Adhyaya 26
रुक्मिणी-हरणम्, विरोधि-राजगणः, रुक्मी-प्रतिज्ञा-पराजयः, प्रद्युम्न-जन्म
ಪರಾಶರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ವಿದರ್ಭದ ಕುಂಡಿನಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮಕ ರಾಜನು; ಅವನ ಪುತ್ರ ರುಕ್ಮಿ, ಪುತ್ರಿ ರುಕ್ಮಿಣಿ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದನು, ಅವಳೂ ಅವನನ್ನೇ; ಆದರೆ ಚಕ್ರಧಾರಿಯ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷದಿಂದ ರುಕ್ಮಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಜರಾಸಂಧನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಭೀಷ್ಮಕನು ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಶಿಶುಪಾಲನಿಗೆ ನೀಡಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು; ವಿವಾಹಾರ್ಥ ಜರಾಸಂಧಮುಖ ಅನೇಕ ರಾಜರು ಕುಂಡಿನಿಗೆ ಬಂದರು. ಕೃಷ್ಣನು ಬಲರಾಮಾದಿ ಯಾದವರೊಂದಿಗೆ ಬಂದನು; ವಿವಾಹದ ಮರುದಿನ ಹರಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಯುದ್ಧಭಾರವನ್ನು ರಾಮಾದಿ ಬಂಧುಗಳ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟನು. ಪೌಂಡ್ರಕ, ದಂತವಕ್ರ, ವಿದೂರಥ, ಶಿಶುಪಾಲ, ಜರಾಸಂಧ, ಶಾಲ್ವಾದಿಗಳು ಕ್ರೋಧಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದರು, ಆದರೆ ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠರಿಂದ ಪರಾಜಿತರಾದರು. ರುಕ್ಮಿ ‘ಕೇಶವನನ್ನು ಕೊಂದೇ ಕುಂಡಿನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವೆ’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು; ಚಕ್ರಿ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಅವನ ಬಲವನ್ನು ಮುರಿದು ಅವನನ್ನು ಕೆಡವಿದನು. ನಂತರ ಮಧುಸೂದನನು ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ರಾಕ್ಷಸವಿವಾಹ ವಿಧಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು; ಅವಳಿಂದ ಮದನಾಂಶನಾದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಜನಿಸಿದನು—ಇದು ಶಂಬರ ಪ್ರಸಂಗದ ಬೀಜವಾಯಿತು।
Shlokas
Verse 1
भीष्मकः कुण्डिने राजा विदर्भविषये ऽभवत् रुक्मी तस्याभवत् पुत्रो रुक्मिणी च वराङ्गना
ವಿದರ್ಭ ದೇಶದ ಕುಂಡಿನ ನಗರದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮಕನೆಂಬ ರಾಜನು ಇದ್ದನು. ಅವನಿಗೆ ರುಕ್ಮೀ ಎಂಬ ಪುತ್ರನೂ, ಅಪೂರ್ವ ಸುಂದರಿಯಾದ ರುಕ್ಮಿಣೀ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿಯೂ ಜನಿಸಿದರು।
Verse 2
रुक्मिणीं चकमे कृष्णः सा च तं चारुहासिनी न ददौ याचते चैनां रुक्मी द्वेषेण चक्रिणे
ಕೃಷ್ಣನು ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದನು; ಆ ಚಾರುಹಾಸಿನಿಯೂ ಅವನನ್ನೇ ಹೃದಯದಿಂದ ಬಯಸಿದಳು. ಆದರೆ ಪ್ರಭು ಅವಳ ಕೈ ಯಾಚಿಸಿದಾಗ, ಚಕ್ರಧಾರಿ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷದಿಂದ ರುಕ್ಮೀ ಅವಳನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.
Verse 3
ददौ च शिशुपालाय जरासंधप्रचोदितः भीष्मको रुक्मिणा सार्धं रुक्मिणीम् उरुविक्रमः
ಜರಾಸಂಧನ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಉರೂವಿಕ್ರಮ ಭೀಷ್ಮಕನು ರುಕ್ಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ಶಿಶುಪಾಲನಿಗೆ ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.
Verse 4
विवाहार्थं ततः सर्वे जरासंधमुखा नृपाः भीष्मकस्य पुरीं जग्मुः शिशुपालप्रियैषिणः
ನಂತರ ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ, ಜರಾಸಂಧನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ಭೀಷ್ಮಕನ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋದರು—ಶಿಶುಪಾಲನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಅವನ ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು।
Verse 5
कृष्णो ऽपि बलभद्राद्यैर् यादवैर् बहुभिर् वृतः प्रययौ कुण्डिनं द्रष्टुं विवाहं चेदिभूभृतः
ಕೃಷ್ಣನೂ ಬಲಭದ್ರಾದಿ ಅನೇಕ ಯಾದವರಿಂದ ವೃತನಾಗಿ, ಚೇದಿ ರಾಜನ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕುಂಡಿನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
Verse 6
श्वोभाविनि विवाहे तु तां कन्यां हृतवान् हरिः विपक्षभारम् आसज्य रामाद्येष्व् अथ बन्धुषु
ಆದರೆ ಮರುದಿನ ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕಿದ್ದಾಗ, ಹರಿಯು ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಗಳ ಭಾರವನ್ನು ರಾಮಾದಿ ಬಂಧುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ, ಪೈಪೋಟಿ ಅವರ ಪಾಲಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 7
ततश् च पौण्ड्रकः श्रीमान् दन्तवक्रो विदूरथः शिशुपालजरासंधशाल्वाद्याश् च महीभृतः
ಅನಂತರ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಪೌಂಡ್ರಕ, ದಂತವಕ್ರ, ವಿದೂರಥ ಹಾಗೂ ಶಿಶುಪಾಲ, ಜರಾಸಂಧ, ಶಾಲ್ವ ಮೊದಲಾದ ಭೂಪತಿಗಳು ಪ್ರಭುವಿನ ವಿಧಿತ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಬಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು।
Verse 8
कुपितास् ते हरिं हन्तुं चक्रुर् उद्योगम् उत्तमम् निर्जिताश् च समागम्य रामाद्यैर् यदुपुंगवैः
ಕೋಪಗೊಂಡ ಅವರು ಹರಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು; ಆದರೆ ಸೋತು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಲರಾಮ ಮೊದಲಾದ ಯದುಶ್ರೇಷ್ಠರ ಮುಂದೆ ಸೇರಿದರು।
Verse 9
कुण्डिनं न प्रवेक्ष्यामि अहत्वा युधि केशवम् कृत्वा प्रतिज्ञां रुक्मी च हन्तुं कृष्णम् अभिद्रुतः
ರುಕ್ಮಿ ಭೀಕರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು—“ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೇಶವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ ನಾನು ಕುಂಡಿನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಧಾವಿಸಿದನು।
Verse 10
हत्वा बलं सनागाश्वं पत्तिस्यन्दनसंकुलम् निर्जितः पातितश् चोर्व्यां लीलयैव स चक्रिणा
ಆನೆ-ಕುದುರೆಗಳ ಸಹಿತ, ಪಾದಾತಿ ಮತ್ತು ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರೂ, ಚಕ್ರಧಾರಿ ಪ್ರಭು ಅವನನ್ನು ಲೀಲೆಯಂತೆ ಜಯಿಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಿಸಿದರು।
Verse 11
निर्जित्य रुक्मिणं सम्यग् उपयेमे स रुक्मिणीम् राक्षसेन विवाहेन संप्राप्तां मधुसूदनः
ರುಕ್ಮಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಯಿಸಿದ ಮಧುಸೂದನನು, ರಾಕ್ಷಸ ವಿವಾಹ ವಿಧಾನದಿಂದ (ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಮೂಲಕ) ಪಡೆದ ರುಕ್ಮಿಣಿಯನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು।
Verse 12
तस्यां जज्ञे ऽथ प्रद्युम्नो मदनांशः स वीर्यवान् जहार शम्बरो यं वै यो जघान च शम्बरम्
ಅವಳಿಂದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಜನಿಸಿದನು—ವೀರ, ಮನ್ಮಥಾಂಶಸ್ವರೂಪ. ಶಂಬರನು ಅಪಹರಿಸಿದ ಆ ಬಾಲಕನೇ ನಂತರ ಶಂಬರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
Frequently Asked Questions
It classifies the mode as ‘carrying away by force’ in dharmaśāstra taxonomy, while the Purana simultaneously presents it as divinely ordained restoration of mutual consent (Kṛṣṇa–Rukmiṇī) against adharma-backed political coercion.
To emphasize the asymmetry between human/royal power and Bhagavān’s aiśvarya: the Lord’s actions are effortless, revealing His sovereignty over outcomes while remaining within narrative history.
Read Vishnu Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.