Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 39

Devanagari script

तथेति चोक्त्वा वचनं देवदेवो महेश्वरः । जगामाकाशमाविश्य स्तूयमानोऽप्सरोगणैः

Transliteration

tatheti coktvā vacanaṃ devadevo maheśvaraḥ | jagāmākāśamāviśya stūyamāno'psarogaṇaiḥ

Translation

“ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ದೇವದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಹೊರಟನು; ಅಪ್ಸರಗಣಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದನು।

Word by Word

• तथा: thus/so
• तथा: Sambandha (Discourse link/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारः—तथावाचक (so/thus)

• इति: thus (saying)
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारः—उद्धरण/निश्चयवाचक (quotative particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारः—समुच्चय (conjunction)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययभाव/gerund)

• वचनम्: words/speech
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देवदेवः: God of gods
• देवदेवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—देवानां देवः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• महेश्वरः: Mahēśvara
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—महान् ईश्वरः (कर्मधारय)

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• आकाशम्: to the sky
• आकाशम्: Gati-Karma (Goal/गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आविश्य: having entered
• आविश्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: आ + विश् (धातु)
• Form: कृदन्त (ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष, अव्ययभाव/gerund)

• स्तूयमानः: being praised
• स्तूयमानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: कृदन्त (शानच्/मान-प्रत्यय, कर्मणि वर्तमानकाले), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अर्थः—being praised

• अप्सरोगणैः: by groups of apsarases
• अप्सरोगणैः: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—अप्सरसां गणाः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kuṇḍaleśvara-tīrtha (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly

Visual Art Cues

Scene: Maheśvara pronounces ‘tathā’ and rises into the sky; apsarases in the heavens sing and shower flowers while the sanctified shrine below glows with newly fixed presence.

Characters & Entities

• Maheśvara (Śiva)
• Apsarogaṇa (Apsarases)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s simple assent (“tathā”) signifies the certainty of divine grace when devotion is mature.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same Revā-region tīrtha where Śiva’s permanent presence is requested and affirmed.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it confirms the boon and transitions to the site’s consecration narrative.