Adhyaya 10
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ರೈವತಕ ಪರ್ವತ, ಭವ (ಶಿವ) ಹಾಗೂ ವಸ್ತ್ರಾಪಥ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯಕ್ಕೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ; ದಿವ್ಯವಾಕ್ಯದಿಂದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳದ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವಳು—ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಭೋಜರಾಜ/ಜನೇಶ್ವರನು ಸಾರಸ್ವತ ಋಷಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಿದನು—ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಹೀಗೆ ಸ್ಥಳಮಹಿಮೆಯಿಂದ ನೀತಿ-ಧರ್ಮಕಥೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ಈಶ್ವರನು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಂಬಂಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಆದರ್ಶ ಸ್ತ್ರೀ ಸದ್ಗುಣಸಂಪನ್ನಳೂ ಮಂಗಳಕರಳೂ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ; ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರ ಬಂಧುತ್ವ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ ಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಜನು ಅಂಥ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಸಾರಸ್ವತನನ್ನು ತಪೋಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯುಕ್ತನೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ, ರೈವತಕ, ವಸ್ತ್ರಾಪಥಗಳ ಕೀರ್ತಿ, ಉಜ್ಜಯಂತದಲ್ಲಿ ದೇವಸಭೆಗಳು, ವಾಮನ-ಬಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಪೌರಾಣಿಕ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ರಾಜನು ರಾಜ್ಯತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ಉನ್ನತ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವಧಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಋಷಿ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ತಡೆದು—ಗೃಹದಲ್ಲಿಯೇ ದೇವಸನ್ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಸಾಧ್ಯ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅತಿದೂರ ಪ್ರಯಾಣಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು—ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ತೀರ್ಥಾಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಶಿಸ್ತಿನ ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಸದುಪದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
पार्वत्युवाच । अहो तीर्थस्य माहात्म्यं गिरे रैवतकस्य च । भवस्य देवदेवस्य तथा वस्त्रापथस्य च
ಪಾರ್ವತಿ ಹೇಳಿದರು—ಅಹೋ! ಈ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ, ರೈವತಕಗಿರಿಯ ಮಹಿಮೆ, ದೇವದೇವನಾದ ಭವ (ಶಿವ)ನ ಮಹಿಮೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವಸ್ತ್ರಾಪಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಎಷ್ಟೋ ಮಹಾನ್।
Verse 2
गंगा सरस्वती चैव गोमती नर्मदा नदी । स्वर्णरेखाजले सर्वास्तथा ब्रह्मा सवासवः
ಗಂಗಾ, ಸರಸ್ವತಿ, ಗೋಮತಿ, ನರ್ಮದಾ—ಈ ನದಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸ್ವರ್ಣರೇಖೆಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ।
Verse 3
ब्रह्मेन्द्र विष्णुमुख्यानां देवानां शंकरस्य च । वासो विरचितस्तत्र यावद्ब्रह्मदिनं भवेत्
ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ—ಶಂಕರನಿಗೂ—ಬ್ರಹ್ಮದಿನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಉಳಿಯುವ ವಸ್ತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು।
Verse 4
क्षेत्रतीर्थप्रभावं च प्रसादात्तव शंकर । श्रुतं सविस्तरं सर्वमिदं त्वदुदितं मया
ಹೇ ಶಂಕರ, ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಾಗೂ ಇದರ ತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಾನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ಶ್ರವಣಿಸಿದ್ದೇನೆ।
Verse 5
महेश्वर प्रभो ब्रूहि किं चकार जनेश्वरः । भोजराजो मृगीं प्राप्य स च सारस्वतो मुनिः
ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರ ಪ್ರಭು, ಹೇಳು—ಮೃಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಜನೇಶ್ವರನಾದ ಭೋಜರಾಜನು ಏನು ಮಾಡಿದನು? ಹಾಗೆಯೇ ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿಯು ಏನು ಮಾಡಿದನು?
Verse 6
ईश्वर उवाच । तासु सर्वासु नारीषु रूपौदार्यगुणाधिका । नित्यं प्रमुदिता शांता नित्यं मंगलकारिका
ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅವಳು ರೂಪ, ಔದಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾಗಿದ್ದಳು; ಸದಾ ಹರ್ಷಿತೆ, ಶಾಂತೆಯುಳ್ಳವಳು, ನಿತ್ಯ ಮಂಗಳಕಾರಿಣಿ।
Verse 7
माता स्वसा सखी पुत्री स्त्रीषु संबन्धवर्धनी । पिता भ्राता गुरुः पुत्रः पुरुषेषु तथा कृतः
ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಅವಳು ಬಂಧವರ್ಧಿನಿಯಾಗಿ—ತಾಯಿ, ಸಹೋದರಿ, ಸಖಿ, ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದಳು; ಪುರುಷರಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ಗುರು, ಪುತ್ರನಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು।
Verse 8
एवं गुणवतीं भार्यां प्राप्य हृष्टो जनेश्वरः । सारस्वतं मुनिं स्तुत्वा राजा वचनमब्रवीत्
ಹೀಗೆ ಗುಣವತಿಯಾದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಜನೇಶ್ವರ ರಾಜನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು; ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ರಾಜನು ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು।
Verse 9
राजोवाच । ब्रह्मा विष्णुर्हरः सूर्य इन्द्रोऽग्निर्मरुतां गणः । ब्रह्मचर्येण तपसा त्वया सन्तोषिताः प्रभो
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಭೋ! ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಹರ, ಸೂರ್ಯ, ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಮರುತಗಣಗಳು—ನಿಮ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಹಾಗೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ।
Verse 10
दैवतं परमं मे त्वं पिता माता गुरुः प्रभुः । येन जन्मांतरं सर्वं प्रत्यक्षं कथितं मम
ನೀವು ನನ್ನ ಪರಮ ದೈವ—ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಗುರು ಮತ್ತು ಪ್ರಭು; ನಿಮ್ಮಿಂದ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂರ್ವಜನ್ಮವು ನನಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಂತೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।
Verse 11
सुराष्ट्रदेशो विख्यातो गिरी रैवतको महान् । भवः स्वयंभूर्भगवान्क्षेत्रे वस्त्रापथे श्रुतः
ಸುರಾಷ್ಟ್ರ ದೇಶವು ವಿಖ್ಯಾತ, ಮಹಾನ್ ರೈವತಕ ಪರ್ವತವೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ವಸ್ತ್ರಾಪಥ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಭವನು ಸ್ವಯಂಭೂ ಎಂದು ಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 12
उज्जयंतगिरेर्मूर्ध्नि गौरीस्कन्दगणेश्वराः । भावयंतो भवं सर्वे संस्थिता ब्रह्मवासरम्
ಉಜ್ಜಯಂತಗಿರಿಯ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಗೌರಿ, ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ಗಣೇಶ—ಸರ್ವ ಗಣಗಳೊಡನೆ—ಭವ (ಶಿವ)ನ ಧ್ಯಾನ-ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತ ಒಂದು ಬ್ರಹ್ಮದಿನವಿಡೀ ನೆಲೆಸಿದರು।
Verse 13
वामनो नगरं स्थाप्य शिवं सिद्धेश्वरं प्रति । जित्वा दैत्यं बलिं बद्ध्वा स्वयं रैवतके स्थितः
ವಾಮನನು ಒಂದು ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರರೂಪ ಶಿವನ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು. ದೈತ್ಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಬಂಧಿಸಿ, ತಾನೇ ರೈವತಕ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿದನು।
Verse 14
इत्येतत्सर्वमाश्चर्यं जीवद्भिर्यदि दृश्यते । तीर्थयात्राविधानेन भवो वस्त्रापथे हरिः
ಹೀಗೆ ಜೀವಿಗಳು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಅದು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾವಿಧಾನವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದ ಫಲ. ವಸ್ತ್ರಾಪಥದಲ್ಲಿ ಭವ (ಶಿವ)ನೇ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಆಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 15
त्यक्त्वा राज्यं प्रियान्पुत्रान्पत्त्यश्वरथकुञ्जरान् । पुत्रं राज्ये प्रतिष्ठाप्य गन्तव्यं निश्चितं मया
ರಾಜ್ಯವನ್ನು, ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನು, ಪಾದಾತಿ, ಅಶ್ವ, ರಥ, ಕುಂಜರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಪುತ್ರನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ನಾನು ಹೊರಡುವುದೆಂದು ದೃಢ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ।
Verse 16
त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं सर्वं गम्यते यदि दृश्यते । तीर्थयात्राविधानेन भवो वस्त्रापथे हरिः
ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾವಿಧಾನವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದರಿಂದ—ವಸ್ತ್ರಾಪಥದಲ್ಲಿ ಭವ (ಶಿವ)ನೇ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಆಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 17
सूर्यलोकं सोमलोकमिंद्रलोकं हरेः पुरम् । ब्रह्मलोकमतिक्रम्य यास्येऽहं शिवमंदिरम्
ಸೂರ್ಯಲೋಕ, ಸೋಮಲೋಕ, ಇಂದ್ರಲೋಕ ಹಾಗೂ ಹರಿಯ ಪುರವನ್ನು ದಾಟಿ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿ, ನಾನು ಶಿವಮಂದಿರ-ಧಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು।
Verse 18
श्रुत्वा हि वाक्यं विविधं नरेन्द्रात्प्रहृष्टरोमा स मुनिर्बभूव । जिज्ञासमानो हि नृपस्य सर्वं निवारयामास मुनिर्नरेन्द्रम्
ನರೇಂದ್ರನ ವಿಭಿನ್ನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಮುನಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ರೋಮಾಂಚಿತನಾದನು; ಆದರೆ ರಾಜನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನೆಲ್ಲ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸಿ ಮುನಿಯು ನರೇಂದ್ರನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು।
Verse 19
सारस्वत उवाच । गृहेऽपि देवा हरविष्णुमुख्या जलानि दर्भा नृपते तिलाश्च । अनेकदेशांतरदर्शनार्थं मनो निवार्यं नृपते त्वयेति
ಸಾರಸ್ವತನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ನೃಪತೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹರ-ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳು ಇದ್ದಾರೆ; ಜಲ, ದರ್ಭ, ಎಳ್ಳುಗಳೂ ಇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಹೊರಗೆ ಓಡುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೀನು ನಿಯಂತ್ರಿಸು।