Adhyaya 14

Verse 1

सारस्वत उवाच । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे नगरे वामने पुरा । पुत्रशोकाभिसंतप्तो वसिष्ठो भगवानृषिः

ಸಾರಸ್ವತನು ಹೇಳಿದನು—ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಸ್ತ್ರಾಪಥ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರದ ‘ವಾಮನ’ ಎಂಬ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ದಗ್ಧನಾದ ಭಗವಾನ್ ಋಷಿ ವಸಿಷ್ಠನು (ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು)।

Verse 2

आजगाम तपस्तप्तुं स्वर्णरेखानदीतटे । ईशानकोणे नगरात्स्वर्णरेखानदीजले

ಅವನು ಸ್ವರ್ಣರೇಖಾ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಬಂದನು—ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ವರ್ಣರೇಖೆಯ ಪವಿತ್ರ ಜಲದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ।

Verse 3

स्नात्वा ध्यात्वा शिवं देवं मनसाऽचिन्तयद्यदा । तदा रुद्रः समायातस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः । महर्षे तव तुष्टोऽहं किं करोमि वदस्व तत्

ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಧ್ಯಾನಮಾಡಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಿವದೇವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ತ್ರಿನೇತ್ರ, ವೃಷಭಧ್ವಜ ರುದ್ರನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಮಹರ್ಷೇ! ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ನಾನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಹೇಳು, ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?”

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । यदि तुष्टो महादेव वरो देयो ममाधुना । तदाऽत्र भवता स्थेयं यावदाचंद्रतारकम्

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಮಹಾದೇವ! ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ, ಈಗಲೇ ನನಗೆ ಈ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ—ಚಂದ್ರ-ತಾರೆಗಳು ಇರುವವರೆಗೂ, ಅಂದರೆ ಅವು ನಿಲ್ಲುವವರೆಗೂ, ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕು।

Verse 5

अत्र स्नानं करिष्यंति ये नराः पापकर्मिणः । तेषां पापक्षयो देव कर्तव्यो भवता सदा

ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪಕರ್ಮಿಗಳು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವರು; ಹೇ ದೇವಾ, ನೀನು ಸದಾ ಅವರ ಪಾಪಕ್ಷಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸು।

Verse 6

नरा ये पापकर्माणः पूजयंति त्रिलोचनम् । तान्नरान्नय देवेश विमानैः शिवमंदिरम्

ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ ತ್ರಿಲೋಚನ ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ನರರನ್ನು, ಹೇ ದೇವೇಶ, ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಶಿವಮಂದಿರಧಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು।

Verse 7

सारस्वत उवाच । तथेत्युक्ता हरो देवस्तत्रैवांतर धीयत । हिरण्यकशिपुं हत्वा नरसिंहो महाबलः । त्रैलोक्यमिंद्राय ददौ कालरुद्रं स्वयं ययौ

ಸಾರಸ್ವತನು ಹೇಳಿದನು—“ತಥಾಸ್ತು।” ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ದೇವ ಹರನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು. ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಮಹಾಬಲ ನರಸಿಂಹನು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವನ್ನು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ, ತಾನೇ ಕಾಲರುದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು।

Verse 8

तदन्वये बलिर्जातः स चातीव बला धिकः । एकातपत्रां पृथिवीं बलिश्चक्रे बलाधिकः । अकृष्टपच्या सुजला धरित्री सस्यशालिनी

ಆ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಜನಿಸಿದನು; ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಂತನು. ಮಹಾಬಲಿ ಬಲಿಯು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಏಕಛತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಭೂಮಿ ಉಳುಮೆಯಿಲ್ಲದೇ ಬೆಳೆ ನೀಡಿತು; ಸುಜಲವಾಗಿ ಸಸ್ಯಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು।

Verse 9

गन्धवंति च पुष्पाणि रसवंति फलानि च । आस्कन्धफलिनो वृक्षाः पुटके पुटके मधु

ಹೂಗಳು ಸುಗಂಧಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು, ಹಣ್ಣುಗಳು ರಸಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದವು. ಮರಗಳು ಕಾಂಡದವರೆಗೂ ಫಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲೂ ಜೇನು ಇತ್ತು।

Verse 10

चतुर्वेदा द्विजाः सर्वे क्षत्रिया युद्धकोविदाः । गोषु सेवापरा वैश्याः शूद्राः शुश्रूषणे रताः

ಎಲ್ಲ ದ್ವಿಜರೂ ಚತುರ್ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಯುದ್ಧಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು; ವೈಶ್ಯರು ಗೋಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರು; ಶೂದ್ರರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ರತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 11

सदाचारा जनपदा ईतिव्याधिविवर्जिताः । हृष्टपुष्टजनाः सर्वे सदानंदाः सदोद्यताः

ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಜನಪದಗಳು ಸದಾಚಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಉಪದ್ರವ ಹಾಗೂ ರೋಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು. ಜನರೆಲ್ಲ ಹರ್ಷಪೂರ್ಣರೂ ಪುಷ್ಟರೂ—ಸದಾ ಆನಂದಿತರೂ ಸದಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು.

Verse 12

कुंकुमागुरुलिप्तांगाः सुवेषाः साधुमंडिताः । दारिद्र्यदुःखमरणैर्विमुक्ताश्चिरजीविनः

ಅವರ ಅಂಗಗಳು ಕುಂಕುಮ ಹಾಗೂ ಅಗುರು ಲೇಪನದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಅವರು ಸುಂದರ ವೇಷಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿದ್ದರು. ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಕಾಲಮರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

Verse 13

दीपोद्द्योतितभूभागा रात्रावपि यथा दिने । विचरंति तथा मर्त्या देवा देवालये यथा

ದೀಪಗಳ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಭೂಭಾಗವು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ, ರಾತ್ರಿಯೂ ದಿನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಮನುಷ್ಯರು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 14

पृथिव्यां स्वर्गरूपायां राज्यं चक्रेऽसुरो बलिः । नित्यं विवाहवादित्रैर्नादितं भूपमंदिरम्

ಸ್ವರ್ಗರೂಪವಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಸುರ ಬಲಿಯು ರಾಜ್ಯವಾಡಿದನು. ರಾಜಮಂದಿರವು ನಿತ್ಯವೂ ವಿವಾಹವಾದ್ಯಗಳ ಮಂಗಳನಾದದಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 15

धरित्रीं बुभुजे दैत्यो देवराजो यथा दिवि । देवेन्द्रो बलिना नित्यं यज्ञैः संतोषितस्तदा

ದೈತ್ಯರಾಜ ಬಲಿಯು ದೇವರಾಜನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಭೋಗಿಸಿ ಆಳುವನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೋಗಿಸಿ ಆಳಿದನು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಯ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ದೇವೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನು ನಿತ್ಯ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 16

देवानां दानवानां च नास्ति युद्धं परस्परम् । एक एव महीपालो युद्धं नास्ति धरातले

ದೇವರುಗಳಿಗೂ ದಾನವರಿಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ರಾಜನಿದ್ದುದರಿಂದ, ಧರಾತಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯುದ್ಧ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 17

सपत्नककलिर्नाम नास्ति युद्धं हरेर्गजैः । न सर्प्पनकुलैर्नित्यं न बिडालैश्च मूषकैः

‘ಸಪತ್ನೀ-ಕಲಿ’ ಎಂಬ ವೈರವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಸಿಂಹಗಳಿಗೂ ಆನೆಗಳಿಗೂ ಯುದ್ಧವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹಾವು–ಮುಂಗುಸಿ, ಬೆಕ್ಕು–ಇಲಿ ಇವರ ನಡುವೆ ಕೂಡ ನಿತ್ಯ ಕಲಹ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 18

मैत्रीभावं गतं सर्वं जगत्स्थावर जंगमम् । त्रैलोक्यभ्रमणं कृत्वा नारदो नंदने वने

ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಸಹಿತ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಮೈತ್ರೀಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ತ್ರಿಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ನಾರದನು ನಂದನವನಕ್ಕೆ ಬಂದನು.

Verse 19

गतो न पश्यते युद्धं त्रैलोक्ये सचराचरे । तावत्तस्योदरे पीडा महती समजायत

ಅವನು ತ್ರಿಲೋಕದ ಚರಾಚರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರೂ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವೇದನೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 20

न मे स्नानादिना कार्यं तर्प्पणैः किं प्रयोजनम् । जपहोमादिना सर्वमन्यथा मम चेष्टितम्

ನನಗೆ ಸ್ನಾನಾದಿ ಕರ್ಮಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ; ತರ್ಪಣಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಜಪ, ಹೋಮ ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು ನನಗೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ, ಗುರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆದಂತಾಗಿವೆ.

Verse 21

तत्स्नानं यत्र युध्यन्ते गजा दंतविघट्टनैः । सा संध्या यत्र निहतैः कबन्धैर्भूर्विभूषिता

ಎಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ದಂತಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತವೋ, ಅದೇ ‘ಸ್ನಾನ’. ಎಲ್ಲಿ ಹತರಾದವರ ಶಿರೋವಿಹೀನ ದೇಹಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಅಲಂಕರಿತವಾಗುತ್ತದೋ, ಅದೇ ‘ಸಂಧ್ಯಾ’ ಆರಾಧನೆ.

Verse 22

कुंतघातविनिर्भिन्नगजकुम्भोद्भवासृजा । तृप्यंति यत्र क्रव्यादास्तर्पणं तन्मम प्रियम्

ಕುಂತಾಘಾತದಿಂದ ಚೀರಿದ ಆನೆಗಳ ಕುಂಭಸ್ಥಳದಿಂದ ಉಕ್ಕುವ ರಕ್ತದಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಕ್ರವ್ಯಾದರು ತೃಪ್ತರಾಗುವರೋ—ಅದೇ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ತರ್ಪಣ.

Verse 23

गजशीर्षैरगम्यास्ते निहताः क्षत्रिया रणे । स होमो यत्र हूयंते गजाश्च नरपुंगवाः

ರಣದಲ್ಲಿ ಹತರಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಆನೆಗಳ ತಲೆಗಳಿಂದ ದಾಟಲಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳೂ ನರಪುಂಗವ ವೀರರೂ ಆಹುತಿಯಾಗುವರೋ—ಅದೇ ‘ಹೋಮ’.

Verse 24

शब्दाग्नौ नारदस्यायं होमस्त्रै लोक्यविश्रुतः । छिन्नपादशिरोहस्तैरंतरांत्रविलबितैः

ಶಬ್ದಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಈ ‘ಹೋಮ’ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು—ಕತ್ತರಿಸಿದ ಪಾದ, ಶಿರ, ಹಸ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಒಳಗೆ ತೂಗುವ ಅಂತರಾಂತ್ರಗಳ ದೃಶ್ಯದಿಂದ.

Verse 25

यदर्च्यते भूमितलं तन्मे नित्यं सुरार्चनम् । किं देवैर्दिवि मे कार्यं किं मनुष्यैर्धरातले

ಭೂಮಿತಲದಲ್ಲಿ ಏನು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ ಅದೇ ನನಗೆ ನಿತ್ಯ ದೇವಾರ್ಚನೆ. ಸ್ವರ್ಗದ ದೇವರಿಂದ ನನಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಧರಾತಲದ ಮನುಷ್ಯರಿಂದಲೂ ನನಗೆ ಏನು ಕೆಲಸ?

Verse 26

पन्नगैः किं तु पाताले न युध्यन्ते परस्परम् । तथा करिष्ये देवेन्द्रादुपेन्द्राच्च धरातले

ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಪನ್ನಗರು ಪರಸ್ಪರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಧರಾತಲದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಮತ್ತು ಉಪೇಂದ್ರ (ವಿಷ್ಣು) ಇಬ್ಬರೊಡನೋ ಪೈಪೋಟಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 27

रसातलं बलिर्यातु सत्यमस्तु वचो मम । जीवितेनापि राज्येन यदा दामोदरं हरिम्

ಬಲಿ ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ; ನನ್ನ ವಚನ ಸತ್ಯವಾಗಲಿ. ಜೀವಿತವನ್ನೂ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ—ದಾಮೋದರ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ವಿಷಯ ಬಂದಾಗ…

Verse 28

तोषयिष्यति यत्नेन तदेन्द्रोऽसौ भविष्यति । देवेन्द्रो वृत्रहा भूत्वा भ्रष्टराज्यो भविष्यति

ಅವನು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವನು; ಆಗ ಅವನೇ ಇಂದ್ರನಾಗುವನು. ಆದರೆ ದೇವೇಂದ್ರನು ವೃತ್ರಹನಾಗಿ ರಾಜ್ಯಭ್ರಷ್ಟನಾಗುವನು.

Verse 29

यदा वस्त्रापथे गत्वा भवं भावेन पूजयेत् । सुराधिपस्तदा भूयो ब्रह्महत्याविवर्जितः

ದೇವಾಧಿಪತಿ ವಸ್ತ್ರಾಪಥಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಭವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಪಾಪದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 30

अनेन मन्त्रजाप्येन स शांतोदरवे दनः । नारदो देवराजस्य समीपं सहसा ययौ

ಈ ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ಅವನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಶಾಂತನಾದನು. ನಂತರ ನಾರದ ಮುನಿಯು ಸಹಸಾ ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋದನು.

Verse 31

सिंहासनं समारुह्य नन्दने संस्थितो हरिः । आस्ते परिवृतो देवेर्देवराजो महाबलः

ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿ ನಂದನವನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದ ಹರಿ—ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ದೇವರಾಜ—ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು.

Verse 32

निरीक्षमाणो नृत्यन्तीं रंभां तां सुरसुन्दरीम् । आयांतं ददृशे देवो नारदं विस्मयान्वितः

ನೃತ್ಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಅಪ್ಸರೆ ರಂಭೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದ ದೇವ (ಇಂದ್ರ)ನು ನಾರದನು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡನು.

Verse 33

अहो विरुद्धो भगवान्नारदो मयि दृश्यते । नृत्यते किं न वा नृत्ये गीयते किं न गीयते

ಅಹೋ! ಭಗವಾನ್ ನಾರದನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ನೃತ್ಯ ಮಾಡಬಾರದೇ? ಅಥವಾ ಗಾನ ಮಾಡಬಾರದೇ?

Verse 34

वाद्यतां तालमानैः किं यावच्चिंतापरो हरिः । ऋषिः समागतस्तावज्जलाभ्युक्षणत त्परः

ಹರಿ (ಇಂದ್ರ) ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವವರೆಗೆ ತಾಳಮಾನಗಳೊಡನೆ ವಾದ್ಯಧ್ವನಿಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಋಷಿಯು ಮಂಗಳಾರ್ಥ ಜಲಾಭ್ಯುಕ್ಷಣ ಮಾಡಲು ತತ್ಪರನಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದನು.

Verse 36

महर्षे स्वागतं तेऽद्य कुतो वाऽग म्यते त्वया । स्नाने संध्यार्चने होमे कुशलं तव विद्यते

ಓ ಮಹರ್ಷಿಯೇ! ಇಂದು ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ. ನೀವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿರಿ? ಸ್ನಾನ, ಸಂಧ್ಯಾರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ಹೋಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಕುಶಲವೇ?

Verse 37

इति प्रोक्तो विहस्याथ बभाषे नारदो हरिम् । यद्येतज्जायते मह्यं किमन्येन प्रयोजनम्

ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ನಾರದನು ನಗುತ್ತಾ, ನಂತರ ಹರಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದನು— “ಇದು ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಇನ್ನೇನು ಬೇಕು?”

Verse 38

प्रेक्षणीकस्य ते स्थानं नाहं पश्यामि स्वर्पते । यावद्राज्यं बलेस्तावत्त्वया मे न प्रयोजनम्

ಓ ಸ್ವರ್ಗಪತೇ! ಕೇವಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ನಿಮಗೆ ಸ್ಥಳವಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬಲಿಯ ರಾಜ್ಯ ಇರುವವರೆಗೆ, ಆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ನಿಮ್ಮ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 39

आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे काल मानेन योजिताः । आहुत्या प्लाविता मेघा वर्षंति हृषिता भुवि

ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳು ಕಾಲಮಾನದಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಆಹುತಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮೇಘಗಳು ಹರ್ಷಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಳೆಯನ್ನೆ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 40

रोगादिमरणं नास्ति यमो धर्मेण पीडितः

ರೋಗಾದಿಗಳಿಂದ ಮರಣವಿಲ್ಲ; ಧರ್ಮದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಯಮನೂ ದಮನಗೊಂಡು ನಿರುದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 41

एकातपत्रां पृथिवीं बुभुजे स नराधिपः । त्रैलोक्यनाथेति महानृपेति संग्रामविद्याकुशलेति नित्यम् । त्रैलोक्यलक्ष्मीकुचकामुकेति संस्तूयते चारणबंदिवृन्दैः

ಆ ನರಾಧಿಪನು ಏಕಛತ್ರದಡಿ ಸಮಸ್ತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಾ ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಚಾರಣರು ಮತ್ತು ಬಂದಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಅವನನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ “ತ್ರೈಲೋಕ್ಯನಾಥ”, “ಮಹಾನೃಪ”, “ಸಂಗ್ರಾಮವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲ”, “ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಕ್ಷಸ್ಥಲಪ್ರಿಯ” ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 42

ब्रह्मेति कृष्णेति हरेति भूमाविंद्रेति सूर्येति धनाधिपेति । देवारिनाथेति सुराधिपेति जेगीयते चारणबंदिवृन्दैः

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಾರಣರು ಮತ್ತು ಬಂದಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಅವನನ್ನು “ಬ್ರಹ್ಮ”, “ಕೃಷ್ಣ”, “ಹರಿ”, “ಇಂದ್ರ”, “ಸೂರ್ಯ”, “ಧನಾಧಿಪ”, “ದೇವಶತ್ರುನಾಥ”, “ಸುರಾಧಿಪ” ಎಂದು ಹಾಡಿ ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 43

युद्धं विना दैत्यगणा हसंति मत्ताः प्रमत्ताः करिणो नदंति । रथाधिरूढाः पुरुषा भ्रमंति सेनाधिपा स्त्रीषु गृहे रमंति

“ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದಾಗ ದೈತ್ಯಗಣಗಳು ನಗುತ್ತವೆ; ಮತ್ತರೂ ಪ್ರಮತ್ತರೂ ಆದ ಆನೆಗಳು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತವೆ; ರಥಾರೂಢ ಪುರುಷರು ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾರೆ; ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ.”

Verse 44

यज्ञाग्निधूमेन नभो विराजते सुवर्णरूपा पृथिवी विराजते । शून्यं तु वेदैर्भुवनं च शोभते धिष्ण्यं बलेर्दैर्त्यैगणैश्च शोभते

“ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯ ಧೂಮದಿಂದ ಆಕಾಶವು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿಯು ಸ್ವರ್ಣರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವೇದವಿಹೀನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಲೋಕವು ಶೂನ್ಯಪ್ರಾಯವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ; ಬಲಿಯ ರಾಜಧಿಷ್ಣ್ಯವು ದೈತ್ಯಗಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ.”

Verse 45

बलिर्न जानाति सुराधिपं त्वां सुराश्च सर्वे बलियज्ञभोजिनः । त्वमेव तेऽरिं हृदि चिंतय स्वयं युक्तं तवेदं कथितं मयेति

“ಬಲಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಸುರಾಧಿಪನೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಬಲಿಯ ಯಜ್ಞಭಾಗವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೇ ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಶತ್ರುವನ್ನು ಚಿಂತಿಸು; ನಾನು ಹೇಳಿದುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.”

Verse 46

रंभा न राजते रंगे मेनका त्वां न मन्यते । तिलोत्तमापि मनुते बलिराजं सुरेश्वरम्

ರಂಭಾ ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮೇನಕಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಮನಸಾರೆ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ತಿಲೋತ್ತಮೆಯೂ ಬಲಿರಾಜನನ್ನೇ ದೇವಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಮನ್ಯಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.

Verse 47

उर्वशी चैव तं याति सुकेशा सह भाषते । मञ्जुघोषा मुखं वक्त्रं कृत्वा त्वां न निरीक्षते

ಉರ್ವಶೀ ಅವನ ಬಳಿಗೇ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ; ಸುಕೇಶಾ ಅವನೊಡನೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಮಂಜುಘೋಷಾ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿ ನಿನ್ನತ್ತ ನೋಡುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 48

पुलोमा पुलकोद्भेदं न करोति बलिं विना । पौलोमी पुरतो गत्वा बलिं स्तौति च मंथरा

ಪುಲೋಮಾ ಬಲಿಯಿಲ್ಲದೆ ರೋಮಾಂಚವನ್ನೂ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪೌಲೋಮೀ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಮಂಥರೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾಳೆ.

Verse 49

नारदः पर्वतश्चैव हाहा हूहूश्च तुंबुरुः । बलिराज्यं प्रशंसंति रुद्रस्याग्रे मया श्रुतम्

ನಾರದ, ಪರ್ವತ, ಹಾಹಾ, ಹೂಹೂ ಮತ್ತು ತುಂಭುರು—ಇವರು ರುದ್ರನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬಲಿರಾಜ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಾನು ಹಾಗೆ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.

Verse 50

आज्याहुतीभिः सन्तुष्टा ऋषयो ब्रह्मसद्मनि । ब्रह्मणोऽग्रे प्रशंसंति तदेवं कथितं मया

ಆಜ್ಯಾಹುತಿಗಳಿಂದ ಸಂತೃಪ್ತರಾದ ಋಷಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಸದನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ (ಅವನ) ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 51

बृहस्पतिर्यदाचष्टे न तद्वाच्यं मया तव । इंद्राणी बलिनं मत्वा बलिं चित्रेषु पश्यति

ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಲಾರೆ. ಇಂದ್ರಾಣಿ ಬಲಿಯನ್ನು ಮಹಾಬಲನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 52

अनेन वाक्येन सुराधिपस्तु चचाल कोपावरितस्तदानीम् । गजेति वज्रेति जगाद सूतं समानयासिं कवचं रथं च

ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ದೇವಾಧಿಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಕದಲಿಬಿಟ್ಟನು; ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಕೋಪದಿಂದ ಆವೃತನಾದನು. ಅವನು ಸಾರಥಿಗೆ—“ಆನೆ ಮತ್ತು ವಜ್ರವನ್ನು ತರು; ನನ್ನ ಖಡ್ಗ, ಕವಚ ಮತ್ತು ರಥವನ್ನೂ ಕೂಡ ತಂದುಕೊ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 53

रथेन सूर्यो मरुतो गजेन वृषेण रुद्रो महिषेण सौरिः । वाद्यंतु वाद्यानि रणाय मेऽद्य चण्डी गणेशास्त्वरिताः प्रयातु

ಸೂರ್ಯನು ರಥದಲ್ಲಿ ಬರಲಿ; ಮರುತರು ಆನೆಯಲ್ಲಿ ಬರಲಿ; ರುದ್ರನು ವೃಷಭದಲ್ಲಿ, ಸೌರಿಯು ಮಹಿಷದಲ್ಲಿ ಬರಲಿ. ಇಂದು ನನ್ನ ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಲಿ; ಚಂಡಿ ಮತ್ತು ಗಣೇಶಗಣಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೊರಡಲಿ.

Verse 54

दृष्ट्वा सुरेन्द्रं संक्रुद्धं बृहस्पतिरुदारधीः । ऋषिमध्ये गतो विद्वान्बभाषे समयोचितम्

ಸುರೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಉದಾರಬುದ್ಧಿಯ ಜ್ಞಾನಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಋಷಿಗಳ ಮಧ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 55

सामाद्या नीतयः प्रोक्ताश्चतस्रो मनुना पुरा । सामसाध्येषु कार्येषु दण्डस्तेन न पात्यताम्

ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ಮನು ಸಾಮದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ಸಾಮದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದಂಡವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬಾರದು.

Verse 56

अतो ह्युपेन्द्र्माहूय मंत्रयन्तु सुरोत्तमाः । तदधीनं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ಆದುದರಿಂದ ಉಪೇಂದ್ರನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ದೇವೋತ್ತಮರು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಲಿ. ಚರಾಚರಸಹಿತ ತ್ರಿಲೋಕದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಅವನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ.

Verse 57

विनष्टेषु च कार्येषु तस्य वाच्यं शुभाशुभम् । स एव प्रथमं गच्छेत्पृथिव्यां स्वार्थसिद्धये

ಕಾರ್ಯಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಶುಭಾಶುಭವನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕು; ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವನೇ ಮೊದಲು ಭೂಮಿಗೆ ತೆರಳಬೇಕು.

Verse 58

तथेति देवैर्विज्ञप्तस्तथा चक्रे सुरेश्वरः । मन्दरेऽथ गिरौ विष्णुः सत्यलोकात्समागतः

ದೇವರುಗಳು ವಿನಂತಿಸಿದಾಗ ಸುರೇಶ್ವರನು ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಸತ್ಯಲೋಕದಿಂದ ಬಂದು ವಿಷ್ಣು ಮಂದರಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದನು.

Verse 59

ऋषयस्तत्र ते यांतु समानेतुं जनार्द्दनम् । इत्युक्तो नारदः स्वर्गात्स्नातुं प्राप्तः स मन्दरे

‘ಋಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಕರೆತರು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ನಾರದನು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಇಳಿದು ಸ್ನಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಂದರಕ್ಕೆ ಬಂದನು.

Verse 60

गौतमोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कश्यपः । जमदग्निर्वसिष्ठश्च संप्राप्ता हरिमन्दिरे

ಗೌತಮ, ಅತ್ರಿ, ಭರದ್ವಾಜ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪ—ಜೊತೆಗೆ ಜಮದಗ್ನಿ ಹಾಗೂ ವಸಿಷ್ಠ—ಹರಿಯ ಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದರು.

Verse 61

गिरौ गंगा जले स्नानं संध्यां चक्रे स नारदः । यावदास्ते तदा हृष्टा वालखिल्या महर्षयः

ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನಾರದನು ಗಂಗಾಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಸಂಧ್ಯಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದರು.

Verse 62

विनयेनाभिवाद्याथ कथयामास नारदः । ऋषयो मन्दरे प्राप्ता विष्णुं नेतुं सुरालये

ವಿನಯದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು— “ಋಷಿಗಳು ಮಂದರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ; ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸುರಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು.”

Verse 63

ऋषयो दर्शनं कर्त्तुं भवतामपि युज्यते । तदेतद्वचनं श्रुत्वा हर्षितास्ते महर्षयः

“ಋಷಿಗಳ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ನಿಮಗೂ ಹೋಗುವುದು ಯುಕ್ತ.” ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹರ್ಷಿತರಾದರು.

Verse 64

अंगुष्ठपर्वमात्रांस्तान्वामनान्हरिमन्दिरे । गतान्गंगाजले स्नातुं वालखिल्यान्पुरो हरिः

ಹರಿಮಂದಿರದಿಂದ ಗಂಗಾಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿದ್ದ ಅಂಗುಷ್ಠಸಂಧಿಮಾತ್ರ ಗಾತ್ರದ ವಾಮನರೂಪ ವಾಲಖಿಲ್ಯರ ಮುಂದೆ ಮುಂದೆ ಹರಿ ಸಾಗಿದನು.

Verse 65

जहास वामनान्सर्वान्भाविकार्यबलात्ततः । ब्रह्मपुत्रा वालखिल्याः सर्वे ते शंसितव्रताः

ಮುಂದೆ ಸಂಭವಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯಬಲದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಅವನು ಆ ವಾಮನರೂಪ ಋಷಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡಿ ನಗಿದನು. ಆ ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರರು; ಎಲ್ಲರೂ ಶಂಸಿತ ವ್ರತಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು.

Verse 66

लज्जान्विताः क्रोधपरा उच्चैरूचुः परस्परम् । केनापि देवकार्येण वामनोऽयं भविष्यति

ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತರೂ ಕ್ರೋಧಪರರೂ ಆಗಿ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಉಚ್ಚಸ್ವರದಿಂದ ಹೇಳಿದರು— “ಯಾವ ದೇವಕಾರ್ಯದಿಂದ ಇವನು ವಾಮನನಾಗುವನು?”

Verse 67

ऋषिभिर्वि ष्णुना सर्वे प्रतिबोध्य प्रसादिताः । भाग्यमोक्षः कदा विष्णोर्भविष्यति तदुच्यताम्

ಋಷಿಗಳೊಡನೆ ವಿಷ್ಣುವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬೋಧನೆ ನೀಡಿ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದನು. ಆಗ ಅವರು ಹೇಳಿದರು— “ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ, ವಿಧಿನಿಶ್ಚಿತ ಮೋಕ್ಷವು ಯಾವಾಗ ದೊರೆಯುವುದು? ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳು.”

Verse 68

प्रभासादधिकं क्षेत्रं यदा वस्त्रापथं भवेत् । भविष्यति तदा वृद्धिर्ध्रुवमण्डलव्यापिनी । तथा वस्त्रापथं क्षेत्रं भविष्यति यवाधिकम्

ವಸ್ತ್ರಾಪಥಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಮಹತ್ತಾಗುವಾಗ, ಅದರ ಮಹಿಮಾವೃದ್ಧಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಧ್ರುವಮಂಡಲವನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದು. ಹೀಗೆ ವಸ್ತ್ರಾಪಥದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧವೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೂ ಆಗುವುದು.

Verse 69

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं दोषमुक्तो भविष्यति । असाध्यसाधनी शक्तिर्भविष्यति स्थिरा तव

ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ದೋಷಮುಕ್ತನಾಗುವನು. ಹಾಗೆಯೇ ನಿನಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ಥಿರ ಶಕ್ತಿ ಉದಯಿಸುವುದು.

Verse 70

वस्त्रापथे सोमनाथं यः पश्यति स पश्यति । इन्द्रोपेन्द्रौ समालिंग्याथासीनौ तौ वरासने

ವಸ್ತ್ರಾಪಥದಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥನನ್ನು ನೋಡುವವನು ನಿಜವಾಗಿ ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ನೋಡುವನು. ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಉಪೇಂದ್ರರು ಪರಸ್ಪರ ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 71

विष्णुरुवाच । किं ते कार्यं देवराज तदवश्यं करोम्यहम्

ವಿಷ್ಣುವು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವರಾಜ! ನಿನಗೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯ ಬೇಕು? ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುವೆನು।

Verse 72

इन्द्र उवाच । हिरण्यकशिपोर्वंशे बलिर्दैत्यो महा बलः । तेनेदं सकलं व्याप्तं देवा यज्ञभुजः कृताः

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಬಲಿ ಎಂಬ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ದೈತ್ಯನಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿ, ದೇವರನ್ನು ಕೇವಲ ಯಜ್ಞಭಾಗ ಭೋಗಿಸುವವರಾಗಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ।

Verse 73

देवलोके भूमिलोको गतः सर्वोऽपि केशव । यावन्नो विकृतिं याति पूर्ववैरमनुस्मरन् । भ्रष्टराज्यो बलिस्तावत्पातालमधितिष्ठतु

ಹೇ ಕೇಶವ! ಭೂಲೋಕವು ದೇವಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದಂತಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪೂರ್ವವೈರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ವಿಕೃತಬುದ್ಧಿ ಹೊಂದದವರೆಗೆ, ರಾಜ್ಯಭ್ರಷ್ಟನಾದ ಬಲಿ ಪಾತಾಳದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಲಿ।

Verse 74

सूर्यसोमान्वये कश्चिद्राजा भवतु भूतले

ಭೂತಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ–ಸೋಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬ ರಾಜನು ಉದ್ಭವಿಸಲಿ।

Verse 75

सारस्वत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वयं संचिन्त्य चेतसा । तथा करिष्ये तं प्रोच्य मुनीन्प्राह जनार्दनः

ಸಾರಸ್ವತನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಜನಾರ್ದನನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿ ‘ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮುನಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 76

ऋषयस्तत्र गच्छंतु कारयन्तु महामखम् । अहं तत्रागमिष्यामि साधयिष्यामि तं बलिम्

ಋಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಮಹಾಮಖ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ. ನಾನೂ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಆ ಬಲಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವೆನು.

Verse 77

इत्युक्ता मुनयः सर्वे गतास्ते यज्ञमण्डपे । द्वादशाहो महायज्ञः प्रारब्धः सर्वदक्षिणः

ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಯಜ್ಞಮಂಡಪಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳ ಮಹಾಯಜ್ಞವು ಸಮಸ್ತ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

Verse 78

सुराष्ट्रदेशं विख्यातं क्षेत्रं वस्त्रापथं नृप । तस्य दक्षिणदिग्भागे बलेः सिद्धं महापुरम्

ಓ ರಾಜನೇ! ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸುರಾಷ್ಟ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ‘ವಸ್ತ್ರಾಪಥ’ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ. ಅದರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯ ಸಿದ್ಧ-ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಹಾಪುರವಿದೆ.

Verse 79

क्षेत्राद्बहिः समारब्धो यज्ञः सर्वस्वदक्षिणः । शुक्रेणामन्त्रिताः सर्वे मुनयो यज्ञकर्मणि । अतिहृष्टो बलिर्यज्ञे ददौ दानान्यनेकधा

ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಯಜ್ಞವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಆಹ್ವಾನದಿಂದ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಮುನಿಗಳು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಬಲಿಯು ಅನೇಕ ವಿಧದ ದಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.

Verse 80

स्वर्णपात्रेषु सर्वेषु दीयते भोजनं बहु । अतिथिर्ब्राह्मणो विद्वान्सर्वस्वेनापि पूज्यते । दानाद्यज्ञो भवेत्पूर्णो दानहीनो वृथा भवेत्

ಸುವರ್ಣಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬಹಳ ಆಹಾರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ವಿದ್ಯಾವಂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಸರ್ವಸ್ವದಿಂದಲೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ದಾನದಿಂದ ಯಜ್ಞ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ; ದಾನವಿಲ್ಲದೆ ಅದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु विष्णुर्वामनतां गतः । मध्यदेशे चतुर्वेदो ब्राह्मणस्तीर्थयात्रिकः । महोदरो ह्रस्वभुजः खञ्जपादो महाशिराः

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ವಾಮನರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಮಧ್ಯದೇಶದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ವೇದಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಿಕನಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು—ಮಹೋದರ, ಹ್ರಸ್ವಭುಜ, ಖಂಜಪಾದ ಮತ್ತು ಮಹಾಶಿರಸ್ಸುಳ್ಳವನು।

Verse 82

महाहनुः स्थूलजंघः स्थूलग्रीवोऽतिलंपटः । श्वेतवस्त्रो बद्धशिखश्छत्रोपानत्कमण्डलून्

ಅವನಿಗೆ ಮಹಾಹನು, ಸ್ಥೂಲ ಜಂಘೆಗಳು, ಸ್ಥೂಲ ಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಅಸಮಂಜಸವಾದ ರೂಪವಿತ್ತು. ಶ್ವೇತವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಶಿಖೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಛತ್ರ, ಪಾದುಕಾ ಮತ್ತು ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 83

द्रष्टुं तीर्थान्यनेकानि बभ्राम स महीतले । सुराष्ट्रदेशे संप्राप्तः क्षेत्रे वस्त्रापथे द्विजः

ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಅವನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆ ದ್ವಿಜನು ಸೂರಾಷ್ಟ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಸ್ತ್ರಾಪಥ ಎಂಬ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು।

Verse 84

स्वर्णरेखा नदीतीरे चिंतयामास वामनः । प्रथमं किं भवं दृष्ट्वा यामि सोमेश्वरं शिवम्

ಸ್ವರ್ಣರೇಖಾ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಮನನು ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಮೊದಲು ಭವನನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ, ನಂತರ ಸೋಮೇಶ್ವರನಾದ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕೇ?”

Verse 85

अथ सोमेश्वरं पूज्य पश्चाद्यास्यामि मन्दरम् । इति चिन्तापरो भूत्वा कृत्यं सञ्चिन्त्य चेतसा । अत्र स्थितः सोमनाथं पूजयिष्यामि निश्चितम्

“ಮೊದಲು ಸೋಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ನಂತರ ಮಂದರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು।” ಹೀಗೆ ಚಿಂತಾಮಗ್ನನಾಗಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು—“ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಿಂತು ನಾನು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಸೋಮನಾಥನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವೆನು।”

Verse 86

वस्त्रापथे महाक्षेत्रे भवं सोमेश्वरं वृथा । पूजयंति जना नित्यं तथा कार्यं मया धुवम्

ವಸ್ತ್ರಾಪಥದ ಮಹಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನರು ನಿತ್ಯ ಭವರೂಪ ಸೋಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಯಥಾರ್ಥ ಬೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಅದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 87

देशानामुत्तमो देशो गिरीणामुत्तमो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं नदीनामुत्तमा सरित्

ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇಶ, ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರ್ವತ; ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಮ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಸರಿತ್.

Verse 88

दिव्यं वनं वनानां तु देवानामुत्तमो भवः । यदा सोमेश्वरो देवो भूमिं भित्त्वा भविष्यति

ಈ ವನ ದಿವ್ಯ—ವನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ದೇವರಲ್ಲಿ ಭವರೂಪ ಶಿವನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ದೇವ ಸೋಮೇಶ್ವರನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುವಾಗ…

Verse 89

तदाम्रमण्डले दिव्यं क्षेत्रमेतद्यवाधिकम् । चैत्र शुक्लचतुर्दश्यामग्निसाधनतत्परः

ಆಗ ಆ ಆಮ್ರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ (ಮಾವಿನ ತೋಟದ ವಲಯದಲ್ಲಿ) ಈ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆ. ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ-ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ…

Verse 90

ऊर्ध्वबाहुः सूर्यकाले भवं तावत्स पश्यति । मध्यंदिनं परं याते दिननाथे विलंबिते

ಸೂರ್ಯೋದಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಊರ್ಧ್ವಬಾಹುವಾಗಿ ಅವನು ಅಷ್ಟೇ ಸಮಯ ಭವರೂಪ ಶಿವನ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ದಿನನಾಥ ಸೂರ್ಯನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಗುವಾಗ…

Verse 91

अग्नि तापांगसंतप्तस्तावत्पश्यति शंकरम् । सोमनाथं शिवं शांतं सर्वदेवनमस्कृतम् । अर्घ्येण पुष्पमिश्रेण जलमिश्रेण भामिनि

ಅಗ್ನಿತಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧವಾದ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಆಗ ಶಂಕರನನ್ನು ದರ್ಶನಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಸೋಮನಾಥ, ಶಾಂತ ಶಿವ, ಸರ್ವ ದೇವರಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನು. ಹೇ ಸುಂದರಿ, ಪುಷ್ಪಮಿಶ್ರಿತ ಅರ್ಘ್ಯಜಲದಿಂದ ಹಾಗೂ ಜಲಾರ್ಪಣಗಳಿಂದ…

Verse 92

सारस्वत उवाच । भूमिं भित्त्वाथ देवेशः स्वयं सोमेश्वरः स्थितः । लिंगरूपो महादेवो यावदाब्रह्मवासरम्

ಸಾರಸ್ವತನು ಹೇಳಿದನು—ಭೂಮಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ದೇವೇಶನು ಸ್ವಯಂ ಸೋಮೇಶ್ವರನಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ನಿಂತನು. ಮಹಾದೇವನು ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದಿನಾಂತದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 93

सोमेश्वर उवाच । सिद्धस्त्वं मत्प्रसादेन कार्यं सिद्धं भविष्यति । इत्युक्तो वामनो देवं प्रत्युवाच महेश्वरम्

ಸೋಮೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನೀನು ಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯ; ನಿನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ವಾಮನನು ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 94

वामन उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तदाऽत्र लिंगे स्थातव्यमस्तु दिव्यं पुरो मम

ವಾಮನನು ಹೇಳಿದನು—ನೀವು ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದರೆ, ಹೇ ಮಹಾದೇವ, ಮತ್ತು ನನಗೆ ವರ ನೀಡಬೇಕಾದರೆ—ಅಂದಾಗ ನೀವು ಇಲ್ಲಿ ಈ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರಿ, ನನ್ನ ಪುರಿಯ ಮುಂದೇ ದಿವ್ಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಾಗಿ।

Verse 95

यस्तु स्वायंभुवं लिंगं वामने नगरे मम । पूजयिष्यति ब्रह्मघ्नो गोघ्नो वा बालघातकः

ನನ್ನ ವಾಮನನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗವನ್ನು ಯಾರು ಪೂಜಿಸುವರೋ—ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಹಂತಕನಾಗಿರಲಿ, ಗೋಹಂತಕನಾಗಿರಲಿ, ಬಾಲಘಾತಕನಾಗಿರಲಿ—…

Verse 96

गुरुद्रोही स्वर्णचोरो मुच्यते सर्वपातकैः । निर्दोषः पूजयेद्यस्तु सकृत्सोमेश्वरं हरम्

ಗುರುದ್ರೋಹಿ ಹಾಗೂ ಸ್ವರ್ಣಚೋರನೂ ಸಹ ಎಲ್ಲಾ ಪಾತಕಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಯಾರು ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ—ಹರನನ್ನು—ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪವಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 97

मृतो विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । संस्तूयमानो दिक्पालैर्यातु स्वर्गे शिवालये

ಮರಣಾನಂತರ ಅವನು ದಿವ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿ, ದಿವ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದವನಾಗಿರಲಿ. ದಿಕ್ಪಾಲರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಶಿವಾಲಯವನ್ನು ಸೇರುವನು.

Verse 98

ब्रह्मलोकमतिक्रम्य रुद्रलोके स गच्छतु । तथेत्युक्त्वा सोमनाथस्तत्रैवान्तरधीयत

“ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಅವನು ರುದ್ರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ನುಡಿದು ಸೋಮನಾಥನು ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು.

Verse 99

प्रकाश्य वामनो लिगं सोमनाथं स्वयंभुवम् । प्राप्तज्ञानो लब्धवृद्धिर्ययौ द्रष्टुं भवं हरम्

ಸೋಮನಾಥನ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಾಮನನು—ಸತ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ—ಭವ, ಹರ (ಶಿವ)ನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

Verse 100

गंगाद्याः सरितः सर्वाः स्वर्णरेखाजले स्थिताः । एतां सोमेश्वरोत्पत्तिं ये शृण्वंति नराः स्त्रियः । सर्वपापक्षयस्तेषां जायते नात्र संशयः

ಗಂಗಾದಿ ಎಲ್ಲಾ ನದಿಗಳು ಸ್ವರ್ಣರೇಖೆಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಪುರುಷ-ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.