द्वादशज्योतिर्लिङ्गावतारकथनम् (Account of the Twelve Jyotirliṅga Manifestations)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಂದೀಶ್ವರನು ಮುನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಶಿವನ ದ್ವಾದಶ ಪರಮ ಅವತಾರಗಳು—ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪಗಳು—ಎನ್ನುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಶ್ರವಣಮಾಡಲು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವುಗಳ ದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಸರ್ವಮಂಗಳ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಸೋಮನಾಥ, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಮಹಾಕಾಲ, ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ, ಕೇದಾರ, ಭೀಮಾಶಂಕರ, ವಿಶ್ವೇಶ, ತ್ರ್ಯಂಬಕ, ವೈದ್ಯನಾಥ, ನಾಗೇಶ, ರಾಮೇಶ ಮತ್ತು ಘುಶ್ಮೇಶ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ನಾಮಗಳು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಲಿಂಗದ ವಿಶೇಷ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಪಾಪನಾಶ, ರೋಗಹರಣ ಇತ್ಯಾದಿ—ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕುಂಡ ಮೊದಲಾದ ತೀರ್ಥಾಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾತ್ರಾ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪರಶಿವನು ಸ್ಥಳನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಿಹ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ।
Shlokas
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । अवताराञ्छृणु विभोर्द्वादशप्रमितान्परान् । ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपान्वै नानोति कारकान्मुने
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮುನಿಯೇ, ಪರಮ ವಿಭುವಿನ ಹನ್ನೆರಡು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಕೇಳು; ಅವೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪಗಳು, ನಾನಾವಿಧ ದಿವ್ಯ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವವು.
Verse 2
सौराष्ट्रे सोमनाथश्च श्रीशैले मल्लिकार्जुनः । उज्जयिन्यां महाकाल ओंकारे चामरेश्वरः
ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೋಮನಾಥ, ಶ್ರೀಶೈಲದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ; ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲ, ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಮರೇಶ್ವರ.
Verse 3
केदारो हिमव त्पृष्टे डाकिन्याम्भीमशंकरः । वाराणस्यां च विश्वेशस्त्र्यम्बको गौतमीतटे
ಹಿಮವಂತದ ಪೃಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಕೇದಾರ, ಡಾಕಿನಿಯಲ್ಲಿ ಭೀಮಶಂಕರ; ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ, ಗೌತಮೀ (ಗೋದಾವರಿ) ತಟದಲ್ಲಿ ತ್ರ್ಯಂಬಕ.
Verse 4
वैद्यनाथश्चिताभूमौ नागेशो दारुकावने । सेतुबन्धे च रामेशो घुश्मेशश्च शिवालये
ಚಿತಾಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥ, ದಾರುಕಾವನದಲ್ಲಿ ನಾಗೇಶ; ಸೇತುಬಂಧದಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ, ಶಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಘುಷ್ಮೇಶ—ಇವು ಪ್ರಭುವಿನ ಪೂಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು.
Verse 5
अवतारद्वादशकमेतच्छम्भोः परात्मनः । सर्वानन्दकरं पुंसान्दर्शनात्स्पर्शनान्मुने
ಓ ಮುನಿಯೇ! ಇದು ಪರಾತ್ಮ ಶಂಭುವಿನ ದ್ವಾದಶ ಅವತಾರಗಳ ಸಮೂಹ. ಇವುಗಳ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆನಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 6
तत्राद्यस्सोमनाथो हि चन्द्रदुःखक्षयंकरः । क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनान्मुने
ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಸೋಮನಾಥ; ಅವರು ಚಂದ್ರನ ದುಃಖವನ್ನು ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸುವವರು. ಓ ಮುನಿಯೇ! ಅವರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಕ್ಷಯ, ಕುಷ್ಠಾದಿ ರೋಗಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
Verse 7
शिवावतारस्सोमेशो लिंगरूपेण संस्थितः । सौराष्ट्रे शुभदेशे च शशिना पूजितः पुरा
ಸೋಮೇಶನು ಶಿವಾವತಾರ; ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಶುಭ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಶಿ (ಚಂದ್ರ) ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ್ದನು.
Verse 8
चंद्रकुण्डं च तत्रैव सर्वपापविनाशकम् । तत्र स्नात्वा नरो धीमान्सर्वरोगैः प्रमुच्यते
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಚಂದ್ರಕುಂಡವೆಂಬ ಪವಿತ್ರ ಕುಂಡವಿದೆ; ಅದು ಸರ್ವ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ಜ್ಞಾನಿ ಸರ್ವ ರೋಗಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 9
सोमेश्वरं महालिंगं शिवस्य परमात्मकम् । दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापाद्भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति
ಶಿವನ ಪರಮಾತ್ಮಸ್ವರೂಪವಾದ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದವನು ಪಾಪದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಎರಡನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 10
मल्लिकार्जुनसंज्ञश्चावतारश्शंकरस्य वै । द्वितीयः श्रीगिरौ तात भक्ताभीष्टफलप्रदः
ಪ್ರಿಯನೇ, ಶಂಕರನ ‘ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ’ ಎಂಬ ಅವತಾರವೇ ನಿಜವಾಗಿ ಎರಡನೇ ಪ್ರಕಟನೆ; ಪವಿತ್ರ ಶ್ರೀಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಭಕ್ತರ ಅಭೀಷ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 11
संस्तुतो लिंगरूपेण सुतदर्शनहेतुतः । गतस्तत्र महाप्रीत्या स शिवः स्वगिरेर्मुने
ಸ್ವಗಿರಿಯ ಮುನಿಯೇ, ಪುತ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಲಿಂಗರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಶಿವನು ಮಹಾಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ತೆರಳಿದನು.
Verse 12
ज्योतिर्लिंगं द्वितीयन्तद्दर्शनात्पूजनान्मुने । महासुखकरं चान्ते मुक्तिदन्नात्र संशयः
ಮುನಿಯೇ, ಇದು ಎರಡನೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ; ಇದರ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಮಹಾಸುಖ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 13
महाकालाभिधस्तातावतारश्शंकरस्य वै । उज्जयिन्यां नगर्य्यां च बभूव स्वजनावनः
ಓ ಪ್ರಿಯನೇ, ಶಂಕರನು ‘ಮಹಾಕಾಲ’ ಎಂಬ ಅವತಾರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು; ಉಜ್ಜಯಿನಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭಕ್ತಜನರ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಬಭೂವ।
Verse 14
दूषणाख्यासुरं यस्तु वेदधर्मप्रमर्दकम् । उज्जयिन्यां गतं विप्रद्वेषिणं सर्वनाशनम्
ದೂಷಣನೆಂಬ ಆ ಅಸುರನು ವೇದಧರ್ಮವನ್ನು ತುಳಿಯುವವನು; ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ್ವೇಷಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ವನಾಶಕನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 15
वेदविप्रसुतध्यातो हुङ्कारेणैव स द्रुतम् । भस्मसात्कृतवांस्तं च रत्नमाल निवासिनम्
ವೇದಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ರನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಅವನು ಒಂದೇ ‘ಹುಂಕಾರ’ದಿಂದ ರತ್ನಮಾಲ ನಿವಾಸಿಯಾದ ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮಮಾಡಿದನು।
Verse 16
तं हत्वा स महाकालो ज्योतिर्लिंगस्वरूपतः । देवैस्स प्रार्थितोऽतिष्ठत्स्वभक्तपरिपालकः
ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಮಹಾಕಾಲನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪನಾಗಿ, ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿತನಾದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಪರಿಪಾಲಕನು।
Verse 17
महाकालाह्वयं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य प्रयत्नतः । सर्वान्कामानवाप्नोति लभते परतो गतिम्
ಮಹಾಕಾಲವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಲಿಂಗವನ್ನು ನೋಡಿ, ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಶಿವಕೃಪೆಯಿಂದ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।
Verse 18
ओङ्कारः परमेशानो धृतः शम्भो परात्मनः । अवतारश्चतुर्थो हि भक्ताभीष्टफलप्रदः
ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಂಭು ಪರಾತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಓಂಕಾರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಇದು ಅವನ ನಾಲ್ಕನೇ ಅವತಾರ; ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟಫಲವನ್ನು ನೀಡುವನು.
Verse 19
विधिना स्थापितो भक्त्या स्वलिंगात्पार्थिवान्मुने । प्रादुर्भूतो महादेवो विन्ध्यकामप्रपूरकः
ಓ ಮುನೇ, ಸ್ವಲಿಂಗದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ ಪಾರ್ಥಿವ ಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಮಹಾದೇವನು ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ ವಿಂಧ್ಯಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದನು.
Verse 20
देवैस्संप्रार्थितस्तत्र द्विधारूपेण संस्थितः । भुक्तिमुक्तिप्रदो लिंगरूपो वै शक्तवत्सल
ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಗಾಢ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ಅವನು ದ್ವಿಧಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು—ಲಿಂಗರೂಪಿಯಾಗಿ ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಸದಾ ವಾತ್ಸಲ್ಯವಿರುವವನು.
Verse 21
प्रणवे चैव चोंकारनामासील्लिंगमुत्तमम् । परमेश्वरनामासीत्पार्थिवश्च मुनीश्वर
ಓ ಮುನೀಶ್ವರ, ಪ್ರಣವ ‘ಓಂ’ನಲ್ಲಿ ‘ಓಂಕಾರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪರಮೋತ್ತಮ ಲಿಂಗವು ಇದ್ದಿತು; ಪಾರ್ಥಿವ (ಪ್ರಕಟ) ರೂಪವು ‘ಪರಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.
Verse 22
भक्ताभीष्टप्रदो ज्ञेयो योपि दृष्टोर्चितो मुने । ज्योतिर्लिंगे महादिव्ये वर्णिते ते महामुने
ಓ ಮುನಿಯೇ, ನೀವು ವರ್ಣಿಸಿದ ಆ ಪರಮದಿವ್ಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ಯಾರು ದರ್ಶನಮಾಡಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಭಕ್ತರ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಶಿವಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ।
Verse 23
केदारेशोवतारस्तु पंचमः परमश्शिवः । ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण केदारे संस्थितस्य च
ಐದನೇ ಅವತಾರ ಕೇದಾರೇಶ—ಸ್ವಯಂ ಪರಮಶಿವ; ಅವರು ಕೇದಾರದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ।
Verse 24
नरनारायणाख्यौ याववतारौ हरेर्मुने । तत्प्रार्थितश्शिवस्तत्स्थैः केदारे हिमभूधरे
ಹೇ ಮುನಿಯೇ, ಹರಿಯ ನರ-ನಾರಾಯಣ ಎಂಬ ಎರಡು ಅವತಾರಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದ ತಪಸ್ವಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಮಾವೃತ ಹಿಮಾಲಯದ ಕೇದಾರದಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಪ್ರಕಟನಾದನು.
Verse 25
ताभ्यां च पूजितो नित्यं केदारेश्वरसंज्ञकः । भक्ताभीष्टप्रदः शम्भुर्दर्शनादर्चनादपि
ಆ ಇಬ್ಬರಿಂದ ನಿತ್ಯ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ, ‘ಕೇದಾರೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಶಂಭು ಭಕ್ತರ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೂ, ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಅರ್ಚನೆಯಿಂದಲೂ।
Verse 26
अस्य खण्डस्य स स्वामी सर्वेशोपि विशेषतः । सर्वकामप्रदस्तात सोवतारश्शिवस्य वै
ಅವನೇ ಈ ಖಂಡದ ಸ್ವಾಮಿ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರನೂ ಹೌದು. ಹೇ ಪ್ರಿಯನೇ, ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವವನು—ನಿಜಕ್ಕೂ ಶಿವನ ಅವತಾರವೇ.
Verse 27
भीमशंकरसंज्ञस्तु षष्ठः शम्भोर्महाप्रभोः । अवतारो महालीलो भीमासुरविनाशनः
ಮಹಾಪ್ರಭು ಶಂಭುವಿನ ಆರನೆಯ ಅವತಾರ ‘ಭೀಮಶಂಕರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಈ ಮಹಾಲೀಲಾಮಯ ಅವತಾರ ಭೀಮಾಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
Verse 28
सुदक्षिणाभिधम्भक्तङ्कामरूपेश्वरन्नृपम् । यो ररक्षाद्भुतं हत्वासुरन्तं भक्तदुःखदम्
ಕಾಮರೂಪೇಶ್ವರನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಸುದಕ್ಷಿಣನೆಂಬ ಭಕ್ತ ರಾಜನನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ದುಃಖ ನೀಡುವ ಅಸುರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು।
Verse 29
भीमशङ्करनामा स डाकिन्यां संस्थितस्स्वयम् । ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण प्रार्थितस्तेन शंकरः
ಅಲ್ಲಿ ಡಾಕಿನೀದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಶಂಕರನು ‘ಭೀಮಶಂಕರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪನಾದ ಆ ಶಂಕರನನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಿದನು.
Verse 30
विश्वेश्वरावतारस्तु काश्यां जातो हि सप्तमः । सर्वब्रह्माण्डरूपश्च भुक्तिमुक्तिप्रदो मुने
ಓ ಮುನಿಯೇ, ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನೇ ಏಳನೇ ಅವತಾರ. ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸ್ವರೂಪನು; ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವನು.
Verse 31
पूजितस्सर्वदेवैश्च भक्त्या विष्ण्वादिभिस्सदा । कैलासपतिना चापि भैरवेणापि नित्यशः
ಅವನನ್ನು ವಿಷ್ಣುವಾದಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಸದಾ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೈಲಾಸಪತಿ ಶಿವನೂ ಭೈರವನೂ ನಿತ್ಯ ಅವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 32
ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण संस्थितस्तत्र मुक्तिदः । स्वयं सिद्धस्वरूपो हि तथा स्वपुरि स प्रभुः
ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪ್ರಭು ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧ, ಸ್ವಯಂಭೂ ಸ್ವರೂಪನು; ತನ್ನ ದಿವ್ಯ ಪುರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 33
काशीविश्वेशयोर्भक्त्या तन्नामजपकारकाः । निर्लिप्ताः कर्मभिर्न्नित्यं केवल्यपदभागिनः
ಕಾಶಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ (ಭಗವಾನ್ ಶಿವ) ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರ ನಾಮಜಪವನ್ನು ನಿತ್ಯ ಮಾಡುವವರು, ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸದಾ ಅಲಿಪ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಶಿವೈಕ್ಯರೂಪ ಕೈವಲ್ಯಪದದ ಭಾಗಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ।
Verse 34
त्र्यंबकाख्योऽवतारो यः सोष्टमो गौतमीतटे । प्रार्थितो गौतमेनाविर्बभूव शशिमौलिनः
ಶಿವನ ಎಂಟನೆಯ ಅವತಾರ ‘ತ್ರ್ಯಂಬಕ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಗೌತಮೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಚಂದ್ರಮೌಳಿ ಪ್ರಭು ಸ್ವಯಂ ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದನು.
Verse 35
गौतमस्य प्रार्थनया ज्योतिर्लिंग स्वरूपतः । स्थितस्तत्राचलः प्रीत्या तन्मुनेः प्रीतिकाम्यया
ಗೌತಮನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಶಿವನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಚಲವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾದನು; ಆ ಮುನಿಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ.
Verse 36
तस्य सन्दर्शनात्स्पर्शाद्दर्शनाच्च महेशितुः । सर्वे कामाः प्रसिध्यन्ति ततो मुक्तिर्भवेदहो
ಆ ಮಹೇಶ್ವರನ ಕೇವಲ ದರ್ಶನದಿಂದಲೂ, ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದಲೂ, ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ; ಅದರಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 37
शिवानुग्रहतस्तत्र गंगा नाम्ना तु गौतमी । संस्थिता गौतमप्रीत्या पावनी शंकरप्रिया
ಶಿವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಗಂಗೆಯು ಅಲ್ಲಿ ‘ಗೌತಮೀ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತಳಾದಳು. ಗೌತಮನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಳು—ಪಾವನಕರಿ, ಶಂಕರಪ್ರಿಯೆ.
Verse 38
वैद्यनाथावतारो हि नवमस्तत्र कीर्तितः । आविर्भूतो रावणार्थं बहुलीलाकरः प्रभुः
ಅಲ್ಲಿ ‘ವೈದ್ಯನಾಥ’ ಅವತಾರವನ್ನು ಒಂಬತ್ತನೆಯದಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪ್ರಭು ರಾವಣನ ನಿಮಿತ್ತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದನು.
Verse 39
तदानयनरूपं हि व्याजं कृत्वा महेश्वरः । ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण चिताभूमौ प्रतिष्ठितः
ಆಗ ಮಹೇಶ್ವರನು ‘ಅಲ್ಲಿ ತರಲ್ಪಟ್ಟೆನು’ ಎಂಬ ನೆಪವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಚಿತಾಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾದನು।
Verse 40
वैद्यनाथेश्वरो नाम्ना प्रसिद्धोभूज्जगत्त्रये । दर्शनात्पूजनाद्भक्त्या भुक्तिमुक्तिप्रदः स हि
ಅವರು ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ‘ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವರು ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರಸಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 41
वैद्यनाथेश्वरशिवमाहात्म्यमनुशासनम् । पठतां शृण्वतां चापि भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने
ಓ ಮುನಿಯೇ! ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ಶಿವನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ಈ ಪವಿತ್ರ ಅನುಶಾಸನವನ್ನು ಪಠಿಸುವವರಿಗೂ ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವವರಿಗೂ ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 42
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां सनत्कुमार नन्दीश्वरसंवादे द्वादशज्योतिर्लिंगावतारवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ತೃತೀಯ ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ, ಸನತ್ಕುಮಾರ–ನಂದೀಶ್ವರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ, ‘ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಅವತಾರ ವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Verse 43
हत्वा दारुकनामानं राक्षसन्धर्मघातकम् । स्वभक्तं वैश्यनाथं च प्रारक्षत्सुप्रियाभिधम्
ಧರ್ಮಘಾತಕನಾದ ‘ದಾರುಕ’ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ, ಶಿವನು ‘ಸುಪ್ರಿಯಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ತನ್ನ ಭಕ್ತ ವೈಶ್ಯನಾಥನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.
Verse 44
लोकानामुपकारार्थं ज्योतिर्लिंगस्वरूपधृक् । सन्तस्थौ सांबिकश्शम्भुर्बहुलीलाकरः परः
ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ, ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ, ಅಂಬಿಕასთან ಏಕನಾದ ಪರಮ ಶಂಭು ಅನೇಕ ದಿವ್ಯ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದನು.
Verse 45
तद्दृष्ट्वा शिवलिंगन्तु मुने नागेश्वराभिधम् । विनश्यन्ति द्रुतं चार्च्य महापातकराशयः
ಓ ಮುನಿಯೇ! ‘ನಾಗೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಮಹಾಪಾತಕಗಳ ರಾಶಿ ಶೀಘ್ರವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 46
रामेश्वरावतारस्तु शिवस्यैकादशः स्मृतः । रामचन्द्रप्रियकरो रामसंस्थापितो मुने
ಓ ಮುನಿಯೇ! ರಾಮೇಶ್ವರ ಅವತಾರವು ಶಿವನ ಏಕಾದಶ ಅವತಾರವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ರಾಮಚಂದ್ರನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ; ಸ್ವಯಂ ರಾಮನೇ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು।
Verse 47
ददौ जयवरं प्रीत्या यो रामाय सुतोषितः । आविर्भूतस्य लिंगस्तु शंकरो भक्तवत्सलः
ರಾಮನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾದ ಆತನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ಜಯವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಕರನು ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದನು।
Verse 48
रामेण प्रार्थितोऽत्यर्थं ज्योतिर्लिंगस्वरूपतः । सन्तस्थौ सेतुबन्धे च रामसंसेवितो मुने
ಓ ಮುನಿಯೇ, ರಾಮನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಸೇತುಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದನು; ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಪೂಜಿಸಿದನು।
Verse 49
रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः । भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರನ ಅದ್ಭುತ ಮಹಿಮೆ ಅತുലವಾಗಿದೆ; ಅವನು ಸದಾ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುವವನು, ಭಕ್ತರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು।
Verse 50
तं च गंगाजलेनैव स्नापयिष्यति यो नरः । रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि
ಯಾವನು ಕೇವಲ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ಅಭಿಷೇಕಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ, ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ರಾಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 51
इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवतादुर्ल्लभानपि । अतः प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं मोक्षमाप्नुयात्
ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳನ್ನು—ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದವುಗಳನ್ನು—ಅನುಭವಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಕೈವಲ್ಯವೆಂಬ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು।
Verse 52
घुश्मेश्वरावतारस्तु द्वादशश्शंकरस्य हि । नानालीलाकरो घुश्मानन्ददो भक्तवत्सलः
ಘುಷ್ಮೇಶ್ವರನು ಶಂಕರನ ದ್ವಾದಶ ಅವತಾರ-ಪ್ರಕಟನೆಯೇ; ಅವನು ನಾನಾ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು, ಘುಷ್ಮೆಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವವನು, ಸದಾ ಭಕ್ತವತ್ಸಲನು।
Verse 53
दक्षिणस्यान्दिशि मुने देवशैलसमीपतः । आविर्बभूव सरसि घुश्माप्रियकरः प्रभुः
ಓ ಮುನೇ! ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ, ದಿವ್ಯ ಪರ್ವತದ ಸಮೀಪ, ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಘುಷ್ಮೆಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಇಷ್ಟದಾಯಕನಾದ ಪ್ರಭು ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದನು.
Verse 54
सुदेह्यमारितं घुश्मापुत्रं साकल्यतो मुने । तुष्टस्तद्भक्तितश्शम्भुर्योरक्षद्भक्तवत्सलः
ಓ ಮುನೇ! ಹತನಾದ ಘುಷ್ಮೆಯ ಪುತ್ರನನ್ನು, ಅವಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ಶಂಭು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳೊಡನೆ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
Verse 55
तत्प्रार्थितस्स वै शम्भुस्तडागे तत्र कामदाः । ज्योतिर्लिंग स्वरूपेण तस्थौ घुश्मेश्वराभिधः
ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಂಭು ಆ ಕಾಮದಾಯಕ ತಡಾಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನಿಂತು ‘ಘುಷ್ಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.
Verse 56
तन्दृष्ट्वा शिवलिंगन्तु समभ्यर्च्य च भक्तितः । इह सर्वसुखम्भुक्त्वा ततो मुक्तिं च विन्दति
ಆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿದವನು, ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸুখವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನಂತರ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 57
इति ते हि समाख्याता ज्योतिर्लिंगावली मया । द्वादशप्रमिता दिव्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
ಇಂತೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳ ಪವಿತ್ರ ಮಾಲೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆನು. ಅವು ಹನ್ನೆರಡು, ದಿವ್ಯ; ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಎರಡನ್ನೂ ನೀಡುವವು.
Verse 58
एतां ज्योतिर्लिंगकथां यः पठेच्छृणुयादपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति
ಈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಕಥೆಯನ್ನು ಯಾರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿ ಎರಡನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 59
शतरुद्राभिदा चेयम्वर्णिता संहिता मया । शतावतारसत्कीर्तिस्सर्वकामफलप्रदा
‘ಶತರುದ್ರ’ ಎಂಬ ಈ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಇದು ಶಿವನ ಶತಾವತಾರಗಳ ಪವಿತ್ರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಆಸೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 60
इमां यः पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । सर्वान्कामानवाप्नोति ततो मुक्तिं लभेद्ध्रुवम्
ಯಾರು ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ನಿತ್ಯ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಇಚ್ಛಿತ ಫಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.
Frequently Asked Questions
The chapter advances a theological argument of ‘manifest equivalence’: Śiva’s supreme reality is made accessible through twelve geographically anchored Jyotirliṅga manifestations, whose darśana/pūjā yields tangible results (sin-destruction, disease-relief) and ultimate liberation.
The Jyotirliṅga functions as a symbol of transcendent consciousness appearing as ‘jyoti’ (luminous sign) within the world; the associated tīrthas (e.g., Caṃdrakuṇḍa) encode purification as an outward ritual correlative of inner transformation—turning metaphysical Śiva-Tattva into a navigable sacred landscape.
The Adhyāya foregrounds twelve Jyotirliṅga forms: Somnātha, Mallikārjuna, Mahākāla, Oṃkāreśvara (Amareśvara), Kedāra, Bhīmaśaṅkara, Viśveśa, Tryambaka, Vaidyanātha, Nāgeśa, Rāmeśa, and Ghuśmeśa—each tied to a distinct locale and salvific efficacy.