Mantra 52
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general)
Devata: Agni; Brahmaṇaspati (as ratifying power); Devāḥ (collective)
Chandas: Yajus (narrative-assertive style)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्य॑ कु॒र्मो गृ॒हे ह॒विस्तम॑ग्ने वर्धया॒ त्वम् । तस्मै॑ दे॒वा अधि॑ ब्रुवन्न॒यं च॒ ब्रह्म॑ण॒स्पति॑:
Transliteration
yásya kūrmó gṛhé havís tám agne vardhayā́ tvám | tásmai devā́ ádhi bruvan ayáṃ ca bráhmaṇaspátiḥ
Translation
ಯಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂರ್ಮ ಮತ್ತು ಹವಿಸ್ ಇರುವವನು—ಹೇ ಅಗ್ನಿಯೇ, ಅವನನ್ನು ನೀನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸು. ಅವನ ಕುರಿತು ದೇವರುಗಳು ಅಧಿಕಾರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು: ‘ಈ ಪುರುಷನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಯೂ ಇದ್ದಾನೆ.’
Padapatha (Word Analysis)
यस्य । कुर्मः । गृहे । हविः । तम् । अग्ने । वर्धय । त्वम् । तस्मै । देवाः । अधि । ब्रुवन् । अयम् । च । ब्रह्मणस्पतिः ।
Word by Word
यस्यof whom/whose
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कूर्मःthe tortoise
कूर्मः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
गृहेin the house
गृहे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
हविःoblation
हविः:
कर्म
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वर्धयincrease / make prosper
वर्धय:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवृध् (धातु) [णिच्]
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अधिover; concerning; moreover
अधि:
(क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
ब्रुवन्saying
ब्रुवन्:
कर्तृ
TypeVerb (Participle)
Rootब्रू (धातु) → वर्तमान कृदन्त
अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ/विषय (of implied ‘is’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
(समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
ब्रह्मणस्पतिःBrahmaṇaspati (Lord of prayer/sacred utterance)
ब्रह्मणस्पतिः:
कर्तृ/विषय (of implied ‘is’)
TypeNoun
Rootब्रह्मणस्-पति (समास-प्रातिपदिक; षष्ठी-तत्पुरुष)
Entities Mentioned
A
AgniB
BrāhmaṇaspatiD
Devāḥ (the gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes