Adhyaya 7
Satarudra SamhitaAdhyaya 763 Verses

नन्दिकेश्वरावताराभिषेकविवाहवर्णनम् (Nandikeśvara: Incarnation, Consecration, and Marriage—Description)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ತನ್ನ ತಪಶ್ಚರ್ಯೆಯನ್ನೂ ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ದೊರೆತ ಶಿವದರ್ಶನವನ್ನೂ ಸ್ವತಃ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಏಕಾಂತ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಉಗ್ರತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಶಿವನನ್ನು ತ್ರ್ಯಕ್ಷ, ದಶಭುಜ, ಪಂಚವಕ್ತ್ರ, ಶಾಂತಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪುಣ್ಯ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲ ರುದ್ರಜಪವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಪ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಶಿವನು ಸాక్షಾತ್ ಪ್ರकटವಾಗಿ ಮಾತಾಡಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂದಿ ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಸ್ತುತಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಶಿವನು ಕರಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಲ್ಲಿ ಗಣಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಿ (ಹಿಮವತನ ಪುತ್ರಿ) ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ಮಂತ್ರಧ್ಯಾನವು ತಪ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾದರೆ ಕೇವಲ ಪುಣ್ಯವಲ್ಲ, ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಸాక్షಾತ್ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ಶೈವ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಇಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ।

Shlokas

Verse 1

नन्दिकेश्वर उवाच । तत्र गत्वा मुनेऽहं वै स्थित्वैकान्तस्थले सुधीः । अतपं तप उग्रं सन्मुनीनामपि दुष्करम्

ನಂದಿಕೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮುನೇ! ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ನಾನು ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ, ಸುಧೀ ಆಗಿ, ಸನ್ಮುನಿಗಳಿಗೂ ದುಷ್ಕರವಾದ ಉಗ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದೆ.

Verse 2

हृत्पुण्डरीकसुषिरे ध्यात्वा देवं त्रियम्बकम् । त्र्यक्षं दशभुजं शान्तं पञ्चवक्त्रं सदा शिवम्

ಹೃದಯಪದ್ಮದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ದೇವ ತ್ರ್ಯಂಬಕನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ತ್ರಿನೇತ್ರ, ದಶಭುಜ, ಶಾಂತ, ಪಂಚವಕ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸದಾ ಮಂಗಳಕರ ಸದಾಶಿವನು।

Verse 3

रुद्रजाप्यमकार्षं वै परमध्यानमास्थितः । सरितश्चोत्तरे पुण्ये ह्येकचित्तः समाहितः

ಅವನು ರುದ್ರಮಂತ್ರ ಜಪವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಪರಮಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ನದಿಯ ಪುಣ್ಯವಾದ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 4

तस्मिञ्जाप्येऽथ संप्रीतः स्थितं मां परमेश्वरः । तुष्टोऽब्रवीन्महादेवः सोमः सोमार्द्धभूषणः

ನಾನು ಹೀಗೆ ಜಪದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪರಮೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನು ಸಂತೋಷಿಸಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಹೇಳಿದನು—ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಸೋಮವೇ ಆಭರಣವಾದವನು.

Verse 5

शिव उवाच । शैलादे वरदोहं ते तपसानेन तोषितः । साधु तप्तं त्वया धीमन् ब्रूहि यत्ते मनोगतम्

ಶಿವನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಶೈಲಾದ, ನಾನು ನಿನಗೆ ವರದಾತನು; ನಿನ್ನ ಈ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಓ ಧೀಮಾನ್, ನೀನು ಸುಂದರವಾಗಿ ತಪಿಸಿದ್ದೆ; ನಿನ್ನ ಮನದ ಆಶಯವೇನು, ಹೇಳು.”

Verse 6

स एवमुक्तो देवेन शिरसा पादयोर्नतः । अस्तवं परमेशानं जराशोकविनाशनम्

ದೇವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವನು ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಜರಾ ಮತ್ತು ಶೋಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಪರಮೇಶಾನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां नन्दिकेश्वरावताराभिषेकविवाह वर्णनं नाम सप्तमोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ತೃತೀಯ ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ‘ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಅವತಾರ, ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಏಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।

Verse 8

उत्थाय परमेशानः पस्पर्श परमार्तिहा । कराभ्यां संमुखाभ्यान्तु संगृह्य वृषभध्वजः

ಆಗ ಪರಮೇಶಾನನು—ಸರ್ವ ಆರ್ಥಿಹರ ಶಿವನು—ಎದ್ದು ಮೃದುವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು। ವೃಷಭಧ್ವಜನು ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವನನ್ನು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡನು।

Verse 9

निरीक्ष्य गणपांश्चैव देवीं हिमवतः सुताम् । उवाच मां कृपादृष्ट्या समीक्ष्य जगताम्पतिः

ಗಣಪತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಹಿಮವತನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ದೇವಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಜಗತ್ಪತಿ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 10

वत्स नन्दिन्महाप्राज्ञ मृत्योर्भीतिः कुतस्तव । मयैव प्रेषितौ विप्रौ मत्समस्त्वं न संशयः

ವತ್ಸ ನಂದಿ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ನಿನಗೆ ಮರಣಭಯ ಏಕೆ? ಆ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಾನೇ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ನನ್ನ ಸಮಾನನು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।

Verse 11

अमरो जरया त्यक्तोऽदुःखी गणपतिः सदा । अव्ययश्चाक्षयश्चेष्टः स पिता स सुहृज्जनः

ಅವನು ಅಮರನು, ಜರೆಯಿಂದ ಅಸ್ಪರ್ಶಿತನು, ಸದಾ ದುಃಖರಹಿತನು. ನಿತ್ಯ ಗಣಪತಿ, ಪ್ರಿಯನು, ಅವ್ಯಯನು, ಅಕ್ಷಯನು; ಅವನೇ ತಂದೆಯಂತೆ ರಕ್ಷಕ, ನಿಜವಾದ ಸುಹೃದನು।

Verse 12

मद्बलः पार्श्वगो नित्यं ममेष्टो भवितानिशम् । न जरा जन्म मृत्युर्वै मत्प्रसादाद्भविष्यति

ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಅವನು ಸದಾ ನನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ; ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಜರೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಪುನರ್ಜನ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಮರಣವೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 13

नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वा शिरोमालां कुशेशयमयीं निजाम् । समुन्मुच्य बबन्धाशु मम कण्ठे कृपानिधिः

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಕೃಪಾನಿಧಿ (ಭಗವಾನ್ ಶಿವ) ತನ್ನ ಕಮಲಪುಷ್ಪಮಯ ಶಿರೋಮಾಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ತಕ್ಷಣವೇ ನನ್ನ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದನು.

Verse 14

तयाहं मालया विप्र शुभया कण्ठसक्तया । त्र्यक्षो दशभुजश्चासं द्वितीय इव शङ्कर

ಓ ವಿಪ್ರ, ಆ ಶುಭಮಾಲೆ ನನ್ನ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಅಂಟಿದ ಕ್ಷಣವೇ ನಾನು ತ್ರಿನೇತ್ರನಾಗಿ ದಶಭುಜನಾಗಿ ಬದಲಾದೆ—ಎರಡನೇ ಶಂಕರನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದೆ.

Verse 15

तत एव समादाय हस्तेन परमेश्वरः । उवाच ब्रूहि किं तेऽद्य ददामि वरमुत्तमम्

ಆಗ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಹೇಳಿದನು— “ಹೇಳು, ಇಂದು ನಿನಗೆ ಯಾವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರವನ್ನು ನೀಡಲಿ?”

Verse 16

ततो जटाश्रितं वारि गृहीत्वा हार निर्मलम् । उक्त्वा नन्दी भवेतीह विससर्ज वृषध्वजः

ನಂತರ ವೃಷಧ್ವಜನು (ಶ್ರೀಶಿವನು) ತನ್ನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತವಾದ ಪವಿತ್ರ ಜಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನಿರ್ಮಲ ಹಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು; “ಇಲ್ಲಿ ನಂದಿಯಾಗು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು।

Verse 17

ततः पञ्चमिता नद्यः प्रावर्तत शुभावहाः । सुतोयाश्च महावेगा दिव्य रूपा च सुन्दरी

ಅನಂತರ ಶುಭಕರವಾದ ಐದು ನದಿಗಳು ಹರಿಯತೊಡಗಿದವು; ಅವು ಶುದ್ಧ ಜಲಸಂಪನ್ನ, ಮಹಾವೇಗವಂತ, ದಿವ್ಯರೂಪ ಮತ್ತು ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದವು।

Verse 18

जटोदका त्रिस्रोताश्च वृषध्वनिरितीव हि । स्वर्णोदका जम्बुनदी पञ्चनद्यः प्रकीर्तिताः

ಜಟೋದಕಾ, ತ್ರಿಸ್ರೋತಾ, ವೃಷಧ್ವನಿ (ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ), ಸ್ವರ್ಣೋದಕಾ ಮತ್ತು ಜಂಬುನದಿ—ಇವು ಐದು ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ।

Verse 19

एतत्पञ्चनदं नाम शिवपृष्ठतमं शुभम् । जपेश्वरसमीपे तु पवित्रं परमं मुने

ಈ ಶುಭ ತೀರ್ಥವು ‘ಪಂಚನದ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಶಿವನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವೂ ಪರಮಪವಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಮುನೇ, ಜಪೇಶ್ವರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಮವಾಗಿ ಪಾವನಕರವಾಗಿದೆ.

Verse 20

यः पञ्चनदमासाद्य स्नात्वा जप्त्वेश्वरेश्वरम् । पूजयेच्छिवसायुज्यं प्रयात्येव न संशयः

ಯಾರು ಪಂಚನದವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಈಶ್ವರೇಶ್ವರನ ನಾಮ/ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ಅವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೋ—ಆ ಭಕ್ತನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಶಿವಸಾಯುಜ್ಯ (ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಏಕತ್ವ) ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 21

अथ शम्भुरुवाचोमामभिषिञ्चामि नन्दिनम् । गणेन्द्रं व्याहरिष्यामि किं वा त्वं मन्यसेऽव्यये

ಆಮೇಲೆ ಶಂಭು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ಉಮೇ, ನಾನು ನಂದಿಯನ್ನು ಅಭಿಷೇಕಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನನ್ನು ಗಣಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ಅವ್ಯಯೇ, ನಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನು?”

Verse 22

उमोवाच । दातुमर्हसि देवेश नन्दिने परमेश्वर । महाप्रियतमो नाथ शैलादिस्तनयो मम

ಉಮೆ ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ದೇವೇಶ, ಹೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ನಂದಿಗೆ ಈ ವರವನ್ನು ನೀಡುವುದು ನಿಮಗೆ ಯೋಗ್ಯ. ಹೇ ನಾಥ, ಅವನು ನಿಮಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ; ಮತ್ತು ಅವನು ನನ್ನ ತಂದೆ ಶೈಲಾದಿ (ಹಿಮಾಲಯ)ನ ಪುತ್ರ.”

Verse 23

नन्दीश्वर उवाच । ततस्स शङ्करः स्वीयान्सस्मार गणपान्वरान् । स्वतन्त्रः परमेशानस्सर्वदो भक्तवत्सलः

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಶಂಕರನು ತನ್ನ ಸ್ವಕೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಣನಾಯಕರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಪರಮೇಶ್ವರನು ಸ್ವತಂತ್ರ, ಸರ್ವವರದಾತ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನು.

Verse 24

स्मरणादेव रुद्रस्य सम्प्राप्ताश्च गणेश्वराः । असङ्ख्याता महामोदाश्शङ्कराकृतयोऽखिलाः

ರುದ್ರನ ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಗಣೇಶ್ವರರು ತಕ್ಷಣವೇ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಸಂಖ್ಯಾತರು, ಮಹಾನಂದದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸಿತರಾಗಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಶಂಕರಸಮಾನ ಆಕೃತಿಯವರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 25

ते गणेशाश्शिवं देवीं प्रणम्याहुः शुभं वचः । ते प्रणम्य करौ बद्ध्वा नतस्कन्धा महाबलाः

ಆ ಮಹಾಬಲ ಗಣೇಶರು ಶಿವನಿಗೂ ದೇವಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಭುಜಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಶುಭ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 26

गणेशा ऊचुः । किमर्थं च स्मृता देव ह्याज्ञापय महाप्रभो । किङ्करान्नः समायातांस्त्रिपुरार्दन कामद

ಗಣೇಶರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವ, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ? ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿರಿ, ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಭೋ. ಹೇ ತ್ರಿಪುರಾರ್ದನ, ಹೇ ಕಾಮದ, ನಿಮ್ಮ ಕಿಂಕರರು ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬರಲಿ.

Verse 27

किं सागराञ्शोषयामो यमं वा सह किंकरैः । हन्मो मृत्युं महामृत्युं विशेषं वृद्धपद्मजम्

ನಾವು ಸಾಗರಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಒಣಗಿಸಬೇಕು, ಅಥವಾ ಯಮನನ್ನು ಅವನ ಕಿಂಕರರೊಡನೆ ಏಕೆ ಸಂಹರಿಸಬೇಕು? ಬದಲಾಗಿ ಮರಣವನ್ನೇ—ಮಹಾಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ—ವಧಿಸೋಣ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆ ವೃದ್ಧ ಪದ್ಮಜ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು।

Verse 28

बद्ध्वेन्द्रं सह देवैश्च विष्णुं वा पार्षदैः सह । आनयामः सुसंकुद्धान्दैत्यान्वा दानवैः सह

ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ—ಅಥವಾ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅವನ ಪಾರ್ಷದರೊಂದಿಗೆ—ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತರುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ದೈತ್ಯರನ್ನು ದಾನವರೊಂದಿಗೆ ಕರೆತರುತ್ತೇವೆ.

Verse 29

कस्याद्य व्यसनं घोरं करिष्यामस्तवाज्ञया । कस्य वाद्योत्सवो देव सर्वकामसमृद्धये

ಹೇ ದೇವಾ! ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಇಂದು ನಾವು ಯಾರ ಮೇಲೆ ಭಯಂಕರ ವಿಪತ್ತನ್ನುಂಟುಮಾಡಬೇಕು? ಮತ್ತು ಯಾರ ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ವಾದ್ಯನಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು?

Verse 30

नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां गणानां वीरवादिनाम् । उवाच तान्स प्रशंस्य गणेशान्परमेश्वरः

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ವೀರವಚನಗಳನ್ನು ನುಡಿದ ಗಣಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಆ ಗಣನಾಯಕರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.

Verse 31

शिव उवाच । नन्दीश्वरोयं पुत्रो मे सर्वेषामीश्वरेश्वरः । प्रियो गणामग्रणीस्सर्वैः क्रियतां वचनं मम

ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ನಂದೀಶ್ವರನು ನನ್ನ ಪುತ್ರನು; ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಈಶ್ವರರಿಗೂ ಈಶ್ವರನು. ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನು, ಗಣಗಳ ಅಗ್ರಣಿ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿರಿ.

Verse 32

सर्वे प्रीत्याभिषिञ्चध्वं मद्गणानां गतिम्पतिम् । अद्यप्रभृति युष्माकमयं नन्दीश्वरः प्रभुः

ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಗಣಗಳ ಗತಿನಾಯಕನೂ ಸ್ವಾಮಿಯೂ ಆದವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿರಿ. ಇಂದಿನಿಂದ ಈ ನಂದೀಶ್ವರನು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಭು.

Verse 33

नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्ताः शङ्करेण गणपास्सर्व्व एव ते । एवमस्त्विति सम्प्रोच्य सम्भारानाहरंस्ततः

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಶಂಕರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಎಲ್ಲ ಗಣನಾಯಕರು “ಏವಮಸ್ತು” ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ನಂತರ ಅಗತ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಹೊರಟರು।

Verse 34

ततो देवाश्च सेन्द्राश्च नारायणमुखास्तथा । मुनयः सर्वतो लोका आजग्मुर्मुदिताननाः

ನಂತರ ಇಂದ್ರಸಹಿತ ದೇವತೆಗಳು, ನಾರಾಯಣಮುಖರಾದ ದಿವ್ಯರು, ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಂದ ಬಂದ ಮುನಿಗಳು—ಹರ್ಷಭರಿತ ಮುಖಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು।

Verse 35

पितामहोपि भगवन्नियोगाच्छङ्करस्य वै । चकार नंदिनस्सर्व्वमभिषेकं समाहितः

ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರನ ನಿಯೋಗದಿಂದ, ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ, ನಂದಿನನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।

Verse 36

ततो विष्णुस्ततश्शक्रो लोकपालास्तथैव च । ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव पितामहपुरोगमाः

ನಂತರ ವಿಷ್ಣು, ಆಮೇಲೆ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ), ಹಾಗೆಯೇ ಲೋಕಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು—ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು—ರುದ್ರ-ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು।

Verse 37

स्तुतिमत्सु ततस्तेषु विष्णुः सर्वजगत्पतिः । शिरस्यञ्जलिमाधाय तुष्टाव च समाहितः

ಸ್ತುತಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಸರ್ವಜಗತ್ಪತಿ ವಿಷ್ಣು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಸಮಾಹಿತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಿವನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು।

Verse 38

प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा जयशब्दं चकार च । ततो गणाधिपास्सर्व्वे ततो देवास्ततोऽसुराः

ಅವನು ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ‘ಜಯ’ ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಶಿವಗಣಗಳ ಎಲ್ಲ ಗಣಾಧಿಪತಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದರು; ಆಮೇಲೆ ದೇವರುಗಳು, ನಂತರ ಅಸುರರೂ ಸಹ।

Verse 39

एवं स्तुतश्चाभिषिक्तो देवैस्स ब्रह्मकैस्तदा । नन्दीश्वरोहं विप्रेन्द्र नियोगात्प रमेशितुः

ಹೀಗೆ ದೇವರುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನೊಡನೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿದರು; ಓ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠ, ಪರಮೇಶ್ವರನ ನಿಯೋಗದಿಂದ ನಾನು ನಂದೀಶ್ವರನಾದೆ।

Verse 40

उद्वाहश्च कृतस्तत्र नियोगात्परमेष्ठिनः । महोत्सवयुतः प्रीत्या विष्णुब्रह्मादिभिर्मम

ಅಲ್ಲಿ ಪರಮೇಷ್ಠಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಯ ನಿಯೋಗದಿಂದ ನನ್ನ ವಿವಾಹವು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿತು; ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಮಹೋತ್ಸವವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರು।

Verse 41

मरुतां च सुता देवी सुयशास्तु मनोहरा । पत्नी सा मेऽभवद्दिव्या मनोनयननन्दिनी

ಮರುತಗಳ ಪುತ್ರಿ, ಮನೋಹರ ದೇವಿ ಸುಯಶಾ, ನನ್ನ ದಿವ್ಯ ಪತ್ನಿಯಾದಳು—ಮನಕ್ಕೂ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಆನಂದ ನೀಡುವವಳು।

Verse 42

लब्धं शशिप्रभं छत्रं तया तत्र विभूषितम् । चामरैश्चामरासक्तहस्ताग्रैः स्त्रीगणैर्युतम्

ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಚಂದ್ರಪ್ರಭೆಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಪಡೆದ ಛತ್ರದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು; ಚಾಮರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಸ್ತ್ರೀಗಣಗಳು ಅವಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತರು।

Verse 43

इति त्रिचत्वारिंशोवतारः

ಇಂತೆ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರ (ಶಿವ)ನ ತ್ರಿಚತ್ವಾರಿಂಶ (ನಲವತ್ತಮೂರನೇ) ಅವತಾರದ ವರ್ಣನೆ ಸಮಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.

Verse 44

लब्धो हारश्च परमो देव्याः कण्ठगतस्तथा । वृषेन्द्रश्च शितो नागस्सिंहस्सिंहध्वजस्तथा

ಆಗ ಪರಮ ಹಾರವು ಲಭಿಸಿ ದೇವಿಯ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ವೃಷೇಂದ್ರ, ಶ್ವೇತ ನಾಗ, ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಸಿಂಹಧ್ವಜವೂ (ದಿವ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿ, ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿ) ಲಭಿಸಿದವು.

Verse 45

रथश्च हेमहारश्च चन्द्रबिंबसमः शुभः । अन्यान्यपि च वस्तूनि लब्धानि हि मया मुने

ನಾನು ರಥವನ್ನೂ ಹಿಮಹಾರವನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ—ಅದು ಶುಭಕರವಾಗಿದ್ದು ಚಂದ್ರಬಿಂಬದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಓ ಮುನೇ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನಗೆ ಲಭಿಸಿವೆ.

Verse 46

एवं कृतविवाहोऽहं तया पत्न्या महामुने । पादौ ववन्दे शम्भोश्च शिवाया ब्रह्मणो हरेः

ಓ ಮಹಾಮುನೇ, ಆ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ವಿವಾಹವು ಹೀಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿತು. ನಂತರ ನಾನು ಶಂಭು (ಶಿವ), ಶಿವಾ (ದೇವಿ), ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಅವರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ.

Verse 47

तथाविधं त्रिलोकेशस्सपत्नीकं च माम्प्रभुः । प्रोवाच परया प्रीत्या स शिवो भक्तवत्सलः

ಆಗ ತ್ರಿಲೋಕೇಶ್ವರನಾದ, ಭಕ್ತವತ್ಸಲನಾದ ಪ್ರಭು ಶಿವನು ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಅನುಗ್ರಹವೂ ಸಹಿತವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 48

ईश्वर उवाच । शृणु सत्पुत्र तातस्त्वं सुयशेयन्तव प्रिया । ददामि ते वरम्प्रीत्या यत्ते मनसि वाञ्छितम्

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಸತ್ಪುತ್ರ, ತಾತಾ! ಸುಯಶೆಯ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನೇ, ಕೇಳು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಿನಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದುದೇನು ಅದನ್ನು।

Verse 49

सदाहन्तव नन्दीश सन्तुष्टोऽस्मि गणेश्वर । देव्या च सहितो वत्स शृणु मे परमं वचः

ಹೇ ನಂದೀಶ, ಸದಾ ನನ್ನವನೇ; ಹೇ ಗಣೇಶ್ವರ, ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ದೇವಿಯೊಡನೆ, ಹೇ ವತ್ಸ, ನನ್ನ ಪರಮ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳು।

Verse 50

सदेष्टश्च विशिष्टश्च परमैश्वर्य्यसंयुतः । महायोगी महेष्वासः स पिता स पितामहः

ಅವನು ಸದಾ ಇಷ್ಟನೂ ವಿಶಿಷ್ಟನೂ, ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತನು. ಅವನು ಮಹಾಯೋಗಿ, ಮಹೇಷ್ವಾಸ; ಅವನೇ ತಂದೆ, ಅವನೇ ಪಿತಾಮಹನು।

Verse 51

अजेयस्सर्वजेता च सदा पूज्यो महाबलः । अहं यत्र भवांस्तत्र यत्र त्वं तत्र चाप्यहम्

ನೀನು ಅಜೇಯನು, ಸರ್ವಜೇತನು, ಸದಾ ಪೂಜ್ಯನು, ಮಹಾಬಲವಂತನು. ನೀನು ಎಲ್ಲಿದ್ದೀಯೋ ಅಲ್ಲೇ ನಾನು; ನೀನು ಎಲ್ಲಿದ್ದೀಯೋ ಅಲ್ಲೇ ನಾನೂ ಇದ್ದೇನೆ।

Verse 52

अयं च ते पिता पुत्र परमैश्वर्य्यसंयुतः । भविष्यति गणाध्यक्षो मम भक्तो महाबलः

ಓ ಪುತ್ರಾ, ನಿನ್ನ ಈ ತಂದೆ ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ನನ್ನ ಗಣಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗುವನು—ನನ್ನ ಭಕ್ತ, ಮಹಾಬಲವಂತನು।

Verse 53

पितामहोऽपि ते वत्स तथास्तु नियमा इमे । मत्समीपं गमिष्यन्ति मया दत्तवरास्तथा

ವತ್ಸಾ, ನಿನ್ನ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ—ತಥಾಸ್ತು. ಈ ನಿಯಮಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಲಿ. ನಾನು ವರ ನೀಡಿದವರೂ ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಬರುವರು.

Verse 54

नन्दीश्वर उवाच । ततो देवी महाभागा नन्दिनं वरदाब्रवीत् । वरं ब्रूहीति माम्पुत्र सर्व्वान्कामान्यथेसितान्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತಿ ದೇವಿ ವರದಾಯಿನಿಯಾಗಿ ನಂದಿನನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ನನ್ನ ಮಗನೇ, ನೀನು ಬಯಸುವ ವರವನ್ನು ಹೇಳು; ನಿನ್ನ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನೂ ನಾನು ನೀಡುವೆನು.”

Verse 55

तच्छ्रुत्वा वचनं देव्याः प्रावोचत्साञ्जलिस्तदा । भक्तिर्भवतु मे देवि पादयोस्ते सदा वरा

ದೇವಿಯ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಅಂಜಲಿ ಹಿಡಿದು ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ದೇವಿ, ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸದಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತಿ ಇರಲಿ.”

Verse 56

श्रुत्वा मम वचो देवी ह्येवमस्त्विति साब्रवीत् । सुयशां ताञ्च सुप्रीत्या नन्दिप्रियतमां शिवाम्

ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವಿ “ಏವಮಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸುಯಶಸ್ವಿನಿ, ನಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯಳಾದ ಶುಭಮಯಿ ಶಿವೆಯನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಿದರು.

Verse 57

देव्युवाच । वत्से वरं यथेष्टं हि त्रिनेत्रा जन्मवर्जिता । पुत्रपौत्रेस्तु भक्तिर्मे तथा च भर्तुरेव हि

ದೇವಿಯು ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸೆ, ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಾನು ತ್ರಿನೇತ್ರಿ, ಜನ್ಮಾತೀತೆ. ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಭಕ್ತಿ ಇರಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ನನ್ನ ಭರ್ತನ ಮೇಲೆಯೂ ಮಾತ್ರ ಇರಲಿ.

Verse 58

नन्द्युवाच । तदा ब्रह्मा च विष्णुश्च सर्व्वे देवगणाश्च वै । ताभ्यां वरान्ददुः प्रीत्या सुप्रसन्नाश्शिवाज्ञया

ನಂದಿಯು ಹೇಳಿದರು—ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಗಣಗಳು ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪರಮ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.

Verse 59

सान्वयं मां गृहीत्वेशस्ततस्सम्बन्धिबान्धवैः । आरुह्य वृषमीशानो गतो देव्या निजं गृहम्

ನಂತರ ಈಶಾನನು ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ವಂಶದೊಡನೆ, ಸಂಬಂಧಿ-ಬಾಂಧವರೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು, ವೃಷಭದ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ದೇವಿಯ ಸ್ವಗೃಹಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 60

विष्ण्वादयः सुरास्सर्व्वे प्रशंसन्तो ह्यमी तदा । स्वधामानि ययुः प्रीत्या संस्तुवन्तः शिवं शिवम्

ಆಗ ವಿಷ್ಣುವಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ‘ಶಿವಂ ಶಿವಂ’ ಎಂದು ಶಿವನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸಿದರು।

Verse 61

इति ते कथितो वत्स स्वावतारो महामुने । सदानन्दकरः पुंसां शिवभक्तिप्रवर्द्धनः

ಓ ವತ್ಸ, ಓ ಮಹಾಮುನಿ! ಹೀಗೆ ನಿನಗೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಟ ಅವತಾರದ ಕಥನವನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು. ಇದು ಜನರಿಗೆ ಸದಾ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವದು ಮತ್ತು ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವದು.

Verse 62

य इदन्नन्दिनो जन्म वरदानन्तथा मम । अभिषेकं विवाहं च शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा

ನಂದಿಯ ಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನು, ನಾನು ನೀಡಿದ ವರದಾನವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಅಭಿಷೇಕ ಮತ್ತು ವಿವಾಹವನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳುವರೋ ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಕೇಳಿಸುವರೋ, ಅವರು ಧನ್ಯರಾಗುವರು.

Verse 63

पठेद्वा पाठयेद्वापि श्रद्धावान्भक्तिसंयुतः । इह सर्व्वसुखम्भुक्त्वा परत्र लभते गतिम्

ಶ್ರದ್ಧೆ-ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು ತಾನೇ ಪಠಿಸಲಿ ಅಥವಾ ಇತರರಿಂದ ಪಠಿಸಿಸಲಿ; ಅವನು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸুখವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಿವಕೃಪೆಯಿಂದ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.

Frequently Asked Questions

Nandikeśvara narrates a tapas-and-mantra regimen culminating in Śiva’s direct appearance and boon-giving dialogue; the theological argument is that disciplined Rudra-japa and dhyāna, when fused with bhakti, reliably leads to darśana and anugraha.

The heart-lotus (hṛt-puṇḍarīka) frames Śiva-realization as interiorized worship; pañcavaktra signals Śiva’s comprehensive sovereignty over the fivefold cosmic functions, while tryambaka/tryakṣa encodes transcendent insight across time and guṇas—making iconography a map of metaphysics.

Śiva appears as Tryambaka—tryakṣa, śānta, and pañcavaktra (also styled Vṛṣabhadhvaja and Soma-arddha-bhūṣaṇa); Devī is referenced as Himavat’s daughter (Pārvatī), situated among gaṇas as part of the divine court witnessing Śiva’s compassionate response.