HomeVamana PuranaAdh. 17Shloka 24
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Vishnu's Sleep (Ashunya-Shayana), Shloka 24

The Caturmasya Observances and the Rite of Vishnu’s Sleep (Aśūnya-Śayana) and Shiva’s Monthly Vows

इत्युच्चार्य प्रणम्येशं प्रसाद्य च पुनः पुनः नक्तां भुञ्जीत देवर्षे तैलक्षारविवर्जितमट्

ityuccārya praṇamyeśaṃ prasādya ca punaḥ punaḥ naktāṃ bhuñjīta devarṣe tailakṣāravivarjitamaṭ

ಹೀಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಈಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ಓ ದೇವರ್ಷಿಯೇ, ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾರಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿಸಿ ರಾತ್ರಿಭೋಜನ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬೇಕು।

itithus / saying
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (particle/quotative), इति-शब्दः; quotation marker
uccāryahaving uttered
uccārya:
Kriya (क्रिया/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootud+car (धातु) → uccārya (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया; ‘उद्+चर्’ धातोः
praṇamyahaving bowed
praṇamya:
Kriya (क्रिया/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootpra+nam (धातु) → praṇamya (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया; ‘प्र+नम्’ धातोः
īśamthe Lord
īśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootīśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/2nd case), एकवचन
prasādyahaving propitiated
prasādya:
Kriya (क्रिया/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootpra+sad (धातु) → prasādya (कृदन्त)
Formक्त्वान्त (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया; causative sense ‘to propitiate/please’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
punaḥagain
punaḥ:
Adhikarana (अधिकरण/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
punaḥagain (repeatedly)
punaḥ:
Adhikarana (अधिकरण/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), पुनरुक्ति for emphasis
naktāmat night
naktām:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootnaktam (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb of time) ‘by night/at night’; here as time qualifier
bhuñjītashould eat
bhuñjīta:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhuj (धातु)
Formविधिलिङ् (optative/benedictive), प्रथमपुरुष? actually मध्यमपुरुष (2nd person) एकवचन; परस्मैपद; ‘भुज्’ = to eat/enjoy
devarṣeO divine sage
devarṣe:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdevarṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative), एकवचन
taila-kṣāra-vivarjitamdevoid of oil and alkali
taila-kṣāra-vivarjitam:
Karma (कर्म/qualifier of object)
TypeAdjective
Roottaila (प्रातिपदिक) + kṣāra (प्रातिपदिक) + vivarjita (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifier) for implied ‘food’; समासः: तैलं च क्षारं च विवर्जितम् (excluded)
aṭ(uncertain reading)
aṭ:
Kriya (क्रिया/uncertain)
TypeVerb
Rootaṭ (धातु)
Formलोट्/आज्ञार्थ? form unclear in transmitted text; likely scribal for ‘aśnīyāt/āṭ’ etc. Treated as verb-stem ‘अट्’ (to go) but semantically mismatched; flagged as corrupt/uncertain
Narrative frame not specified in input (commonly Pulastya → Nāradabut not asserted here)
Vishnu
Vrata/RitualsFasting/Upavāsa disciplinePurity rules (dietary)Bhakti

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }