
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ–ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಸಂವಾದದ ಮೂಲಕ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲೋಹಯಷ್ಟಿಕಾ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯ ಪವಿತ್ರ ಜಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶ್ರಾದ್ಧ–ತರ್ಪಣ ವಿಧಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಹಾಗೂ ನಭಸ್ಯ/ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಿಂಡದಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ತರ್ಪಣ ಮಾಡುವ ಕಾಲನಿಯಮಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪುನಃಪುನಃ ಪಿಂಡ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಫಲ ಗಯಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಮಾನವೆಂದು ಗ್ರಂಥವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಯಮಬದ್ಧ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಪಿತೃತೃಪ್ತಿ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ರುದ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗೋদান ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣದಾನ ಎಂಬ ಸಹಾಯಕ ದಾನಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ‘ಹರಿಯ ಕೈ’ (ಜನಾರ್ದನ)ಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವ ಭಕ್ತಿವಾಕ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಪಿತೃಕರ್ಮವನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ತತ್ತ್ವ ಹಾಗೂ ಋಣತ್ರಯ ವಿಮೋಚನದ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇತಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯ, ಮತ್ತು ವಂಶಜರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ–ರಕ್ಷೆ ಲಾಭಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಧರ್ಮಾರ್ಜಿತವಾದ ಅಲ್ಪ ದಾನವೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಗುಣ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
Verse 1
व्यास उवाच । गोवत्सान्नैरृते भागे दृश्यते लोहयष्टिका । स्वयंभुलिंगरूपेण रुद्रस्तत्र स्थितः स्वयम् । श्रीमार्कण्डेय उवाच । मोक्षतीर्थे सरस्वत्या नभस्ये चंद्रसंक्षये । विप्रान्संपूज्य विधिवत्तेभ्यो दत्त्वा च दक्षिणाम्
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು—ಗೋವತ್ಸಾನದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೋಹಯಷ್ಟಿಕಾ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನು ಸ್ವತಃ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸರಸ್ವತಿಯ ಮೋಕ್ಷತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ, ನಭಸ್ಯ (ಭಾದ್ರಪದ) ಮಾಸದ ಚಂದ್ರಕ್ಷಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು।
Verse 2
एकविंशतिवारांस्तु भक्त्या पिंडस्य यत्फलम् । गयायां प्राप्यते पुंसां ध्रुवं तदिह तर्प्पणात्
ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಫಲವೇ, ಇಲ್ಲಿ ತರ್ಪಣದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 3
लोहयष्ट्यां कृते श्राद्धे नभस्ये चंद्रसंक्षये । प्रेतयोनिविनिर्मुक्ताः क्रीडंति पितरो दिवि
ನಭಸ್ಯ (ಭಾದ್ರಪದ) ಮಾಸದ ಚಂದ್ರಕ್ಷಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೋಹಯಷ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದರೆ, ಪ್ರೇತಯೋನಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದ ಪಿತೃಗಳು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ।
Verse 5
लोहयष्ट्याममावस्यां कार्यं भाद्रपदे जनैः । श्राद्धं वै मुनयः प्राहुः पितरो यदि वल्लभाः
ಭಾದ್ರಪದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಲೋಹಯಷ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ಪಿತೃಗಳು ಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರೆ—ಎಂದು ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ।
Verse 6
क्षीरेण तु तिलैः श्वेतैः स्नात्वा सारस्वते जले । पितॄंस्तर्पयते यस्तु तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्
ಹಾಲು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಎಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಯಾರು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಪಿತೃಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ।
Verse 7
तत्र श्राद्धानि कुर्वीत सक्तुभिः पयसा सह । अमावास्यादिनं प्राप्य पितॄणां मोक्षमिच्छकैः
ಅಲ್ಲಿ ಪಿತೃಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಅಮಾವಾಸ್ಯಾದಿ ಪವಿತ್ರ ದಿನ ಬಂದಾಗ ಸತ್ತು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು।
Verse 8
रुद्रतीर्थे ततो धेनुं दद्याद्वस्त्रादिभूषिताम् । विष्णुतीर्थे हिरण्यं च प्रदद्यान्मोक्षमिच्छुकः
ನಂತರ ರುದ್ರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷಕಾಂಕ್ಷಿಯು ವಸ್ತ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಸುವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ವಿಷ್ಣುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನವನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 9
गयायां पितृरूपेण स्वयमेव जनार्दनः । तं ध्यात्वा पुंडरीकाक्षं मुच्यते च ऋणत्रयात्
ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಜನಾರ್ದನನು ಪಿತೃರೂಪದಿಂದಿರುವನು; ಆ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ತ್ರಿವಿಧ ಋಣದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 10
प्रार्थयेत्तत्र गत्वा तं देवदेवं जनार्दनम् । आगतोऽस्मि गयां देव पितृभ्यः पिंडदित्सया । एष पिंडो मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन
ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ದೇವದೇವ ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕು— “ಹೇ ದೇವಾ! ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನು ಗಯೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ಜನಾರ್ದನ! ಈ ಪಿಂಡವನ್ನು ನಿನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆ।”
Verse 11
परलोकगतेभ्यश्च त्वं हि दाता भविष्यसि । अनेनैव च मंत्रेण तत्र दद्याद्धरेः करे
“ಪರಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದವರಿಗೂ ನೀನೇ ದಾತನಾಗುವೆ.” ಇದೇ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು।
Verse 12
चंद्रे क्षीणे चतुर्दश्यां नभस्ये पिंडमाहरेत् । पितॄणामक्षया तृप्तिर्भविष्यति न संशयः
ಚಂದ್ರನು ಕ್ಷೀಣಿಸುವಾಗ, ನಭಸ್ಯ ಮಾಸದ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಡವನ್ನು ತಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಪಿತೃಗಳ ತೃಪ್ತಿ ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 13
एकविंशतिवारांश्च गयायां पिंडपातनैः । भक्त्या तृप्तिमवाप्नोति लोहयष्ट्यां पितृतर्प्पणे
ಗಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ಪಿಂಡಪಾತನ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಿತೃಗಳ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲೋಹಯಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಿತೃತರ್ಪಣ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ.
Verse 14
वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमत्र हि । फलप्रदः सुतान्भक्तानारोग्यमभयप्रदः
ಇಲ್ಲಿ ಜಲದಾನ ಮಾಡುವವನು ಪಿತೃಗಳ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಅಕ್ಷಯ ಸುಖವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ತೀರ್ಥ/ಕರ್ಮ ಫಲಪ್ರದ—ಭಕ್ತ ಪುತ್ರರು, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 15
वित्तं न्यायार्जितं दत्तं स्वल्पं तत्र महाफलम् । स्नानेनापि हि तत्तीर्थे रुद्रस्यानुचरो भवेत्
ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಧನ, ಅಲ್ಪವಾದರೂ ಅಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಮನುಷ್ಯನು ರುದ್ರನ ಅನುಚರನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 28
इति श्रीस्कांदे महापुराणे एकाकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां तृतीये ब्रह्मखण्डे पूर्वभागे धर्मारण्यमाहात्म्ये संक्षेपतस्तीर्थमाहात्म्य वर्णनं नामाष्टविंशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರಿ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ, ತೃತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮಖಂಡದ ಪೂರ್ವಭಾಗಸ್ಥ ಧರ್ಮಾರಣ್ಯಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.