Sutra 5
Devanagari script
आत्मसम्भावितः मानकामः शत्रुपूजामर्षितः नीचैरुपहितः तीक्ष्णः साहसिकः भोगेनासंतुष्टः इति मानिवर्गः ॥ कZ_०१.१४.०५ ॥
Transliteration
ātmasambhāvitaḥ mānakāmaḥ śatrupūjāmarṣitaḥ nīcair upahitaḥ tīkṣṇaḥ sāhasikaḥ bhogenāsaṃtuṣṭaḥ iti mānivargaḥ
Translation
“ພວກຄົນຫຍິ່ງຍໂສ” ປະກອບມີຜູ້ທີ່ຫຍິ່ງຕົນເອງ ຢາກໄດ້ເກຍດສັກສີ ຂຸ່ນເຄືອງເມື່ອສັດຕູຖືກຍົກຍ້ອງ ຖືກຄົນຕໍ່າໆຄ້ຳຈຸນ ໂຫດຮ້າຍ ບໍ່ຢ້ານສຽງ ແລະບໍ່ເຄີຍພໍໃຈກັບຄວາມສຸກເພີດເພີນເລີຍ.
Word by Word
आत्मसम्भावितःself-conceited; one who esteems himself
आत्मसम्भावितः:
TypeAdjective (Past Passive Participle used adjectivally)
Rootसम्-√भू (भवति)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (सम्भावित = ‘esteemed/considered’), विशेषणम्
मानकामःdesirous of honour; craving respect
मानकामः:
TypeAdjective (Nominal compound)
Root√कम् (कामयते) / काम (noun)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘मानस्य कामः’ इति—मानं इच्छति
शत्रुपूजामर्षितःresentful at the enemy being honoured; provoked by honour shown to an enemy
शत्रुपूजामर्षितः:
TypeAdjective (Past Passive Participle used adjectivally)
Root√मृष् (मर्षयति)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (मर्षित = ‘made to endure/angered by’), ‘शत्रुपूजया मर्षितः’
नीचैःbasely; by low means / by low persons
नीचैः:
TypeAdverb (indeclinable usage of instrumental plural)
Rootनीच (adj.)
Formअव्ययीभाव-प्राय प्रयोगः; ‘नीचैः’ = ‘नीचतया/अधमरीत्या’ (instrumental plural used adverbially)
उपहितःset on; instigated; placed/attached (by low persons/means)
उपहितः:
TypeAdjective (Past Passive Participle used adjectivally)
Rootउप-√धा (दधाति) / √धा
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त; ‘placed near/attached; set on/instigated’
तीक्ष्णःharsh; severe; sharp-tempered
तीक्ष्णः:
TypeAdjective
Rootतीक्ष्ण (adj.)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम्
साहसिकःrash; audacious; given to reckless acts
साहसिकः:
TypeAdjective
Rootसाहस (noun)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘साहस’ से तद्धित (इक)
भोगेनby enjoyment; through pleasures
भोगेन:
TypeNoun
Rootभोग (noun)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-एकवचनम्
असंतुष्टःunsatisfied; insatiable
असंतुष्टः:
TypeAdjective (Past Passive Participle with negation)
Rootसम्-√तुष् (तुष्यति)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (संतुष्ट) + नञ्-प्रत्यय (अ-)
इतिthus; so (marking the end of the list/quotation)
इति:
TypeParticle
Rootइति (particle)
Formनिपातः; उक्त-समाप्त्यर्थः
मानिवर्गःthe class/group of the proud (conceited persons)
मानिवर्गः:
TypeNoun (compound)
Rootवर्ग (noun)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; ‘मानिनां वर्गः’ = मानिनां समूहः
Entities Mentioned
M
mānivarga (proud/ego-driven class)FAQs
Status and recognition—honor, precedence, and perceived slights—more than money.
It creates grievance and rivalry, which an operator can redirect into defection, sabotage, or alliance-shifting.