Adhyaya 23
Pṛthu Mahārāja’s Renunciation, Austerities, Departure, and the Glory of Hearing His History
ເມື່ອເລື່ອງຂອງ ພຣຶທຸ ມະຫາຣາຊາ ໃກ້ຈົບ ພຣະອົງເຫັນຄວາມແກ່ ແລະມອບອໍານາດໃຫ້ຜູ້ສືບທອດ ພ້ອມແບ່ງປັນຄວາມຮັ່ງມີທີ່ສະສົມໄວ້ໃຫ້ສັດທັງປວງ ຈັດລະບຽບການອຸປະຖໍາຕາມທຳມະ ແລະຝາກລູກຫຼານໄວ້ກັບແຜ່ນດິນ (ປຣຶຖະວີ ທີ່ຖືກປະກອບເປັນລູກສາວ). ປະຊາຊົນເສົ້າໂສກ ແຕ່ພຣະອົງເຂົ້າປ່າກັບພຣະມະເຫສີ ອາຣຈິ ແລະປະຕິບັດວານະປຣັສຖະຢ່າງເຂັ້ມງວດ. ຕະປະສະເພີ່ມຈາກອາຫານອົດອອມໄປຫາການຄວບຄຸມລົມຫາຍໃຈ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອອວດອິດທິລິດ ແຕ່ເພື່ອຄວາມພໍໃຈຂອງ ພຣະກຣິສນະ ເທົ່ານັ້ນ ຈົນເກີດພັກຕິອັນໝັ້ນຄົງ ຮູ້ແຈ້ງພຣະປຣະມາດມາ ແລະລະເປົ້າໝາຍຍົກຍ່ອຍຂອງໂຢກະ/ຍານະ. ເມື່ອຈະຈາກໄປ ພຣະອົງຕັ້ງໃຈໄວ້ທີ່ພຣະບາດດອກບົວຂອງກຣິສນະ ແລະຖອນຈິດຕາມໂຢກະ ຮວບຮວມທາດ ລະອັດຕະຕົນ—ເປັນການ “ກັບຄືນ” ຕາມແນວພາກະວະຕະທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນພັກຕິ. ອາຣຈິ ຜູ້ຖືພະຕິວຣະຕາ ປະກອບພິທີສຸດທ້າຍ ແລະເຂົ້າໄຟປະກອບສົບ ໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນຈາກນາງຟ້າ. ທ້າຍບົດ ມໄຕເຣຍ ກ່າວຟະລະ-ສຣຸຕິ: ການຟັງ ສວດ ແລະສອນປະຫວັດຂອງພຣຶທຸ ນໍາໄປສູ່ຄວາມຍົກຈິດວິນຍານ ແລະເສີມພັກຕິ ກ່ອນຈະເຂົ້າສູ່ເລື່ອງລາວລຳດັບວົງສາ ແລະຄໍາສອນຕໍ່ໄປຫຼັງການຈາກໄປຂອງພຣະອົງ.
Shlokas
Verse 1
मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥
ໄມເຕຣຍະກ່າວວ່າ: ໃນບັ້ນປາຍຊີວິດ ເມື່ອວາຍນະ ປຣຶຖຸ ເຫັນຕົນເອງແກ່ຊະລາ ມະຫາອາດມາ ປຣະຊາປະຕິ—ຜູ້ຈັດສັນຊີວິດຄວາມເປັນຢູ່ໃຫ້ສັດທັງທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ ແລະເປັນຜູ້ຄ້ຳຈຸນທຳມະເພື່ອສັດບຸຣຸດ—ໄດ້ປະຕິບັດພຣະບັນຊາຂອງພະພະຄະວານຢ່າງສົມບູນ. ຈາກນັ້ນທ່ານແບ່ງປັນຊັບສົມບັດທີ່ສະສົມໄວ້ທັງໝົດໃຫ້ສັດທັງປວງຕາມທຳມະ ແລະມອບແຜ່ນດິນ—ທີ່ທ່ານເຫັນເປັນດຸຈລູກສາວ—ໃຫ້ແກ່ລູກຊາຍ. ປະຊາຊົນເກືອບຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍຄວາມອາໄລ; ແລ້ວທ່ານໄປສູ່ປ່າແຫ່ງຕະປະພ້ອມພັນລະຍາ ເພື່ອບຳເພັນຕະປະ
Verse 2
मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥
ໄມເຕຣຍະກ່າວວ່າ—ໃນບັ້ນປາຍຊີວິດ ເມື່ອມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ ເຫັນຕົນເອງແກ່ຊະລາ ມະຫາບຸລຸດຜູ້ເປັນກະສັດແຫ່ງໂລກໄດ້ແບ່ງປັນຄວາມມັ່ງຄັ່ງທີ່ສະສົມໄວ້ໃຫ້ແກ່ສັດທັງປວງ ທັງທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ ຕາມທຳມະ ແລະຈັດຕັ້ງການດຳລົງຊີວິດໃຫ້ທຸກຄົນ. ຫຼັງຈາກປະຕິບັດພຣະບັນຊາຂອງພຣະເຈົ້າສູງສຸດຢ່າງກົງກັນ ທ່ານໄດ້ມອບແຜ່ນດິນທີ່ຖືດັ່ງບຸດຣີໃຫ້ແກ່ບຸດຊາຍ. ແລ້ວຈຶ່ງຈາກປະຊາຊົນທີ່ຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍຄວາມອາໄລ ໄປສູ່ປ່າຕະປະພ້ອມພຣະມະເຫສີເພື່ອບຳເພັນຕະປະ
Verse 3
मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥
ໄມເຕຣຍະກ່າວວ່າ—ໃນບັ້ນປາຍຊີວິດ ເມື່ອມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ ເຫັນຕົນເອງແກ່ຊະລາ ມະຫາບຸລຸດຜູ້ເປັນກະສັດແຫ່ງໂລກໄດ້ແບ່ງປັນຄວາມມັ່ງຄັ່ງທີ່ສະສົມໄວ້ໃຫ້ແກ່ສັດທັງປວງ ທັງທີ່ເຄື່ອນໄຫວແລະບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ ຕາມທຳມະ ແລະຈັດຕັ້ງການດຳລົງຊີວິດໃຫ້ທຸກຄົນ. ຫຼັງຈາກປະຕິບັດພຣະບັນຊາຂອງພຣະເຈົ້າສູງສຸດຢ່າງກົງກັນ ທ່ານໄດ້ມອບແຜ່ນດິນທີ່ຖືດັ່ງບຸດຣີໃຫ້ແກ່ບຸດຊາຍ. ແລ້ວຈຶ່ງຈາກປະຊາຊົນທີ່ຮ້ອງໄຫ້ດ້ວຍຄວາມອາໄລ ໄປສູ່ປ່າຕະປະພ້ອມພຣະມະເຫສີເພື່ອບຳເພັນຕະປະ
Verse 4
तत्राप्यदाभ्यनियमो वैखानससुसम्मते । आरब्ध उग्रतपसि यथा स्वविजये पुरा ॥ ४ ॥
ທີ່ນັ້ນມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ ກໍຍັງປະຕິບັດກົດລະບຽບຂອງວານະປຣັສຖະຕາມປະເພນີໄວຄານະສະຢ່າງເຂັ້ມງວດ ແລະບຳເພັນຕະປະອັນຮຸນແຮງໃນປ່າ ເຫມືອນກັບຄວາມຈິງຈັງທີ່ເຄີຍມີໃນການປົກຄອງແລະການພິຊິດໄຊໃນອະດີດ
Verse 5
कन्दमूलफलाहार: शुष्कपर्णाशन: क्वचित् । अब्भक्ष: कतिचित्पक्षान् वायुभक्षस्तत: परम् ॥ ५ ॥
ໃນປ່າຕະປະ ມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ ບາງຄັ້ງກິນຫົວແລະຮາກໄມ້ ບາງຄັ້ງກິນໝາກໄມ້ແລະໃບໄມ້ແຫ້ງ. ບາງອາທິດທ່ານດື່ມແຕ່ນ້ຳເທົ່ານັ້ນ ແລະທ້າຍທີ່ສຸດດຳລົງຊີວິດໂດຍອາໄສພຽງລົມຫາຍໃຈ
Verse 6
ग्रीष्मे पञ्चतपा वीरो वर्षास्वासारषाण्मुनि: । आकण्ठमग्न: शिशिरे उदके स्थण्डिलेशय: ॥ ६ ॥
ຕາມຫຼັກການຢູ່ປ່າແລະຮອຍທ້າວຂອງລະສີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ປຣຶຖຸມະຫາຣາຊາໄດ້ປະຕິບັດປັນຈະຕະປາໃນລະດູຮ້ອນ ທົນຕໍ່ຝົນກະໜ່ຳໃນລະດູຝົນ ແລະໃນລະດູໜາວຍືນໃນນ້ຳຈົນເຖິງຄໍ ພ້ອມທັງນອນພຽງແຕ່ພື້ນດິນຢ່າງງ່າຍໆ
Verse 7
तितिक्षुर्यतवाग्दान्त ऊर्ध्वरेता जितानिल: । आरिराधयिषु: कृष्णमचरत्तप उत्तमम् ॥ ७ ॥
ພະມະຫາຣາຊາ ປຣຶທຸ ໄດ້ບໍາເນັດຕະປະອັນເຂັ້ມງວດ ເພື່ອຄວບຄຸມວາຈາແລະອິນທຣີ, ຮັກສາພະລັງຊີວິດບໍ່ໃຫ້ຫຼັ່ງ ແລະຄວບຄຸມປຣານະວາຍຸໃນກາຍ. ທັງໝົດນີ້ເພື່ອໃຫ້ພຣະກຣິດສະນາພໍພຣະໄທເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີເປົ້າໝາຍອື່ນ.
Verse 8
तेन क्रमानुसिद्धेन ध्वस्तकर्ममलाशय: । प्राणायामै: सन्निरुद्धषड्वर्गश्छिन्नबन्धन: ॥ ८ ॥
ດ້ວຍຕະປະທີ່ສໍາເລັດເປັນລໍາດັບແບບນີ້ ພະມະຫາຣາຊາ ປຣຶທຸ ໄດ້ທໍາລາຍມົນທິນແຫ່ງຄວາມຢາກໄດ້ຜົນກຳ. ດ້ວຍປຣານາຍາມະ ທ່ານໄດ້ກົດຂັບຫມວດຫົກແຫ່ງໃຈແລະອິນທຣີ ຕັດຂາດພັນທະ ແລະພົ້ນຈາກຄວາມປາຖະນາຜົນຕອບແທນໂດຍສິ້ນເຊີງ.
Verse 9
सनत्कुमारो भगवान् यदाहाध्यात्मिकं परम् । योगं तेनैव पुरुषमभजत्पुरुषर्षभ: ॥ ९ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ພະມະຫາຣາຊາ ປຣຶທຸ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ມະນຸດ ໄດ້ດໍາເນີນຕາມເສັ້ນທາງໂຍຄະຝ່າຍຈິດວິນຍານອັນສູງສຸດທີ່ພຣະສະນັດກຸມາຣະຜູ້ເປັນພະພະຄະວານໄດ້ຊີ້ນໍາ; ຄືກັນນັ້ນ ທ່ານໄດ້ບູຊາພຣະບຸກຄົນສູງສຸດ ຄື ພຣະສີກຣິດສະນາ.
Verse 10
भगवद्धर्मिण: साधो: श्रद्धया यतत: सदा । भक्तिर्भगवति ब्रह्मण्यनन्यविषयाभवत् ॥ १० ॥
ມະຫາຣາຊາ ປຣຶທຸ ຜູ້ເປັນສາທຸ ແລະດໍາຮົງທຳແຫ່ງພຣະພະຄະວານ ໄດ້ພາກພຽນຢູ່ເສມອດ້ວຍສັດທາ. ດັ່ງນັ້ນ ພັກຕິອັນມຸ່ງດຽວຕໍ່ພຣະສີກຣິດສະນາ ຜູ້ອຸປະຖຳພຣາຫມະນ ໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ແລະມັ່ນຄົງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ.
Verse 11
तस्यानया भगवत: परिकर्मशुद्ध सत्त्वात्मनस्तदनुसंस्मरणानुपूर्त्या । ज्ञानं विरक्तिमदभून्निशितेन येन चिच्छेद संशयपदं निजजीवकोशम् ॥ ११ ॥
ດ້ວຍການປະຕິບັດບັກຕິຢ່າງສະໝໍ້າເສມ ພະມະຫາຣາຊາ ປຣຶທຸ ມີຈິດທີ່ບໍລິສຸດໃນສັດຕະວະ ແລະສາມາດລະລຶກພຣະບາດດອກບົວຂອງພຣະເຈົ້າໄດ້ຕະຫຼອດ. ຈາກນັ້ນເກີດປັນຍາແລະຄວາມຄາຍກໍາໜັດ; ດ້ວຍປັນຍາອັນແຫຼມຄົມນັ້ນ ທ່ານໄດ້ຕັດຮາກແຫ່ງຄວາມສົງໄສ ແລະພົ້ນຈາກການກໍາຂັງຂອງອະຫັງກາຣະແລະທັດສະນະວັດຖຸນິຍົມ.
Verse 12
छिन्नान्यधीरधिगतात्मगतिर्निरीह- स्तत्तत्यजेऽच्छिनदिदं वयुनेन येन । तावन्न योगगतिभिर्यतिरप्रमत्तो यावद्गदाग्रजकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ १२ ॥
ເມື່ອພຣະຣາຊາ ປຣຶຖຸ ພົ້ນຈາກຄວາມຍຶດຕິດວ່າ “ກາຍນີ້ແມ່ນຂ້ອຍ” ຢ່າງສິ້ນເຊີງ ພຣະອົງໄດ້ຮູ້ແຈ້ງພຣະສຣີກຣິດສະນະ ເປັນປຣະມາດມັນຜູ້ສະຖິດໃນດວງໃຈຂອງສັດທັງປວງ। ໄດ້ຮັບຄໍາສອນຈາກພຣະອົງພາຍໃນ ຈຶ່ງລະທິ້ງການປະຕິບັດໂຍຄະ ແລະ ຍານະອື່ນໆ; ແມ່ນແຕ່ຄວາມສໍາເລັດຂອງມັນກໍບໍ່ດຶງດູດ. ເພາະພຣະອົງຮູ້ຊັດວ່າ ພັກຕິຕໍ່ກຣິດສະນະແມ່ນເປົ້າໝາຍສູງສຸດ; ຖ້າບໍ່ຫຼົງໃຫຼໃນ ກຣິດສະນະ-ກະຖາ ຄວາມຫຼົງຜິດຂອງໂຍຄີ ແລະ ຍານີ ບໍ່ອາດດັບໄດ້।
Verse 13
एवं स वीरप्रवर: संयोज्यात्मानमात्मनि । ब्रह्मभूतो दृढं काले तत्याज स्वं कलेवरम् ॥ १३ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ພຣະຣາຊາ ປຣຶຖຸ ຜູ້ເປັນວີຣະຊັ້ນເລີດ ໄດ້ຮວບຮວມຕົນໃຫ້ເຂົ້າສູ່ອາດມັນ ແລະ ຕັ້ງໃຈແນ່ນອນໄວ້ທີ່ດອກບົວພຣະບາດຂອງພຣະສຣີກຣິດສະນະ। ແລ້ວຈຶ່ງສະຖິດໃນພາວະ brahma-bhūta ຢ່າງສົມບູນ ແລະ ເມື່ອເຖິງການ ກໍລະທິ້ງຮ່າງກາຍວັດຖຸຂອງພຣະອົງ।
Verse 14
सम्पीड्य पायुं पार्ष्णिभ्यां वायुमुत्सारयञ्छनै: । नाभ्यां कोष्ठेष्ववस्थाप्य हृदुर:कण्ठशीर्षणि ॥ १४ ॥
ເມື່ອພຣະຣາຊາ ປຣຶຖຸ ນັ່ງໃນທ່າໂຍຄະພິເສດ ພຣະອົງໃຊ້ຂໍ້ເທົ້າປິດທາງທະວານ ກົດນ່ອງຂວາ-ຊ້າຍ ແລ້ວຍົກປຣານະ-ວາຍຸ ຂຶ້ນຢ່າງຊ້າໆ। ພຣະອົງນໍາໄປຕັ້ງໄວ້ທີ່ວົງສະດື ຜ່ານຫົວໃຈແລະຄໍ ແລ້ວທ້າຍສຸດດັນຂຶ້ນໄປຫາຈຸດກາງລະຫວ່າງຄິ້ວທັງສອງ।
Verse 15
उत्सर्पयंस्तु तं मूर्ध्नि क्रमेणावेश्य नि:स्पृह: । वायुं वायौ क्षितौ कायं तेजस्तेजस्ययूयुजत् ॥ १५ ॥
ດ້ວຍວິທີນີ້ ພຣະຣາຊາ ປຣຶຖຸ ຄ່ອຍໆຍົກ prāṇa-vāyu ຂຶ້ນໄປຮອດຮູທີ່ກະຫຼ່ອມຫົວ ແລ້ວກໍປາສຈາກຄວາມປາຖະໜາທາງວັດຖຸ। ຈາກນັ້ນພຣະອົງຄ່ອຍໆຫຼອມລວມລົມຊີວິດເຂົ້າກັບທາດລົມໂດຍລວມ, ຮ່າງກາຍເຂົ້າກັບທາດດິນໂດຍລວມ, ແລະໄຟໃນຮ່າງກາຍເຂົ້າກັບທາດໄຟໂດຍລວມ ຕາມລໍາດັບ।
Verse 16
खान्याकाशे द्रवं तोये यथास्थानं विभागश: । क्षितिमम्भसि तत्तेजस्यदो वायौ नभस्यमुम् ॥ १६ ॥
ໃນວິທີນີ້ ຕາມຕໍາແໜ່ງຂອງສ່ວນຕ່າງໆໃນຮ່າງກາຍ ພຣະຣາຊາ ປຣຶຖຸ ໄດ້ຫຼອມລວມຮູຂອງອິນທຣີຍະເຂົ້າກັບ ākāśa (ອາກາດ/ອາເທີ) ແລະ ຂອງເຫຼວໃນກາຍ ເຊັ່ນ ເລືອດ ແລະ ນ້ໍາຫຼັ່ງ ເຂົ້າກັບທາດນ້ໍາຕາມສ່ວນຂອງມັນ। ຈາກນັ້ນພຣະອົງຫຼອມລວມທາດດິນເຂົ້ານ້ໍາ, ນ້ໍາເຂົ້າໄຟ, ໄຟເຂົ້າລົມ, ແລະ ລົມເຂົ້າ ākāśa ຕາມລໍາດັບ।
Verse 17
इन्द्रियेषु मनस्तानि तन्मात्रेषु यथोद्भवम् । भूतादिनामून्युत्कृष्य महत्यात्मनि सन्दधे ॥ १७ ॥
ພຣະອົງໄດ້ຫຼວມໃຈ (ມະນະ) ເຂົ້າກັບອິນທຣີ, ແລະຫຼວມອິນທຣີເຂົ້າກັບຕັນມາຕຣາ—ອາລົມຮັບຮູ້ຕາມລຳດັບ; ແລ້ວນຳອະຫັງກາຣະໄປລວມໃນມະຫັດຕັດຕະວະ (mahat-tattva) ອັນເປັນພະລັງງານລວມໃຫຍ່។
Verse 18
तं सर्वगुणविन्यासं जीवे मायामये न्यधात् । तं चानुशयमात्मस्थमसावनुशयी पुमान् । ज्ञानवैराग्यवीर्येण स्वरूपस्थोऽजहात्प्रभु: ॥ १८ ॥
ພຣະປຣຶຖຸມະຫາຣາຊາໄດ້ຖວາຍການຈັດວາງຄຸນທັງປວງ ແລະອຸປາທິອັນເປັນມາຍາໃນຊີວະ ແດ່ພຣະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ເໜືອພະລັງງານມາຍາ। ດ້ວຍຍານ, ວິຣາກະ, ແລະພະລັງພັກຕິ ພຣະອົງຕັ້ງມັ່ນໃນສະພາບເດີມ (ສະຕິກຣິດສະນະ) ແລ້ວລະສະຣີຣະເປັນ “ປຣະພູ” ຜູ້ຄອງອິນທຣີ.
Verse 19
अर्चिर्नाम महाराज्ञी तत्पत्न्यनुगता वनम् । सुकुमार्यतदर्हा च यत्पद्भ्यां स्पर्शनं भुव: ॥ १९ ॥
ນາງອັຣຈິ ພຣະມະເຫສີ ແລະເປັນຊາຍາຂອງພຣະປຣຶຖຸມະຫາຣາຊາ ໄດ້ຕາມພຣະສະວາມີເຂົ້າປ່າ। ນາງບອບບາງດັ່ງລາຊິນີ ແມ່ນບໍ່ຄວນຢູ່ປ່າ ແຕ່ກໍສະໝັກໃຈໃຫ້ຝ່າພຣະບາດແຕະດິນ।
Verse 20
अतीव भर्तुर्व्रतधर्मनिष्ठया शुश्रूषया चार्षदेहयात्रया । नाविन्दतार्तिं परिकर्शितापि सा प्रेयस्करस्पर्शनमाननिर्वृति: ॥ २० ॥
ແມ່ນແຕ່ນາງບໍ່ຄຸ້ນກັບຄວາມລຳບາກ ພຣະນາງອັຣຈິກໍຍຶດໝັ້ນໃນວັດທຳຂອງພຣະສະວາມີ ແລະປະຄອງຮັບໃຊ້ ດຳລົງຊີວິດປ່າເຢັ່ງລະສີໃຫຍ່। ນາງນອນກັບດິນ ແລະກິນແຕ່ຜົນໄມ້ ດອກໄມ້ ແລະໃບໄມ້ ຈົນຊູບຜອມ ແຕ່ດ້ວຍຄວາມປິຕິໃນການຮັບໃຊ້ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ ນາງບໍ່ຮູ້ສຶກທຸກຍາກເລີຍ।
Verse 21
देहं विपन्नाखिलचेतनादिकं पत्यु: पृथिव्या दयितस्य चात्मन: । आलक्ष्य किञ्चिच्च विलप्य सा सती चितामथारोपयदद्रिसानुनि ॥ २१ ॥
ເມື່ອນາງອັຣຈິເຫັນວ່າພຣະສະວາມີ—ຜູ້ເຄີຍເມດຕາຕໍ່ນາງ ຕໍ່ແຜ່ນດິນ ແລະຕໍ່ປະຊາ—ບັດນີ້ບໍ່ມີສັນຍານຊີວິດແລ້ວ, ນາງຮ້ອງໄຫ້ຢູ່ຄູ່ໜຶ່ງ. ແລ້ວນາງກໍກໍ່ຈິຕາໄຟເທິງຍອດພູ ແລະວາງພຣະສົບຂອງພຣະສະວາມີໄວ້ເທິງນັ້ນ।
Verse 22
विधाय कृत्यं ह्रदिनीजलाप्लुता दत्त्वोदकं भर्तुरुदारकर्मण: । नत्वा दिविस्थांस्त्रिदशांस्त्रि: परीत्य विवेश वह्निं ध्यायती भर्तृपादौ ॥ २२ ॥
ຈາກນັ້ນ ພຣະມະເຫສີໄດ້ປະກອບພິທີສົບຕາມຄວນ ອາບນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳ ແລ້ວຖວາຍນ້ຳທັຣປະນະແດ່ພຣະສະວາມີຜູ້ມີກຳອັນສູງສົ່ງ ນາງນົບນ້ອມຕໍ່ເທວະໃນຟ້າ ເວັນປະທັກສິນຮອບໄຟສາມຄັ້ງ ແລະລະລຶກບາດປັດມະຂອງພຣະສະວາມີ ກ່ອນເຂົ້າສູ່ເປວໄຟ
Verse 23
विलोक्यानुगतां साध्वीं पृथुं वीरवरं पतिम् । तुष्टुवुर्वरदा देवैर्देवपत्न्य: सहस्रश: ॥ २३ ॥
ເມື່ອເຫັນອັຣຈິ ນາງຜູ້ສະອາດບໍລິສຸດ ຕິດຕາມພຣະສະວາມີປຶຖຸ ວີຣະບຸລຸດຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ພຣະຍາຂອງເທວະນັບພັນພ້ອມດ້ວຍສາມີ ກໍພາກັນສັນລະເສີນນາງດ້ວຍຄວາມພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ
Verse 24
कुर्वत्य: कुसुमासारं तस्मिन्मन्दरसानुनि । नदत्स्वमरतूर्येषु गृणन्ति स्म परस्परम् ॥ २४ ॥
ໃນເວລານັ້ນ ເທວະທັງຫຼາຍຢູ່ເທິງຍອດພູມັນທະຣາ ແລະສຽງດົນຕີສະຫວັນດັງກັງວານ ພຣະຍາຂອງພວກເຂົາໄດ້ໂປຍດອກໄມ້ລົງເທິງກອງໄຟສົບ ແລະສົນທະນາກັນດັ່ງນີ້
Verse 25
देव्य ऊचु: अहो इयं वधूर्धन्या या चैवं भूभुजां पतिम् । सर्वात्मना पतिं भेजे यज्ञेशं श्रीर्वधूरिव ॥ २५ ॥
ເທວະນາງທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ “ໂອ້, ນາງນີ້ຊ່າງເປັນຜູ້ມີບຸນຍິ່ງ! ນາງໄດ້ຮັບໃຊ້ພຣະສະວາມີ ຜູ້ເປັນຈອມກະສັດເໜືອກະສັດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍໃຈ ວາຈາ ແລະກາຍ ເຫມືອນພຣະສຣີເທວີຮັບໃຊ້ພຣະວິດສະນຸ ຜູ້ເປັນຍັຊເຍສະ”
Verse 26
सैषा नूनं व्रजत्यूर्ध्वमनु वैन्यं पतिं सती । पश्यतास्मानतीत्यार्चिर्दुर्विभाव्येन कर्मणा ॥ २६ ॥
ເທວະນາງທັງຫຼາຍກ່າວຕໍ່ວ່າ “ເບິ່ງເຖີດ, ອັຣຈິ ຜູ້ເປັນສະຕີ ດ້ວຍພະລັງແຫ່ງກຸສົນກຳອັນຍາກຈະຄາດຄະເນ ກຳລັງຕິດຕາມພຣະສະວາມີໄວນະ ປຶຖຸ ຂຶ້ນໄປເບື້ອງເທິງ ຈົນເກີນສາຍຕາຂອງພວກເຮົາ”
Verse 27
तेषां दुरापं किं त्वन्यन्मर्त्यानां भगवत्पदम् । भुवि लोलायुषो ये वै नैष्कर्म्यं साधयन्त्युत ॥ २७ ॥
ໃນໂລກມະນຸດນີ້ ອາຍຸຂອງຄົນສັ້ນ ແລະ ບໍ່ໝັ້ນຄົງ; ແຕ່ຜູ້ທີ່ອຸທິດຕົນໃນພັກຕິ-ເສວາຕໍ່ພຣະພະຄະວານ ຈະບັນລຸພຣະບາດຂອງພຣະອົງ. ສໍາລັບພັກຕະເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ຫາຍາກ.
Verse 28
स वञ्चितो बतात्मध्रुक् कृच्छ्रेण महता भुवि । लब्ध्वापवर्ग्यं मानुष्यं विषयेषु विषज्जते ॥ २८ ॥
ຜູ້ໃດໄດ້ເກີດເປັນມະນຸດ ອັນເປັນໂອກາດເພື່ອຫຼຸດພົ້ນ ແຕ່ຍັງອົດທົນລໍາບາກໃນກຳທີ່ຫວັງຜົນ ແລະ ຈົມໃນກາມຄຸນ ຜູ້ນັ້ນແມ່ນຜູ້ທຳຮ້າຍຕົນເອງ ແລະ ຖືກຫລອກ—ເຫມືອນອິດສາຕົນເອງ।
Verse 29
मैत्रेय उवाच स्तुवतीष्वमरस्त्रीषु पतिलोकं गता वधू: । यं वा आत्मविदां धुर्यो वैन्य: प्रापाच्युताश्रय: ॥ २९ ॥
ໄມເຕຣຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ວິດຸຣະ! ເມື່ອນາງຟ້າທັງຫຼາຍກໍາລັງສັນລະເສີນກັນຢູ່ແບບນັ້ນ, ພຣະນາງອາຣຈິ ໄດ້ໄປຮອດໂລກຂອງພຣະສະວາມີ; ໂລກນັ້ນແມ່ນທີ່ ວາຍນະ ປຣຶຖຸ ຜູ້ເປັນຍອດໃນຜູ້ຮູ້ອາຕະມາ ແລະ ຜູ້ພຶ່ງອະຈະຍຸຕະ ໄດ້ບັນລຸແລ້ວ
Verse 30
इत्थम्भूतानुभावोऽसौ पृथु: स भगवत्तम: । कीर्तितं तस्य चरितमुद्दामचरितस्य ते ॥ ३० ॥
ໄມເຕຣຍະກ່າວຕໍ່ວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ ຜູ້ເປັນຍອດໃນບັນດາພັກຕະ ມີອານຸພາບຍິ່ງ ແລະ ໃຈກວ້າງຂວາງ ສົງ່າງາມ. ຂ້ອຍໄດ້ພັນລະນາຈະຣິຍາປະຫວັດຂອງທ່ານໃຫ້ເຈົ້າຕາມກໍາລັງແລ້ວ
Verse 31
य इदं सुमहत्पुण्यं श्रद्धयावहित: पठेत् । श्रावयेच्छृणुयाद्वापि स पृथो: पदवीमियात् ॥ ३१ ॥
ຜູ້ໃດກໍຕາມ ທີ່ອ່ານ ຟັງ ຫຼື ຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ອື່ນໄດ້ຟັງ ປະຫວັດອັນເປັນມະຫາບຸນຂອງພຣະຣາຊາ ປຣຶຖຸ ດ້ວຍສັດທາ ແລະ ຄວາມໃສ່ໃຈ ຜູ້ນັ້ນຈະໄດ້ບັນລຸຖານະແລະໂລກດຽວກັນກັບທ່ານແນ່ນອນ—ນັ່ນຄື ກັບຄືນສູ່ໄວກຸນຖະ ໄປຫາພຣະເຈົ້າ
Verse 32
ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी राजन्यो जगतीपति: । वैश्य: पठन् विट्पति: स्याच्छूद्र: सत्तमतामियात् ॥ ३२ ॥
ຜູ້ໃດຟັງຄຸນລັກສະນະຂອງພຣະມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ: ຖ້າເປັນພຣາຫມັນຈະເຕັມໄປດ້ວຍເດດພຣາຫມັນ; ຖ້າເປັນກະສັດຈະເປັນຜູ້ປົກຄອງໂລກ; ຖ້າເປັນໄວຊະຍະຈະເປັນຫົວໜ້າໄວຊະຍະແລະເຈົ້າຂອງສັດລ້ຽງຫຼາຍ; ແລະຖ້າເປັນຊູດຣະຈະເປັນພະກະຕະສູງສຸດ.
Verse 33
त्रि: कृत्व इदमाकर्ण्य नरो नार्यथवादृता । अप्रज: सुप्रजतमो निर्धनो धनवत्तम: ॥ ३३ ॥
ບໍ່ວ່າຊາຍຫຼືຍິງ—ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ຟັງເລື່ອງຂອງພຣະມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ 3 ຄັ້ງ, ຜູ້ບໍ່ມີລູກຈະໄດ້ລູກຫຼາຍ, ແລະຜູ້ຂັດສົນຈະກາຍເປັນຜູ້ຮັ່ງມີຫຼາຍ.
Verse 34
अस्पष्टकीर्ति: सुयशा मूर्खो भवति पण्डित: । इदं स्वस्त्ययनं पुंसाममङ्गल्यनिवारणम् ॥ ३४ ॥
ຜູ້ທີ່ບໍ່ໂດດເດັ່ນກໍຈະໄດ້ຊື່ສຽງດີ ແລະຜູ້ອະວິຊາກໍຈະເປັນບັນດິດ. ການຟັງກະຖາຂອງພຣະມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ ເປັນມົງຄຸນສູງສຸດແກ່ມະນຸດ ແລະຂັບໄລ່ອະມົງຄຸນທັງປວງ.
Verse 35
धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं कलिमलापहम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां सम्यक्सिद्धिमभीप्सुभि: । श्रद्धयैतदनुश्राव्यं चतुर्णां कारणं परम् ॥ ३५ ॥
ການຟັງກະຖາຂອງພຣະມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ ເປັນມົງຄຸນ ໃຫ້ຊື່ສຽງ ເພີ່ມອາຍຸ ນຳໄປສູ່ສະຫວັນ ແລະລ້າງມົນທິນແຫ່ງກະລີຍຸກ. ຜູ້ປາຖະໜາຄວາມສຳເລັດອັນຖືກຕ້ອງໃນ ທັມມະ-ອັດຖະ-ກາມະ-ໂມກສະ ພຶງຟັງດ້ວຍສັດທາ; ນີ້ແມ່ນເຫດອັນສູງສຸດຂອງທັງສີ່.
Verse 36
विजयाभिमुखो राजा श्रुत्वैतदभियाति यान् । बलिं तस्मै हरन्त्यग्रे राजान: पृथवे यथा ॥ ३६ ॥
ຖ້າກະສັດຜູ້ມຸ່ງຫາຊັຍຊະນະແລະອຳນາດການປົກຄອງ ສວດ/ທ່ອງກະຖາຂອງພຣະມະຫາຣາຊາ ປຣຶຖຸ 3 ຄັ້ງ ກ່ອນອອກເດີນທາງດ້ວຍລົດຮົບ ບັນດາກະສັດຂຶ້ນຕໍ່ຈະນຳສ່ວຍສາອາກອນແລະບັນນາການມາຖວາຍໂດຍອັດຕະໂນມັດ—ເຫມືອນທີ່ເຄີຍຖວາຍແກ່ປຣຶຖຸ—ພຽງຕາມຄຳສັ່ງຂອງລາວ.
Verse 37
मुक्तान्यसङ्गो भगवत्यमलां भक्तिमुद्वहन् । वैन्यस्य चरितं पुण्यं शृणुयाच्छ्रावयेत्पठेत् ॥ ३७ ॥
ແມ່ນແຕ່ຜູ້ສາວົກຜູ້ບໍລິສຸດ ຜູ້ພົ້ນທຸກ ແລະບໍ່ຍຶດຕິດ ຜູ້ຖືພາພັກຕິອັນບໍລິສຸດຕໍ່ພຣະພະຄະວານ ກໍຄວນຟັງ ອ່ານ ແລະຊັກຊວນຜູ້ອື່ນໃຫ້ຟັງ ປະຫວັດອັນເປັນບຸນຂອງພຣຶຖຸ (ໄວນະ) ມະຫາຣາຊາ.
Verse 38
वैचित्रवीर्याभिहितं महन्माहात्म्यसूचकम् । अस्मिन् कृतमतिमर्त्यं पार्थवीं गतिमाप्नुयात् ॥ ३८ ॥
ນີ້ແມ່ນຄຳບັນຍາຍອັນຍິ່ງໃຫຍ່ທີ່ໄວຈິຕຣະວີຣະຍະໄດ້ກ່າວ ເປັນເຄື່ອງຊີ້ມະຫາມະຫິມາ; ຜູ້ໃດວາງໃຈໃນນີ້ ມະນຸດກໍຈະໄດ້ຄະຕິສູງສຸດເຊັ່ນພຣຶຖຸມະຫາຣາຊາ.
Verse 39
अनुदिनमिदमादरेण शृण्वन् पृथुचरितं प्रथयन् विमुक्तसङ्ग: । भगवति भवसिन्धुपोतपादे स च निपुणां लभते रतिं मनुष्य: ॥ ३९ ॥
ຜູ້ໃດຟັງ ສວດ ແລະເຜີຍແຜ່ ປະຫວັດຂອງພຣຶຖຸ ທຸກມື້ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ຈະພົ້ນຈາກຄວາມຍຶດຕິດ ແລະໄດ້ຮັບຄວາມຮັກພັກຕິອັນໝັ້ນຄົງຕໍ່ພຣະບາດດອກບົວຂອງພຣະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນເຮືອຂ້າມທະເລແຫ່ງອະວິຊາ.
Frequently Asked Questions
Pṛthu’s distribution reflects rājadharma purified by devotion: kingship is stewardship, not ownership. By arranging sustenance and pensions according to religious principles, he demonstrates non-exploitative governance and detachment, ensuring social stability while he transitions to vānaprastha. The Bhāgavata frames this as completion of the Lord’s mandate—prosperity administered as service, then relinquished without possessiveness.
The text explicitly states his purpose: control of speech and senses, celibacy, and prāṇa regulation were undertaken “for the satisfaction of Kṛṣṇa,” not for siddhis, fame, or heavenly promotion. As devotion becomes fixed, he abandons separate pursuits of yoga and jñāna because he realizes bhakti to Kṛṣṇa is the ultimate goal and that without attraction to kṛṣṇa-kathā, illusion cannot be fully dispelled.
Anta-kāla-smaraṇa is presented as the culmination of a life of regulated devotion: remembrance is not accidental but the fruit of steady service. Pṛthu’s brahma-bhūta steadiness and absorption in the Lord’s lotus feet illustrate the Bhāgavata conclusion that liberation is secured through devotion, with yogic procedures functioning as supportive rather than independent means.
The narrative describes a yogic withdrawal where bodily constituents are returned to their cosmic totals (earth to earth, water to water, etc.), alongside the relinquishing of sense-identities and false ego (ahaṅkāra) into mahat-tattva. In Bhāgavata theology, this is not impersonal annihilation but freedom from upādhis (material labels) so the self can abide in its constitutional service identity, strengthened by bhakti.
Arci is Pṛthu’s chaste queen who voluntarily accepts forest hardship to serve her husband and, after his passing, performs the rites and enters the funeral fire while meditating on his lotus feet. The deva-patnīs praise her as paralleling Śrī (Lakṣmī) in service to Viṣṇu—highlighting loyalty, selflessness, and devotion-centered marital dharma as spiritually luminous when aligned with the Lord’s purpose.
Phala-śruti functions pedagogically: it motivates śravaṇa and kīrtana by declaring tangible and spiritual results, while ultimately steering the listener toward bhakti. The chapter states that faithful recitation and assisting others to hear leads to attaining Pṛthu’s destination (Vaikuṇṭha) and increases unflinching faith—asserting that contact with saintly character narratives purifies Kali-yuga contamination and awakens devotion.