຊາຍຂອງປຸຣັນຊະນີ. ດ້ວຍການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງອິນທຣີຍ໌ເຫຼົ່ານີ້ ຊີວະໄດ້ຮັບຄວາມຮູ້ ແລະ ກະທຳກິດ. ການເຄື່ອນໄຫວຂອງອິນທຣີຍ໌ເປັນດັ່ງໝູ່ຍິງ ແລະ ປຣານດຸງງູຫ້າຫົວເຮັດວຽກໃນການໄຫຼວຽນຫ້າປະການ.
Verse 7
बृहद्बलं मनो विद्यादुभयेन्द्रियनायकम् । पञ्चाला: पञ्च विषया यन्मध्ये नवखं पुरम् ॥ ७ ॥
ຜູ້ຮັບໃຊ້ຄົນທີ 11 ຜູ້ເປັນຜູ້ບັນຊາການຂອງທັງໝົດ ເອີ້ນວ່າ ‘ມະນະ’ ຫຼື ໃຈ; ມັນເປັນຜູ້ນຳຂອງອິນທຣີຍ໌ທັງຝ່າຍຮູ້ແລະຝ່າຍກຳ. ວັດຖຸອາລົມຫ້າແມ່ນອານາຈັກປັນຈາລະ ທີ່ມີການເສບສຸກ; ໃນນັ້ນມີນະຄອນຄືກາຍ ມີປະຕູເກົ້າບານ.
Verse 8
अक्षिणी नासिके कर्णौ मुखं शिश्नगुदाविति । द्वे द्वे द्वारौ बहिर्याति यस्तदिन्द्रियसंयुत: ॥ ८ ॥
ຕາສອງ ຮູດັງສອງ ແລະ ຫູສອງ ເປັນປະຕູເປັນຄູ່. ປາກ ອະໄວຍະວະເພດ ແລະ ຮູທະວານ ກໍເປັນປະຕູຕ່າງຫາກ. ເມື່ອຊີວະຢູ່ໃນກາຍທີ່ມີປະຕູເກົ້າບານນີ້ ຍ່ອມກະທຳກິດພາຍນອກ ແລະ ເສບອາລົມເຊັ່ນ ຮູບ ແລະ ລົດຊາດ.
Verse 9
अक्षिणी नासिके आस्यमिति पञ्चपुर: कृता: । दक्षिणा दक्षिण: कर्ण उत्तरा चोत्तर: स्मृत: । पश्चिमे इत्यधोद्वारौ गुदं शिश्नमिहोच्यते ॥ ९ ॥
ຕາສອງ ຮູດັງສອງ ແລະ ປາກ ລວມເປັນຫ້າປະຕູຢູ່ດ້ານໜ້າ. ຫູຂວາເປັນປະຕູທິດໃຕ້ ແລະ ຫູຊ້າຍເປັນປະຕູທິດເໜືອ. ປະຕູສອງບານທາງຕາເວັນຕົກທີ່ຢູ່ຕ່ຳ ແມ່ນຮູທະວານ ແລະ ອະໄວຍະວະເພດ.
Verse 10
खद्योताविर्मुखी चात्र नेत्रे एकत्र निर्मिते । रूपं विभ्राजितं ताभ्यां विचष्टे चक्षुषेश्वर: ॥ १० ॥
ປະຕູສອງບານຊື່ ຄັດຍໂອຕາ ແລະ ອາວິຣມຸຂີ ແມ່ນຕາສອງຂ້າງທີ່ສ້າງໄວ້ຄຽງກັນໃນບ່ອນດຽວ. ເມືອງຊື່ ວິພຣາຊິຕະ ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າເປັນ ‘ຮູບ’. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງການເຫັນ ຈຶ່ງເຫັນຮູບນານາປະການຢູ່ເສມອ.
Verse 11
नलिनी नालिनी नासे गन्ध: सौरभ उच्यते । घ्राणोऽवधूतो मुख्यास्यं विपणो वाग्रसविद्रस: ॥ ११ ॥
ປະຕູສອງບານຊື່ ນະລິນີ ແລະ ນາລິນີ ແມ່ນຮູດັງສອງຂ້າງ, ແລະເມືອງ ສອຣະພະ ໝາຍເຖິງກິ່ນຫອມ. ສະຫາຍ ອະວະທູຕະ ແມ່ນອິນຊີການດົມກິ່ນ. ປະຕູ ມຸກຍາ ແມ່ນປາກ, ວິປະນະ ແມ່ນພະລັງວາຈາ, ແລະ ຣະສະວິດຣະສະ ແມ່ນອິນຊີຮັບລົດຊາດ.
Verse 12
आपणो व्यवहारोऽत्र चित्रमन्धो बहूदनम् । पितृहूर्दक्षिण: कर्ण उत्तरो देवहू: स्मृत: ॥ १२ ॥
ເມືອງ ອາປະນະ ໝາຍເຖິງການໃຊ້ລີ້ນໃນການເວົ້າ, ແລະ ບະຫູດະນະ ແມ່ນອາຫານຫຼາກຫຼາຍ. ຫູຂວາເອີ້ນວ່າປະຕູ ປິຕຣິຫູ, ແລະຫູຊ້າຍເອີ້ນວ່າປະຕູ ເທວະຫູ.
Verse 13
प्रवृत्तं च निवृत्तं च शास्त्रं पञ्चालसंज्ञितम् । पितृयानं देवयानं श्रोत्राच्छ्रुतधराद्व्रजेत् ॥ १३ ॥
ຄຳພີທີ່ນຳທາງທັງ ປະວຣິຕຕິ ແລະ ນິວຣິຕຕິ ເອີ້ນວ່າ ‘ປັນຈາລະ’. ດ້ວຍຫູທັງສອງ ສັດມີຊີວິດຮັບແລະຖືກັບສຣຸຕິ ເກີດຄວາມຮູ້; ດ້ວຍການຟັງນີ້ ບາງຜູ້ໄປທາງ ປິຕຣິຍານ ສູ່ປິຕຣິໂລກ ແລະບາງຜູ້ໄປທາງ ເທວະຍານ ສູ່ເທວະໂລກ.
Verse 14
आसुरी मेढ्रमर्वाग्द्वार्व्यवायो ग्रामिणां रति: । उपस्थो दुर्मद: प्रोक्तो निऋर्तिर्गुद उच्यते ॥ १४ ॥
ປະຕູລຸ່ມຊື່ ອາສຸຣີ ແມ່ນອະໄວຍະວະເພດ; ຜ່ານປະຕູນີ້ເຂົ້າເຖິງເມືອງ ກຣາມະກະ ທີ່ມີໄວ້ເພື່ອການຮ່ວມເພດ ແລະເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຄົນໂລກີຜູ້ຫຼົງ. ພະລັງການສືບພັນເອີ້ນວ່າ ທຸຣະມະດະ ແລະທະວານຫຼັງເອີ້ນວ່າ ນິຣຶຕິ.
Verse 15
वैशसं नरकं पायुर्लुब्धकोऽन्धौ तु मे शृणु । हस्तपादौ पुमांस्ताभ्यां युक्तो याति करोति च ॥ १५ ॥
ເມື່ອກ່າວວ່າ ປຸຣັນຈະນະ ໄປຫາ ໄວສະສະ ນັ້ນໝາຍເຖິງການໄປນະລົກ ອັນກ່ຽວກັບທະວານຫຼັງ. ຜູ້ຕິດຕາມຊື່ ລຸບທະກະ ແມ່ນອິນຊີການງານຂອງທະວານຫຼັງ. ສະຫາຍຕາບອດສອງຄົນທີ່ເຄີຍກ່າວໄວ້ ແມ່ນມື ແລະ ຕີນ. ດ້ວຍການຊ່ວຍຂອງມືແລະຕີນ ສັດມີຊີວິດຈຶ່ງເຮັດວຽກທຸກຢ່າງ ແລະເຄື່ອນໄຫວໄປມາໄດ້.
Verse 16
अन्त:पुरं च हृदयं विषूचिर्मन उच्यते । तत्र मोहं प्रसादं वा हर्षं प्राप्नोति तद्गुणै: ॥ १६ ॥
ຄໍາວ່າ “antaḥ-pura” ໝາຍເຖິງຫົວໃຈ ແລະ “viṣūcī” ຄືຈິດທີ່ໄປທົ່ວທິດ. ໃນຈິດນັ້ນ ວິນຍານຮັບຜົນຂອງຄຸນຂອງປະກຣິຕິ: ບາງຄັ້ງຫຼົງ, ບາງຄັ້ງສະງົບ, ບາງຄັ້ງປິຕິຍິນດີ.
Verse 17
यथा यथा विक्रियते गुणाक्तो विकरोति वा । तथा तथोपद्रष्टात्मा तद्वृत्तीरनुकार्यते ॥ १७ ॥
ເມື່ອວິນຍານຖືກອິດທິພົນຈາກປັນຍາ (buddhi) ທີ່ປົກປົ່ວດ້ວຍຄຸນ ແລ້ວປ່ຽນແປງຫຼືກະທໍາການ ມັນກໍເຫມືອນເປັນຜູ້ສັງເກດ (upadraṣṭā) ທີ່ພຽງແຕ່ລອກຕາມຄວາມເຄື່ອນໄຫວຂອງ buddhi. ທັງຍາມຕື່ນແລະຍາມຝັນ buddhi ສ້າງສະພາບຫຼາຍຢ່າງ.
Verse 18
देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥
ນາຣະດະມຸນີກ່າວຕໍ່ວ່າ—ສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເອີ້ນວ່າ “ລົດຮົບ” ແທ້ຈິງແມ່ນກາຍນີ້; ອິນທຣີຍ໌ແມ່ນມ້າທີ່ລາກລົດ. ປີແລ້ວປີອີກ ດ້ວຍຄວາມໄວຂອງການເວລາ ມ້າເຫຼົ່ານັ້ນວິ່ງບໍ່ມີອຸປະສັກ ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມກ້າວໜ້າແທ້. ກຳດີແລະກຳຊົ່ວເປັນລໍ້ສອງຂ້າງ; ຄຸນສາມເປັນທຸງ; ປຣານຫ້າເປັນພັນທະ. ຈິດເປັນເຊືອກບັງເຫຍັນ, buddhi ເປັນສາຣະຖີ. ຫົວໃຈເປັນບ່ອນນັ່ງ ແລະຄູ່ຕົກຕໍ່າງເຊັ່ນສຸກ–ທຸກເປັນບ່ອນຜູກປົມ. ທາດເຈັດເປັນເຄື່ອງຫຸ້ມ; ອິນທຣີຍ໌ການງານຫ້າເປັນການກະທໍາພາຍນອກ; ອິນທຣີຍ໌ສິບເອັດເປັນກອງທັບ. ຜູ້ມົວໃນການເສບອາລົມ ວິນຍານທີ່ນັ່ງໃນລົດ ວິ່ງຕາມຄວາມປາຖະໜາປອມ ດຸດດັ່ງມິຣະກະຕຣິສະນາ ຈາກຊາດໄປຊາດ.
Verse 19
देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥
ນາຣະດະມຸນີກ່າວຕໍ່ວ່າ—ສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເອີ້ນວ່າ “ລົດຮົບ” ແທ້ຈິງແມ່ນກາຍນີ້; ອິນທຣີຍ໌ແມ່ນມ້າທີ່ລາກລົດ. ປີແລ້ວປີອີກ ດ້ວຍຄວາມໄວຂອງການເວລາ ມ້າເຫຼົ່ານັ້ນວິ່ງບໍ່ມີອຸປະສັກ ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມກ້າວໜ້າແທ້. ກຳດີແລະກຳຊົ່ວເປັນລໍ້ສອງຂ້າງ; ຄຸນສາມເປັນທຸງ; ປຣານຫ້າເປັນພັນທະ. ຈິດເປັນເຊືອກບັງເຫຍັນ, buddhi ເປັນສາຣະຖີ. ຫົວໃຈເປັນບ່ອນນັ່ງ ແລະຄູ່ຕົກຕໍ່າງເຊັ່ນສຸກ–ທຸກເປັນບ່ອນຜູກປົມ. ທາດເຈັດເປັນເຄື່ອງຫຸ້ມ; ອິນທຣີຍ໌ການງານຫ້າເປັນການກະທໍາພາຍນອກ; ອິນທຣີຍ໌ສິບເອັດເປັນກອງທັບ. ຜູ້ມົວໃນການເສບອາລົມ ວິນຍານທີ່ນັ່ງໃນລົດ ວິ່ງຕາມຄວາມປາຖະໜາປອມ ດຸດດັ່ງມິຣະກະຕຣິສະນາ ຈາກຊາດໄປຊາດ.
Verse 20
देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥
ນາຣະດະມຸນີກ່າວຕໍ່ວ່າ—ສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເອີ້ນວ່າ “ລົດຮົບ” ແທ້ຈິງແມ່ນກາຍນີ້; ອິນທຣີຍ໌ແມ່ນມ້າທີ່ລາກລົດ. ປີແລ້ວປີອີກ ດ້ວຍຄວາມໄວຂອງການເວລາ ມ້າເຫຼົ່ານັ້ນວິ່ງບໍ່ມີອຸປະສັກ ແຕ່ບໍ່ມີຄວາມກ້າວໜ້າແທ້. ກຳດີແລະກຳຊົ່ວເປັນລໍ້ສອງຂ້າງ; ຄຸນສາມເປັນທຸງ; ປຣານຫ້າເປັນພັນທະ. ຈິດເປັນເຊືອກບັງເຫຍັນ, buddhi ເປັນສາຣະຖີ. ຫົວໃຈເປັນບ່ອນນັ່ງ ແລະຄູ່ຕົກຕໍ່າງເຊັ່ນສຸກ–ທຸກເປັນບ່ອນຜູກປົມ. ທາດເຈັດເປັນເຄື່ອງຫຸ້ມ; ອິນທຣີຍ໌ການງານຫ້າເປັນການກະທໍາພາຍນອກ; ອິນທຣີຍ໌ສິບເອັດເປັນກອງທັບ. ຜູ້ມົວໃນການເສບອາລົມ ວິນຍານທີ່ນັ່ງໃນລົດ ວິ່ງຕາມຄວາມປາຖະໜາປອມ ດຸດດັ່ງມິຣະກະຕຣິສະນາ ຈາກຊາດໄປຊາດ.
Verse 21
संवत्सरश्चण्डवेग: कालो येनोपलक्षित: । तस्याहानीह गन्धर्वा गन्धर्व्यो रात्रय: स्मृता: । हरन्त्यायु: परिक्रान्त्या षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ २१ ॥
ສິ່ງທີ່ເຄີຍອະທິບາຍວ່າ “ຈັນຑະເວກະ” ແທ້ຈິງແມ່ນກາລະ (ເວລາ) ອັນແຮງກ້າ ທີ່ຮູ້ໄດ້ດ້ວຍກາງວັນແລະກາງຄືນ. ກາງວັນເອີ້ນວ່າ “ກັນທະວະ” ແລະກາງຄືນເອີ້ນວ່າ “ກັນທະວີ”; ດ້ວຍການຜ່ານໄປ 360 ຄັ້ງ ອາຍຸຂອງກາຍຈຶ່ງຄ່ອຍໆຫຼຸດລົງ
Verse 22
कालकन्या जरा साक्षाल्लोकस्तां नाभिनन्दति । स्वसारं जगृहे मृत्यु: क्षयाय यवनेश्वर: ॥ २२ ॥
ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ “ກາລະກັນຍາ” ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າແມ່ນ “ຊະຣາ” ຄືຄວາມແກ່ໂດຍກົງ. ໂລກບໍ່ຢາກຮັບຄວາມແກ່ ແຕ່ “ຢະວະເນສະວະຣະ” ຄືຄວາມຕາຍ ກັບຮັບຊະຣາເປັນນ້ອງສາວເພື່ອຄວາມເສື່ອມສະລາຍ
Verse 23
आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥
ຄວາມທຸກໃຈແລະໂລກໄພແມ່ນທະຫານຢະວະນ-ຈະຣະຂອງເຂົາ; ພະຍຸພິບັດຈາກພູດ ແລະອິດທິພົນອາສຸຣະກໍເຊັ່ນກັນ. “ປຣະຈະວາຣະ” ເປັນນິມິດຂອງໄຂ້ສອງປະເພດ. ດັ່ງນັ້ນ ຊີວະຜູ້ຖືກຄວາມມືດຄອບງຳ ຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍທຸກຂ໌ນານາທີ່ເກີດຈາກດວງຊະຕາ, ຈາກສັດອື່ນ, ແລະຈາກກາຍ-ໃຈຂອງຕົນ ຢູ່ໃນກາຍນີ້ຈົນເຖິງຮ້ອຍປີ. ແມ່ນແທ້ວ່າເປັນນິຣຄຸນະ ແຕ່ກໍຍັງນຳທຳຂອງປຣານ, ອິນທຣີ ແລະໃຈ ໄປທັບຊ້ອນໃສ່ອາຕະມັນ; ຕາບອດດ້ວຍກາມ ຍຶດ “ຂ້ອຍ” “ຂອງຂ້ອຍ” ແລ້ວກະທຳກຳຢູ່ເຊັ່ນນັ້ນ
Verse 24
आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ຊີວະຜູ້ຖືກຄວາມມືດຄອບງຳ ຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍທຸກຂ໌ນານາທີ່ເກີດຈາກດວງຊະຕາ, ຈາກສັດອື່ນ, ແລະຈາກກາຍ-ໃຈຂອງຕົນ ຢູ່ໃນກາຍນີ້ຈົນເຖິງຮ້ອຍປີ
Verse 25
आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥
ແມ່ນແທ້ວ່າເປັນນິຣຄຸນະ ແຕ່ກໍຍັງນຳທຳຂອງປຣານ, ອິນທຣີ ແລະໃຈ ໄປທັບຊ້ອນໃສ່ອາຕະມັນ; ຕາບອດດ້ວຍກາມ ຍຶດ “ຂ້ອຍ” “ຂອງຂ້ອຍ” ແລ້ວກະທຳກຳ
Verse 26
यदात्मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृते: स्वदृक् ॥ २६ ॥ गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुतेऽवश: । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकर्माभिजायते ॥ २७ ॥
ເມື່ອຈີວະບໍ່ຮູ້ຈັກຕົນ ແລະລືມພຣະພະຄະວານ ຜູ້ເປັນຄູສູງສຸດ ກໍຈະຕິດຢູ່ໃນຄຸນຂອງປະກຣິຕິ. ດ້ວຍຄວາມຍຶດຄຸນ ຈຶ່ງເຮັດກຳຢ່າງຈຳໃຈ ແລະຕາມກຳໄດ້ຮັບກາຍຂາວ ດຳ ຫຼືແດງຫຼາຍຢ່າງ.
Verse 27
यदात्मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृते: स्वदृक् ॥ २६ ॥ गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुतेऽवश: । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकर्माभिजायते ॥ २७ ॥
ຈີວະຜູ້ຍຶດຄຸນຈະເຮັດກຳຢ່າງບໍ່ມີອຳນາດຕົນ; ດັ່ງນັ້ນຕາມກຳຈຶ່ງເກີດໃນກາຍຫຼາຍຢ່າງ—ຂາວ ດຳ ຫຼືແດງ—ແລະພະເລີນໄປໃນພົບຊາດນານາໂດຍຄຸນຂອງປະກຣິຕິ.
Verse 28
शुक्लात्प्रकाशभूयिष्ठाँल्लोकानाप्नोति कर्हिचित् । दु:खोदर्कान् क्रियायासांस्तम:शोकोत्कटान् क्वचित् ॥ २८ ॥
ດ້ວຍສັດຕະວະ ບາງຄັ້ງໄດ້ໂລກສູງອັນສະຫວ່າງ; ດ້ວຍຣະຊັສ ມີການກະທຳອັນເຫນື່ອຍລ້າແລະຜົນເປັນທຸກ; ດ້ວຍຕະມັສ ປະສົບຄວາມມືດ ໂສກ ແລະຄວາມທຸກຮຸນແຮງ.
Verse 29
क्वचित्पुमान् क्वचिच्च स्त्री क्वचिन्नोभयमन्धधी: । देवो मनुष्यस्तिर्यग्वा यथाकर्मगुणं भव: ॥ २९ ॥
ເມື່ອປັນຍາຖືກຕະມັສປົກຄຸມ ຈີວະບາງຄັ້ງເປັນຊາຍ ບາງຄັ້ງເປັນຍິງ ບາງຄັ້ງບໍ່ແມ່ນທັງສອງ; ບາງຄັ້ງເປັນເທວະ ເປັນມະນຸດ ເປັນນົກ ຫຼືສັດ. ທັງໝົດເປັນໄປຕາມກຳແລະຄຸນ ຈຶ່ງພະເລີນໃນສັງສາຣະ.
Verse 30
क्षुत्परीतो यथा दीन: सारमेयो गृहं गृहम् । चरन्विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥ ३० ॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम् ॥ ३१ ॥
ເຫມືອນໝາທີ່ຫິວໂຫຍ ແລະນ່າສົງສານ ເດີນໄປຕາມເຮືອນຕ່າງໆ ແລ້ວຕາມຊະຕາບາງຄັ້ງໄດ້ຖືກລົງໂທດ ບາງຄັ້ງໄດ້ຂ້າວນ້ອຍໆ; ສັນນັ້ນແຫຼະ ຈີວະຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປາຖະໜາ ພະເລີນໄປຕາມທາງນານາ—ບາງຄັ້ງຂຶ້ນສູງ ບາງຄັ້ງຕົກຕ່ຳ ບາງຄັ້ງຢູ່ກາງ—ເສວຍຜົນທີ່ຖືກໃຈຫຼືບໍ່ຖືກໃຈຕາມລິຂິດ.
Verse 31
क्षुत्परीतो यथा दीन: सारमेयो गृहं गृहम् । चरन्विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥ ३० ॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम् ॥ ३१ ॥
ເຫມືອນຫມາທີ່ຫິວໂຫຍ ແລະນ່າສົງສານ ເດີນໄປຕາມເຮືອນຕ່າງໆ; ຕາມຊະຕາກຳ ບາງຄັ້ງຖືກລົງໂທດ ແລະຖືກໄລ່ອອກ, ບາງຄັ້ງໄດ້ອາຫານນ້ອຍໆ. ດັ່ງນັ້ນ ຊີວະຜູ້ຖືກຄວາມປາຖະໜາຫຼາຍຢ່າງຄອບງຳ ຈຶ່ງພະເລີນພະເລີນໃນຍົນີຫຼາຍປະເພດຕາມກຳນົດ—ບາງຄັ້ງສູງ ບາງຄັ້ງຕ່ຳ; ບາງຄັ້ງໄປສະຫວັນ ບາງຄັ້ງໄປນະລົກ ບາງຄັ້ງໄປໂລກກາງ ແລະຮັບຜົນທີ່ພໍໃຈແລະບໍ່ພໍໃຈ.
Verse 32
दु:खेष्वेकतरेणापि दैवभूतात्महेतुषु । जीवस्य न व्यवच्छेद: स्याच्चेत्तत्तत्प्रतिक्रिया ॥ ३२ ॥
ສັດມີຊີວິດພະຍາຍາມແກ້ໄຂຄວາມທຸກທີ່ເກີດຈາກຊະຕາກຳ, ຈາກສັດອື່ນ, ຫຼືຈາກກາຍແລະໃຈ ໂດຍວິທີຫຼາຍຢ່າງ; ແຕ່ກໍຍັງຖືກຜູກມັດໂດຍກົດແຫ່ງທຳມະຊາດ ແມ່ນຈະພະຍາຍາມເທົ່າໃດກໍບໍ່ອາດຕັດຂາດໄດ້
Verse 33
यथा हि पुरुषो भारं शिरसा गुरुमुद्वहन् । तं स्कन्धेन स आधत्ते तथा सर्वा: प्रतिक्रिया: ॥ ३३ ॥
ເຫມືອນຄົນຜູ້ແບກພາລະຫນັກໄວ້ເທິງຫົວ ເມື່ອຮູ້ສຶກຫນັກເກີນໄປກໍຍ້າຍໄປວາງໄວ້ເທິງບ່າເພື່ອໃຫ້ຫົວເບົາລົງ; ດັ່ງນັ້ນ ວິທີແກ້ໄຂທັງຫຼາຍກໍພຽງແຕ່ຍ້າຍພາລະຈາກບ່ອນໜຶ່ງໄປອີກບ່ອນໜຶ່ງ; ພາລະບໍ່ໄດ້ຫາຍໄປແທ້
Verse 34
नैकान्तत: प्रतीकार: कर्मणां कर्म केवलम् । द्वयं ह्यविद्योपसृतं स्वप्ने स्वप्न इवानघ ॥ ३४ ॥
ນາຣະດະກ່າວວ່າ—ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີບາບ! ຜົນແຫ່ງກຳມະບໍ່ອາດຖືກແກ້ໃຫ້ສິ້ນເຊີງໄດ້ໂດຍການປັ້ນກຳມະອື່ນຂຶ້ນມາ, ໂດຍສະເພາະກຳມະທີ່ບໍ່ມີສຳນຶກພຣະກຣິດສະນະ; ເພາະທັງສອງຖືກອະວິດຍາປົກຄຸມ. ເຫມືອນຝັນຮ້າຍບໍ່ຫາຍໄປດ້ວຍຝັນຮ້າຍອີກອັນ ແຕ່ຫາຍໄປເມື່ອຕື່ນ; ດັ່ງນັ້ນ ການດຳລົງຢູ່ທາງວັດຖຸນີ້ແມ່ນຝັນເນື່ອງຈາກອະວິດຍາແລະມາຍາ; ທາງອອກສູງສຸດຄືການຕື່ນຂຶ້ນໃນສຳນຶກພຣະກຣິດສະນະ
Verse 35
अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । मनसा लिङ्गरूपेण स्वप्ने विचरतो यथा ॥ ३५ ॥
ແມ່ນແຕ່ວັດຖຸນັ້ນບໍ່ມີຢູ່ຈິງ ການເວັນວຽນໃນສັງສານກໍບໍ່ຢຸດ; ເຫມືອນໃນຄວາມຝັນ ຈິດໃຈທ່ອງໄປດ້ວຍຮູບອັນລະອຽດ. ບາງຄັ້ງເຮົາທຸກເພາະເຫັນເສືອໃນຝັນ ຫຼືເຫັນງູໃນນິມິດ ແຕ່ແທ້ຈິງບໍ່ມີເສືອ ແລະບໍ່ມີງູ; ຄວາມທຸກເກີດຈາກການປຸງແຕ່ງອັນລະອຽດ ແລະຈະບໍ່ສົງບົບຈົນກວ່າຈະຕື່ນຈາກຝັນ
Verse 36
अथात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्थपरम्परा । संसृतिस्तद्वयवच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥ ३६ ॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोग: समाहित: । सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥ ३७ ॥
ຜົນປະໂຫຍດແທ້ຂອງສັດມີຊີວິດແມ່ນອອກຈາກອະວິຊາທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຕາຍຊ້ຳໆ. ທາງແກ້ຄືການມອບຕົນດ້ວຍພັກຕິສູງສຸດແກ່ຄູບາອາຈານຜູ້ເປັນຕົວແທນພຣະເຈົ້າ; ພັກຕິໂຢກະທີ່ຕັ້ງມັ່ນໃນພຣະວາສຸເທວະ ນຳໃຫ້ເກີດວິຣາກະ ແລະ ຍານແທ້.
Verse 37
अथात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्थपरम्परा । संसृतिस्तद्वयवच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥ ३६ ॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोग: समाहित: । सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥ ३७ ॥
ພັກຕິໂຢກະທີ່ຕັ້ງມັ່ນໃນພຣະວາສຸເທວະເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໃຫ້ເກີດວິຣາກະທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ຍານແທ້; ບໍ່ມີມັນ ກໍບໍ່ມີການປ່ອຍວາງສົມບູນ ຫຼື ການປາກົດຂອງຕັດຕະວະຍານ.
Verse 38
सोऽचिरादेव राजर्षे स्यादच्युतकथाश्रय: । शृण्वत: श्रद्दधानस्य नित्यदा स्यादधीयत: ॥ ३८ ॥
ໂອ ຣາຊະຣິຊິ! ຜູ້ມີສັດທາ ອາໄສເລື່ອງລາວຂອງອັຈຍຸຕະເປັນນິດ ຟັງແລະສຶກສາຢູ່ເສມອ ຈະໄດ້ຄຸນສົມບັດເຫັນພຣະເຈົ້າຕໍ່ໜ້າໃນໄມ່ຊ້າ.
Verse 39
यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशया: । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यग्रचेतस: ॥ ३९ ॥ तस्मिन्महन्मुखरिता मधुभिच्चरित्र- पीयूषशेषसरित: परित: स्रवन्ति । ता ये पिबन्त्यवितृषो नृप गाढकर्णै- स्तान्न स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहा: ॥ ४० ॥
ໂອ ພຣະຣາຊາ! ບ່ອນໃດທີ່ມີຜູ້ອຸທິດຕົນແກ່ພຣະ (ພາກະວະຕະ) ຜູ້ເປັນສາທຸໃຈໃສ ມຸ່ງໝັ້ນຟັງແລະຂັບຮ້ອງກຸນຂອງພຣະເຈົ້າ ທີ່ນັ້ນຈາກປາກມະຫາບຸລຸດ ມີສາຍນ້ຳອະມຣິຕະແຫ່ງພຣະຈະຣິຍາຂອງພຣະອົງອັນຫວານດັ່ງນ້ຳເຜິ້ງ ໄຫຼອ້ອມຮອບດັ່ງຄື້ນແມ່ນ້ຳ. ຜູ້ໃດດື່ມມັນດ້ວຍຫູອັນເລິກຊຶ້ງໂດຍບໍ່ຮູ້ອິ່ມ ຄວາມຫິວ ຄວາມກະຫາຍ ຄວາມຢ້ານ ຄວາມໂສກ ແລະ ຄວາມຫຼົງ ບໍ່ອາດແຕະຕ້ອງເຂົາໄດ້.
Verse 40
यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशया: । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यग्रचेतस: ॥ ३९ ॥ तस्मिन्महन्मुखरिता मधुभिच्चरित्र- पीयूषशेषसरित: परित: स्रवन्ति । ता ये पिबन्त्यवितृषो नृप गाढकर्णै- स्तान्न स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहा: ॥ ४० ॥
ທີ່ນັ້ນຈາກປາກມະຫາບຸລຸດ ມີສາຍນ້ຳອະມຣິຕະແຫ່ງພຣະຈະຣິຍາຂອງພຣະອົງອັນຫວານດັ່ງນ້ຳເຜິ້ງ ໄຫຼອ້ອມຮອບດັ່ງຄື້ນແມ່ນ້ຳ. ໂອ ພຣະຣາຊາ! ຜູ້ໃດດື່ມມັນດ້ວຍຫູອັນເລິກຊຶ້ງໂດຍບໍ່ຮູ້ອິ່ມ ຄວາມຫິວ ຄວາມກະຫາຍ ຄວາມຢ້ານ ຄວາມໂສກ ແລະ ຄວາມຫຼົງ ບໍ່ອາດແຕະຕ້ອງເຂົາໄດ້.
Verse 41
एतैरुपद्रुतो नित्यं जीवलोक: स्वभावजै: । न करोति हरेर्नूनं कथामृतनिधौ रतिम् ॥ ४१ ॥
ເນື່ອງຈາກຈິດວິນຍານທີ່ຖືກຜູກມັດຖືກລົບກວນເສມອດ້ວຍຄວາມຫິວ ແລະ ຄວາມກະຫາຍ ຈຶ່ງມີເວລານ້ອຍທີ່ຈະເກີດຄວາມຜູກພັນຕໍ່ກະຖາອັນຫວານຊື່ນຂອງພຣະສີຫຣິ।
Verse 42
प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥
ພຣະພຣົມຜູ້ເປັນຈ້າວແຫ່ງປຣະຊາປະຕິ, ພຣະສິວະຜູ້ເປັນຄີຣີຊະ, ມະນຸ, ທັກສະ ແລະຜູ້ນຳມະນຸດທັງຫຼາຍ, ພຣະພຣະມະຈາຣີຜູ້ບໍລິສຸດເຊັ່ນ ສນະກະ‑ສນາຕະນະ, ພ້ອມດ້ວຍິສີໃຫຍ່ ມະຣີຈິ, ອະຕຣິ, ອັງກິຣະສ, ປຸລັສຕະຍະ, ປຸລະຫະ, ກຣະຕຸ, ພຣຶກຸ, ວະສິດຖະ ແລະຂ້າພະເຈົ້າ (ນາຣະດ) — ລ້ວນເປັນພຣາຫມະນຜູ້ກ່າວພຣະເວທໄດ້ຢ່າງມີອຳນາດ. ແມ່ນຈະແຂງແກ່ງດ້ວຍຕະປະ ວິທະຍາ ແລະສະມາທິ ແຕ່ເຖິງຈະເຫັນພຣະປະຣະເມສະວອນຢູ່ເສມອ ພວກເຮົາກໍຍັງບໍ່ຮູ້ຈັກພຣະອົງຢ່າງສົມບູນ.
Verse 43
प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥
ພຣະພຣົມຜູ້ເປັນຈ້າວແຫ່ງປຣະຊາປະຕິ, ພຣະສິວະຜູ້ເປັນຄີຣີຊະ, ມະນຸ, ທັກສະ ແລະຜູ້ນຳມະນຸດທັງຫຼາຍ, ພຣະພຣະມະຈາຣີຜູ້ບໍລິສຸດເຊັ່ນ ສນະກະ‑ສນາຕະນະ, ພ້ອມດ້ວຍິສີໃຫຍ່ ມະຣີຈິ, ອະຕຣິ, ອັງກິຣະສ, ປຸລັສຕະຍະ, ປຸລະຫະ, ກຣະຕຸ, ພຣຶກຸ, ວະສິດຖະ ແລະຂ້າພະເຈົ້າ (ນາຣະດ) — ລ້ວນເປັນພຣາຫມະນຜູ້ກ່າວພຣະເວທໄດ້ຢ່າງມີອຳນາດ. ແມ່ນຈະແຂງແກ່ງດ້ວຍຕະປະ ວິທະຍາ ແລະສະມາທິ ແຕ່ເຖິງຈະເຫັນພຣະປະຣະເມສະວອນຢູ່ເສມອ ພວກເຮົາກໍຍັງບໍ່ຮູ້ຈັກພຣະອົງຢ່າງສົມບູນ.
Verse 44
प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥
ພຣະພຣົມຜູ້ເປັນຈ້າວແຫ່ງປຣະຊາປະຕິ, ພຣະສິວະຜູ້ເປັນຄີຣີຊະ, ມະນຸ, ທັກສະ ແລະຜູ້ນຳມະນຸດທັງຫຼາຍ, ພຣະພຣະມະຈາຣີຜູ້ບໍລິສຸດເຊັ່ນ ສນະກະ‑ສນາຕະນະ, ພ້ອມດ້ວຍິສີໃຫຍ່ ມະຣີຈິ, ອະຕຣິ, ອັງກິຣະສ, ປຸລັສຕະຍະ, ປຸລະຫະ, ກຣະຕຸ, ພຣຶກຸ, ວະສິດຖະ ແລະຂ້າພະເຈົ້າ (ນາຣະດ) — ລ້ວນເປັນພຣາຫມະນຜູ້ກ່າວພຣະເວທໄດ້ຢ່າງມີອຳນາດ. ແມ່ນຈະແຂງແກ່ງດ້ວຍຕະປະ ວິທະຍາ ແລະສະມາທິ ແຕ່ເຖິງຈະເຫັນພຣະປະຣະເມສະວອນຢູ່ເສມອ ພວກເຮົາກໍຍັງບໍ່ຮູ້ຈັກພຣະອົງຢ່າງສົມບູນ.
Verse 45
शब्दब्रह्मणि दुष्पारे चरन्त उरुविस्तरे । मन्त्रलिङ्गैर्व्यवच्छिन्नं भजन्तो न विदु: परम् ॥ ४५ ॥
ແມ່ນຈະສຶກສາຊັບທະພຣະຫມັນ (ພຣະເວທ) ອັນກວ້າງໃຫຍ່ຍາກຂ້າມ ແລະບູຊາເທວະຕາຫຼາຍອົງຕາມເຄື່ອງໝາຍຂອງມັນຕຣະ ກໍຍັງບໍ່ອາດຮູ້ຈັກພຣະບຸຣຸດສູງສຸດ ຜູ້ມີອຳນາດສູງສຸດໄດ້।
Verse 46
यदा यस्यानुगृह्णाति भगवानात्मभावित: । स जहाति मतिं लोके वेदे च परिनिष्ठिताम् ॥ ४६ ॥
ເມື່ອພຣະພະຄະວານປະທານພຣະເມດຕາອັນບໍ່ມີເຫດໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດ ຜູ້ສັດທາທີ່ຕື່ນຮູ້ນັ້ນຈະລະທິ້ງກິດຈະກຳໂລກີ ແລະພິທີກຳຕາມພຣະເວດ ແລ້ວຕັ້ງມັ່ນໃນພັກຕິອັນບໍລິສຸດ।
Verse 47
तस्मात्कर्मसु बर्हिष्मन्नज्ञानादर्थकाशिषु । मार्थदृष्टिं कृथा: श्रोत्रस्पर्शिष्वस्पृष्टवस्तुषु ॥ ४७ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ກະສັດບາຣຫິສມານ ຢ່າເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້ໄປຍຶດພິທີກຳຕາມພຣະເວດ ຫຼືກຳທີ່ຫວັງຜົນ—ແມ່ນຈະຟັງເພາະກໍຕາມ—ວ່າເປັນເປົ້າໝາຍສູງສຸດຂອງຊີວິດ; ນັ້ນບໍ່ແມ່ນຈຸດໝາຍສຸດທ້າຍແທ້ຈິງ។
Verse 48
स्वं लोकं न विदुस्ते वै यत्र देवो जनार्दन: । आहुर्धूम्रधियो वेदं सकर्मकमतद्विद: ॥ ४८ ॥
ຜູ້ມີປັນຍານ້ອຍຖືພິທີກຳຕາມພຣະເວດເປັນທຸກຢ່າງ. ພວກເຂົາບໍ່ຮູ້ “ເຮືອນແທ້” ຂອງຕົນ ທີ່ພຣະເທວະຈະນາຣດະນະປະທັບ; ດ້ວຍຄວາມຫຼົງ ຈຶ່ງອອກຕາມຫາເຮືອນອື່ນໆ।
Verse 49
आस्तीर्य दर्भै: प्रागग्रै: कार्त्स्न्येन क्षितिमण्डलम् । स्तब्धो बृहद्वधान्मानी कर्म नावैषि यत्परम् । तत्कर्म हरितोषं यत्सा विद्या तन्मतिर्यया ॥ ४९ ॥
ໂອ ກະສັດ, ດັ່ງກັບວ່າທ່ານໄດ້ປູພື້ນໂລກທັງໝົດດ້ວຍປາຍຫຍ້າກຸສະອັນແຫຼມ ແລະພອງໃຈເພາະຂ້າສັດຫຼາຍໃນຍັຍຍະ; ແຕ່ທ່ານບໍ່ຮູ້ວ່າກຳສູງສຸດແມ່ນກຳທີ່ເຮັດໃຫ້ພຣະຫຣິພໍໃຈ. ນັ້ນແຫຼະແມ່ນວິທະຍາ ແລະປັນຍາທີ່ຍົກຂຶ້ນສູ່ຄວາມສຳນຶກໃນພຣະກຣິສະນະ।
Verse 50
हरिर्देहभृतामात्मा स्वयं प्रकृतिरीश्वर: । तत्पादमूलं शरणं यत: क्षेमो नृणामिह ॥ ५० ॥
ພຣະຫຣິແມ່ນປຣະມາຕະມະ ແລະເປັນຜູ້ນຳທາງຂອງສັດທັງປວງທີ່ມີຮ່າງກາຍໃນໂລກນີ້; ພຣະອົງເປັນຜູ້ຄວບຄຸມສູງສຸດເຫນືອກິດຈະກຳແຫ່ງທຳມະຊາດວັດຖຸ. ດັ່ງນັ້ນທຸກຄົນຄວນພຶ່ງພາພຣະບາດດອກບົວຂອງພຣະອົງ; ດ້ວຍນັ້ນຊີວິດຈຶ່ງເປັນມົງຄຸນ ແລະປອດໄພ।
Verse 51
स वै प्रियतमश्चात्मा यतो न भयमण्वपि । इति वेद स वै विद्वान्यो विद्वान्स गुरुर्हरि: ॥ ५१ ॥
ຜູ້ທີ່ປະກອບການຮັບໃຊ້ພັກຕິ ບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວແມ່ນແຕ່ນ້ອຍໃນການດຳລົງຢູ່ທາງວັດຖຸ ເພາະພຣະສີຫຣິເປັນປະຣະມາດມັນ ແລະເປັນມິດສູງສຸດຂອງສັດທັງປວງ। ຜູ້ຮູ້ຄວາມລັບນີ້ແມ່ນຜູ້ມີປັນຍາແທ້ ແລະສາມາດເປັນຄູວິນຍານຂອງໂລກ; ສັດຄູຣຸຜູ້ແທ້ ຜູ້ແທນຂອງພຣະກຣິດສະນະ ບໍ່ແຕກຕ່າງຈາກພຣະກຣິດສະນະ.
Verse 52
नारद उवाच प्रश्न एवं हि सञ्छिन्नो भवत: पुरुषर्षभ । अत्र मे वदतो गुह्यं निशामय सुनिश्चितम् ॥ ५२ ॥
ນາຣະດາກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາມະນຸດ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຕອບຄຳຖາມຂອງທ່ານຢ່າງຖືກຕ້ອງແລ້ວ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຈາກຂ້າພະເຈົ້າອີກເລື່ອງໜຶ່ງອັນລຶກຊຶ້ງ ທີ່ສາທຸຊົນຍອມຮັບ ແລະເປັນຄວາມລັບຢ່າງຍິ່ງ, ໂດຍຄວາມແນ່ນອນ.
Verse 53
क्षुद्रं चरं सुमनसां शरणे मिथित्वा रक्तं षडङ्घ्रिगणसामसु लुब्धकर्णम् । अग्रे वृकानसुतृपोऽविगणय्य यान्तं पृष्ठे मृगं मृगय लुब्धकबाणभिन्नम् ॥ ५३ ॥
ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ ຈົ່ງຄົ້ນຫາກວາງຕົວນັ້ນທີ່ກຳລັງກິນຫຍ້າໃນສວນດອກໄມ້ອັນງາມພ້ອມກັບຄູ່ຂອງມັນ। ມັນຫຼົງຕິດໃນກິດຂອງຕົນ ແລະຟັງສຽງຫວານຂອງແມງພຶ້ງຢ່າງເພີດເພີນ। ມັນບໍ່ຮູ້ວ່າຂ້າງໜ້າມີເສືອຜູ້ກິນເນື້ອ ແລະຂ້າງຫຼັງມີນາຍພານທີ່ຈະຍິງດ້ວຍລູກສອນຄົມ; ດັ່ງນັ້ນຄວາມຕາຍຂອງມັນຈຶ່ງໃກ້ເຂົ້າມາ.
Verse 54
सुमन:समधर्मणां स्त्रीणां शरण आश्रमे पुष्पमधुगन्धवत्क्षुद्रतमं काम्यकर्मविपाकजं कामसुखलवं जैह्व्यौपस्थ्यादि विचिन्वन्तं मिथुनीभूय तदभिनिवेशितमनसंषडङ्घ्रिगणसामगीत वदतिमनोहरवनितादिजनालापेष्वतितरामतिप्रलोभितकर्णमग्रे वृकयूथवदात्मन आयुर्हरतोऽहोरात्रान्तान् काललवविशेषानविगणय्य गृहेषु विहरन्तं पृष्ठत एव परोक्षमनुप्रवृत्तो लुब्धक: कृतान्तोऽन्त:शरेण यमिह पराविध्यति तमिममात्मानमहो राजन् भिन्नहृदयं द्रष्टुमर्हसीति ॥ ५४ ॥
ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ ຍິງຜູ້ດຶງດູດໃນຕອນຕົ້ນ ແຕ່ກໍ່ຄວາມລຳຄານໃນຕອນທ້າຍ ເປັນດັ່ງດອກໄມ້ທີ່ຕອນແຮກງາມ ແຕ່ຕອນຫຼັງນ່າຊັງ. ສັດມີຊີວິດຕິດພັນໃນກາມ ເສາະຫາເສດເສີຍຄວາມສຸກທາງອິນທຣີຍະຈາກລີ້ນເຖິງອະໄວຍະວະເພດ ອັນເກີດຈາກຜົນຂອງກຳທີ່ປາຖະໜາ ແລ້ວຄິດວ່າຕົນມີຄວາມສຸກໃນເຮືອນ. ເມື່ອຮ່ວມກັບພັນລະຍາ ໃຈກໍຈົມຢູ່ໃນຄວາມຄິດນັ້ນ ແລະຫູຖືກລໍ້ລວງຢ່າງຫນັກໂດຍຄຳພູດຫວານຂອງພັນລະຍາແລະລູກ ດັ່ງສຽງແມງພຶ້ງເກັບນ້ຳເຜິ້ງ. ລາວລືມວ່າຂ້າງໜ້າມີເວລາທີ່ພາອາຍຸໄປດ້ວຍການຜ່ານໄປຂອງວັນແລະຄືນ ແລະບໍ່ເຫັນຄວາມຕາຍດັ່ງນາຍພານທີ່ຄືບຄານຈາກຂ້າງຫຼັງເພື່ອຍິງດ້ວຍລູກສອນພາຍໃນ. ຈົ່ງເຂົ້າໃຈເຖິງສະພາບນີ້—ທ່ານຖືກຄຸກຄາມຈາກທຸກດ້ານ.
Verse 55
स त्वं विचक्ष्य मृगचेष्टितमात्मनोऽन्त- श्चित्तं नियच्छ हृदि कर्णधुनीं च चित्ते । जह्यङ्गनाश्रममसत्तमयूथगाथं प्रीणीहि हंसशरणं विरम क्रमेण ॥ ५५ ॥
ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ ຈົ່ງເຂົ້າໃຈອຸປະມາຂອງກວາງນັ້ນ ແລ້ວຄວບຄຸມຈິດພາຍໃນໃຫ້ຢູ່ໃນດວງໃຈ; ຢ່າໃຫ້ສຽງທີ່ລໍ້ລວງຫູເຂົ້າຄອບງຳໃຈ. ຈົ່ງລະທິ້ງຊີວິດເຮືອນທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍກາມ ແລະເລື່ອງເລົ່າທຳນອງນັ້ນ, ແລ້ວອາໄສພຣະເມດຕາຂອງມະຫາຕະມະຜູ້ຫຼຸດພົ້ນດຸດຫົງ ເຂົ້າສູ່ທີ່ພຶ່ງຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າສູງສຸດ. ດ້ວຍວິທີນີ້ ຈົ່ງຄ່ອຍໆ ວາງຄວາມຍຶດຕິດທາງວັດຖຸລົງ.
Verse 56
राजोवाच श्रुतमन्वीक्षितं ब्रह्मन् भगवान् यदभाषत । नैतज्जानन्त्युपाध्याया: किं न ब्रूयुर्विदुर्यदि ॥ ५६ ॥
ກະສັດກ່າວວ່າ—“ໂອ ພຣາຫມັນ! ຄໍາທີ່ທ່ານເວົ້າວ່າເປັນພຣະວັດຈະນະຂອງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຟັງດ້ວຍຄວາມຕັ້ງໃຈ ແລະພິຈາລະນາແລ້ວ. ຈຶ່ງເຫັນວ່າອາຈານທີ່ນໍາຂ້າພະເຈົ້າໄປສູ່ກຳທີ່ຫວັງຜົນ ບໍ່ຮູ້ຄວາມຮູ້ລັບນີ້; ຖ້າຮູ້ ເປັນຫຍັງບໍ່ອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ?”
Verse 57
संशयोऽत्र तु मे विप्र सञ्छिन्नस्तत्कृतो महान् । ऋषयोऽपि हि मुह्यन्ति यत्र नेन्द्रियवृत्तय: ॥ ५७ ॥
ໂອ ວິປຣາ! ດ້ວຍຄໍາສອນຂອງທ່ານ ຄວາມສົງໄສອັນໃຫຍ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າຖືກຕັດຂາດແລ້ວ. ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພັກຕິ, ຍານ ແລະ ໄວຣາກະ. ຂ້າພະເຈົ້າຍັງເຂົ້າໃຈວ່າ ແມ່ນແຕ່ຣິສີຜູ້ໃຫຍ່ກໍອາດສັບສົນຕໍ່ເປົ້າໝາຍແທ້ຂອງຊີວິດ ບ່ອນທີ່ບໍ່ມີການໄຫວເຄື່ອນຂອງອິນດຣີ; ຈະກ່າວເຖິງການເສບສຸກທາງປະສາດສຳຜັດກໍບໍ່ຈໍາເປັນ.
Verse 58
कर्माण्यारभते येन पुमानिह विहाय तम् । अमुत्रान्येन देहेन जुष्टानि स यदश्नुते ॥ ५८ ॥
ຜົນຂອງກຳທີ່ສັດມີຊີວິດເຮັດໃນຊາດນີ້ ຈະໄປສະເຫວີຍຫຼືຮັບໃນຊາດໜ້າ ດ້ວຍຮ່າງກາຍອື່ນ
Verse 59
इति वेदविदां वाद: श्रूयते तत्र तत्र ह । कर्म यत्क्रियते प्रोक्तं परोक्षं न प्रकाशते ॥ ५९ ॥
ນັກຮູ້ຂໍ້ສະຫຼຸບແຫ່ງພຣະເວດກ່າວວ່າ ຄົນຈະເສບສຸກຫຼືຮັບທຸກຈາກຜົນຂອງກຳເກົ່າ. ແຕ່ໃນຄວາມເປັນຈິງ ຮ່າງກາຍທີ່ເຮັດກຳໃນຊາດກ່ອນກໍສູນໄປແລ້ວ; ແລ້ວຜົນກຳນັ້ນຈະປາກົດໃຫ້ເສບຫຼືຮັບໃນຮ່າງອື່ນໄດ້ແນວໃດ?
Verse 60
नारद उवाच येनैवारभते कर्म तेनैवामुत्र तत्पुमान् । भुङ्क्ते ह्यव्यवधानेन लिङ्गेन मनसा स्वयम् ॥ ६० ॥
ນາຣະດາກ່າວວ່າ—ສັດມີຊີວິດເຮັດກຳໃນຊາດນີ້ຜ່ານຮ່າງກາຍຫຍາບ ແຕ່ຮ່າງກາຍຫຍາບນັ້ນຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຮ່າງກາຍລະອຽດ—ໃຈ, ປັນຍາ ແລະ ອະຫັງການ. ເມື່ອຮ່າງກາຍຫຍາບສູນໄປ ຮ່າງກາຍລະອຽດຍັງຄົງຢູ່ເພື່ອເສບຫຼືຮັບສຸກທຸກ; ດັ່ງນັ້ນບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ
Verse 61
शयानमिममुत्सृज्य श्वसन्तं पुरुषो यथा । कर्मात्मन्याहितं भुङ्क्ते तादृशेनेतरेण वा ॥ ६१ ॥
ເຫມືອນໃນຄວາມຝັນ ມະນຸດຜູ້ນອນຫຼັບລະທິ້ງກາຍຫຍາບນີ້ ແລ້ວດ້ວຍການກະທຳຂອງໃຈແລະປັນຍາ ຈຶ່ງປະພຶດໃນກາຍອື່ນເປັນເທວະຫຼືເປັນໝາ; ສະນັ້ນເມື່ອລະທິ້ງກາຍຫຍາບ ຊີວະເຂົ້າຮັບກາຍສັດຫຼືກາຍເທວະໃນໂລກນີ້ຫຼືໂລກອື່ນ ເພື່ອເສວຍຜົນກຳເກົ່າ।
Verse 62
ममैते मनसा यद्यदसावहमिति ब्रुवन् । गृह्णीयात्तत्पुमान् राद्धं कर्म येन पुनर्भव: ॥ ६२ ॥
ຊີວະຜູ້ມີຊີວິດຕິດຢູ່ໃນຄວາມຄິດແບບຮ່າງກາຍວ່າ “ຂ້ອຍແມ່ນນີ້, ຂ້ອຍແມ່ນນັ້ນ; ນີ້ແມ່ນໜ້າທີ່ຂອງຂ້ອຍ” ທັງໝົດເປັນພຽງຮອຍປະທັບໃນໃຈຊົ່ວຄາວ; ແຕ່ໂດຍພຣະກະລຸນາຂອງພຣະພະຄະວານ ຊີວະໄດ້ໂອກາດປະຕິບັດຕາມສິ່ງທີ່ໃຈປຸງແຕ່ງ ແລະຈຶ່ງໄດ້ຮັບກາຍໃໝ່।
Verse 63
यथानुमीयते चित्तमुभयैरिन्द्रियेहितै: । एवं प्राग्देहजं कर्म लक्ष्यते चित्तवृत्तिभि: ॥ ६३ ॥
ສະພາບຈິດ ຫຼື ຄວາມຮູ້ສຶກຕົວຂອງຊີວະ ອາດອະນຸມານໄດ້ຈາກກິດຈະກຳຂອງອິນທຣີສອງປະເພດ: ອິນທຣີຮັບຮູ້ ແລະ ອິນທຣີປະຕິບັດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ດ້ວຍສະພາບຈິດຂອງຄົນ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ເຖິງກຳຈາກກາຍກ່ອນ ແລະ ຖານະໃນຊາດກ່ອນ।
Verse 64
नानुभूतं क्व चानेन देहेनादृष्टमश्रुतम् । कदाचिदुपलभ्येत यद्रूपं यादृगात्मनि ॥ ६४ ॥
ບາງຄັ້ງ ພວກເຮົາກັບປະສົບສິ່ງໜຶ່ງຢ່າງກະທັນຫັນ ທີ່ໃນກາຍປັດຈຸບັນນີ້ບໍ່ເຄີຍເຫັນ ຫຼື ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນ; ແລະບາງຄັ້ງ ສິ່ງແບບນັ້ນກໍປາກົດຂຶ້ນທັນທີໃນຄວາມຝັນ।
Verse 65
तेनास्य तादृशं राजँल्लिङ्गिनो देहसम्भवम् । श्रद्धत्स्वाननुभूतोऽर्थो न मन: स्प्रष्टुमर्हति ॥ ६५ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ ຊີວະຜູ້ມີກາຍລະອຽດ (ລິງຄະສະຣີຣະ) ຍ່ອມສ້າງຄວາມຄິດແລະພາບຕ່າງໆ ຈາກກາຍກ່ອນ; ຈົ່ງຮັບໄວ້ເປັນຄວາມແນ່ນອນ. ສິ່ງໃດທີ່ບໍ່ເຄີຍປະສົບໃນກາຍກ່ອນ ໃຈບໍ່ອາດປຸງແຕ່ງ ຫຼື ແມ່ນແຕ່ແຕະຕ້ອງໄດ້।
Verse 66
मन एव मनुष्यस्य पूर्वरूपाणि शंसति । भविष्यतश्च भद्रं ते तथैव न भविष्यत: ॥ ६६ ॥
ໂອ ພະຣາຊາ ຂໍໃຫ້ທ່ານມີມົງຄຸນ. ຈິດໃຈນີ້ແຫຼະຊີ້ບອກຮ່າງກາຍໃນອະດີດ ແລະ ອະນາຄົດຂອງຊີວະ. ຕາມການຄົບຄືນກັບປຣະກຣະຕິ ສະພາບຈິດແນວໃດ ກໍໄດ້ຮ່າງກາຍແນວນັ້ນ; ດັ່ງນັ້ນຈິດຈຶ່ງບອກໄດ້ທັງອະດີດແລະອະນາຄົດ.
Verse 67
अदृष्टमश्रुतं चात्र क्वचिन्मनसि दृश्यते । यथा तथानुमन्तव्यं देशकालक्रियाश्रयम् ॥ ६७ ॥
ບາງຄັ້ງໃນຄວາມຝັນ ພວກເຮົາເຫັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍປະສົບ ຫຼື ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນໃນຊີວິດນີ້; ແຕ່ເຫດການເຫຼົ່ານັ້ນລ້ວນເຄີຍຖືກປະສົບໃນເວລາ ສະຖານທີ່ ແລະ ສະພາບການທີ່ແຕກຕ່າງ; ດັ່ງນັ້ນພຶງເຂົ້າໃຈແບບນີ້.
Verse 68
सर्वे क्रमानुरोधेन मनसीन्द्रियगोचरा: । आयान्ति बहुशो यान्ति सर्वे समनसो जना: ॥ ६८ ॥
ອາຣົມຂອງອິນທຣີຍະທັງຫຼາຍ ມາແລະໄປໃນຈິດຕາມລຳດັບ ຊ້ຳໆ. ໃນຈິດຂອງຜູ້ມີໃຈຄ້າຍກັນ ພາບເຫຼົ່ານັ້ນປາກົດຮ່ວມກັນເປັນຫຼາຍການປະສົມ; ດັ່ງນັ້ນບາງຄັ້ງຈຶ່ງເຫັນຮູບທີ່ເຫມືອນບໍ່ເຄີຍເຫັນ ຫຼື ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນ.
Verse 69
सत्त्वैकनिष्ठे मनसि भगवत्पार्श्ववर्तिनि । तमश्चन्द्रमसीवेदमुपरज्यावभासते ॥ ६९ ॥
ເມື່ອຈິດຕັ້ງມັ່ນໃນສັດຕະວະ ແລະ ຢູ່ໃກ້ພຣະພະຄະວານ ຜູ້ພັກຕິຈຶ່ງອາດເຫັນຈັກກະວານດັ່ງທີ່ພຣະອົງທອດເຫັນ. ນີ້ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນຕະຫຼອດ, ແຕ່ຈະປາກົດເຫມືອນຄວາມມືດຂອງຣາຫູທີ່ເຫັນໄດ້ເມື່ອມີດວງຈັນເຕັມດວງ.
Verse 70
नाहं ममेति भावोऽयं पुरुषे व्यवधीयते । यावद् बुद्धिमनोऽक्षार्थगुणव्यूहो ह्यनादिमान् ॥ ७० ॥
ຕາບໃດທີ່ກາຍລະອຽດອັນບໍ່ມີຈຸດເລີ່ມ—ປະກອບດ້ວຍປັນຍາ ຈິດ ອິນທຣີຍະ ອາຣົມ ແລະ ຜົນຂອງຄຸນ—ຍັງມີຢູ່ ຕາບນັ້ນຄວາມຫຼົງວ່າ “ຂ້ອຍ” ແລະ “ຂອງຂ້ອຍ” ພ້ອມທັງການຍຶດຕິດໃນກາຍຫຍາບກໍຍັງດຳລົງຢູ່.
Verse 71
सुप्तिमूर्च्छोपतापेषु प्राणायनविघातत: । नेहतेऽहमिति ज्ञानं मृत्युप्रज्वारयोरपि ॥ ७१ ॥
ໃນການນອນຫຼັບເລິກ, ເປັນລົມ, ຖືກຊັອກຫນັກ, ໃນຍາມຈະຕາຍ ຫຼືໄຂ້ສູງ, ການເຄື່ອນໄຫວຂອງປຣານະວາຍຸຖືກຂັດຂວາງ; ເວລານັ້ນຄວາມຮູ້ວ່າ “ຂ້ອຍແມ່ນຮ່າງກາຍນີ້” ກໍຫາຍໄປ.
Verse 72
गर्भे बाल्येऽप्यपौष्कल्यादेकादशविधं तदा । लिङ्गं न दृश्यते यून: कुह्वां चन्द्रमसो यथा ॥ ७२ ॥
ໃນຄອບຄອງແມ່ ແລະໃນວັຍເດັກ ເນື່ອງຈາກຍັງບໍ່ສົມບູນ, ລິງກະ 11 ປະການ—ອິນທຣີ 10 ແລະໃຈ—ບໍ່ປາກົດ; ເຫມືອນດວງຈັນຖືກຄວາມມືດຄືນເດືອນດັບປົກຄຸມ.
Verse 73
अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ७३ ॥
ໃນຄວາມຝັນ ວັດຖຸແຫ່ງອິນທຣີບໍ່ມີຢູ່ຈິງ, ແຕ່ເນື່ອງຈາກການຄິດຄຳນຶງມັນ ມັນປາກົດແລະນຳອນັດຖະມາ; ດັ່ງນັ້ນດ້ວຍຄວາມຕິດໃນວິສັຍ ສັງສານຂອງຊີວະບໍ່ຢຸດ ແມ່ນແຕ່ບໍ່ມີການສຳຜັດໂດຍກົງ.
Verse 74
एवं पञ्चविधं लिङ्गं त्रिवृत् षोडश विस्तृतम् । एष चेतनया युक्तो जीव इत्यभिधीयते ॥ ७४ ॥
ວິສັຍ 5, ກຳມະອິນທຣີ 5, ຍານະອິນທຣີ 5 ແລະໃຈ—ເປັນການຂະຫຍາຍທາງວັດຖຸ 16. ເມື່ອຖືກຄອບງຳໂດຍສາມກຸນ ແລະປະກອບກັບຈິດສຳນຶກ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ຊີວະຜູ້ຖືກຜູກມັດ.
Verse 75
अनेन पुरुषो देहानुपादत्ते विमुञ्चति । हर्षं शोकं भयं दु:खं सुखं चानेन विन्दति ॥ ७५ ॥
ດ້ວຍລິງກະລະອຽດ (ຮ່າງກາຍລະອຽດ) ນີ້ແຫຼະ ຊີວະຈຶ່ງຮັບແລະປ່ອຍຮ່າງກາຍຫຍາບ; ແລະດ້ວຍນີ້ແຫຼະຈຶ່ງປະສົບ ຄວາມຍິນດີ, ໂສກ, ຄວາມຢ້ານ, ທຸກຂ໌ ແລະ ສຸກ.
Verse 76
यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणोऽपि प्राग्देहाभिमतिं जन: ॥ ७६ ॥ यावदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भवभावनम् ॥ ७७ ॥
ເຫມືອນໜອນທີ່ຈັບໃບໃໝ່ກ່ອນປ່ອຍໃບເກົ່າ ສັດມີຊີວິດກໍດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດກຳເກົ່າ ບໍ່ລະຄວາມຍຶດຕິດໃນກາຍນີ້ ຈົນກວ່າຈະໄດ້ກາຍໃໝ່ ແມ່ນແຕ່ຍາມໃກ້ຕາຍ
Verse 77
यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणोऽपि प्राग्देहाभिमतिं जन: ॥ ७६ ॥ यावदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भवभावनम् ॥ ७७ ॥
ໂອ ພະຣາຊາແຫ່ງມະນຸດ! ຕາບໃດທີ່ຊີວະຍັງບໍ່ໄດ້ກາຍອື່ນຕາມລຳດັບແຫ່ງກຳ ຈິດນີ້ແຫຼະເປັນຜູ້ຫຼ້ຽງພົບຂອງສັດທັງປວງ ແລະເປັນທີ່ພັກຂອງຄວາມປາຖະໜາທັງໝົດ
Verse 78
यदाक्षैश्चरितान् ध्यायन् कर्माण्याचिनुतेऽसकृत् । सति कर्मण्यविद्यायां बन्ध: कर्मण्यनात्मन: ॥ ७८ ॥
ເມື່ອຄົນເຮົາຄິດຊ້ຳໆເຖິງສິ່ງທີ່ອິນຊີເຄີຍເສບ ກໍສະສົມກຳຊ້ຳໆ; ເມື່ອກຳມີອະວິຊາ ພັນທະກໍຢູ່ໃນກຳນັ້ນເອງ ແມ່ນກຳທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຕະພາວ
Verse 79
अतस्तदपवादार्थं भज सर्वात्मना हरिम् । पश्यंस्तदात्मकं विश्वं स्थित्युत्पत्त्यप्यया यत: ॥ ७९ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອລົບລ້າງພັນທະນັ້ນ ຈົ່ງບູຊາພຣະຫຣິດ້ວຍທັງດວງໃຈ; ເພາະດ້ວຍພຣະປະສົງຂອງພຣະອົງ ຈັກກະວານນີ້ຈຶ່ງເກີດ ດຳຣົງ ແລະດັບສະລາຍ; ດັ່ງນັ້ນຈົ່ງເຫັນໂລກວ່າແຜ່ຊ່ານດ້ວຍພຣະອົງ
Verse 80
मैत्रेय उवाच भागवतमुख्यो भगवान्नारदो हंसयोर्गतिम् । प्रदर्श्य ह्यमुमामन्त्र्य सिद्धलोकं ततोऽगमत् ॥ ८० ॥
ໄມເຕຣຍະກ່າວວ່າ: ນາຣະດະມຸນີ ຜູ້ເປັນພາຄະວະຕະຜູ້ສູງສຸດ ໄດ້ສະແດງຫນທາງແຫ່ງຫັງສະໂຍຄະ ແລະເຊີນພະຣາຊາ; ແລ້ວທ່ານກໍໄປຍັງສິດທະໂລກ
Verse 81
प्राचीनबर्ही राजर्षि: प्रजासर्गाभिरक्षणे । आदिश्य पुत्रानगमत्तपसे कपिलाश्रमम् ॥ ८१ ॥
ຕໍ່ໜ້າບັນດາລັດຖະມົນຕີ ກະສັດຜູ້ເປັນລາຊະຣິຊີ ປຣາຈີນະບັຣຫິ ໄດ້ສັ່ງໃຫ້ລູກຊາຍປົກປ້ອງປະຊາຊົນ ແລ້ວຈຶ່ງລະເຮືອນໄປບຳເພັນຕະປະທີ່ ກະປິລາອາສຣົມ
Verse 82
तत्रैकाग्रमना धीरो गोविन्दचरणाम्बुजम् । विमुक्तसङ्गोऽनुभजन् भक्त्या तत्साम्यतामगात् ॥ ८२ ॥
ທີ່ກະປິລາອາສຣົມ ພຣາຈີນະບັຣຫິຜູ້ໝັ້ນຄົງ ຕັ້ງໃຈເປັນໜຶ່ງ ບຳເພັນພັກຕິບູຊາດອກບົວແຫ່ງພຣະບາດຂອງໂກວິນທະ; ເມື່ອພົ້ນຈາກຄວາມຍຶດຕິດ ກໍບັນລຸມົກຂະ ແລະເຖິງສະຖານະວິນຍານທີ່ມີຄຸນສົມບັດເທົ່າທຽມກັບພຣະເຈົ້າສູງສຸດ
Verse 83
एतदध्यात्मपारोक्ष्यं गीतं देवर्षिणानघ । य: श्रावयेद्य: शृणुयात्स लिङ्गेन विमुच्यते ॥ ८३ ॥
ໂອ ວິດູຣະຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ! ຄຳບັນຍາຍແຫ່ງປັນຍາວິນຍານອັນລຶກຊຶ້ງທີ່ເທວະຣິຊີ ນາຣະດະ ໄດ້ຂັບຂານນີ້ ຜູ້ໃດຟັງ ຫຼືເລົ່າໃຫ້ຜູ້ອື່ນຟັງ ຜູ້ນັ້ນຈະພົ້ນຈາກຄວາມຍຶດຕົນວ່າເປັນກາຍ
Verse 84
एतन्मुकुन्दयशसा भुवनं पुनानं देवर्षिवर्यमुखनि:सृतमात्मशौचम् । य: कीर्त्यमानमधिगच्छति पारमेष्ठ्यं नास्मिन् भवे भ्रमति मुक्तसमस्तबन्ध: ॥ ८४ ॥
ເລື່ອງລາວທີ່ອອກຈາກປາກເທວະຣິຊີຜູ້ປະເສີດ ນາຣະດະ ເຕັມໄປດ້ວຍກຽດຕິຄຸນຂອງມຸກຸນທະ; ດັ່ງນັ້ນມັນຊຳລະໂລກ ແລະຊຳລະໃຈ. ຜູ້ໃດຂັບຂານແລະເລົ່າຂານມັນ ຈະເຖິງສະຖານະສູງສຸດ; ພົ້ນຈາກພັນທະທັງປວງ ແລະບໍ່ຕ້ອງພະເນຈອນໃນພົບນີ້ອີກ
Verse 85
अध्यात्मपारोक्ष्यमिदं मयाधिगतमद्भुतम् । एवं स्त्रियाश्रम: पुंसश्छिन्नोऽमुत्र च संशय: ॥ ८५ ॥
ປັນຍາວິນຍານອັນນ່າອັດສະຈັນນີ້ ຂ້ອຍໄດ້ຮັບຈາກຄູອາຈານທາງຈິດວິນຍານ. ຜູ້ໃດເຂົ້າໃຈເຈດຕະນາຂອງອຸປະມານີ້ ຈະພົ້ນຈາກຄວາມຍຶດຕົນວ່າເປັນກາຍ ແລະຮູ້ຊັດເຈນເຖິງຊີວິດຫຼັງຄວາມຕາຍ; ຄວາມຈິງເລື່ອງການເກີດໃໝ່ຂອງວິນຍານກໍຈະກະຈ່າງດ້ວຍການສຶກສາເລື່ອງນີ້
Frequently Asked Questions
Purañjana represents the jīva (living entity) who enters and ‘enjoys’ within material bodies while identifying as the doer and enjoyer. His wanderings across one-legged, two-legged, four-legged, many-legged, or legless forms illustrate transmigration driven by karma and guṇa-association. The allegory is meant to expose how the self becomes bound by sense-centered life and how that bondage can be ended by turning toward the Supreme Lord.
The ‘unknown friend’ is the Supreme Personality of Godhead as Paramātmā—master, witness, and eternal well-wisher of the jīva. He is ‘unknown’ to the conditioned soul because material naming, qualities, and activities cannot capture Him, and because the jīva—absorbed in “I” and “mine”—fails to recognize the Lord’s guiding presence within the heart.
The nine gates are the body’s outlets of interaction: two eyes, two nostrils, two ears, mouth, genitals, and rectum. Nārada correlates these with sensory objects and functions (seeing form, smelling aroma, hearing instruction, tasting/speaking, sex, and evacuation), showing how embodied life becomes a network of sense engagements that reinforces identification with the body.
Nārada explains that actions are performed in the gross body but are impelled and recorded by the subtle body (mind, intelligence, and ego). When the gross body is lost, the subtle body persists and carries impressions (saṁskāras), desires, and karmic momentum, thereby enabling the jīva to enjoy or suffer reactions in a new gross body—much like the continuity seen in dreaming and waking transitions.
The criticism is not of the Veda itself but of mistaking ritual and fruitive elevation as the ultimate goal. Nārada argues that activities ‘manufactured’ without Kṛṣṇa consciousness merely shift burdens rather than end bondage. The Vedas’ purpose is to lead one to the Lord (Vāsudeva); when rituals foster pride or violence (e.g., animal sacrifice as prestige), they obscure the real telos—bhakti and inner awakening.