Mantra 16
Rishi: Yājñavalkya (traditional)
Devata: Agni; Savitar (secondary in final clause)
Chandas: Yajus (with embedded invocatory cadence)
Samhita Patha (Devanagari)
त्वम॑ग्ने व्रत॒पा अ॑सि दे॒व आ मर्त्ये॒ष्वा । त्वं य॒ज्ञेष्वीड्य॑: । रास्वेय॑त्सो॒मा भूयो॑ भर दे॒वो न॑: सवि॒ता वसो॑र्दा॒ता वस्व॑दात् ।
Transliteration
tvám agne vratapā́ asi devá ā́ martyéṣv ā́ | tváṃ yajñéṣv ī́ḍyaḥ | rāsva iyát somā́ bhū́yo bhara devó naḥ savitā́ vásor-dātā vásu-vad-dāt |
Translation
ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ನೀನು ವ್ರತಪಾ—ವ್ರತದ ರಕ್ಷಕ; ಮನುಷ್ಯರ ನಡುವೆ ದೇವನಾಗಿ ನೀನು ವಾಸಿಸುತ್ತೀ. ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಸ್ತುತ್ಯನು. ಸೋಮದ ಪಾಲನ್ನು (ನಮಗೆ) ದಯಪಾಲಿಸು; ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ತಂದುಕೊಡು. ದೇವ ಸವಿತಾ—ವಸುಗಳ ದಾತ—ನಮಗೆ ಸಮೃದ್ಧಿಯೊಡನೆ ಧನವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಿ.
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । अग्ने । व्रत-पाः । असि । देवः । आ । मर्त्येषु । आ । त्वम् । यज्ञेषु । ईड्यः । रास्व । इयत् । सोमाः । भूयः । भर । देवः । नः । सविता । वसोः-दाता । वसु-वत्-दात् ।
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
व्रतपाguardian of vows/observances
व्रतपा:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootव्रतप (प्रातिपदिक; व्रत + पा ‘पालने’)
असिare
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
देवःa god; divine one
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
आtowards; unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
मर्त्येषुamong mortals
मर्त्येषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञेषुin sacrifices
यज्ञेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
ईड्यःpraiseworthy; to be invoked
ईड्यः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootईड्य (प्रातिपदिक; √ईड्/√ईळ् ‘स्तुतौ’ से निष्पन्न ‘स्तुत्य’)
रास्वgrant; give
रास्व:
—
TypeVerb
Rootरा (धातु; ‘दाने’)
इयत्so much; this much
इयत्:
कर्म
TypePronoun/Adjective
Rootइयत् (प्रातिपदिक)
सोमाःSoma-juices; Soma (draughts)
सोमाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
भूयःagain; more
भूयः:
—
TypeIndeclinable
Rootभूयस्/भूयः (अव्यय; ‘more, again’)
भरbring; bear
भर:
—
TypeVerb
Rootभृ (धातु; ‘भरणे’)
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
नःof us; our
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सविताSavitṛ (the impeller)
सविता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
वसोर्दाताgiver of wealth
वसोर्दाता:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवसुदातृ (प्रातिपदिक; वसु + दातृ)
वसुवत्with wealth; richly
वसुवत्:
—
TypeIndeclinable
Rootवसुवत् (अव्यय/उपपद-विशेषण; ‘wealthily, with wealth’)
दात्may (he) give
दात्:
—
TypeVerb
Rootदा (धातु; ‘दाने’)
Entities Mentioned
A
AgniS
SavitarS
SomaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes