Sutra 8

Devanagari script

विषप्रदस्य तु शुष्कश्याववक्त्रता वाक्सङ्गः स्वेदो विजृम्भणं चातिमात्रं वेपथुः प्रस्खलनं वाक्यविप्रेक्षणमावेगः कर्मणि स्वभूमौ चानवस्थानमिति ॥ कZ_०१.२१.०८ ॥

Transliteration

viṣapradasya tu śuṣka-śyāva-vaktratā vāk-saṅgaḥ svedo vijṛmbhaṇaṃ cātimātraṃ vepathuḥ praskhalanaṃ vākya-viprekṣaṇam āvegaḥ karmaṇi svabhūmau cānavasthānam iti

Translation

ສໍາລັບຜູ້ໃຫ້ພິດ ອາການຄື: ໃບໜ້າແຫ້ງ ແລະ ຄໍາ; ເວົ້າຕິດຂັດ; ເຫື່ອອອກ; ຫາວຫຼາຍເກີນ; ສັ່ນ; ສະດຸດ/ລົ້ມ; ເວົ້າບໍ່ປະສານ ຫຼື ຂັດແຍ້ງກັນ; ກະວົນກະວາຍ; ແລະ ບໍ່ສາມາດຢືນຢັນໃນວຽກງານ ແລະ ໃນບ່ອນຂອງຕົນໄດ້.

Word by Word

• विषप्रदस्य: of the poison-giver/poisoner
• Type: Noun (agent noun)
• Root: प्रदा (√दा)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; षष्ठी विभक्ति; समासः—विषस्य प्रदः (विषं प्रददाति इति)

• तु: but/indeed
• Type: Particle
• Root: तु
• Form: निपात; विरोध/विशेषार्थे

• शुष्क: dry
• Type: Adjective
• Root: शुष्
• Form: विशेषण; (समासपूर्वपद)

• श्याव: dark/greyish
• Type: Adjective
• Root: श्याव
• Form: विशेषण; (समासपूर्वपद)

• वक्त्रता: dry, darkened facial appearance
• Type: Noun (abstract)
• Root: वक्त्र
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा विभक्ति; शुष्क-श्याव-वक्त्रता = शुष्कं श्यावं च वक्त्रं यस्य/यस्या तस्य/तस्याः भावः

• वाक्सङ्गः: stoppage/hesitation of speech
• Type: Noun
• Root: सञ्ज्/सङ्ग
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा विभक्ति; वाचः सङ्गः

• स्वेदः: sweat/sweating
• Type: Noun
• Root: स्विद्
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा विभक्ति

• विजृम्भणम्: excessive yawning
• Type: Noun (verbal noun)
• Root: जृम्भ्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा विभक्ति; √जृम्भ् + वि (वि-उपसर्ग)

• च: and
• Type: Conjunction
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• अतिमात्रम्: excessively/too much
• Type: Adverbial (accusative used adverbially)
• Root: मात्रा
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया विभक्ति; क्रियाविशेषणवत्—‘अतिशयेन’

• वेपथुः: trembling
• Type: Noun
• Root: वेप्
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा विभक्ति

• प्रस्खलनम्: stumbling/slipping
• Type: Noun (verbal noun)
• Root: स्खल्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा विभक्ति; प्र-उपसर्ग + √स्खल्

• वाक्यविप्रेक्षणम्: distorted/erratic looking in speech (glancing about while speaking)
• Type: Noun (verbal noun)
• Root: प्रेक्ष्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा विभक्ति; वाक्यस्य विप्रेक्षणम् (वि-उपसर्ग + √प्रेक्ष्)

• आवेगः: sudden agitation/attack
• Type: Noun
• Root: विज्/वेग
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा विभक्ति; आ-उपसर्ग

• कर्मणि: in action/at work
• Type: Noun
• Root: कर्मन्
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी विभक्ति

• स्वभूमौ: in one’s own place/standing
• Type: Noun
• Root: भूमि
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी विभक्ति; स्वा भूमिः = स्वभूमिः

• च: and
• Type: Conjunction
• Root: च
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय

• अनवस्थानम्: unsteadiness/inability to stay in place
• Type: Noun (verbal noun)
• Root: स्था
• Form: नपुंसकलिङ्ग; एकवचन; प्रथमा विभक्ति; न + अवस्थान (अव-उपसर्ग + √स्था)

• इति: thus
• Type: Quotative particle
• Root: इति
• Form: इत्यादि-समाप्त्यर्थक अव्यय

Entities Mentioned

• poisoner (viṣaprada)
• staff (implied)

More Details

FAQs

What modern administrative function parallels this verse?

It resembles insider-threat detection: supervisors are instructed to watch for behavioral anomalies that justify immediate containment and questioning.

Why include ‘not staying in his own place’ as a sign?

It flags operational deviation—moving away from assigned station suggests concealment, evasion, or loss of control after administering poison.